Sprzedawca odpowiada wobec kupujacego, jezeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umowa. Owa niezgodnosc z umowa okresla sie bardzo szeroko. Obejmuje zarowno wady fizyczne, jak i prawne, a ponadto niekompletnosc rzeczy, w tym brak wymaganej informacji na opakowaniu towaru, brak etykiet lub oznaczen co do sposobu uzytkowania, instrukcji obslugi badz informacji niezbednej do korzystania z towaru. M.in. zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy o sp. kons. sprzedawca ma obowiazek wydac instrukcje obslugi. Jej brak bedzie zatem przeslanka niezgodnosci.

Niezgodnosc z umowa

Sprzedawca odpowiada za niezgodnosc towaru w chwili jego wydania, z tym ze chwila ta "rozciaga sie" w czasie. W razie stwierdzenia niezgodnosci towaru z umowa przed uplywem szesciu miesiecy od wydania towaru ustawa uznaje, ze niezgodnosc ta istniala w chwili jego wydania (domniemanie prawne z art. 4 ust. 1 ustawy o sp. kons.). Wynika z tego, ze w ciagu 6 miesiecy od dnia wydania towaru sprzedawca ponosi odpowiedzialnosc obiektywna. Polega ona na tym, ze jezeli niezgodnosc towaru uwidocznila sie np. w 3. miesiacu od dnia jego wydania, to oznacza to, ze istniala w tej wlasnie chwili. W ten sposob dowod na okolicznosc, ze niezgodnosc towaru z umowa nie istniala w chwili wydania (czyli praktycznie w ciagu 6 miesiecy), obciaza sprzedawce. Gdy wiec konsument w tym okresie zauwazy niezgodnosc towaru z umowa, nalezy przyznac mu racje. Chyba ze sprzedawca udowodni, ze towar jest zgodny z umowa (tzn. obali domniemanie ustanowione na rzecz konsumenta).

Po uplywie 6 miesiecy od wydania towaru ciezar dowodu, ze towar jest niezgodny z umowa, teoretycznie przechodzi na konsumenta. Mozna sie jednak spodziewac - jak to bylo dotychczas - ze to sprzedawca bedzie wykazywal, ze towar jest zgodny z umowa.

Ustawa o sp. kons. nie definiuje wprost pojecia niezgodnosci z umowa, co w praktyce moze sprawiac pewne trudnosci przy ustalaniu, czy faktycznie ona zaistniala, czy tez nie. W rozwiazaniu tego problemu moga pomoc okreslone w niej przeslanki, jakie towar konsumpcyjny musi spelnic, aby uznac go za zgodny z umowa.

Czesto przy zakupie dochodzi miedzy stronami do indywidualnego uzgadniania wlasciwosci towaru konsumpcyjnego. Wowczas uznaje sie, ze jest on zgodny z umowa, jezeli odpowiada podanemu przez sprzedawce opisowi lub ma cechy okazanej kupujacemu probki albo wzoru, a takze gdy nadaje sie do celu okreslonego przez kupujacego przy zawarciu umowy, chyba ze sprzedawca zglosil zastrzezenia co do takiego przeznaczenia towaru. Moim zdaniem mozna przyjac, ze - co do zasady - chodzi tu o rzeczy oznaczone co do tozsamosci jako przeznaczone dla okreslonego klienta, charakteryzujace sie swoistymi wlasciwosciami i niezastepowalne, mimo ze ustawa nie rozroznia i nie posluguje sie pojeciem rzeczy zarowno oznaczonej co do tozsamosci, jak i oznaczonej co do gatunku. Zgodnie z doktryna podstawowe kryterium rozroznienia tych rzeczy to zastepowalnosc (co do gatunku) i niezastepowalnosc (co do tozsamosci), a nie ich identyfikacja. Dlatego nie wykluczam, ze w razie indywidualnego uzgadniania wlasciwosci towaru moze chodzic rowniez o rzecz oznaczona co do gatunku. Wydaje mi sie jednak, ze beda to wyjatkowe sytuacje.

W innych i najczestszych przypadkach (gdy do uzgodnienia cech przedmiotu swiadczenia nie doszlo w drodze indywidualnych uzgodnien), uznaje sie, ze towar konsumpcyjny jest zgodny z umowa, jezeli nadaje sie do celu, do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle uzywany, a jego wlasciwosci odpowiadaja wlasciwosciom cechujacym towar tego typu. Generalnie mozna przyjac, ze chodzi tu o rzeczy oznaczone co do gatunku, a wiec produkowane seryjnie i zastepowalne.

Niezgodnosc obejmuje rowniez nieprawidlowosci w montazu i uruchomieniu towaru konsumpcyjnego, jezeli czynnosci te zostaly wykonane w ramach umowy sprzedazy przez sprzedawce lub przez osobe, za ktora ponosi on odpowiedzialnosc, albo przez kupujacego, wedlug instrukcji otrzymanej przy sprzedazy. To kolejny przyklad rozszerzenia odpowiedzialnosci sprzedawcy. W tym wypadku moze on poniesc odpowiedzialnosc za jasnosc i prawidlowosc zapisow instrukcji, sformulowanej z reguly przez producenta.

Zapewnienia publiczne

Ustawa o sp. kons. przyznaje ponadto konsumentowi prawo do tego, by towar odpowiadal jego oczekiwaniom opartym na zapewnieniach publicznych, w szczegolnosci reklamie. Za towar zgodny z umowa uznaje sie zatem ten, ktory spelnia wskazane przeslanki zgodnosci, a ponadto odpowiada oczekiwaniom dotyczacym towaru tego rodzaju, opartym na skladanych publicznie zapewnieniach sprzedawcy, producenta lub jego przedstawiciela. W szczegolnosci chodzi tu o zapewnienia wyrazone w oznakowaniu towaru lub reklamie, odnoszace sie do wlasciwosci produktu, w tym takze terminu, w jakim towar ma je zachowac. Przyjecie takiego rozwiazania pociaga za soba daleko idace skutki dla kontrahentow konsumenta. Mianowicie beda odpowiedzialni za niezgodnosc towaru z umowa w sytuacjach, w ktorych towar w odczuciu konsumenta (opartym na reklamie czy etykiecie) bedzie m.in. wykazywal zmniejszone doznania estetyczne, walory uzytkowe itp. Brak wlasciwosci towaru opartej na oczekiwaniach konsumenta wynikajacych z reklamy nie oznacza, ze towar nie jest dobrej jakosci, zgodnie z przyjetymi standardami, okreslajacymi jego cechy gatunkowe. Nie oznacza tez, ze nie jest fizycznie dobry. W tym wypadku jednak fakt, ze rzecz dziala prawidlowo i jest zgodna z przyjetymi standardami, nie wylaczy odpowiedzialnosci sprzedawcy.

Przyklad:

Konsument kupil pralke, poniewaz na podstawie zapewnienia publicznego oczekuje, ze jest to sprzet zapewniajacy tzw. oszczedne pranie przy zuzyciu 50 l wody. Tymczasem w rzeczywistosci zuzycie wody wynosi 75 l. W takiej sytuacji wypowiedz reklamowa, jako element wspoltworzacy obraz rzeczywistego towaru, jest nieprawdziwa. Pralka dziala, jest sprawna technicznie, ale co do parametrow nie odpowiada oczekiwaniom wynikajacym z wypowiedzi reklamowej czy oznaczenia zewnetrznego. Inna sprawa jest juz kwestia, ze w wielu przypadkach reklama moze nosic znamiona czynu nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy wprowadzajacej w blad w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Oczekiwania konsumenta powinny byc rozsadne i nalezy je oceniac raczej wedlug przyjetych powszechnie i w miare obiektywnych kryteriow. Ma to istotne znaczenie, poniewaz skala oczekiwan co do wlasciwosci konkretnego towaru, oparta na reklamie, moze byc bardzo szeroka.

Przyklad:

Przyjmuje sie, ze popularna forme reklamy przesadnej, z uzyciem superlatywow (najpiekniejszy, najzdrowszy itp.), odbiorcy traktuja z pewnym dystansem. Zasady zdrowego rozsadku nakazuja, aby tego typu reklam nie brac zbyt powaznie.

Obarczenie sprzedawcy odpowiedzialnoscia za cudza kampanie reklamowa, na ktora nie ma zadnego wplywu, to nowe rozwiazanie prokonsumenckie. Sprzedawce - jako odnoszacego korzysci z reklamy - obciazono ryzykiem odpowiedzialnosci za rzetelnosc i uczciwosc dzialalnosci reklamowej nie tylko wlasnej, ale i producenta towaru, jego przedstawiciela oraz osoby, ktora sie za producenta podaje, a takze importera. Jednakze sprzedawca nie bedzie zwiazany zapewnieniem publicznym wskazanych podmiotow co do zgodnosci towaru z umowa, wyrazonym w oznakowaniu towaru lub reklamie, jezeli wykaze, ze:

• zapewnienia tego nie znal albo

• oceniajac rozsadnie, nie mogl go znac, albo

• nie moglo ono miec wplywu na decyzje kupujacego o zawarciu umowy, albo

• jego tresc sprostowano przed zawarciem umowy.

Ciezar dowodu spoczywa zatem na sprzedawcy. Wykazanie przeslanek wylaczajacych jego odpowiedzialnosc zapewne procesowo nie bedzie latwe. Trudno sobie wyobrazic, ze sprzedawca - pozostajac czesto w stalych stosunkach handlowych - nie zna oferty dostawcy (producenta czy importera) i zwiazanych z nia akcji marketingowych.

Kolejna trudnosc to odkodowanie pojecia rozsadnej oceny stanu faktycznego, w ktorym sprzedawca nie mogl znac tresci takiego zapewnienia publicznego. Sprzedawca to przeciez profesjonalista, dokonujacy sprzedazy w zakresie dzialalnosci przedsiebiorstwa i kierujacy sie prawami konkurencyjnego rynku. Wybierze zatem dostawcow oferujacych towary o niskiej cenie, dobrej jakosci, a przede wszystkim dobrze wypromowane i majace tzw. dobra sprzedaz. Oczywiscie, takie rozumowanie jest wielkim uproszczeniem, ale moim zdaniem - co do zasady - trafne. Bedzie wiec mu trudno wykazac, ze nie znal reklamy towaru czy tez jego oznaczen zewnetrznych, co zwalnia go od odpowiedzialnosci.

Reklama zmierza glownie do stymulacji zbytu towarow czy uslug. Okolicznosc, ze nie mogla miec wplywu na decyzje kupujacego o zawarciu umowy (co zwolni sprzedawce z odpowiedzialnosci z tytulu zapewnien skladanych publicznie), bedzie raczej nie do udowodnienia w sytuacji, w ktorej konsument wskaze, ze - kierujac sie trescia przekazu reklamowego - zawarl umowe. Jedynym skutecznym sposobem zwolnienia sie sprzedawcy od odpowiedzialnosci za tzw. zapewnienia publiczne jest sprostowanie tresci takiego zapewnienia (reklamy, oznaczenia zewnetrznego) przed zawarciem umowy.

RYS. JACEK FRANKOWSKI

Gdy przedsiebiorca "jest niewinny"

Ustawa o sp. kons. nie wymaga, by konsument w momencie odbioru towaru dokonywal jego badania. Oznacza to, ze konsument nie musi sprawdzic rzeczy na wypadek ewentualnej niezgodnosci z umowa, poza zwyklymi obowiazkami zwiazanymi z jej odbiorem. Istotna jest zatem kwestia swiadomosci konsumenta co do istniejacej niezgodnosci towaru w chwili zawarcia umowy, gdyz wiedza ta jest podstawa wylaczenia odpowiedzialnosci sprzedawcy.

Sprzedawca nie odpowiada za niezgodnosc towaru konsumpcyjnego z umowa, gdy:

• kupujacy o tej niezgodnosci wiedzial lub

• oceniajac rozsadnie, powinien byl wiedziec.

To samo dotyczy niezgodnosci, ktora wynikla z przyczyny tkwiacej w materiale dostarczonym przez kupujacego. W praktyce sformulowanie "kupujacy o niezgodnosci wiedzial lub - oceniajac rozsadnie - powinien byl wiedziec" moze budzic powazne watpliwosci, biorac pod uwage fakt, ze konsument nie ma obowiazku badania rzeczy. Zwlaszcza gdy mamy do czynienia z tzw. niezgodnoscia jawna, czyli taka, ktora mogla byc zauwazona przez kupujacego w momencie badania rzeczy. Brak obowiazku sprawdzania towaru nie moze wywolywac ujemnych skutkow prawnych dla konsumenta. Sprzedawca nie bedzie mogl uwolnic sie od odpowiedzialnosci, zarzucajac konsumentowi, ze mogl z latwoscia niezgodnosc zauwazyc. Sprzedawca ma obowiazek wykazac, ze konsument - oceniajac rozsadnie - powinien byl wiedziec o tej niezgodnosci. Powstaje pytanie, jakimi kryteriami kierowac sie przy rozkodowaniu pojecia "rozsadnej oceny" konsumenta. Niewatpliwie chodzi tu o kryteria obiektywne, pozwalajace przede wszystkim na ustalenie istnienia niezgodnosci towaru z umowa w ramach obowiazkow kupujacego, zwiazanych z odbiorem towaru. Nalezy pamietac, ze ustawa o sp. kons. naklada na sprzedawce szeroko pojety obowiazek informacyjny, polegajacy na przedstawieniu drugiej stronie (niebedacej profesjonalista) rzeczywistego stanu towaru konsumpcyjnego.

Przyklad:

Jezeli sprzedawany towar jest obnizonej jakosci (niepelnowartosciowy), to - w celu unikniecia ewentualnych sporow - sprzedawca powinien dokladnie wskazac, ze jego wlasciwosci nie odpowiadaja wlasciwosciom cechujacym towar tego rodzaju, poniewaz np. zawieraja uszkodzenie x, maja obnizona jakosc ze wzgledu na rodzaj materialu, sa niekompletne itp. Jezeli tego nie zrobi, w razie sporu ostatecznie rozstrzygnie sad, ale to sprzedawce obciazy dowod, ze konsument w momencie zawierania umowy lub wydania towaru wiedzial o istnieniu niezgodnosci i na kupno takiego towaru sie godzil.

Uprawnien konsumenta nie mozna wylaczyc ani ograniczyc w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodnosci towaru konsumpcyjnego z umowa. W szczegolnosci nie mozna tego zrobic przez oswiadczenie kupujacego, ze wie o wszelkich niezgodnosciach towaru z umowa, lub przez wybor prawa obcego. Oznacza to, ze przepisy ustawy o sp. kons., dotyczace uprawnien konsumenta, maja charakter bezwzglednie obowiazujacy.

Ustawa o sp. kons. dotyczy rowniez umow: o dzielo, dostawy oraz sprzedazy rzeczy uzywanych. Ale tylko wtedy, gdy sa one zawierane miedzy podmiotem prowadzacym w tym zakresie przedsiebiorstwo a osoba nabywajaca rzecz w celu niezwiazanym z jej dzialalnoscia gospodarcza ani zawodowa (czyli konsumentem). Dodajmy jeszcze, ze zastosowanie nowych przepisow do wskazanych umow musi uwzgledniac ich specyfike.

Dzielo

Zgodnie z art. 627 k.c., podpisujac umowe o dzielo, przyjmujacy zamowienie zobowiazuje sie do wykonania oznaczonego dziela, a zamawiajacy do zaplaty wynagrodzenia. Ustawa o sp. kons. bedzie miala zastosowanie, gdy przedmiotem umowy o dzielo bedzie rzecz ruchoma, a nie np. dobro niematerialne - utwor literacki. Umowa o dzielo jest umowa rezultatu. Interesuje nas bowiem efekt koncowy pracy przyjmujacego zamowienie, a nie tylko podjecie dzialan zmierzajacych do jego wykonania, czyli dolozenie nalezytej starannosci. I tak rezultatem beda np. meble wykonane na nasze indywidualne zamowienie, ubranie wyczyszczone w pralni chemicznej, spodnie uszyte przez krawca czy tez zamontowane okna.

Przy umowie o dzielo decydujace znaczenie bedzie mialo precyzyjne sformulowanie jej tresci - przede wszystkim dokladne okreslenie dziela i zwiazanych z nim oczekiwan klienta. Przyjmujacy zamowienie powinien potwierdzic na pismie wszystkiej jej istotne postanowienia. Ulatwia to postepowanie dowodowe w razie dochodzenia roszczen. Im precyzyjniej zostanie oznaczone dzielo, tym latwiej bedzie konsumentowi podnosic ewentualne zarzuty wobec wykonawcy. Istnieje domniemanie, ze w przypadku indywidualnego uzgadniania wlasciwosci rzeczy jest ona zgodna z umowa, gdy odpowiada podanemu przez sprzedawce opisowi lub ma cechy okazanej probki albo wzoru oraz nadaje sie do celu okreslonego przez kupujacego w umowie. Zatem zamawiajac meble specjalnie dla nas zaprojektowane, okreslmy precyzyjnie ich wymiary, uklad, kolor, material, z ktorego maja byc wykonane, czy tez inne szczegolowe warunki. Gdy meble zostana dostarczone w niewlasciwym kolorze lub wykonane z innego materialu niz uzgodniony, mamy do czynienia z ewidentnym przykladem niezgodnosci z umowa.

Konsumentowi reklamujacemu dzielo niezgodne z umowa przysluguja zmodyfikowane uprawnienia. Nie moze bowiem zadac wydania innej rzeczy zgodnej z umowa, gdyz przyjmuje sie, ze dzielo jest wykonywane jednostkowo, na indywidualne zamowienie klienta. W gre wchodzi wiec jedynie naprawa rzeczy, a gdy ta okaze sie niemozliwa lub wymaga nadmiernych kosztow - obnizenie ceny lub odstapienie od umowy. Wydaje sie, ze te dwa ostatnie roszczenia w praktyce powinny wystapic najczesciej. Trudno sobie wyobrazic bowiem naprawe plaszcza, ktory skurczyl sie podczas czyszczenia, czy naprawe mebli o parametrach za duzych do bardzo malej kuchni.

Przyjmujacy zamowienie nie bedzie odpowiadal, gdy niezgodnosc towaru konsumpcyjnego powstala z przyczyny tkwiacej w materiale dostarczonym przez klienta (np. niewlasciwy klej czy farba) albo wskutek wykonania dziela wedlug jego wskazowek, mimo ze przyjmujacy zamowienie uprzedzil konsumenta o niebezpieczenstwie zniszczenia lub uszkodzenia dziela. Odpowiedzialnosc jest takze wylaczona, gdy klient wiedzial lub - oceniajac rozsadnie - powinien wiedziec o niezgodnosci. Wowczas nie mozna sie na nia powolywac (np. przymiarki u krawca sluza wyeliminowaniu takich sytuacji).

Komis

Komisant (przyjmujacy zlecenie) zobowiazuje sie za wynagrodzeniem, w zakresie dzialalnosci swego przedsiebiorstwa, do kupna lub sprzedazy rzeczy ruchomych na rachunek dajacego zlecenie (komitenta), lecz w imieniu wlasnym. Mowi o tym art. 765 k.c. W kontekscie ustawy o sp. kons. interesuje nas stosunek prawny, jaki powstaje przy sprzedazy rzeczy ruchomej miedzy komisantem a osoba trzecia (konsumentem). Nalezy zaznaczyc, ze komitenta z konsumentem nie laczy wiez prawna, ktora uzasadnialaby jakiekolwiek roszczenia z tytulu niezgodnosci z umowa. Odpowiada tylko komisant. Jezeli wartosc sprzedazy przekracza 2 tys. zl, jej istotne postanowienia trzeba potwierdzic na pismie.

Istotnym novum jest brak mozliwosci wylaczenia odpowiedzialnosci komisanta. Do konca 2002 r. bylo to mozliwe na podstawie art. 770 w zwiazku z art. 558 § 2 k.c., jezeli komisant poinformowal o tym kupujacego przed zawarciem umowy sprzedazy. Obecnie nie mozna uprawnien konsumenta ani ograniczyc, ani wylaczyc w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodnosci towaru z umowa. W szczegolnosci nie mozna tego dokonac przez oswiadczenie kupujacego, ze wie o wszelkich niezgodnosciach towaru z umowa, lub przez wybor prawa obcego. Ustawa o sp. kons. pozwala jedynie skrocic ustawowy 2-letni termin odpowiedzialnosci sprzedawcy za rzecz uzywana, maksymalnie jednak do roku, liczac od dnia wydania jej kupujacemu. Uplyw tego terminu nie wyklucza jednak dochodzenia roszczen, jesli komisant w chwili zawarcia umowy wiedzial o niezgodnosci i nie zwrocil na to uwagi kupujacemu. Powinnosc wszechstronnego sprawdzenia samochodu przed przyjeciem do sprzedazy przez komisanta ocenia sie wedlug miar wlasciwych dla profesjonalisty, a nie dla laika. Sa to zatem wyzsze wymogi od oczekiwanych od przecietnego nabywcy samochodu. Na tej wlasnie podstawie Sad Najwyzszy uznal, ze prowadzacy komisowa sprzedaz uzywanych samochodow musi liczyc sie ze zjawiskiem wprowadzania do obrotu pojazdow kradzionych i dlatego jest obowiazany dokladnie sprawdzac numery identyfikacyjne oraz dokumenty auta. Komisant zobowiazany jest udzielic wszelkich informacji na temat stanu technicznego i pochodzenia pojazdu oraz przedstawic dokumenty potwierdzajace te fakty. Powinien rowniez stworzyc w miejscu sprzedazy odpowiednie warunki techniczno-organizacyjne, umozliwiajace dokonanie wyboru rzeczy, sprawdzenia jej jakosci, funkcjonowania glownych mechanizmow i podstawowych podzespolow.

Bardzo wazne beda rowniez tzw. zapewnienia reklamowe, czyli publicznie skladane oswiadczenia komisanta o wlasciwosci czy tez istotnych cechach towaru. I tak, czesto klienci sa wprowadzani w blad zapewnieniem, ze samochod nie uczestniczyl w wypadku. Tymczasem po przejechaniu kilkudziesieciu kilometrow nowo zakupione auto okazuje sie powypadkowym wrakiem. W tej sytuacji mamy prawo powolac sie na wczesniejsze zapewnienia sprzedawcy.

Dla umow sprzedazy rzeczy uzywanych istotne znaczenie bedzie mialo takze domniemanie, ze niezgodnosc wykryta w okresie 6 miesiecy od wydania istniala w chwili wydania rzeczy. Powinno to ulatwic postepowanie dowodowe. Przy zakupie rzeczy uzywanych wymiana nie bedzie miala czestego zastosowania. Bardziej wlasciwa bedzie raczej naprawa, a po spelnieniu okreslonych przeslanek - takze obnizenie ceny lub odstapienie od umowy.

Dostawa

Zgodnie z art. 609 k.c. dostawca zobowiazuje sie do wytworzenia rzeczy ruchomych oznaczonych co do gatunku i dostarczenia ich czesciami lub periodycznie, a odbiorca do ich odebrania i zaplacenia ceny. To kontrakt charakterystyczny dla obrotu profesjonalnego, powodujacy najczesciej powstanie stalej wspolpracy w stosunkach miedzy przedsiebiorcami, w relacji sprzedawca - konsument raczej rzadki. Dlatego tez dziwi decyzja ustawodawcy, ze te umowe poddal rowniez rezimowi ustawy o sp. kons.

Nalezy stwierdzic, ze dopiero praktyka oraz ewentualne orzecznictwo pokaze, w jakim stopniu skuteczna bedzie ochrona konsumenta zawierajacego wskazane umowy.

Dostep do rzetelnych cen i prawidlowo oznaczonego towaru to podstawowe prawo konsumenta. Sprzedawcy, ktory dopuszcza sie w tym zakresie zaniedban, groza wysokie kary (od 1000 do 5000 euro), ktore nakladaja inspektorzy Inspekcji Handlowej. Ale nie tylko. Musi sie takze liczyc z konsekwencjami z tytulu niezgodnosci z umowa zle oznaczonego produktu.

Jak ma wygladac cena

Pierwszym elementem oznaczenia towaru jest prawidlowe uwidocznienie ceny. Dla konsumenta to podstawowa informacja i - jak wynika z badan - jeden z najwazniejszych czynnikow podjecia decyzji o kupnie danego towaru. Cena to rowniez konstytutywny element umowy sprzedazy oraz podstawowy - oferty sprzedazy. Sposob oznaczania towaru reguluja ustawa z 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz. U. nr 97, poz. 1050 ze zm.; dalej: ustawa o cenach) oraz rozporzadzenie ministra finansow z 10 czerwca 2002 r. w sprawie szczegolowych zasad uwidaczniania cen towarow i uslug oraz sposobu oznaczania cena towarow przeznaczonych do sprzedazy (Dz. U. nr 99, poz. 894 ze zm.; dalej: rozp. w sprawie uwidaczniania cen).

Na towarach przeznaczonych do sprzedazy detalicznej cena powinna byc uwidoczniona za pomoca wywieszki i bezposrednio na kazdej sztuce lub na ich pojedynczych opakowaniach, w sposob uniemozliwiajacy jej usuniecie (nalepka, metka). Wyjatek stanowi sprzedaz samoobslugowa i oznaczenie kodem kreskowym, ale o tym pozniej.

Kiedy wywieszka

We wszystkich punktach sprzedazy kazdy towar musi byc zidentyfikowany za pomoca widocznej wywieszki (etykieta, tabliczka lub plakat) z wydrukowanymi lub napisanymi odrecznie nastepujacymi informacjami:

• cena (cena sprzedazy towaru i cena jednostkowa, czyli za jednostke miary, czyli za 1 litr, 1 kg, 1 metr czy za sztuke),

• nazwa towaru.

Cena jednostkowa nie musi byc podana, jesli jest identyczna z cena sprzedazy towaru. Przy towarach podobnych, tzn. o podobnych parametrach technicznych lub o tym samym przeznaczeniu (np. stojace obok siebie dzemy dwoch firm), podaje sie nazwe producenta, umozliwiajac konsumentowi jednoznaczna identyfikacje towaru.

Ceny na wywieszkach musza byc aktualne w momencie oferowania towaru i takie same jak na nalepkach na towarze. W wypadku oferowania wiekszej ilosci okreslonego towaru wywieszke umieszcza sie przy jednej sztuce danego wyrobu. Oznacza to, ze jesli mamy na polce te same herbatniki, wystarczy jedna wywieszka na polce. Wywieszki musza byc takze przy towarach (atrapach, imitacjach, wzorach) wystawionych do ekspozycji w witrynach, gablotach lub kazdym innym miejscu wystawowym.

W wypadku towarow przeznaczonych do sprzedazy, a niewidocznych dla konsumentow (np. przechowywanych w magazynach) ceny powinny byc podane w cennikach w miejscach widocznych i dostepnych dla kupujacych. Dotyczy to rowniez barow, restauracji, pubow i innych punktow uslugowych; w tych cenniki musza byc w miejscu ogolnodostepnym wewnatrz lub na zewnatrz lokalu.

Do sprzedazy detalicznej

Kazdy towar przeznaczony do sprzedazy detalicznej musi posiadac - oprocz wywieszki - bezposrednie oznaczenie ceny nalepka. Wyjatek stanowi sprzedaz samoobslugowa, gdzie jest dopuszczalne oznaczenie produktow wywieszka z kodem kreskowym. Oczywiscie po spelnieniu kilku warunkow:

• cena z wywieszki musi byc taka sama, jak ta odczytana z kodu kreskowego,

• w sklepie jest system czytnikow (co najmniej jeden czytnik na kazde rozpoczete 400 mkw. powierzchni samoobslugowej), umozliwiajacy odczyt ceny i nazwy towaru lub zrozumialego skrotu tej nazwy,

• pracownicy wyodrebnionych stoisk sa zobowiazani do natychmiastowego odczytu kodu na zyczenie konsumenta.

Do konca 2003 r. z oznaczania towarow metkami sa zwolnieni sprzedawcy handlujacy produktami, do ktorych - ze wzgledu na ich rodzaj - nalepki z cena nie da sie przykleic. Chodzi tu m.in. o:

• towar o malych gabarytach, ktorego zadna powierzchnia nie przekracza 10 cm kw.,

• masowe, czyli takie, ktorych sie nie opakowuje (np. owoce) i nie odmierza (np. sadzonki roslin, kwiaty ciete i doniczkowe, zywe zwierzeta),

• artykuly spozywcze, ktorych termin spozycia wlasnie mija (uplynie w ciagu najblizszej doby, liczac od momentu ich wystawienia na sprzedaz),

• towary sprzedawane zwyczajowo w wiekszych ilosciach, np. glazura, terakota, cegly.

Wybor sposobu podawania cen wymienionych towarow pozostawia sie przedsiebiorcy, ktory zna zwyczaje przyjete w obrocie handlowym. Moze on stosowac przywieszki, cenniki, katalogi lub korzystac z monitorow. Jednak, podkreslamy, ta abolicja cenowa trwa tylko do konca tego roku. Od 1 stycznia 2004 r. takze do wskazanych wyrobow bedzie sie stosowac wywieszki i bezposrednie oznaczenia.

Ponadto w sklepach samoobslugowych wprowadzono obowiazek indywidualnego oznaczenia nalepka cenowa kazdego towaru ponad 5 kg, ponad 5 l lub o sumie wymiarow przy pomiarze w skrajnych punktach (dlugosci, szerokosci i wysokosci) - ponad 2 m.

Ceny porcji wyrobow garmazeryjnych uwidacznia sie na wywieszkach przy porcji z pelna nazwa i okresleniem ilosci nominalnej oferowanej porcji w legalnej jednostce miary (np. porcja salatki sledziowej w smietanie 100 g). W wypadku towarow ze swej natury sprzedawanych na sztuki mozna okreslic wielkosc nominalna oferowanej porcji w sztukach, np. trzy krokiety z kapusta i grzybami.

Cena jednostkowa

Cena jednostkowa musi byc wyrazona w odniesieniu do 1 kg, 1 t, 1 l lub 1 m szesc., 1 m, 1 mkw. lub w sztukach. W wypadku towarow jednostkami miary moze byc rowniez 100 ml lub 100 g, jesli jest to zwyczajowo przyjete.

Ceny jednostkowe towarow paczkowanych powinny dotyczyc:

• ilosci nominalnej towaru oznaczonej na opakowaniu,

• masy netto artykulow zywnosciowych - gdy chodzi o artykuly zywnosciowe pakowane,

• ilosci skladnika glownego netto bez zalewy - gdy chodzi o artykuly zywnosciowe paczkowane, oferowane w zalewie,

• kompletu lub zestawu towarow paczkowanych, przeznaczonych do uzytkowania wylacznie w komplecie lub w zestawie,

• ilosci towaru, zwyczajowo oferowanej kupujacym, wyrazonej w legalnej jednostce miary (z podaniem wartosci liczbowej i oznaczenia tej jednostki miary), w przypadku towarow masowych i o malych gabarytach.

Znaki bezpieczenstwa i deklaracje zgodnosci

Ze szczegolna starannoscia sprzedawca musi zwracac uwage, czy oferowane przez niego artykuly sa zgodne z normami bezpieczenstwa. Musi rowniez informowac o tym producenta i wlasciwe organy (prezesa Urzedu Ochrony Konkurencji i Konsumentow i organy Inspekcji Handlowej). Mowi o tym ustawa z 22 stycznia 2000 r. o ogolnym bezpieczenstwie produktow (Dz. U. nr 15, poz. 179 ze zm). Ponadto ustawa z 3 kwietnia 1993 r. o badaniach i certyfikacji (Dz. U. nr 55, poz. 250) naklada na nich dodatkowe obowiazki zwiazane z oznakowaniem towaru. I tak: wyroby mogace stwarzac zagrozenie lub ktore sluza ochronie albo ratowaniu zycia, zdrowia lub srodowiska musza byc opatrzone znakiem bezpieczenstwa B. Wydaje go Polskie Centrum Badan i Certyfikacji. Sa sytuacje, gdy zamiast certyfikatu producent wystawia deklaracje zgodnosci, w ktorej na wlasna odpowiedzialnosc stwierdza, ze produkt spelnia wymogi bezpieczenstwa.

Wykaz wyrobow i uslug podlegajacych obowiazkowej certyfikacji na znak bezpieczenstwa zawiera rozporzadzenie Rady Ministrow z 9 listopada 1999 r. w sprawie wykazu wyrobow wyprodukowanych w Polsce, a takze wyrobow importowanych do Polski po raz pierwszy, mogacych stwarzac zagrozenie albo sluzacych ochronie lub ratowaniu zycia, zdrowia lub srodowiska, podlegajacych obowiazkowi certyfikacji na znak bezpieczenstwa i oznaczania tym znakiem, oraz wyrobow podlegajacych obowiazkowi wystawiania przez producenta deklaracji zgodnosci (Dz. U. nr 5, poz. 53).

Zywnosc

Inne przepisy wprowadzaja jeszcze inne od opisanych wymogi znakowania towarow. Dotyczy to m.in. zywnosci, obuwia, kosmetykow itd.

Znakowanie nie moze wprowadzac konsumenta w blad tekstem lub znakiem graficznym, przypisywac srodkowi spozywczemu dzialania lub cechy, ktorych nie posiada, czy tez wlasciwosci zapobiegania chorobom lub ich leczenia albo odwolywac sie do takich wlasciwosci.

Na opakowaniu jednostkowym srodkow spozywczych powinny znalezc sie co najmniej informacje podane nizej.

• Precyzyjne okreslenie rodzaju srodka spozywczego i zastosowanych procesach technologicznych, np. liofilizowany, zageszczony, mrozony, sterylizowany, wedzony, sproszkowany, utrwalony radiacyjnie, surowy. Moga tu byc rowniez inne dane wskazujace typ produkcji rolniczej, np: metody ekologiczne, integrowana produkcja ogrodnicza IPO lub rozne preferencje zywieniowe (wegetarianie, weganie) itp. Na zadanie konsumenta sklep ma obowiazek udzielic informacji na temat produktu.

• Wykaz skladnikow w malejacej kolejnosci, lacznie z substancjami dodatkowymi. Wymagane jest podawanie funkcji technologicznej i nazwy lub specyficznego symbolu E (tzw. numer wedlug systemu oznaczen Unii Europejskiej). Liste substancji dodatkowych dozwolonych do stosowania w srodkach spozywczych, ich funkcje technologiczne oraz maksymalne ilosci reguluje stosowne rozporzadzenie ministra zdrowia.

• Termin przydatnosci do spozycia lub data minimalnej trwalosci. Termin przydatnosci do spozycia wyraza sie zwrotem: "nalezy spozyc do: dzien, miesiac, rok". W ten sposob znakuje sie produkty nietrwale mikrobiologicznie, latwo sie psujace. Po uplywie tego terminu srodki spozywcze nie moga byc przeznaczone do sprzedazy i do spozycia. Pozostale artykuly znakuje sie data minimalnej trwalosci, do ktorej prawidlowo przechowywany lub transportowany srodek spozywczy zachowuje pelne wlasciwosci fizyczne, chemiczne, mikrobiologiczne, organoleptyczne. Po tej dacie produkt nie moze znajdowac sie w obrocie handlowym. Gdy chodzi o produkty o trwalosci do 3 miesiecy, data ta powinna byc poprzedzona okresleniem: "najlepiej spozyc przed: dzien, miesiac, rok", o trwalosci od 3 do 18 miesiecy - "najlepiej spozyc przed koncem: miesiac, rok", a ponad 18 miesiecy - "najlepiej spozyc przed koncem: rok". Zadne przeterminowane srodki spozywcze nie moga znajdowac sie w obrocie handlowym ani podlegac przecenom.

• Sposob przygotowania lub stosowania, jezeli brak takiej informacji moze wprowadzic konsumenta w blad i spowodowac niewlasciwe postepowanie z danym srodkiem spozywczym.

• Dane identyfikujace producenta lub wprowadzajacego do obrotu w kraju, a takze kraj, w ktorym srodek spozywczy wyprodukowano lub przetworzono, jesli brak tej informacji moze wprowadzic kupujacego w blad.

• Zawartosc netto lub liczba sztuk. Przedsiebiorca (paczkujacy) ponosi odpowiedzialnosc za zapewnienie, ze ilosc rzeczywista towaru paczkowanego odpowiada ilosci nominalnej podanej na opakowaniu, w granicy najwyzszej dopuszczalnej wielkosci ujemnego bledu. Paczkujacy moze na wlasna odpowiedzialnosc oznaczac znakiem "e" towary paczkowane, gdy stosowana byla wewnetrzna kontrola ilosci rzeczywistej towaru paczkowanego, przeprowadzona przy uzyciu zalegalizowanych przyrzadow pomiarowych, a jej opis zostal przekazany wlasciwemu terytorialnie okregowemu urzedowi miar.

• Warunki przechowywania - obligatoryjne, gdy produkt jest oznaczony terminem przydatnosci do spozycia oraz gdy wplywaja na jakosc artykulow spozywczych.

• Oznaczenie partii produkcyjnej, rozumianej jako okreslona ilosc srodka spozywczego wyprodukowanego, przetworzonego lub zapakowanego praktycznie w takich samych warunkach.

• Klasa jakosci handlowej, gdy zostala ustalona, lub inny wyroznik jakosci handlowej wymagany odrebnymi przepisami. Producent nie musi znakowac wszystkich produktow wartoscia odzywcza. Obowiazek ten dotyczy wylacznie srodkow spozywczych specjalnego przeznaczenia zywieniowego oraz powszechnie spozywanych, jezeli deklarowane jest tzw. oswiadczenie zywieniowe. To kazda informacja, w tym takze reklamowa, ktora stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, ze dany produkt posiada szczegolne wlasciwosci odzywcze, np. jest malo kaloryczny, ma obnizony poziom cholesterolu, obnizona zawartosc tluszczu lub cukru itp.

Srodki spozywcze w opakowaniach zbiorczych przeznaczonych bezposrednio dla konsumentow znakuje sie, podajac co najmniej nastepujace dane:

• nazwe,

• date minimalnej trwalosci lub termin przydatnosci do spozycia,

• zawartosc netto opakowania zbiorczego, opakowania jednostkowego, liczbe opakowan jednostkowych w opakowaniu zbiorczym,

• dane identyfikujace producenta lub wprowadzajacego do obrotu,

• oznaczenie partii produkcyjnej,

• klase jakosci handlowej, jesli zostala ustalona..

W miejscu sprzedazy srodkow spozywczych bez opakowan nalezy podac co najmniej:

• nazwe,

• skladniki i klase jakosci handlowej artykulow miesnych i drobiowych,

• nazwe odmiany, dane wprowadzajacego do obrotu i klase jakosci handlowej swiezych warzyw, ziemniakow i owocow,

• klase jakosci handlowej pozostalych srodkow spozywczych, jesli zostala ustalona.

Rozporzadzenie okresla takze szczegolowe przepisy dotyczace znakowania poszczegolnych rodzajow srodkow spozywczych, jak mleka i jego przetworow, napojow spirytusowych i alkoholowych, produktow gleboko mrozonych, wyrobow czekoladowych, kakao, owocowych dzemow, marmolady, konfitur, powidel, galaretek, sokow, nektarow, ekstraktu kawy, cykorii, masla, margaryny, ich mieszanek i pieczywa.

Znakowanie produktow paczkowanych okresla ustawa z 6 wrzesnia 2001 r. o towarach paczkowanych (Dz. U. nr 128, poz. 1409) i rozporzadzenie Rady Ministrow z 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegolowych wymagan dotyczacych oznakowan towarow paczkowanych. Zgodnie z nimi na opakowaniu musi byc nazwa i adres paczkujacego, czyli przedsiebiorcy w rozumieniu art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z 19 listopada 1999 r. - Prawo dzialalnosci gospodarczej, ktory odmierza porcje produktu, umieszcza je w opakowaniu jednostkowym i wprowadza towar paczkowany do obrotu po raz pierwszy. Ponadto za paczkujacego uwaza sie tu przedsiebiorce wprowadzajacego na polski obszar celny towary paczkowane. Wobec tego na opakowaniu musza byc nazwa i adres podmiotu, ktory faktycznie zajmuje sie paczkowaniem, np. na zlecenie innego podmiotu lub importera. Odrebne zasady dotycza rowniez zywnosci genetycznie zmodyfikowanej, o czym mowia ustawy: o warunkach zdrowotnych zywnosci i zywienia oraz z 22 czerwca 2001 r. o organizmach zmodyfikowanych genetycznie (Dz. U. nr 76, poz. 811).

Wyroby przeznaczone do kontaktu z zywnoscia

Materialy i wyroby przeznaczone do kontaktu z zywnoscia to urzadzenia, aparaty, sprzet, narzedzia, opakowania i inne materialy, ktore stykaja sie w procesie produkcji lub obrocie ze srodkami spozywczymi, substancjami pomagajacymi w przetwarzaniu, dozwolonymi substancjami dodatkowymi oraz innymi skladnikami zywnosci, ktore w stanie gotowym do uzytkowania sa przeznaczone do kontaktu z zywnoscia lub pozostaja z nia w kontakcie. Ich oznaczenie reguluje ustawa z 6 wrzesnia 2001 r. o materialach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z zywnoscia (Dz. U. nr 128, poz. 1408).

I tak, powinny byc one oznakowane zgodnie z przepisami o ogolnym bezpieczenstwie produktow. Ponadto musza zawierac:

• okreslenie "do kontaktu z zywnoscia" lub wskazania okreslajace zastosowanie materialow i wyrobow, lub symbol "widelca i kieliszka",

• informacje o warunkach ich uzytkowania, jezeli jest to niezbedne dla zdrowia lub zycia czlowieka.

Materialy i wyroby wprowadzane do obrotu opatruje sie nadrukami, etykietami lub ulotkami w sposob widoczny, czytelny i trwaly. Gdy sa one wprowadzane do obrotu detalicznego, oznakowanie takie umieszcza sie w formie nadruku bezposrednio na materialach i wyrobach lub na ich opakowaniu albo na etykietach lub ulotkach informacyjnych dolaczonych do materialow i wyrobow, a hurtowego - we wskazany sposob oraz w dokumentach dolaczonych do partii materialow i wyrobow. Umieszczanie oznakowan nie jest obowiazkowe przy materialach i wyrobach, ktore z istoty i w sposob oczywisty sa przeznaczone do kontaktu z zywnoscia.

Zabawki

Zabawka to dowolny produkt lub material zaprojektowany lub przeznaczony do zabawy dla dzieci do lat 14. Sposoby ich oznaczenia okresla rozporzadzenie Rady Ministrow z 18 wrzesnia 2001 r. w sprawie szczegolowych warunkow dotyczacych bezpieczenstwa zabawek (Dz. U. nr 120, poz. 1278 ze zm.). Za zabawki nie uznaje ono m.in. ozdob bozonarodzeniowych, sprzetu do zbiorowego uzywania na placach gier i zabaw, sportowego, lalek ludowych i dekoracyjnych, proc i katapult, pojazdow z silnikami spalinowymi.

Na opakowaniu lub ulotce zabawki nalezy umiescic notke, ze "spelnia wymogi bezpieczenstwa wymagane w rozporzadzeniu z 18 wrzesnia 2001 r.". Zabawki przeznaczone dla dzieci do lat trzech musza miec wymiary uniemozliwiajace ich polkniecie czy wlozenia do jakiegokolwiek innego otworu w ciele dziecka.

Na zabawce lub opakowaniu musi byc zamieszczona informacja o zagrozeniu dla dziecka lub osob trzecich wynikajacym z cech lub natury dzialania zabawki. Producent jest zobowiazany do zminimalizowania tego zagrozenia. Ponadto zabawka musi byc wykonana z materialow, ktore podczas normalnego uzywania nie stwarzaja zagrozenia dla organizmu dziecka w razie ich polkniecia, dostania sie w inny sposob do otworu w ciele badz kontaktu ze skora, sluzowka lub oczami.

Jednoczesnie sa wyznaczone maksymalne dzienne dawki metali ciezkich, jakie moga sie przedostac do ciala dziecka w wyniku uzywania zabawki. Zabawki musza byc wykonane z materialow o zwiekszonej odpornosci na ogien i nie moga stwarzac zagrozenia pozarowego. Gdy zas zabawka jest na prad, napiecie nie powinno przekraczac 24 V (a gdy jest konieczne wyzsze napiecie, przewody i instalacja musza byc niedostepne dla dziecka), warto w sklepie sprawdzic jej dzialanie i zabezpieczenie przewodow. Zabawki nie moga byc wykonane z materialow promieniotworczych oraz niespelniajacych wymagan higienicznych.

Bezpieczenstwa zabawek dotyczy rowniez rozporzadzenie Rady Ministrow w sprawie warunkow i trybu dokonywania oceny zgodnosci oraz sposobu znakowania zabawek z 19 pazdziernika 2001 r. (Dz. U. nr 144, poz. 1617, ze zm). Zgodnie z nim niektore zabawki sa oznaczane znakiem CE na podstawie deklaracji zgodnosci producenta lub importera z odpowiednimi normami zharmonizowanymi oraz z wymaganiami innych przepisow oraz certyfikatem zgodnosci, wystawionym przez notyfikowana jednostke certyfikujaca.

Produkty wlokiennicze

Produkt wlokienniczy znakuje sie pojedynczo za pomoca etykiety jednostkowej, wszywki firmowej oraz wszywki informacyjnej. Szczegoly okresla rozporzadzenie Rady Ministrow z 19 pazdziernika 2001 r. w sprawie bezpieczenstwa i znakowania produktow wlokienniczych (Dz. U. nr 144, poz. 1616) oraz Polskie Normy. I tak, na etykiecie jednostkowej, przymocowanej do produktu wlokienniczego, musza byc:

• nazwa i adres producenta oraz kraj pochodzenia produktu,

• pelna jego nazwa, a takze przeznaczenie produktow metrazowych,

• sklad surowcowy, z ktorego wykonanego produkt,

• jego wielkosc, oznaczona zgodnie z zasadami Polskich Norm lub norm europejskich,

• przepis konserwacji,

• rodzaj wykonczenia, jezeli nadaje ono produktowi wlokienniczemu specyficzne cechy uzytkowe.

Dwa lub wiecej towarow o tej samej zawartosci wlokien, tworzacych zwyczajowo nierozdzielna calosc (komplet), mozna opatrzyc jedna etykieta.

Wszywka firmowa musi zawierac nazwe producenta. Z kolei na wszywce informacyjnej trzeba podac:

• dane o skladzie surowca,

• znaki graficzne o sposobie konserwacji.

Wszywki firmowa i informacyjna przyszywa sie trwale do produktu, a w razie braku takiej mozliwosci - dopuszczone jest trwale zamocowanie nalepek zawierajacych wymagane dane. Wszywek informacyjnych nie musza posiadac: produkty metrazowe, ponczosznicze, pieluchy, chustki do nosa, bielizna stolowa.

Obuwie

O znakowaniu obuwia mowi rozporzadzenie Rady Ministrow z 28 listopada 2000 r. w sprawie szczegolowych warunkow znakowania obuwia przeznaczonego do sprzedazy konsumentom (Dz. U. nr 110, poz. 1168). Odrebnego oznaczenia wymagaja zarowno wierzch, podszewka z wysciolka, jak i spod buta. Sklada sie ono z oznaczenia slownego i piktogramow.

Powinno ono informowac, z jakiego materialu jest wykonana kazda czesc obuwia (skora, skora pokryta, material wlokienniczy lub inny), pod warunkiem ze stanowi on co najmniej 80 proc. odpowiednio wierzchu, podszewki z wysciolka lub spodu. Jezeli jednak zaden material nie stanowi co najmniej 80 proc. czesci obuwia, nalezy podac dwa podstawowe rodzaje materialow, z ktorych dana czesc wykonano.

Oznakowania obuwia przeznaczonego dla konsumentow powinny byc wykonane w formie: stempli, wytloczen, drukow, wszywek, naszywek, naklejek lub tasiemek, trwale przymocowanych do obuwia. Forma oznakowania musi byc bezpieczna dla konsumenta, nie brudzaca i nie moze powodowac uszkodzen obuwia ani innych przedmiotow stykajacych sie z oznakowaniem. Oznakowanie musi byc widoczne i umieszczone co najmniej na jednej sztuce obuwia z kazdej pary. Zasady te nie dotycza obuwia uzywanego, bedacego zabawka, ochronnego, stanowiacego srodek ochrony indywidualnej (osobistej), zawierajacego azbest, ktorego zasady znakowania okreslaja odrebne przepisy.

Kosmetyki

Kosmetyk to kazda substancja przeznaczona do zewnetrznego kontaktu z cialem czlowieka: skora, wlosami, wargami, paznokciami, zewnetrznymi narzadami plciowymi, zebami i blonami sluzowymi jamy ustnej, ktorego wylacznym lub glownym celem jest utrzymywanie ich w czystosci, pielegnowanie, ochrona, perfumowanie lub upiekszanie. Reguly znakowania kosmetykow okresla ustawa z 30 marca 2001 r. o kosmetykach (Dz. U. nr 42, poz. 473). Zgodnie z nia kazdy kosmetyk musi byc oznakowany w jezyku polskim w sposob widoczny, czytelny i trwaly. Na jego pojemniku i opakowaniu zewnetrznym producent powinien umiescic:

• nazwe handlowa oraz kategorie kosmetyku,

• dane identyfikujace producenta,

• jednostkowe opakowanie kazdego kosmetyku, zarowno zewnetrzne, jak i jego zawartosci w opakowaniu w jednostkach wagi lub objetosci (nie dotyczy to opakowan zawierajacych ponizej 5 g lub 5 ml kosmetyku, bezplatnych probek, opakowan jednostkowych sprzedawanych zwyczajowo w opakowaniach zbiorczych),

• numer serii lub inne dane umozliwiajace jej zidentyfikowanie,

• termin trwalosci z dokladnoscia do miesiaca i roku, poprzedzony sformulowaniem "najlepiej zuzyc przed" - gdy chodzi o kosmetyki o minimalnym okresie przydatnosci do 30 miesiecy,

• dane o dzialaniu kosmetyku, jesli z jego prezentacji nie wynika ono w sposob oczywisty,

• szczegolne ostrzezenia dotyczace stosowania,

• warunki przechowywania kosmetyku, jesli jego wlasciwosci tego wymagaja,

• wykaz skladnikow zawierajacy substancje w malejacym porzadku wedlug masy w czasie ich dodawania; skladniki nalezy okreslac nazwami obowiazujacymi w Miedzynarodowym Nazewnictwie Skladnikow Kosmetycznych (INCI),

• nazwe kraju pochodzenia kosmetykow produkowanych poza Polska oraz krajami UE.

Jesli wszystkie dane nie mieszcza sie na pojemniku kosmetyku, to niektore z nich mozna podac na jednostkowym opakowaniu zewnetrznym. Informacje o dzialaniu i ostrzezenia moga byc rowniez podane na dolaczonej do opakowania ulotce czy nalepce. Podobnie wykaz skladnikow moze byc podany takze w miejscu sprzedazy, w sposob widoczny dla kupujacych. Jesli kosmetyki nie sa sprzedawane w zbiorczych opakowaniach, lecz pakowane w punkcie sprzedazy na prosbe kupujacego, wszystkie niezbedne informacje (oprocz ilosci kosmetyku w opakowaniu) powinny byc umieszczone na pojemniku lub opakowaniu zewnetrznym, w ktorym kosmetyk jest wystawiany do sprzedazy.