Pracodawca rozpoczyna dzialalnosc i zatrudnia pracownikow

Wazne obowiazki i umowy

Kazdy przedsiebiorca, ktory zatrudnia chocby jedna osobe na podstawie umowy o prace, jest pracodawca. Zgodnie bowiem z art. 3 kodeksu pracy (DzU z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.) pracodawca jest jednostka organizacyjna, chocby nie miala osobowosci prawnej, a takze osoba fizyczna, jezeli zatrudnia pracownikow. Zakladamy, ze przedsiebiorca dopiero uruchamia firme i przyjmuje pracownikow. Na razie wiec nie ma zamiaru sie z nimi rozstawac.

Pracodawca musi pamietac, ze od 1 stycznia 2003 r. czas pracy nie moze przekraczac 8 godzin na dobe i przecietnie 40 godzin w 5-dniowym tygodniu pracy w przyjetym tzw. okresie rozliczeniowym nieprzekraczajacym 4 miesiecy. Jest to tzw. podstawowa norma czasu pracy (art. 129 1 k.p.). W niej przysluguja pracownikom ustawowe dni wolne. Terminy dni wolnych od pracy nie zostaly wprost okreslone w kodeksie pracy. Wynikaja one z ustawy z 18 pazdziernika 1951 r. o dniach wolnych od pracy (DzU nr 4, poz. 28 ze zm.). Do nich zalicza sie niedziele i 12 dni dodatkowych swiat panstwowych i koscielnych. Zatem z racji 5-dniowego tygodnia pracy w roku pracownik powinien miec wolne: 52 soboty, 52 niedziele, 12 swiat, czyli w sumie 116 dni w roku. Nie nalezy tez zapominac, ze wymiar calorocznej laby powieksza takze urlop (patrz ramka).

Oprocz podstawowej, najczesciej stosowanej normy kodeks dopuszcza zorganizowanie w przedsiebiorstwie innych systemow czasu pracy. Musza zwrocic na nie uwage ci, ktorzy zamierzaja uruchomic np. firme produkcyjna z kilkoma zmianami lub agencje ochroniarska.

ILE ZAPLACIC NOWEMU PRACOWNIKOWI

Jednym z podstawowych obowiazkow pracodawcy jest koniecznosc terminowej i prawidlowej wyplaty wynagrodzenia (art. 94 pkt 5 k.p.), okreslonej w umowie o prace. Musi wiec ono byc wyplacane - w formie pienieznej - co najmniej raz w miesiacu, w stalym i z gory ustalonym terminie (art. 84 i 86 k.p.). Z pensji moga byc tylko odliczone skladki na ubezpieczenia spoleczne, zaliczki na podatek dochodowy od osob fizycznych oraz naleznosci np. na poczet alimentow czy pozyczek.

Na podstawie ustawy z 10 pazdziernika 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za prace (DzU nr 200, poz. 1679), ktora obowiazuje od 1 stycznia 2003 r., minimalne wynagrodzenie wynosi 800 zl w tym roku (w 2004 r. - 824 zl). Jednak do konca 2005 r. pensja pracownika w okresie jego pierwszych 2 lat pracy nie moze byc nizsza niz:
  • 80 proc. minimalnego wynagrodzenia - w pierwszym roku pracy,
  • 90 proc. minimalnego wynagrodzenia - w drugim roku pracy.

Oznacza to, ze calosc minimalnego wynagrodzenia pracownik otrzyma dopiero w trzecim roku zatrudnienia. Przy jego obliczaniu nie uwzglednia sie jednak m.in. tego za prace w godzinach nadliczbowych.

Wysylajac pracownika w delegacje, pracodawca nie uwalnia sie od obowiazku zaplaty wynagrodzenia, a dodatkowo powinien mu zrefundowac koszty przejazdu czy noclegu. Placi tez za czas jego choroby.

Od 1 stycznia 2003 r. za pierwsze 33 dni choroby pracodawca placi pracownikowi 80 proc. wynagrodzenia (art. 92 1 pkt 1 k.p.).

Te obowiazki dotycza wszystkich pracodawcow, bez wzgledu na wielkosc firmy. Niektorzy maja jednak dodatkowe. Np. jesli bedzie zatrudnial co najmniej 20 pracownikow, to warunki wynagrodzenia musi ustalic w odpowiednim regulaminie (art. 772 k.p.). Moze on dotyczyc nie tylko samej pensji, ale takze innych swiadczen zwiazanych z praca, gdzie okresli zasady ich przyznawania.

ZAKAZ DYSKRYMINACJI

Przedsiebiorca musi tez pamietac, by rowno traktowac kobiety i mezczyzn (art. 183a k.p.). Dotyczy to:

  • nawiazania pracy,
  • warunkow zatrudnienia,
  • awansow,
  • dostepu do szkolen podnoszacych kwalifikacje zawodowe.

Kodeks zabrania dyskryminacji m.in. ze wzgledu na plec, a w razie jej udowodnienia w sadzie pokrzywdzony pracownik ma prawo do odszkodowania, ktore zaplaci pracodawca. Nie moze byc ono nizsze niz minimalne wynagrodzenie za prace (od 1 stycznia 2003 r. - 800 zl), a maksymalne moze siegnac 6-krotnosci tej kwoty (4800 zl).

W NIEJEDNEJ TECZCE

Gdy przedsiebiorca juz postanowi, ze bedzie pracodawca i przyjmie do firmy pracownikow, to rozpoczyna od ich... teczek. Musi bowiem kazdemu zalozyc tzw. akta osobowe. Ponadto trzeba je systematycznie prowadzic przez caly czas trwania zatrudnienia, dolaczajac nowe dokumenty.

Teczka moze byc jedna, ale sklada sie z trzech czesci. Czesc A - zawiera dokumenty zgromadzone przy ubieganiu sie kandydata do pracy. W czesci B przechowywane beda wszystkie te, ktore dotycza przebiegu zatrudnienia pracownika, m.in. umowa o prace, zakres obowiazkow, zaswiadczenie o ukonczeniu kursu BHP, dokumenty zwiazane z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych, dokumenty o nagrodach i karach pracowniczych. Czesc C pracodawca utworzy dopiero wtedy, gdy bedzie sie rozstawal z zatrudnionym. Tam beda sie miescic m.in. oswiadczenia o wypowiedzeniu lub rozwiazaniu umowy o prace czy kopia wydanego pracownikowi swiadectwa pracy.

Obowiazek zalozenia akt osobowych pracownikow dotyczy wszystkich pracodawcow bez wzgledu na to, ile osob zatrudniaja. Wynika to z art. 94 pkt 9a k.p. oraz rozporzadzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawcow dokumentacji w sprawach zwiazanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (DzU nr 62, poz. 286 ze zm.).

ZANIM ROZPOCZNA PRACE

Rozporzadzenie to okresla nie tylko jednakowy dla wszystkich pracodawcow sposob postepowania przed zatrudnieniem oraz podczas jego trwania. Szczegolowo opisuje wykaz dokumentow, jakich moze on wymagac od kandydatow do pracy, jak i potem pracownikow. W zalacznikach przedstawiono wzory kwestionariuszy osobowych, umow o prace czy umow o ich rozwiazanie.

Na zadanie pracodawcy kandydat do pracy musi przedstawic nastepujace dokumenty:

  • wypelniony kwestionariusz osobowy wraz fotografiami,
  • swiadectwa pracy z poprzednich miejsc zatrudnienia (lub inne dokumenty potwierdzajace okresy pracy),
  • dokumenty potwierdzajace kwalifikacje zawodowe, czyli swiadectwa ukonczenia szkol, zaswiadczenia o ukonczeniu kursow, np. komputerowych, na prawo jazdy,
  • swiadectwo ukonczenia gimnazjum - dla osob ubiegajacych sie o zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego,
  • orzeczenie lekarskie stwierdzajace, ze kandydat nie ma przeciwwskazan, aby podjac prace,
  • inne dokumenty, jesli kandydat musi je ujawnic na podstawie innych przepisow.

Kandydat do pracy moze takze przedstawic inne dokumenty potwierdzajace jego umiejetnosci i osiagniecia zawodowe, np. certyfikaty jezykowe, potwierdzenia projektow racjonalizatorskich, swiadectwa pracy z innego roku kalendarzowego niz ten, w ktorym ubiega sie on o prace. Moze tez okazac dokumenty, z ktorych wynika, ze moze korzystac ze szczegolnych uprawnien w zakresie stosunku pracy.

Pracodawca nie moze wymagac od kandydatow przekazania oryginalow tych dokumentow i zaswiadczen, ma prawo jednak domagac sie ich obejrzenia lub sporzadzenia z nich kopii lub odpisow. I tylko w takiej postaci w teczkach pracownikow (w czesci A jego akt osobowych) musza byc przechowywane te dokumenty ( 1 pkt 3 rozporzadzenia).

INNE DOKUMENTY

Przedsiebiorca zatrudniajacy mniej niz 20 osob nie musi tez tworzyc regulaminu pracy, w ktorym okreslone sa obowiazki i prawa pracodawcy i pracownikow (art. 104 2 k.p.). Jednak musi wowczas pisemnie poinformowac pracownika (art. 1044 k.p.) o:

  • obowiazujacych normach czasu pracy,
  • terminach dni wolnych od pracy, wynikajacych z rozkladu czasu pracy w 5-dniowym tygodniu pracy,
  • porze nocnej,
  • terminie, miejscu i czasie wyplaty wynagrodzenia,
  • przyjetym sposobie potwierdzania przez pracownikow przybycia i obecnosci w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecnosci w pracy.

Nalezy pamietac, ze z tym wykazem pracodawca musi zapoznac pracownika przed dopuszczeniem go do pracy. To jednak nie koniec obowiazkow informacyjnych. Nalezy tez przedstawic ustanowione w firmie oraz ogolne zasady bezpieczenstwa i higieny pracy. Te ostatnie pracownik powinien poznac podczas odpowiedniego szkolenia, a potem musi pisemnie potwierdzic, ze zna te przepisy porzadkowe i organizacyjne, a jego oswiadczenie pracodawca przechowuje w teczce B.

USPRAWIEDLIWIONA NIEOBECNOSC

Czasami pracownik nie korzysta z urlopu, ale nie ma go w pracy, bo np. zmarl czlonek jego rodziny, a nie moze o tym powiadomic pracodawcy. O tych nadzwyczajnych zdarzeniach ma prawo poinformowac firme nawet w drugim dniu nieobecnosci. Pracodawca musi wiec znac i respektowac rozporzadzenie ministra pracy i polityki spolecznej z 15 maja 1996 r. o sposobie usprawiedliwiania nieobecnosci w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnien od pracy (DzU nr 60, poz. 281).

GRAZYNA ORDAK

Jak sie umowic z pracownikiem

Jesli pracodawca juz zdecyduje sie na konkretnego kandydata i uzgodni z nim warunki zatrudnienia, spisuje z nim umowe o prace. Musi to zrobic w co najmniej dwoch jednobrzmiacych egzemplarzach, pod ktorymi podpisuja sie obie strony - pracodawca i pracownik. Jeden egzemplarz otrzymuje pracownik, drugi pozostaje u pracodawcy. Bedzie pierwszym dokumentem pracownika w jego teczce B.

KODEKS PRACY CZY CYWILNY

Przedsiebiorcy moga zawierac rozne umowy przy zatrudnianiu. Tylko jednak tzw. stosunek pracy mozna nawiazac na podstawie kodeksu pracy. Oznacza to, ze pracownik zobowiazuje sie wykonywac na rzecz pracodawcy okreslona prace pod jego kierownictwem w wyznaczonym przez niego miejscu i czasie, a pracodawca zobowiazuje sie zatrudnic pracownika i wyplacac mu wynagrodzenie (art. 22 k.p.).

Najczesciej stosowana podstawa nawiazania stosunku pracy jest umowa o prace. Kodeks wyroznia jedna umowe bezterminowa - na czas nieokreslony, oraz 3 umowy terminowe (art. 25 k.p.):
  • na okres probny,
  • na czas wykonywania okreslonej pracy,
  • na czas okreslony.

Jednak coraz powszechniejsza forma swiadczenia pracy staja sie tzw. umowy cywilnoprawne, np. umowa o dzielo lub umowa-zlecenie. Osoby zatrudnione na tej podstawie nie sa jednak pracownikami w rozumieniu kodeksu pracy i nie korzystaja z okreslonych w nim gwarancji (np. urlopow). Moga je jednak otrzymac, jesli zgodzi sie na nie zleceniodawca i zapisze w umowie.

Gdyby jednak zleceniodawca nie chcial spelnic swoich zobowiazan, to ewentualny spor bedzie rozstrzygal sad cywilny, a nie sad pracy, ale zatrudnieni w takiej formie maja mniej czasu, by domagac sie wypelnienia uzgodnionych warunkow. Roszczenia cywilnoprawne przedawniaja sie bowiem po uplywie 2 lat od zrealizowania dziela lub wykonania zlecenia, a roszczenia pracownicze po 3 latach od dnia, kiedy staly sie wymagalne.

UMOWA O PRACE

Czasami istnieja watpliwosci, jaki charakter prawny laczy zatrudnionego i przedsiebiorce. Co rozni te formy zatrudnienia - wedlug kodeksu i na podstawie umowy cywilnoprawnej?

Kodeksowy stosunek pracy ma nastepujace cechy:

  • pracownik swiadczy prace osobiscie,
  • otrzymuje za nia wynagrodzenie,
  • organizacyjnie jest podporzadkowany poleceniom pracodawcy, ktore dotycza miejsca czasu i sposobu wykonywania pracy,
  • pracodawca ponosi ryzyko produkcyjne, gospodarcze i socjalne.

Zgodnie z art. 29 1 k.p. pracodawca powinien zawrzec z pracownikiem pisemna umowe o prace, wyraznie okreslajac jej rodzaj i warunki, a takze rodzaj pracy i miejsce jej wykonywania, termin oraz wynagrodzenie. Jesli pracodawca nie zawarl z pracownikiem umowy na pismie, to nie oznacza, ze jest ona niewazna. Strony moga zawrzec umowe w kazdej formie, ale w ciagu 7 dni pracodawca musi pisemnie potwierdzic rodzaj umowy i warunki (art. 29 3 k.p.).

Pracownik rozpoczyna prace w dniu okreslonym w umowie, a jezeli takiego terminu nie ma, to w dniu jej zawarcia (art. 26 k.p.).

KODEKSOWE UMOWY TERMINOWE

OKRES PROBNY

Zazwyczaj pracodawcy chca sprawdzic przyjmowanych pracownikow. Stad najczesciej zatrudnienie nowych osob rozpoczynaja od umowy na okres probny (patrz wzor).

Umowa o prace - na okres probny

Umowa na okres probny moze poprzedzac kazda umowe o prace, ale nie moze trwac dluzej niz 3 miesiace (art. 25 2 k.p.) i nie moze byc powtorzona. Oznacza to, ze firma moze tylko raz "wyprobowac" tego samego pracownika. Nawet gdyby pracodawca swiadomie lub popelniajac blad zawarl z pracownikiem umowe probna, np. na 4 miesiace, to okres ten konczy sie z uplywem 3 miesiecy, czyli terminu okreslonego w kodeksie. Jako umowa terminowa rozwiazuje sie z mocy prawa w ostatnim dniu okresu, na ktory zostala zawarta.

Jesli po zakonczeniu tej umowy pracownik dalej swiadczy prace, a nie dostal na pismie nowej, to nalezy przyjac, ze zawarta zostala z nim umowa na czas nieokreslony lub okreslony, co wynika z okolicznosci jego zatrudnienia (np. przyjeto go do chwili powrotu do pracy chorego pracownika). Pracodawcy powinno jednak zalezec na terminowym podpisywaniu umow, aby wykluczyc watpliwosci, np. co do okresu dalszego zatrudnienia.

UWAGA: Przy umowach na okres probny istnieje jednak pewna pulapka dla pracodawcow. Musza na nia uwazac ci, ktorzy zatrudniaja kobiety na okres proby dluzszy niz jeden miesiac. Jesli bowiem jej rozwiazanie nastepowaloby po uplywie trzeciego miesiaca ciazy, to umowa ulega przedluzeniu do dnia urodzenia dziecka (art. 177 3 k.p.).

CZAS OKRESLONY

Umowa o prace - na czas okreslony

Jesli okres proby przebiegl dla pracownika (i pracodawcy) pomyslnie, to z reguly po zakonczeniu umowy na czas probny podpisuje sie z pracownikiem kolejna, teraz najczesciej na czas okreslony (patrz wzor). Kodeks pracy nie ogranicza okresu jej trwania - moze byc na miesiac, 6 miesiecy, rok czy 2 lata. Termin ten moze byc okreslony bezposrednio, np. 3 czy 9 miesiecy, ale rowniez posrednio, czyli do czasu, gdy z dlugotrwalej usprawiedliwionej nieobecnosci wroci inny pracownik, np. z urlopu wychowawczego. Jest to wiec okresowo trwajace zastepstwo. Mozliwosc przyjmowania do pracy na tzw. zastepstwo pracodawcy zyskali od 29 listopada 2002 r.

UWAGA: W okresie okreslonym nie dziala ochrona dla przyjetych do pracy w takiej formie (na zastepstwo) kobiet w ciazy. Umowa rozwiazuje sie wiec z dniem powrotu do pracy zastepowanego pracownika lub okreslonym terminie.

Jeszcze przez kilka miesiecy pracodawcy nie maja zadnych ograniczen w zawieraniu kolejnych krotkich umow na czas okreslony. Pamietac jednak musza, ze ta ochrona skonczy sie 1 maja 2004 r., czyli wraz z przystapieniem Polski do Unii Europejskiej. Wowczas znowu zacznie obowiazywac art. 251 k.p., ktory okresla, ze jesli strony 2-krotnie zawarly umowy na czas okreslony na nastepujace po sobie okresy, a miedzy nimi nie bylo dluzszej przerwy niz miesiac, to kolejna umowa o prace musi byc juz bezterminowa.

OKRESLONA PRACA, A NIE TERMIN

Odmiana umowy terminowej na czas okreslony jest taka, ktora dotyczy wykonania okreslonej pracy, np. usuniecia awarii czy wykonania prac fizycznych - rozladowania transportu. Te elementy musza sie wiec znalezc w tej umowie, aby wykluczyc watpliwosci co do terminu jej finiszu. Trudno bowiem precyzyjnie okreslic, kiedy pracownik zakonczy prace, bo zalezy to od jego mozliwosci i umiejetnosci oraz zdolnosci organizacyjnych pracodawcy.

Te umowe, podobnie jak na czas probny i okreslony (ale nie na zastepstwo), pracodawca musi przedluzyc, jesli zatrudni kobiete w ciazy do czasu porodu, a rozwiazanie umowy nastepowaloby po uplywie 3 miesiaca jej ciazy (art. 177 3 k.p.). Nie ma przy tym znaczenia, czy te prace zlecona ona wykonala, czy nie.

NA CZAS NIEOKRESLONY

Wielu pracownikow marzy o umowie o prace na czas nieokreslony, bo daje wieksza stabilizacje zatrudnienia niz pozostale formy. Dla nowego pracodawcy oznacza jednak wieksza trudnosc, gdyby mialo dojsc do rozstania z pracownikiem (patrz wzor).

Umowa o prace - na czas nieokreslony

UMOWY CYWILNOPRAWNE

Umowy cywilnoprawne, choc moga byc podobne w tresci i formie do umow o prace, takimi nie sa. Podstawa ich nawiazania jest kodeks cywilny, a nie kodeks pracy. Temu, kto zatrudnial dotychczas na umowe o prace, trudno bedzie to zmienic na umowe cywilnoprawna. W ostatniej nowelizacji kodeksu pracy, obowiazujacej od 29 listopada 2002 r., wykluczona bowiem zostala taka mozliwosc, jesli pracodawca zachowuje warunki podporzadkowania pracownika, a musi on wykonywac okreslona prace w wyznaczonym czasie i miejscu i swiadczy ja za ustalonym wynagrodzeniem (art. 22 12 k.p.).

Ewentualny zapal pracodawcy, aby zastapic umowy kodeksowe umowami cywilnoprawnymi, ostudzic tez moze inspektor pracy, ktory ma prawo wniesc sprawe do sadu o ustalenie, czy istnial stosunek pracy na podstawie kodeksu pracy.

Umowa zlecenie Umowa o dzielo

Wykonywanie umow-zlecen okresla art. 734 1 kodeksu cywilnego. Okresla on, ze przyjmujacy zlecenie zobowiazuje sie wykonac okreslona czynnosc na rzecz zleceniodawcy (patrz wzor). Bardziej wiec dotyczy to uslug niz swiadczenia pracy. Nie wynika z niego tez, ze bedzie to czynnosc wykonywana odplatnie. Nie ma w nim rowniez podporzadkowania pracodawcy, a samo wykonywanie zleconej pracy mozna powierzyc kolejnej osobie.

Z kolei w umowie o dzielo (art. 627 k.c.) przyjmujacy zamowienie zobowiazuje sie wykonac dzielo, a zamawiajacy zaplacic mu za nie (patrz wzor). Wykonawca rozliczany jest wiec z rezultatu swojej pracy i dotyczy ona konkretnie oznaczonego zadania. Wykonujac je, moze swobodnie i samodzielnie dzialac, moze tez nie wykonywac go osobiscie. Zazwyczaj umowa taka dotyczy jednorazowej, a nie powtarzanej czynnosci. Pamietac tez trzeba o krotszym, 2-letnim, okresie przedawnienia roszczen niz przy pracowniczych (3-letni).

GRAZYNA ORDAK

Jak ustalic staz pracy i udzielac pracownikom urlopu wypoczynkowego

Kazdemu inaczej

Nawet rozpoczynajac dzialalnosc i przyjmujac pracownikow do pracy, pracodawca musi sie liczyc z tym, ze bedzie musial udzielac im urlopow wypoczynkowych. Prawo do urlopu to bowiem jedno z podstawowych uprawnien pracowniczych, sluzacych wypoczynkowi i regeneracji sil fizycznych i psychicznych. Gwarantuje to Konstytucja RP (art. 66 ust. 2), a potwierdza takze kodeks pracy (art. 14, 152 -173 k.p.).

Pracodawca musi wiec znac te regulacje, tym bardziej ze ostatnia nowelizacja kodeksu (ustawa z 26 lipca 2002 r. o zmianie kodeksu pracy i niektorych i innych ustaw - DzU nr 135, poz. 1146) wprowadzila liczne zmiany przy urlopach wypoczynkowych i zmodyfikowala dotychczasowe przepisy. Weszly one w zycie w dwoch etapach, 29 listopada 2002 r. i 1 stycznia 2003 r. - wiekszosc.

PRACODAWCA MUSI UDZIELIC URLOPU

Art. 152 1 k.p. okresla, ze pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego, ktory musi byc nieprzerwany, platny i udzielany co roku. Pracodawca musi udzielic urlopu w tym roku kalendarzowym, w ktorym pracownik uzyskal do niego prawo. Jesli zatrudniony chce podzielic urlop na czesci, to co najmniej jedna z nich nie moze trwac krocej niz 14 dni kalendarzowych.

Aby ulatwic planowanie wypoczynku, pracodawca moze, ale nie musi, tworzyc tzw. plany uwzgledniajace przewidywane terminy urlopow zalogi. Jesli zaniecha tworzenia planu, wowczas terminy przerwy w pracy ustala, porozumiewajac sie z pracownikami.

Tylko ogolne zasady dotyczace udzielania urlopow sa wspolne dla wszystkich pracownikow. Pracodawca musi zatem pamietac o odrebnych obowiazkach, gdy przyjmuje do firmy tych, ktorzy dopiero rozpoczynaja kariere zawodowa, a odrebnych, gdy zatrudnia kontynuujacych kariere.

NA UMOWIE-ZLECENIU NIE MA URLOPU

Prawo do urlopu dotyczy tylko pracownika, czyli - zgodnie z art. 2 k.p. - osoby zatrudnionej na podstawie umowy o prace, powolania, wyboru, mianowania lub spoldzielczej umowy o prace. Jesli wiec pracodawca zatrudnia na umowe cywilna (np. zlecenie czy umowe o dzielo), to taka osoba nie podlega kodeksowi pracy i stad urlop jej nie przysluguje. Moze dostac platny urlop, ale to zalezy od dobrej woli przedsiebiorcy. Strony moga to swobodnie ustalic w umowie.

URLOP TYLKO NA DNI ROBOCZE

Na podstawie art. 154 k.p. pracownikowi przysluguje urlop w minimalnym wymiarze:
  • 18 dni roboczych - po roku pracy,
  • 20 dni roboczych - po 6 latach pracy,
  • 26 dni roboczych - po 10 latach pracy.

UWAGA! Wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika zalezy od jego lacznego stazu pracy uzyskanego u roznych pracodawcow, bez wzgledu na dlugosc przerw wystepujacych miedzy poprzednim zatrudnieniem a nastepnym. Nieistotny jest takze sposob ustania stosunku pracy. Wazne sa natomiast lata nauki, bo dzieki nim mozna podwyzszyc liczbe dni wypoczynku.

Okres nauki wliczany do wymiaru urlopu zalezy od rodzaju ukonczonej szkoly (art. 1541 k.p.). Dodaje sie wiec tyle lat, ile trwala przewidziana programem nauka, ale nie wiecej niz:

  • 3 lata - dla szkoly zasadniczej lub innej rownorzednej szkoly zawodowej,
  • 4 lata - dla sredniej szkoly ogolnoksztalcacej,
  • 5 lat - dla sredniej szkoly zawodowej, sredniej szkoly zawodowej dla absolwentow zasadniczych (rownorzednych) szkol zawodowych,
  • 6 lat - dla szkoly policealnej,
  • 8 lat - dla szkoly wyzszej.

KOLEJNA PRACA

Przyjmujac do pracy starszych stazem pracownikow w trakcie roku kalendarzowego, przedsiebiorca musi uwazac, aby udzielic mu urlopu we wlasciwej proporcji (art. 1511 1 pkt 2 k.p. - tzw. urlop proporcjonalny). Zalezy ona od tego, na jak dlugo pracodawca zawarl z pracownikiem umowe o prace (nie ma tu wiec znaczenia, czy jest to tzw. umowa na czas probny, ale jedynie to, ile ona trwa). Jesli zatrudnienie ma trwac nie krocej niz do konca roku, to wymiar urlopu okresla sie proporcjonalnie do okresu pozostalego do konca tego roku. Gdy umowa opiewa na okres krotszy niz do konca roku kalendarzowego, wowczas urlop musi byc obliczony proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym.

W PIERWSZEJ PRACY

Ci, ktorzy zatrudniaja osoby rozpoczynajace pierwsza prace w karierze zawodowej, musza szczegolnie uwazac przy wyliczeniu dla nich wymiaru urlopu. Taki pracownik ma bowiem prawo do pierwszego w swoim zyciu zawodowym urlopu wypoczynkowego z uplywem 6 miesiecy pracy, ale tylko w polowie przyslugujacego mu wymiaru po calym roku zatrudnienia. Urlop udzielony z uplywem 6 miesiaca pracy jest traktowany jako zaliczka na poczet pierwszego urlopu przyslugujacego po roku pracy, czyli np. 9 lub 10 dni w zaleznosci od wyksztalcenia. Prawo do pozostalej czesci urlopu zatrudniony nabywa z uplywem roku pracy - zgodnie z art 153 2 k.p.

Pracodawcy musza pamietac, ze urlop przysluguje z uplywem roku, a nie po roku. Oznacza to, ze juz w ostatnim dniu rocznego okresu (a nie po jego uplywie) nalezy sie w pelnym wymiarze. Podobnie jest z okresem 6-miesiecznym. Prawo do kolejnych urlopow pracownik nabywa w kazdym nastepnym roku kalendarzowym, czyli juz 1 stycznia.

NA ZADANIE

Regula jest taka, ze to pracodawca decyduje o terminie urlopu pracownikow. Jednak od 1 stycznia 2003 r. moga oni samodzielnie postanowic o wykorzystaniu 4 dni w dogodnym dla siebie okresie. Jest to tzw. urlop na zadanie (art. 1672 k.p.). O jego udzielenie pracownik moze wystapic, kiedy zechce, a pracodawca nie moze mu odmowic. Na dodatek ma prawo to zrobic 4 razy w roku, kazdorazowo wykorzystujac po jednym dniu (bez wzgledu na liczbe pracodawcow). Nie mozna mu tez zabronic, gdyby chcial ten okres wykorzystac jednorazowo.

Pracownik musi poinformowac o swoim urlopie na zadanie najpozniej w dniu jego rozpoczecia. Nie zostalo przy tym okreslone, kiedy to ma nastapic - na poczatku czy na koncu dnia pracy. Komentatorzy kodeksu pracy przyjmuja, ze "termin najpozniejszego zgloszenia urlopu na zadanie nie dotyczy pracy konkretnego pracownika, ale godzin pracy firmy w danym dniu kalendarzowym wykorzystywania urlopu". Moze sie wiec zdarzyc, ze jezeli firma pracuje na 2 zmiany, np. do 22.00, to pracownik moze powiadomic pracodawce tuz przed jej zakonczeniem.

Przepisy nie okreslaja, w jaki sposob pracownik ma wyrazic zadanie w tej sprawie. Przy urlopie na zadanie nie musi byc nawet pisma (faksu), mozna go zglosic ustnie, telefonicznie, e-mailem, a nawet za pomoca SMS. W opinii Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Spolecznej wazne jest, aby pracodawca zostal o tym skutecznie powiadomiony. Zazwyczaj po zakonczeniu tego urlopu zatrudniony poswiadcza - dla celow dowodowych - fakt jego wykorzystania.

UWAGA!

Cztery dni na zadanie nie zwiekszaja wymiaru urlopu, ale wliczaja sie do przyslugujacego pracownikowi w danym roku okresu urlopowego.

Limit czterech niewykorzystanych dni nie przechodzi tez na kolejny rok kalendarzowy. W nowym roku pracownik nabywa prawo do nowych czterech dni urlopu na zadanie.

MLODOCIANY MA WIECEJ LABY

Nowi pracodawcy coraz chetniej korzystaja z pracy mlodocianych pracownikow, tym bardziej ze moga w tym zakresie liczyc na pewne dofinansowanie. Zatrudnienie takich osob moze jednak byc dla przedsiebiorcy pewna pulapka. Musi on bowiem pamietac, ze ma wobec nich szczegolne obowiazki, np. ich czas pracy jest szczegolnie chroniony. Mlodocianych do 16 lat nie mozna zatrudniac dluzej niz 6 godzin, a powyzej 16 lat - nie wiecej niz 8 godzin na dobe (art. 202 k.p.). Takim osobom nie wolno zlecac pracy w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej (art. 203 k.p.) ani przy pracach wzbronionych (art. 204 k.p.), okreslonych w rozporzadzeniu Rady Ministrow z 1 grudnia 1990 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych mlodocianym (DzU nr 85, poz. 500 ze zm.).

Trzeba tez pamietac, ze w zakresie udzielania urlopow przysluguja mlodocianym inne prawa niz pozostalym pracownikom. Na to pracodawcy musza szczegolnie uwazac, bo zgodnie z art. 281 k.p. za naruszenie przepisow zwiazanych z zatrudnianiem tych osob grozi im kara grzywny.

Mlodociany uzyskuje prawo do urlopu z uplywem 6 miesiecy od rozpoczecia pierwszej pracy w wymiarze 12 dni roboczych (art. 205 1 k.p.). Z uplywem roku pracy ma prawo do 26 dni urlopu. Jednak w roku kalendarzowym, w ktorym konczy 18 lat, otrzyma tylko 20 dni, jesli prawo do urlopu uzyskal przed ukonczeniem 18 lat (art. 205 2 k.p.).

Oznacza to, ze po przepracowaniu 12 miesiecy taka osoba moze skorzystac nawet z 38 dni roboczych urlopu (12 dni po pol roku i 26 dni po roku zatrudnienia), jesli nie ukonczy wczesniej 18 lat. Wymiar urlopu obniza sie do 20 dni w roku, w ktorym ta osoba uzyska pelnoletnosc. Stad w jednym roku pracy mlodociany skorzysta nawet z 38 dni urlopu, a juz w kolejnym roku (po roku zatrudnienia) ma prawo tylko do 20 dni roboczych.

Mlodociany nie musi jednak przepracowac nawet polrocza, zeby dostac pierwszy urlop. Ci, ktorzy chodza do szkoly, musza go bowiem otrzymac w okresie ferii szkolnych. Nawet wiec ten, kto nie nabyl jeszcze do niego prawa, moze wystapic do pracodawcy, aby udzielic mu zaliczkowo urlopu w czasie przerwy w nauce.

W NIEPELNYM WYMIARZE

Niekiedy pracodawcy bardziej bedzie sie oplacalo zatrudnic pracownika w niepelnym wymiarze czasu pracy, np. 2 dni w tygodniu. Kiedy wiec przedsiebiorca udziela mu urlopu wypoczynkowego, to musi uwzglednic te same zasady przy wymiarze urlopu, ktore obowiazuja zatrudnionych na caly etat (art. 153 i 154 k.p.).

Urlop pracownika zatrudnionego w niepelnym wymiarze powinien obejmowac kolejne dni robocze, z wylaczeniem jedynie niedziel, swiat oraz dni wolnych od pracy wynikajacych z 5-dniowego tygodnia pracy. Zgodnie z art. 154 5 k.p. zatrudnionemu w niepelnym wymiarze czasu pracy, ktorego rozklad czasu pracy przewiduje dni pracy i dni, w ktorych nie ma on obowiazku jej wykonywania, udziela sie urlopu wypoczynkowego na dni pracy i dni wolne od pracy w takiej proporcji, w jakiej dni te wystepuja w czasie wykonywania pracy przez pracownika.
Przyklad

Pracownik pracuje 3 dni w tygodniu i sklada wniosek o urlop wypoczynkowy na 2 dni. Nalezy wiec ustalic proporcje dni pracy do dni wolnych w danym tygodniu (3/2). W takiej samej proporcji nalezy udzielic urlopu (2/y). I wowczas wykonac nastepujace dzialanie z jedna niewiadoma:

3/2 = 2/y, stad y = 2 x 2/3, czyli y = 1,33

UWAGA! Wynik tego dzialania oznacza liczbe dni, ktore trzeba doliczyc do liczby dni urlopu wnioskowanego przez pracownika, bo to sa jego wolne dni.

W tym przypadku oznacza to odpisanie z puli urlopowej 3 dni urlopu (2 dni przypadaja na dni pracy i 1 na dni wolne od pracy). Nie ma bowiem podstawy prawnej, aby 1,33 dnia urlopowego zaokraglac w gore.

Pracodawcy musza tez pamietac, ze jesli naruszaja przepisy zwiazane z udzielaniem pracownikom urlopu (odmawiaja jego udzielenia lub bezpodstawnie go obnizaja), to za takie postepowanie grozi im grzywna (art. 282 k.p.), maksymalnie 5 tys. zl. Pracownik moze tez wystapic przeciwko swojej firmie o naruszenie jego podstawowych praw pracowniczych i wyegzekwowac prawidlowe ustalenie przyslugujacego mu wymiaru wypoczynku. Jednak roszczenie o urlop przedawnia sie po 3 latach od konca danego roku, w ktorym urlop powinien zostac udzielony. Zatem ten za 2003 r. przedawni sie z koncem 2006 roku.

GRAZYNA ORDAK

Potrzebne pozwolenia, zezwolenia, zgloszenia, opinie, informacje

Urzednik decyduje, rzeczoznawca podpisuje

Zanim przedsiebiorca uruchomi biuro, zacznie sprzedawac w swoim sklepie towary czy serwowac dania w malym lokaliku, musi spelnic wiele formalnosci. Lepiej sie z tymi wymogami dotyczacymi lokalu, warunkow pracy, zasad bezpieczenstwa i higieny czy wymogow sanitarnych zapoznac wczesniej i dobrze przygotowac, aby uniknac pozniej zdenerwowania, gdy otrzyma sie negatywna decyzje odpowiednich urzednikow.

LOKAL

Niezaleznie od tego, czy wynajety, kupiony na wlasnosc, czy dopiero narysowany przez architekta na papierze, bedzie kosztowal przedsiebiorce sporo zachodu o kolejna sterte pozwolen i pieczatek. Gdy dopiero zamierza postawic budynek lub zmodernizowac stary i rozpoczac produkcje, musi sie uzbroic w cierpliwosc.

Jesli jest to nowy obiekt, to najpierw trzeba uzyskac warunki zagospodarowania i zabudowy terenu, wykonac projekt budowlany, a dopiero potem wystapic o pozwolenie na budowe. W lepszej sytuacji sa tylko ci przedsiebiorcy, ktorzy buduja w miejscu, ktore ma obowiazujacy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony po 1 stycznia 1995 r. Nie musza oni wystepowac o warunki (do lipca br. musieli), co powinno przyspieszyc termin rozpoczecia budowy o pare miesiecy. Niestety, obowiazujace plany zagospodarowania ma niewiele gmin.

Jesli obiekt ma byc zlokalizowany na terenie niemajacym planu, to trzeba sie nastawic na dlugie czekanie lub nawet zrezygnowac z takiego miejsca. Trzeba wowczas koniecznie uzyskac warunki zagospodarowania. Jednak zgodnie z nowa ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym (DzU z 2003 r. nr 80, poz. 717) nie zawsze jest to mozliwe. Moze sie wrecz okazac, ze planowanego pod inwestycje terenu nie da sie udostepnic bez sporzadzenia nowego planu - wtedy przygotowanie inwestycji w takim miejscu moze potrwac kilka lat. Tak bedzie chocby wowczas, gdy dzialka nie ma dostepu do drogi publicznej albo gdy w poblizu nie ma zadnej zabudowy.

Biuro w mieszkaniu

Wynajecie lub przeznaczenie lokalu mieszkalnego na dzialalnosc gospodarcza nie jest proste. Oznacza bowiem zmiane sposobu uzytkowania tej czesci budynku i, zgodnie z art. 71 prawa budowlanego, pociaga za soba koniecznosc uzyskania decyzji administracyjnej - pozwolenia na zmiane sposobu uzytkowania czesci obiektu budowlanego. Przed wystapieniem z wnioskiem trzeba uzyskac wymagane przepisami prawa budowlanego pozwolenia, opinie i uzgodnienia. Inaczej jest to traktowane jak samowola budowlana i uzytkownik - zgodnie z prawem budowlanym - bedzie (jesli sprawa sie wyda) musial przywrocic stan poprzedni.

Uzyskanie pozwolenia na zmiane przeznaczenia chroni rowniez interesy przedsiebiorcy. Kodeks pracy nakazuje bowiem, aby pomieszczenia, w ktorych ma byc wykonywana praca, spelnialy normy BHP oraz aby odpowiadaly rodzajowi wykonywanych zadan i liczbie zatrudnionych pracownikow. Moze to sprawdzic Panstwowa Inspekcja Pracy, a w skrajnych wypadkach zakazac nawet pewnych rodzajow dzialalnosci. Trzeba tez pamietac, ze nie wszystko mozna przerobic. - Nie uda sie np. na 10 pietrze domu mieszkalnego, wykupujac 10 mieszkan, zalozyc biura - mowi architekt wnetrz Miroslaw Wesolowski. - Nie uda sie bowiem spelnic wymagan przeciwpozarowych.

Rowniez remontu, przebudowy, rozbudowy, a nawet rozbiorki obiektu nie da sie na ogol rozpoczac bez wizyty w urzedzie i uzyskania stosownego pozwolenia. W niektorych przypadkach wystarczy zgloszenie. Kiedy niezbedne sa pozwolenia, a kiedy zgloszenia, okreslaja art. 29 - 31 prawa budowlanego (tekst jedn. DzU z 2000 r. nr 106, poz. 1126 ze zm.). Zgloszenia nalezy dokonac przynajmniej na 30 dni przed zamierzonym terminem rozpoczecia prac.

Latwiej jest z adaptacja obiektu, ale moze sie zdarzyc, ze np. przy zmianie branzy sklepu trzeba bedzie uzyskac zezwolenie na zmiane sposobu jego uzytkowania. Na pewno taki dokument bedzie potrzebny, gdy np. firma chce zmienic lokal sklepowy na gastronomiczny. Przypominamy, ze rowniez wynajecie lokalu mieszkalnego na biuro jest zmiana sposobu uzytkowania.

O to, czy zezwolenie jest niezbedne, najlepiej pytac w urzedach gmin, ktore zajmuja sie wydawaniem tych zaswiadczen (niektore nie maja takich uprawnien) lub w starostwach. Od 1 stycznia 2004 r. o pozwolenia budowlane bedzie mozna sie starac wylacznie w starostwach (w miastach tzw. prezydenckich u prezydenta miasta).

NIE TYLKO POZWOLENIE...

Po to, zeby budowa (takze remont czy adaptacja) byla prowadzona zgodnie z przepisami i zeby nie zamknieto lokalu firmy z powodu niezgodnosci z nimi, nie wystarczy tylko pozwolenie budowlane. Jesli chodzi o projekty niezbedne do uzyskania pozwolenia budowlanego, to musza byc one wykonane przez fachowca. Potrzebne sa dodatkowe opinie; najczesciej niezbedne sa te z sanepidu, Inspekcji Pracy i strazy pozarnej. Lokal musi bowiem spelniac wymagania odpowiednich przepisow dotyczacych chocby wielkosci pomieszczen, oswietlenia, halasu, wentylacji, ochrony przeciwpozarowej itp. Poniewaz warunkow tych jest duzo, lepiej zatrudnic fachowca, niz dokonywac kosztownych poprawek, gdy ktoras z inspekcji cos zakwestionuje. W niektorych przypadkach beda tez potrzebne opinie rzeczoznawcow.

...ALE I KONTROLE

Zakonczenie budowy i zgloszenie tego w odpowiednim urzedzie nie zawsze oznaczac bedzie mozliwosc rozpoczecia dzialalnosci. Zgodnie ze znowelizowanym prawem budowlanym w niektorych obiektach przed oddaniem do uzytku inspektorzy nadzoru budowlanego beda musieli przeprowadzic obowiazkowa kontrole. Obiektami budowlanymi, do uzytkowania ktorych mozna przystapic po przeprowadzeniu przez wlasciwy organ obowiazkowej kontroli, sa zgodnie z rozporzadzeniem ministra infrastruktury (DzU z 2003 r. nr120, poz.1128) obiekty zaliczone do kategorii: V, IX - XVII, XX, XXII, XXIV, XXVII, XXVIII i XXIX, okreslone w zalaczniku do prawa budowlanego. Sa wsrod nich np.:

  • obiekty sportu i rekreacji, w tym takze odkryte baseny, zjezdzalnie i wyciagi narciarskie,
  • budynki kultury, nauki i oswiaty, w tym szkoly, przedszkola, internaty, laboratoria i placowki badawcze, archiwa, kina, muzea czy galerie sztuki,
  • budynki sluzby zdrowia, m.in. zlobki, domy pomocy i opieki spolecznej, lecznice weterynaryjne, szpitale i przychodnie zdrowia, hotele robotnicze,
  • wielorodzinne budynki mieszkalne,
  • budynki handlu, gastronomii i uslug, czyli: sklepy, centra handlowe, domy towarowe, hale targowe, restauracje, bary, kasyna, dyskoteki, warsztaty rzemieslnicze, stacje obslugi pojazdow, myjnie samochodowe, garaze powyzej dwoch stanowisk, dworce,
  • hotele, motele, pensjonaty, domy wypoczynkowe, schroniska turystyczne,
  • budynki biurowe i konferencyjne,
  • stacje paliw,
  • place skladowe, postojowe, skladowiska odpadow, parkingi,
  • obiekty gospodarki wodnej, m.in. zbiorniki wodne i stawy rybne,
  • budowle hydrotechniczne, m.in. zapory, progi i stopnie wodne, jazy, bramy przeciwpowodziowe, kanaly, opaski brzegowe, rowy melioracyjne,
  • mosty, estakady, kladki, przejscia podziemne, wiadukty, przepusty, tunele,
  • wolno stojace kominy i maszty.

Obowiazkowe kontrole zaczna obowiazywac 1 stycznia 2004 r.

WARUNKI PRACY

W miejscu pracy przedsiebiorca ma zapewnic pracownikom wlasciwe i higieniczne warunki pracy (art. 214 kodeksu pracy). Szczegolowo te kwestie reguluje rozporzadzenie ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie ogolnych przepisow bezpieczenstwa i higieny pracy (DzU z 1997 r. nr 129, poz. 844 ze zm., ostatnia weszla w zycie 29 czerwca br.).

Stad np. temperatura w pomieszczeniach, gdzie wykonywana jest praca, nie moze byc nizsza niz 14 st. Celsjusza (odstepstwa sa mozliwe jedynie, gdy procesy technologiczne uniemozliwiaja zachowanie takiej temperatury), a w pomieszczeniach biurowych nie nizsza niz 18 st. Celsjusza. W miejscu pracy musi byc odpowiednia wentylacja i oswietlenie - naturalne lub sztuczne. W pomieszczeniu, w ktorym wykonuje sie prace stala (ponad dwie godziny w ciagu jednej zmiany roboczej), powinno byc oswietlenie naturalne. Jesli nie ma takiej mozliwosci, to zgode na oswietlenie wylacznie elektryczne trzeba uzyskac od wojewodzkiego inspektora sanitarnego lub okregowego inspektora pracy. Miejsce pracy musi byc tez zabezpieczone przed wilgocia, gazami, innymi szkodliwymi wyziewami, pylami i promieniowaniem, a takze przed uciazliwymi dzwiekami i drganiami. Na kazdego pracownika w pomieszczeniu pracy stalej powinno przypadac przynajmniej 13 m szesc. wolnej objetosci pomieszczenia (chodzi o przestrzen niezajeta przez szafy, biurka czy maszyny) i przynajmniej 2 mkw. podlogi niezajetej przez zadne urzadzenia i sprzety.

Wysokosc pomieszczenia, w ktorym odbywa sie stala praca, powinna wynosic przynajmniej 3 m, jesli nie wystepuja czynniki szkodliwe dla zdrowia, i 3,3 m, jesli takie czynniki wystepuja. Wysokosc moze byc mniejsza, jesli sie zastosuje klimatyzacje. Trzeba jednak uzyskac na to zgode wojewodzkiego inspektora sanitarnego.

Wysokosc nie mniejsza niz 2,5 m jest mozliwa, gdy:

  • w pomieszczeniu pracuja nie wiecej niz 4 osoby, a na kazda przypada przynajmniej 15 m szesc. wolnej objetosci pomieszczenia,
  • w pomieszczeniach uslugowych badz produkcyjnych usytuowanych w budynkach mieszkalnych, jesli nie wystepuja pyly, substancje szkodliwe dla zdrowia i nadmierny halas, a na pracownika przypada 15 m szesc. wolnej przestrzeni.

W dyzurkach, kantorach, ulicznych kioskach czy na antresolach otwartych do wiekszego pomieszczenia dopuszczalna jest wysokosc 2,2 m.

Na poddaszach (gdy mamy do czynienia ze skosnym dachem) wysokosc oblicza sie jako srednia wysokosc pomieszczenia, przy czym w najnizszej czesci pomieszczenia nie moze to byc mniej niz 1,9 m.

Do kazdego stanowiska pracy powinno byc wygodne dojscie, ktorego wysokosc nie moze byc na calej dlugosci nizsza niz 2 m (w wyjatkowych przypadkach 1,8 m).

RAPORT O SRODOWISKU

Niektorych rodzajow dzialalnosci gospodarczej nie mozna uruchomic bez raportu o zakresie oddzialywania na srodowisko. Kwestie te reguluje prawo ochrony srodowiska (DzU z 2001 r. nr 62, poz. 627 ze zm.).

O to, czy raport dla rozpoczynajacej dzialalnosc firmy bedzie niezbedny, trzeba dowiedziec sie w gminie. Niekiedy o tym, czy nalezy go wykonywac, decyduje bowiem gmina w porozumieniu z sanepidem. Organy te moga takze zawezic zakres raportu, np. tylko do czesci dotyczacej wod lub halasu.

Wykonanie raportu sporo kosztuje. Przy duzych inwestycjach moga to byc nawet setki tysiecy zlotych. Dokumenty te sa wymagane m.in. przy duzej hodowli zwierzat, stawach rybnych o powierzchni ponad 10 ha, budowie elektrowni wodnych o mocy 2,5 MW lub wiatrowych o 2 lub wiecej turbinach oraz dla stacji paliw, pralni, farbiarni, lakierni, wiekszych cegielni, browarow, gorzelni, stacji obslugi samochodow czy pol kempingowych i osrodkow wypoczynkowych (gdy w jednym czasie moze wypoczywac ponad 100 osob). Czasem sam obiekt nie wymaga raportu, lecz np. droga dojazdowa do niego. W niektorych sytuacjach niezbedne bedzie uzyskanie pozwolenia zintegrowanego (tzw. IPPC), obowiazkowo od 2004 r.

WYMOGI SANITARNE

W wiekszosci firm nie da sie pominac uzgodnien z sanepidem. Gdy chodzi o niewielka adaptacje, sprawa jest na ogol prosta. Wystarczy projekt technologii. Nie musi go koniecznie wykonywac fachowiec. Ale nie moze to byc tez byle jaki rysunek na skrawku papieru, ktory nie uwzglednia podstawowych wymagan dla danej branzy. Nie mozna tez w ogole pominac takiego opracowania.

Wymagania sanitarne dziela sie na ogolne i szczegolowe. Ogolne obowiazuja wszystkich uzytkownikow i dotycza np. odprowadzania sciekow, wentylacji i klimatyzacji, oswietlenia czy wysokosci pomieszczen. Przepisow branzowych jest bardzo wiele i sa one rozne dla poszczegolnych branz. Inne dotycza np. obiektow zwiazanych z produkcja albo sprzedaza zywnosci, inne - gabinetow lekarskich lub uslug hotelarskich, jeszcze inne - aptek. We wszystkich obiektach zwiazanych z produkcja i obrotem zywnoscia trzeba wdrozyc zasady dobrej praktyki higienicznej, ewentualnie takze dobrej praktyki produkcyjnej zgodnie z ustawa o warunkach zdrowotnych zywnosci i zywienia (DzU z 2001 r. nr 63, poz. 634 ze zm.). Od poczatku 2004 r. (kolejna nowelizacja ustawy jest w Sejmie) prawdopodobnie niezbedne bedzie tez wdrazanie systemu HACCP - Hazard Analysis and Critical Control Point, czyli analiza zagrozen i krytyczny punkt kontrolny. Jest to zbior regul obowiazujacych na wszystkich etapach produkcji zywnosci, aby miec pewnosc, ze jest ona bezpieczna i nie zawiera niepozadanych mikroorganizmow.

Jesli wlasciciel firmy slabo orientuje sie w przepisach i nie potrafi projektowac, powinien zatrudnic specjaliste, ktory np. w zakladzie uslugowym okresli miejsce na brudna i czysta bielizne, niezbedna liczbe toalet i umywalek czy chocby wykona projekt klimatyzacji. Na pewno specjalista przyda sie, gdy do prowadzenia dzialalnosci gospodarczej niezbedne okaza sie odstepstwa od ogolnie obowiazujacych przepisow. Jesli np. pomieszczenie jest zbyt niskie, aby prowadzic w nim dzialalnosc gastronomiczna, to mozna uzyskac taka zgode, gdy przedstawi sie wykonany przez fachowca projekt wentylacji i klimatyzacji.

Nastepnie projekt musi zaopiniowac specjalista. Moze to byc zgoda rzeczoznawcy do spraw sanitarno-higienicznych lub powiatowej stacji sanepidu. Rzeczoznawcy maja uprawnienia i ich opinia jest tak samo wazna jak sanepidu.

Rzeczoznawcy zarowno sanitarni, jak i zajmujacy sie BHP czy pozarnictwem sa troche drozsi, ale ich opinie mozna uzyskac szybciej niz w odpowiedniej instytucji. Np. jezeli pozwolenie w sanepidzie kosztuje 100 zl, to u specjalisty 200 zl. Ale w urzedzie trzeba czekac np. 2 tygodnie, a u rzeczoznawcy mozna to zalatwic w ciagu kilku dni.

UWAGA, POZAR!

Takze o sprawach zwiazanych z ochrona przeciwpozarowa trzeba myslec juz na etapie projektu budowlanego czy dostosowania obiektu do nowych celow. Czesto juz wowczas trzeba uzgodnic z rzeczoznawca do spraw zabezpieczen przeciwpozarowych m.in. projekty budynkow uzytecznosci publicznej (sklepow, biur, restauracji, sal widowiskowych itp.), w ktorych moze przebywac ponad 50 osob. Dotyczy to takze takich, ktore maja wiecej niz trzy kondygnacje, budynkow przeznaczonych do przebywania osob majacych ograniczona zdolnosc poruszania sie (m.in. szpitali, zlobkow czy przedszkoli), garazy podziemnych i wielopoziomowych (ponad 50 stanowisk), wiekszych obiektow magazynowych, uslugowych i produkcyjnych lub takich, gdzie moze wystapic zagrozenie wybuchem. Projekty uzgadnia rzeczoznawca, a podstawe do uzgodnien stanowia dane od projektanta. Rzeczoznawca w ciagu 14 dni po uzgodnieniu musi wyslac do komendy wojewodzkiej strazy pozarnej zawiadomienie o uzgodnieniu.

WYMAGANIA BHP

Podobnie jak przy wymogach sanitarnych czy przeciwpozarowych beda potrzebne: projekt uwzgledniajacy normy BHP i pozytywna opinia o nim uprawnionego rzeczoznawcy. Pomieszczenia musza byc m.in. odpowiednio przystosowane do rodzaju wykonywanych prac i liczby zatrudnionych pracownikow (czytaj czesc warunki pracy), a takze bezpieczne i higieniczne. Powinny tez uwzgledniac potrzeby osob niepelnosprawnych. Rowniez drogi na terenie zakladu pracy nalezy zaprojektowac w taki sposob, aby nie stwarzac zagrozenia pracownikow.

Szczegolowe przepisy okreslaja takze, jak maja byc urzadzone stanowiska pracy, zwlaszcza te, przy ktorych jej wykonywanie wiaze sie z niebezpieczenstwem lub zagrozeniem zdrowia. W zakladzie powinna tez znalezc sie szatnia dla zalogi i pomieszczenie socjalne.

Uzgadnianie formalnosci (nie liczac czasu na sporzadzanie projektu) zabiera w prostszych przypadkach mniej wiecej miesiac, w skomplikowanych moze trwac znacznie dluzej.

SLUZBA BHP

To jednak nie jedyne obowiazki, jesli chodzi o bezpieczenstwo i higiene pracy. Gdy firma zatrudnia pracownikow, pracodawca musi w ciagu 30 dni (uwaga: jeszcze w ubieglym roku termin ten byl ponad 2-krotnie krotszy i wynosil 14 dni) od dnia rozpoczecia dzialalnosci zawiadomic na pismie wlasciwego inspektora pracy oraz inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej dzialalnosci, a takze pisemnie poinformowac o srodkach i procedurach przyjetych, aby spelnic wymagania dotyczace BHP w danej dziedzinie dzialalnosci. Tam, gdzie powoduje ona szczegolne zagrozenia zycia lub zdrowia pracownikow, inspektor moze zobowiazac pracodawce, zeby co pewien czas aktualizowal te informacje. Te same obowiazki ciaza na przedsiebiorcy, ktory zmienia miejsce, zakres lub rodzaj dzialalnosci, zwlaszcza gdy zmiana technologii zwiekszy zagrozenie zdrowia pracownikow. Nie ma natomiast obowiazku (byl taki do ubieglego roku) informowania o zaprzestaniu dzialalnosci. Za brak informacji w terminie grozi grzywna.

Jezeli pracodawca zatrudnia wiecej niz 100 pracownikow, to musi utworzyc w zakladzie pracy sluzbe BHP (jesli zagrozenia w zakladzie sa duze, inspektor pracy moze zobowiazac pracodawce, aby utworzyl taka sluzbe nawet przy mniejszej liczbie osob). Gdy zatrudnia mniej osob, to zadania wykonywane przez te sluzbe spoczywaja na przedsiebiorcy. Zeby podolac takim obowiazkom, pracodawca powinien przejsc odpowiednie szkolenie. Zadania z zakresu BHP mozna powierzyc specjalistom spoza firmy lub pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Przepisy BHP musi tez znac osoba kierujaca pracownikami. Pracodawca musi takze przeszkolic pracownikow, a ci nie moga odmowic udzialu w szkoleniach i maja obowiazek zdawac odpowiednie egzaminy. Musza tez m.in. zgodnie z przepisami stosowac odpowiednie srodki ochronne, a takze wykonywac badania kontrolne.

Pracodawca musi takze m.in:

  • tak zorganizowac prace i stanowiska pracy, aby zabezpieczyc pracownikow przed wypadkami i oddzialywaniem szkodliwych czynnikow,
  • stosowac technologie likwidujace badz ograniczajace zagrozenia,
  • jesli ograniczenie zagrozen nie jest wystarczajace, to trzeba zapewnic srodki ochrony indywidualnej (np. odpowiednia odziez),
  • informowac o zagrozeniach, srodkach ochrony i zasadach ich stosowania,
  • systematycznie kontrolowac stan BHP w zakladzie,
  • udostepnic pracownikom aktualne instrukcje dotyczace bezpieczenstwa,
  • zapewnic sprawnie dzialajacy system pierwszej pomocy - tam, gdzie zagrozenia sa duze, musza byc punkty pierwszej pomocy, natomiast na poszczegolnych wydzialach (oddzialach) - apteczki. Punkty i apteczki powinny byc obslugiwane przez osoby przeszkolone w udzielaniu pierwszej pomocy.

Nadzor nad przestrzeganiem warunkow pracy sprawuje Panstwowa Inspekcja Pracy.

ZOFIA JOZWIAK

Z kieszeni przedsiebiorcy

Nie tylko podatki

Daniny, jakie musi placic przedsiebiorca, to nie tylko podatki. Prawie kazda firma musi sie tez rozliczac za korzystanie ze srodowiska, choc nie zawsze wiaze sie to z koniecznoscia wnoszenia oplat. Z tego obowiazku trzeba sie rozliczac z urzedem marszalkowskim. Srodowiskowe daniny dotycza oplat za emisje gazow i pylow do atmosfery, pobor wod, odprowadzanie sciekow czy skladowanie odpadow. Sporo firm musi takze uiszczac oplate produktowa i depozytowa.

Najwieksza grupa przedsiebiorcow spotka sie z rozliczeniami za emisje gazow do srodowiska. Oplaty te dotycza bowiem nie tylko duzych zakladow, ale takze malych firm dysponujacych samochodami osobowymi czy piecami o niewielkiej mocy.

Jesli chodzi o oplaty srodowiskowe, to zgodnie z art. 284 prawa ochrony srodowiska przedsiebiorcy musza sami ustalic wielkosc naleznej oplaty. Jej wysokosc zalezy od ilosci i rodzaju substancji wprowadzanych srodowiska. Ustala sie ja zgodnie ze stawkami, ktore obowiazywaly w danym okresie. Rozliczac trzeba sie kwartalnie, przy czym jezeli oplata w ciagu kwartalu nie przekracza 25 proc. najnizszego wynagrodzenia (w 2003 r. jest to 190 zl), nie trzeba jej uiszczac. Nie zwalnia to jednak firm z koniecznosci sporzadzania sprawozdan dotyczacych oplaty, czyli co kwartal trzeba przedstawic urzedowi marszalkowskiemu odpowiednie formularze, nawet jezeli nie ma obowiazku uiszczenia oplaty srodowiskowej. Rozliczenie nalezy zlozyc i wniesc oplaty do konca miesiaca nastepujacego po uplywie kazdego kwartalu.

Rozliczenia nie trzeba dokumentowac urzedowi fakturami za paliwo, wegiel czy liczbe przejechanych kilometrow. Jednak takie dokumenty nalezy zachowac w siedzibie firmy i przy ewentualnej kontroli umiec wyjasnic, dlaczego ustalono taka, a nie inna wysokosc oplaty. Przedsiebiorca powinien tez prowadzic wlasna ewidencje i aktualizowac ja co kwartal, czyli tak samo czesto, jak musi wnosic oplaty do urzedu marszalkowskiego.

SAMOCHOD NAJPOPULARNIEJSZY

Najczesciej przedsiebiorcy spotykaja sie z obowiazkiem oplat i sprawozdawczosci za wprowadzanie zanieczyszczen do srodowiska przy korzystaniu z samochodu. Obowiazuje kilka roznych stawek - w zaleznosci od rodzaju paliwa (etylina, benzyna bezolowiowa, gaz plynny, olej napedowy lub olej napedowy o niskiej zawartosci siarki). Stawka zalezy tez od rodzaju pojazdu (samochody osobowe z katalizatorami i bez, samochody inne niz osobowe o dopuszczalnej masie calkowitej do 3,5 t, samochody ciezarowe powyzej 3,5 t niespelniajace wymagan EURO 1, 2 lub 3 dotyczacych emisji spalin silnikow samochodowych, samochody ciezarowe spelniajace wymagania EURO 1, 2 lub 3, autobusy, ciagniki rolnicze, maszyny robocze i pojazdy szynowe).

OPLATA PRODUKTOWA

Przedsiebiorcy podlegajacy ustawie o oplacie produktowej musza rozliczyc sie z obowiazkow zwiazanych z odzyskiem i recyklingiem. Dla wielu oznacza to koniecznosc uiszczenia odpowiedniej oplaty, dla niektorych tylko przeslanie sprawozdania na odpowiednim blankiecie.

Jednak najpierw wprowadzajacy na rynek produkty podlegajace oplacie produktowej (przede wszystkim produkujacy lub importujacy towary paczkowane) powinni zawiadomic o tym marszalka wojewodztwa. Ci, ktorzy zaczynaja dzialalnosc, maja na zgloszenie 30 dni od daty startu.

SAMODZIELNIE - NIESAMODZIELNIE

Przedsiebiorca, wskazujac, w jaki sposob zamierza wypelnic wynikajacy z ustawy obowiazek, ma dwie mozliwosci: bedzie wypelnial go samodzielnie lub za posrednictwem organizacji odzysku.

Zawiadomienie powinno zawierac:

  • nazwe i siedzibe firmy,
  • date rozpoczecia dzialalnosci (ewentualnie date jej likwidacji),
  • okreslenie rodzaju dzialalnosci,
  • okreslenie sposobu wykonywania obowiazku.

Oplate rozlicza sie raz w roku - do konca marca roku nastepnego za rok poprzedni. Te, podobnie jak inne daniny srodowiskowe, trzeba wniesc do urzedu marszalkowskiego wlasciwego dla siedziby firmy.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o oplacie produktowej organizacja, na podstawie podpisanej z przedsiebiorca umowy, przejmuje od niego obowiazki. Nie musi on wiec wysylac sprawozdan do marszalka. Musi jednak prowadzic ewidencje pozaksiegowa, aby w razie kontroli wykazac, ze podpisal umowe na wlasciwa ilosc odpadow opakowaniowych (produktow). Powinien ja przechowywac przez 5 lat.

Przedsiebiorcy, ktorzy nie skorzystali z pomocy organizacji, musza rozliczyc sie samodzielnie. Na podstawie prowadzonej ewidencji maja zlozyc marszalkowi wojewodztwa sprawozdanie, trzeba to zrobic do 31 marca.

Jezeli firma nie osiagnela odpowiedniego poziomu recyklingu odpadow opakowaniowych, musi uiscic oplate na wyodrebnione konto w urzedzie marszalkowskim, takze do 31 marca. Taka firme obowiazuje tez prowadzenie ewidencji.

ZOFIA JOZWIAK

PODSTAWY ROZLICZEN

Za korzystanie ze srodowiska

  • za rok 2002 r. - jesli przedsiebiorca ma zaleglosci i nie uiscil jeszcze oplaty - rozporzadzenie Rady Ministrow w sprawie oplat za korzystanie ze srodowiska (DzU z 2001 r. nr 130, poz. 1453) i rozporzadzenie Rady Ministrow (DzU z 2001 r. nr 151, poz. 1703) zmieniajace rozporzadzenie w sprawie oplat za korzystanie ze srodowiska,
  • za I kwartal 2003 r. (nalezalo sie rozliczyc do konca kwietnia 2003 r.) - obwieszczenie ministra srodowiska z 15 pazdziernika 2002 r. (Monitor Polski z 2002 r. nr 49, poz. 715) w sprawie wysokosci stawek oplat za korzystanie ze srodowiska na 2003 r.,
  • wykazy ilosci i rodzajow gazow lub pylow wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie ktorych okreslono te ilosci, nalezy wypelnic na formularzu okreslonym w zalaczniku nr 2 do rozporzadzenia w sprawie wzorow wykazow zawierajacych informacje i dane o zakresie korzystania ze srodowiska i sposobie ich przedstawiania (DzU z 2002 r. nr 100, poz. 920).

Za oplate produktowa i depozytowa

  • do konca 2003 r. poziomy recyklingu odpadow opakowaniowych ustala rozporzadzenie opublikowane w DzU z 2001 r nr 69, poz. 719,
  • od 1 stycznia 2004 r. te kwestie ustalac bedzie rozporzadzenie w sprawie rocznych poziomow odzysku i recyklingu odpadow opakowaniowych i pouzytkowych opublikowane w DzU z 2003 r. nr 104, poz 982,
  • stawki oplat reguluje rozporzadzenie w sprawie stawek oplat produktowych (DzU z 2001 r. nr 116, poz. 235); nowe bedzie obowiazywalo od 1 stycznia 2004 r.,
  • wzor rocznego sprawozdania o wysokosci naleznej oplaty produktowej znalezc mozna w rozporzadzeniu ministra srodowiska opublikowanym w DzU z 2001 r. nr 157, poz. 1865.

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.