Podatki w zakladach pracy chronionej

Licz na ulgi i odliczenia

FOT. BARTLOMIEJ ZBOROWSKI

ANNA KOLESNIK

RZECZPOSPOLITA

Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o rehabilitacji prowadzacy zaklad pracy chronionej w stosunku do tego zakladu jest zwolniony z podatkow i oplat. Jednak zwolnienie to jest bardzo ograniczone. Z ust. 2 tego artykulu wynika bowiem, ze nie dotyczy ono:

  • podatku od towarow i uslug,

  • podatku akcyzowego,

  • podatkow dochodowych,

  • podatku od srodkow transportowych,

  • podatku od gier,

  • cla,

  • oplaty skarbowej.

    Prowadzacy z.p.ch. korzysta wiec ze zwolnienia np. z podatku od nieruchomosci, rolnego i lesnego - na zasadach okreslonych w przepisach dotyczacych tych podatkow oraz podatku od czynnosci cywilnoprawnych - ale tylko jezeli czynnosc przez niego dokonana pozostaje w bezposrednim zwiazku z prowadzeniem zakladu, z podatku od posiadania psow, oplaty targowej.

    Srodki uzyskane z tytulu zwolnien podatkowych z.p.ch. przekazuje na:

  • PFRON w wysokosci 10 proc.,

  • zfron w wysokosci 90 proc.

    Inne preferencje podatkowe dla z.p.ch. wynikaja z poszczegolnych ustaw podatkowych.

    VAT

    Jeszcze w ubieglym roku z.p.ch. - jesli nie wybraly zwolnienia z VAT - mialy prawo do ubiegania sie o bezposredni zwrot calosci lub czesci kwot podatku, na warunkach okreslonych w art. 14a ustawy o podatku od towarow i uslug oraz o podatku akcyzowym. Najpierw musialy wplacic nadwyzke podatku naleznego nad naliczonym na konto urzedu skarbowego, tak jak kazdy inny podatnik VAT. Nastepnie mogly odzyskac uprzednio zaplacony podatek w formie zwrotu, ktorego wysokosc wyznaczal iloczyn liczby osob niepelnosprawnych zatrudnionych w z.p.ch. w przeliczeniu na pelny wymiar czasu pracy oraz najnizszego wynagrodzenia pracownikow ogloszonego na podstawie kodeksu pracy.

    Od 1 stycznia 2004 r. z.p.ch. utracily prawo do otrzymania czesciowego lub calkowitego zwrotu VAT na tych warunkach. Art. 14a ustawy o VAT przestal bowiem obowiazywac z tym dniem.

    Zatem w 2004 r. prowadzacy z.p.ch. bedzie rozliczal sie z VAT na zasadach ogolnych, obowiazujacych wszystkich pozostalych podatnikow. Chyba ze wybierze zwolnienie podmiotowe z VAT, przyslugujace z.p.ch. na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o VAT - bez wzgledu na wartosc sprzedazy towarow - do czego zachowuje prawo w 2004 r. Aby skorzystac z tego zwolnienia, trzeba zlozyc w urzedzie skarbowym pisemne oswiadczenie w tej sprawie. Przepisy nie okreslaja zadnego terminu na przedstawienie takiego oswiadczenia, a wiec moze byc ono zlozone w dowolnym momencie, gdy tylko podatnik podejmie decyzje o wyborze zwolnienia. Z.p.ch. zwolniony z VAT nie nalicza tego podatku przy sprzedazy towarow i uslug, ale tez nie ma oczywiscie prawa do obnizania VAT naleznego o naliczony przy zakupach sluzacych dzialalnosci.

    Poniewaz art. 14a ustawy o VAT utracil swa moc 1 stycznia, a rozliczenie za grudzien 2003 r. bylo skladane 25 stycznia, mogla powstac watpliwosc, czy wykazany w nim zwrot VAT jeszcze podatnikowi przysluguje. Aby uniknac ewentualnych sporow, ustawodawca jednoznacznie rozstrzygnal te kwestie w przepisach przejsciowych (art. 16) ustawy z 20 grudnia 2002 r. nowelizujacej ustawe o VAT. Wynika z niego, ze "prowadzacy zaklad pracy chronionej lub zaklad aktywnosci zawodowej w stosunku do tego zakladu otrzymuje zwrot podatku od towarow i uslug na podstawie przepisow odrebnych za okresy miesieczne w 2003 r., nie dluzej jednak niz za grudzien 2003 r.". A wiec w deklaracji za grudzien ostatni raz mogli wykazac nalezny im zwrot podatku, wyliczony wedlug dotychczasowych zasad.

    Podatek dochodowy

    Nowelizacja z 20 grudnia 2002 r. ograniczyla tez zakres zwolnienia z podatku dochodowego od osob fizycznych i prawnych dla dotacji, subwencji i doplat otrzymanych z Panstwowego Funduszu Rehabilitacji Osob Niepelnosprawnych przez z.p.ch. na podstawie przepisow o rehabilitacji zawodowej. W 2004 r. zwolnieniem tym mialo nie byc objete otrzymane dofinansowanie wynagrodzen osob niepelnosprawnych, w tej czesci, w jakiej nie zostanie ono przekazane na zakladowy fundusz rehabilitacji osob niepelnosprawnych (art. 23 ust. 1 pkt 48 updof i art. 17 ust. 1 pkt 25 updop w zwiazku z art. 3 pkt 2 oraz art. 4 nowelizacji ustawy o rehabilitacji). Jednak od 1 stycznia 2004 r. na skutek zmian w ustawach o podatkach dochodowych uchwalonych 12 listopada 2003 r. art. 23 ust. 1 pkt 48 updof i art. 17 ust. 1 pkt 25 updof zostaly calkowicie uchylone. W przepisach przejsciowych zapisano natomiast, ze zwolnienia w nich okreslone (w brzmieniu obowiazujacym przed 1 stycznia 2004 r.) stosuje sie w zakresie i na zasadach dotychczasowych do 31 grudnia 2004 r.

    Wynika z tego, ze w 2004 r. zwolnione z podatku beda wszelkie dotacje, subwencje i doplaty otrzymane z PFRON (bez zadnych ograniczen - na dotychczasowych zasadach obowiazujacych w 2003 r.), natomiast od 1 stycznia 2005 r. zwolnienie to wygasnie i dofinansowanie z PFRON bedzie w calosci opodatkowane. Zmiany wynikajace z ustawy z 20 grudnia 2002 r. nie weszly w zycie, zostaly bowiem uchylone przez ustawe pozniejsza, regulujaca te sama materie w odmienny sposob.

    Podobnie jak w roku ubieglym z.p.ch. pobierajace - jako platnicy podatku dochodowego - zaliczki od przychodow ze stosunku sluzbowego, stosunku pracy, pracy nakladczej, spoldzielczego stosunku pracy, a takze zasilkow pienieznych z ubezpieczenia spolecznego przekazuja ich czesc nie do urzedu skarbowego, lecz na:

  • PFRON 10 proc.

  • zfron 90 proc.

    Dotyczy to jednak wylacznie zaliczek pobieranych za miesiace, w ktorych dochod podatnika (pracownika) miesci sie w pierwszym przedziale skali podatkowej, a takze za ten miesiac, w ktorym dochod ten przekroczyl prog drugiego przedzialu skali (37 024 zl).

    Nowoscia jest to, ze takze przedsiebiorcy, ktorzy utracili status zakladow pracy chronionej, ale nadal zatrudniaja osoby niepelnosprawne, od 1 stycznia 2004 r. uzyskali - przy spelnieniu pewnych warunkow - mozliwosc zasilenia zakladowego funduszu rehabilitacji osob niepelnosprawnych kwotami zaliczek na podatek pobranych od przychodow tych pracownikow z tytulu stosunku pracy oraz od wyplacanych im zasilkow pienieznych z ubezpieczenia spolecznego.

    Wysokosc srodkow na ten cel jest uzalezniona od wskaznika zatrudnienia osob niepelnosprawnych u danego przedsiebiorcy (platnika) i wysokosci osiaganego przez nich wynagrodzenia. Zgodnie z nowym art. 38 ust. 2a ustawy o podatku dochodowym od osob fizycznych - wprowadzonym na mocy art. 3 nowelizacji z 20 grudnia 2002 r. - zaliczki za miesiace od poczatku roku do miesiaca wlacznie, w ktorym dochod osoby niepelnosprawnej uzyskany od poczatku roku u tego platnika przekroczyl kwote stanowiaca gorna granice pierwszego przedzialu skali podatkowej (czyli 37 024 zl), powinny byc przekazane na zakladowy fundusz rehabilitacji osob niepelnosprawnych w wysokosci:

  • 25 proc. - gdy wskaznik zatrudnienia osob niepelnosprawnych wynosi od 25 do 30 proc.,

  • 50 proc. - gdy wskaznik zatrudnienia osob niepelnosprawnych wynosi od 30 do 35 proc.,

  • 75 proc. - gdy wskaznik zatrudnienia osob niepelnosprawnych wynosi od 35 do 40 proc.,

  • 100 proc. - gdy wskaznik zatrudnienia osob niepelnosprawnych wynosi co najmniej 40 proc.

    Pozostala czesc zaliczki nalezy wplacic na rachunek urzedu skarbowego. Zaliczka za miesiace nastepujace po miesiacu, w ktorym dochod osoby niepelnosprawnej uzyskany od poczatku roku przekroczyl 37 024 zl, w calosci powinna byc przekazana na rachunek tego urzedu.

    Wskaznik zatrudnienia osob niepelnosprawnych ustala sie na podstawie art. 21 ust. 1 i 5 oraz art. 28 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej.

    Byly zaklad pracy chronionej moze zasilac w ten sposob zakladowy fundusz rehabilitacji przez 5 lat, liczac od konca roku, w ktorym utracil ten status. Musi jednak spelniac warunki okreslone w przepisach ustawy o rehabilitacji zawodowej.

    Ulgi podatkowe dla osob niepelnosprawnych

    Osoby niepelnosprawne maja prawo do ulgi w podatku dochodowym polegajacej na odliczeniu wydatkow na cele rehabilitacyjne od dochodu, a podatnicy opodatkowani ryczaltem ewidencjonowanym - od przychodu przed opodatkowaniem. Wydatki poniesione na cele rehabilitacyjne moga takze odliczyc podatnicy, na ktorych utrzymaniu pozostaja osoby niepelnosprawne. Dotyczy to jednak wylacznie osob zaliczanych do grona najblizszych: wspolmalzonka, dzieci wlasnych i przysposobionych, dzieci obcych przyjetych na wychowanie, pasierbow, rodzicow, rodzicow wspolmalzonka, rodzenstwa, ojczyma, macochy, zieciow i synowych. Dodatkowym warunkiem jest to, by osoba niepelnosprawna nie osiagnela w roku podatkowym dochodow wyzszych niz 9120 zl (limit ten obowiazywal w roku 2003, obowiazuje tez w 2004 r.).

    Warunkiem skorzystania z ulgi jest posiadanie przez osobe niepelnosprawna jednego z trzech nizej wymienionych dokumentow:

  • orzeczenia o zakwalifikowaniu do jednego z trzech stopni niepelnosprawnosci, wydanego przez wlasciwy organ orzekajacy,

  • orzeczenia o niepelnosprawnosci dzieci do lat 16,

  • decyzji przyznajacej rente z tytulu calkowitej lub czesciowej niezdolnosci do pracy, rente socjalna albo rente szkoleniowa.

    Jednak niektore wydatki rehabilitacyjne moga odliczyc tylko te osoby, ktore zostaly zaliczone do I lub II grupy inwalidztwa. Do I grupy inwalidztwa zaliczane sa osoby, w stosunku do ktorych orzeczono:

  • calkowita niezdolnosc do pracy oraz niezdolnosc do samodzielnej egzystencji albo

  • znaczny stopien niepelnosprawnosci.

    Natomiast osobami zaliczonymi do II grupy inwalidztwa sa te, w stosunku do ktorych orzeczono:

  • calkowita niezdolnosc do pracy albo

  • umiarkowany stopien niepelnosprawnosci.

    Ulga dotyczy tylko wydatkow, ktore nie zostaly sfinansowane ze srodkow zakladowego funduszu rehabilitacji osob niepelnosprawnych, Panstwowego Funduszu Rehabilitacji Osob Niepelnosprawnych lub ze srodkow Narodowego Funduszu Zdrowia czy zakladowego funduszu swiadczen socjalnych albo nie zostaly zwrocone podatnikowi w jakiejkolwiek innej formie. Gdy wydatki na cele rehabilitacyjne byly czesciowo finansowane z tych funduszy, odliczyc mozna jedynie roznice pomiedzy poniesionymi wydatkami a kwota sfinansowana z zakladowego albo panstwowego funduszu rehabilitacji lub zwrocona z jakichkolwiek srodkow.

    Podstawa do odliczenia wiekszosci wydatkow na cele rehabilitacyjne jest posiadanie dowodu ich poniesienia. Dowodem takim bedzie np. rachunek, rachunek uproszczony, umowa, swiadectwo, zaswiadczenie. Jedynie w stosunku do niektorych wydatkow prawodawca odstapil od wymogu ich udokumentowania (dotyczy to wydatkow na oplacanie przewodnikow, utrzymanie psa przewodnika, uzywanie samochodu osobowego).

    Ze wzgledu na wysokosc przyslugujacej ulgi wsrod wydatkow na cele rehabilitacyjne mozna wyroznic te, ktore odlicza sie od podstawy opodatkowania w pelnej wysokosci, oraz te, ktorych odliczenie jest limitowane.

    Odliczenia nielimitowane

    Za wydatki nielimitowane, odliczane bez wzgledu na ich wysokosc, zostaly uznane faktycznie poniesione na:

  • adaptacje i wyposazenie mieszkan oraz budynkow mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci (w swietle orzecznictwa NSA "adaptacja" to przystosowanie czegos do innego uzytku, przerobka dla nadania czemus jakiegos charakteru, np. dokonanie odpowiednich przerobek klatki schodowej, natomiast "wyposazenie mieszkania" to przydanie mu rzeczowych elementow zwiekszajacych jego walory uzytkowe, np. zakup mebli przystosowanych konstrukcyjnie na potrzeby osob niepelnosprawnych, zmiana wyposazenia lazienki);

  • przystosowanie pojazdow mechanicznych do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci (zgodnie z wyrokiem NSA z 9 czerwca 1994 r., sygn. akt SA/Po 284/94, ulga nie jest objety zakup nowego samochodu czy innego pojazdu, nawet fabrycznie przystosowanego do potrzeb osoby niepelnosprawnej);

  • zakup i naprawe indywidualnego sprzetu, urzadzen i narzedzi technicznych niezbednych w rehabilitacji oraz ulatwiajacych wykonywanie czynnosci zyciowych, stosownie do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci (w swietle wyroku NSA z 27 pazdziernika 1995 r., sygn. akt. SA/Rz 767/94, musi to byc sprzet faktycznie cechujacy sie indywidualnym przeznaczeniem i niezbednoscia na potrzeby osoby niepelnosprawnej, a nie np. sprzet gospodarstwa domowego; od 1 stycznia 2004 r. wyraznie zapisano w przepisie, ze zakup sprzetu gospodarstwa domowego, czyli np. odkurzacza, pralki czy zmywarki, nie daje prawa do ulgi);

  • odplatnosc za pobyt na turnusie rehabilitacyjnym (w 2003 r. ustawa mowila o turnusie rehabilitacyjno-usprawniajacym);

  • zakup wydawnictw i materialow (pomocy) szkoleniowych, stosownie do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci (np. wydawnictw w alfabecie Braille'a);

  • odplatnosc za pobyt na leczeniu w zakladzie lecznictwa uzdrowiskowego, za pobyt w zakladzie rehabilitacji leczniczej (stosownie do wyroku NSA z 17 pazdziernika 1996 r. sygn. akt SA/Sz 2668/95 przez rehabilitacje lecznicza nalezy rozumiec polaczenie leczenia z postepowaniem usprawniajacym, w szczegolnosci zabiegi fizykoterapeutyczne, wodolecznictwo, swiatlolecznictwo, elektrolecznictwo, mechanoterapie, kinezyterapie, jak rowniez zabiegi chirurgiczne zmierzajace do przywrocenia ograniczonych funkcji), zakladach opiekunczo-leczniczych i pielegnacyjno-opiekunczych oraz odplatnosc za zabiegi rehabilitacyjne (w 2003 r. ulga obejmowala odplatnosc za pobyt na leczeniu sanatoryjnym, za pobyt w placowkach leczniczo-sanatoryjnych, rehabilitacyjno-szkoleniowych, leczniczo-opiekunczych i szkolno-wychowawczych oraz odplatnosc za zabiegi rehabilitacyjno-usprawniajace);

  • opieke pielegniarska w domu nad osoba niepelnosprawna w okresie przewleklej choroby uniemozliwiajacej poruszanie sie oraz uslugi opiekuncze swiadczone dla osob niepelnosprawnych zaliczonych do I grupy inwalidztwa;

  • oplacenie tlumacza jezyka migowego;

  • kolonie i obozy dla dzieci i mlodziezy niepelnosprawnej oraz dzieci osob niepelnosprawnych (w 2004 r. dodano, ze chodzi o te, ktore nie ukonczyly 25 roku zycia);

  • odplatny, konieczny przewoz na niezbedne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne:

    - osoby niepelnosprawnej karetka transportu sanitarnego,

    - osoby niepelnosprawnej, zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa, oraz dzieci niepelnosprawnych do lat 16 rowniez innymi srodkami transportu;

  • odplatne przejazdy srodkami transportu publicznego zwiazane z pobytem na:

    - turnusie rehabilitacyjnym (w 2003 r. rehabilitacyjno-usprawniajacym),

    - leczeniu w zakladzie lecznictwa uzdrowiskowego, zakladzie rehabilitacji leczniczej, zakladach opiekunczo-leczniczych i pielegnacyjno-opiekunczych,

    - koloniach i obozach dla dzieci i mlodziezy niepelnosprawnej oraz dzieci osob niepelnosprawnych.

    Odliczenia ograniczone kwotowo

    Wydatkami rehabilitacyjnymi objetymi ulga sa rowniez nastepujace wydatki limitowane (ograniczone kwotowo) do wysokosci nieprzekraczajacej w roku podatkowym 2280 zl (limit w tej wysokosci obowiazuje zarowno w 2003, jak i w 2004 r.):

  • na oplacenie przewodnikow osob niewidomych I lub II grupy inwalidztwa oraz osob z niepelnosprawnoscia narzadu ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa,

  • utrzymanie przez osoby niewidome I lub II grupy inwalidztwa psa przewodnika,

  • uzywanie samochodu osobowego stanowiacego wlasnosc (w 2004 r. doprecyzowano, ze takze wspolwlasnosc) osoby niepelnosprawnej zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa lub podatnika majacego na utrzymaniu osobe niepelnosprawna zaliczona do I lub II grupy inwalidztwa albo dzieci niepelnosprawne do lat 16, na potrzeby zwiazane z koniecznym przewozem na niezbedne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne (samochod musi stanowic wlasnosc osoby niepelnosprawnej lub podatnika majacego na utrzymaniu taka osobe, nie mozna wiec odliczyc wydatkow na przejazd samochodem uzyczonym, nawet od rodziny).

    W stosunku do tych wydatkow nie sa wymagane zadne dowody potwierdzajace wysokosc czy sam fakt ich poniesienia.

    Jesli prawo do tych odliczen maja oboje malzonkowie (tzn. kazde z nich zalicza sie do I badz II grupy inwalidzkiej), limit odliczen przysluguje kazdemu z nich oddzielnie. Dotyczy to rowniez sytuacji, gdy do koniecznych przejazdow na zabiegi rehabilitacyjno-lecznicze kazdego z malzonkow uzywany jest samochod stanowiacy wspolnosc majatkowa malzenska. Potwierdzilo to Ministerstwo Finansow w pismie z 16 grudnia 1998 r. (nr PB 5/IMD-01021-3176/98). Natomiast gdy niepelnosprawny podatnik - zaliczony do I lub II grupy inwalidztwa - ma na utrzymaniu osobe niepelnosprawna zaliczona do I lub II grupy inwalidztwa albo dzieci niepelnosprawne do lat 16, to zgodnie z cytowanym pismem MF ulga z tytulu wydatkow na ww. cele rehabilitacyjne nie moze przekroczyc limitu kwotowego 2280 zl.

    Ulga na zakup lekow

    Do wydatkow limitowanych zaliczaja sie takze koszty zakupu lekow. Odliczenie przysluguje, tylko jesli lekarz specjalista stwierdzi (np. w zaswiadczeniu lekarskim), ze osoba niepelnosprawna powinna stale lub czasowo stosowac okreslone leki.

    W 2003 r. z ulgi mozna bylo skorzystac, jesli miesieczne wydatki na zakup lekow przekraczaly 152 zl. W 2004 r. limit ten obnizono do 100 zl. Od podstawy opodatkowania (czyli dochodu, a dla podatnikow ryczaltu ewidencjonowanego - przychodu) odlicza sie bowiem roznice pomiedzy faktycznie poniesionymi wydatkami w danym miesiacu a kwota limitu (152 lub 100 zl). Aby wyliczyc kwote przyslugujacej ulgi, nalezy:

  • sporzadzic zestawienie wydatkow na leki (oddzielnie dla kazdego miesiaca),

  • sprawdzic, w ktorych miesiacach wydatki te przekraczaja kwote limitu,

  • w miesiacach tych obliczyc roznice miedzy faktycznie wydatkowanymi kwotami a kwota limitu,

  • zsumowac uzyskane nadwyzki z poszczegolnych miesiecy.

    Przyklad

    Zalozmy, ze osoba niepelnosprawna od lipca do grudnia 2003 r. poniosla nastepujace wydatki na zakup lekow:

  • w lipcu 170 zl

  • w sierpniu 180 zl

  • we wrzesniu 230 zl

  • w pazdzierniku 100 zl

  • w listopadzie 90 zl

  • w grudniu 120 zl

    Jak wynika z tego zestawienia, jedynie w lipcu, sierpniu i wrzesniu wydatki na leki przekroczyly 152 zl (nadwyzka wyniosla odpowiednio 18, 28 i 78 zl). W sumie wiec tytulem ulgi w rozliczeniu rocznym za 2003 r. podatnik moze odliczyc od podstawy opodatkowania 124 zl.

    Dowodem stwierdzajacym rodzaj i wysokosc poniesionych wydatkow na leki powinna byc faktura wystawiona przez apteke. Nie trzeba przechowywac wszystkich faktur, ale jedynie te wystawione w miesiacach, w ktorych wystapila nadwyzka poniesionych wydatkow ponad limit 152 zl (w 2004 r. 100 zl).

    Prawa pracownicze osob niepelnosprawnych

    Z wiekszymi przywilejami

    EWA BROZYNA

    NACZELNIK WYDZIALU LEGISLACJI I STOSOWANIA PRAWA W BIURZE PELNOMOCNIKA RZADU ds. OSOB NIEPELNOSPRAWNYCH MGPiPS

    FOT. RAFAL GUZ

    JAN LACH

    ZASTEPCA DYREKTORA W BIURZE PELNOMOCNIKA RZADU ds. OSOB NIEPELNOSPRAWNYCH MGPiPS

    FOT. RAFAL GUZ

    Na jakie przywileje moze liczyc zatrudniona w firmie osoba niepelnosprawna? Krotszy dzien pracy, dluzszy wymiar urlopu, przerwa w pracy, udzial w turnusie rehabilitacyjnym, zwolnienie na wykonanie badan. Okresla to ustawa o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych, a takze kodeks pracy.

    CO TO JEST NIEPELNOSPRAWNOSC?

    Zgodnie z art. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych (DzU nr 123, poz. 776 ze zm.) niepelnosprawnosc oznacza trwala lub okresowa niezdolnosc do wypelniania rol spolecznych z powodu stalego lub dlugotrwalego naruszenia sprawnosci organizmu, w szczegolnosci powodujaca niezdolnosc do pracy.

    KTO JEST OSOBA NIEPELNOSPRAWNA?

    W mysl tej ustawy za osobe niepelnosprawna uznaje sie tego, kto ma orzeczenie o:

  • zakwalifikowaniu przez organy orzekajace (orzeczenie zespolu do spraw orzekania o niepelnosprawnosci) do jednego z trzech stopni niepelnosprawnosci,

  • calkowitej lub czesciowej niezdolnosci do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika Zakladu Ubezpieczen Spolecznych) na podstawie odrebnych przepisow,

  • niepelnosprawnosci, wydane (przez zespol do spraw orzekania o niepelnosprawnosci) przed ukonczeniem 16 roku zycia,

  • zaliczeniu do jednej z trzech grup inwalidow (tylko orzeczenia wydane do 31 sierpnia 1997 r., ktore nie utracily waznosci),

  • stalej albo dlugotrwalej niezdolnosci do pracy w gospodarstwie rolnym (tylko orzeczenia wydane do 31 grudnia 1997 r., ktore nie utracily waznosci).

  • Zatem na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych prawa, w tym prawa pracownicze przysluguja tylko osobom legitymujacym sie takimi orzeczeniami.

    Czas pracy osob niepelnosprawnych

    Zasadniczo czas pracy osoby niepelnosprawnej nie moze przekraczac 8 godzin na dobe i 40 godzin tygodniowo. W praktyce dotyczy on tylko osob zaliczonych do lekkiego stopnia niepelnosprawnosci. Zgodnie bowiem z ustawa o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych czas pracy osoby niepelnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepelnosprawnosci nie moze przekraczac 7 godzin na dobe i 35 godzin tygodniowo.

    Warto zapamietac, ze:

  • wymiar czasu pracy obowiazuje od dnia nastepujacego po przedstawieniu pracodawcy orzeczenia o niepelnosprawnosci,

  • stosowanie norm czasu pracy nie powoduje obnizenia wysokosci wynagrodzenia wyplacanego w stalej miesiecznej wysokosci,

  • czas pracy osob niepelnosprawnych (w wymiarze okreslonym w ustawie) jest pelnym wymiarem czasu pracy (pelen etat), poniewaz godzinowe stawki wynagrodzenia zasadniczego odpowiadajace osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy przy przejsciu na wyzej omawiane normy czasu pracy zostaja podwyzszone w stosunku, w jakim pozostaje dotychczasowy wymiar czasu pracy do tych norm,

  • osoba niepelnosprawna nie moze byc zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych, z wyjatkiem osoby niepelnosprawnej:

    - zatrudnionej przy pilnowaniu,

    - ktora - po wystapieniu z wnioskiem - ma zgode na takie zatrudnienie, wydane przez lekarza prowadzacego badania profilaktyczne pracownikow albo - w razie jego braku - przez lekarza sprawujacego opieke nad ta osoba. Koszty takich badan ponosi pracodawca.

    Te normy czasu pracy osob niepelnosprawnych sa sztywne, przeciwnie do czasu pracy okreslonego w kodeksie pracy i nie podlegaja rozliczeniu przecietnie w okresie rozliczeniowym. Wtedy ksztaltowanie stosunku pracy laczacego pracodawce z pracownikami, a takze wynikajace prawa i obowiazki stron podlegaja ogolnym przepisom prawa pracy, ktore reguluje kodeks pracy.

    Sad Najwyzszy w uchwale z 14 listopada 2001 r. (II ZP 20/01 (OSNP 2003/6/141) stwierdzil, ze czas pracy okreslony w art. 129 § 1 k.p. oraz uzyte w nim okreslenie "przecietnie" odnosi sie zarowno do liczby godzin, jak i dni pracy w tygodniu, albowiem, gdyby przyjac sztywny 5-dniowy tydzien (pracy), zbedne byloby pojecie "okres rozliczeniowy". A jest ono wlasnie po to, aby bilansowac wszystkie srednie skladniki.

    Przepisy te nie zawieraja ogolnego zakazu podejmowania pracy przez pracownikow w wiecej niz jednym miejscu pracy. Nalezy jednak miec na uwadze, ze w kodeksie pracy zostaly przewidziane ograniczenia majace zwiazek z jednoczesnym zatrudnieniem pracownika przez kilku pracodawcow.

    Pracownik moze podejmowac zatrudnienie u kilku pracodawcow w wymiarze lacznie przekraczajacym ustawowy wymiar czasu pracy, jednak na zasadach okreslonych w kodeksie pracy, tj. jezeli w umowie o prace nie zawarto odpowiednich zastrzezen w zakresie zakazu konkurencji.

    Szczegolne okreslenie czasu pracy osob niepelnosprawnych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych wiaze sie z zapewnieniem tym osobom mozliwosci przeprowadzania rehabilitacji zawodowej, spolecznej, ale takze leczniczej. Zatrudnienie powinno bowiem stanowic jedna z form rehabilitacji.

    Przerwa w pracy

    Osoba niepelnosprawna (zgodnie z art. 17 ustawy o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych) ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastyke usprawniajaca lub wypoczynek. Wynosi ona 15 minut i jest wliczana do czasu pracy. Przerwa ta nie narusza prawa do przerwy na podstawie art. 134 kodeksu pracy (do konca ub.r. art. 12910 § 1 k.p.). Stad osobie niepelnosprawnej przysluguja przerwy w lacznym w wymiarze 30 minut, ale cele tych przerw sa rozne.

    Dodatkowy urlop dla niepelnosprawnych pracownikow...

    Dodatkowy urlop wypoczynkowy przysluguje osobie niepelnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepelnosprawnosci w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych dwoch stopni niepelnosprawnosci, w tym rowniez rownorzednych z nimi.

    Jednak dodatkowy urlop wypoczynkowy nie przysluguje osobie niepelnosprawnej uprawnionej do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczajacym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrebnych przepisow. Jednak gdy wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego na podstawie odrebnych przepisow jest krotszy niz na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych, to osobom niepelnosprawnym przysluguje dodatkowy urlop na podstawie tej ustawy.

    Laczny wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego i zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym nie moze przekroczyc 21 dni roboczych w roku kalendarzowym.

    ...i dla wykonawcow pracy nakladczej

    Dodatkowy urlop wypoczynkowy przysluguje rowniez wykonawcom pracy nakladczej zgodnie z § 14a rozporzadzenia Rady Ministrow z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnien pracowniczych osob wykonujacych prace nakladcza. Wykonawcy zaliczonemu do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepelnosprawnosci (w tym rowniez rownorzednych z tymi stopniami orzeczen lekarza orzecznika ZUS) albo bedacemu inwalida I lub II grupy przysluguje platny urlop dodatkowy w wymiarze 10 dni roboczych w kazdym roku kalendarzowym.

    Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego wykonawca pracy nakladczej nabywa po przepracowaniu jednego roku od zaliczenia do jednego z powyzszych stopni niepelnosprawnosci.

    Do dodatkowego urlopu wypoczynkowego wykonawcow pracy nakladczej ma zastosowanie § 15 rozporzadzenia w sprawie uprawnien pracowniczych osob wykonujacych prace nakladcza. Stanowi on, ze urlopu wypoczynkowego za przepracowany w calosci lub czesci rok kalendarzowy udziela sie w roku nastepnym w wymiarze 1/12 naleznego urlopu za kazdy przepracowany miesiac, przy czym urlop ulega skroceniu za kazdy miesiac kalendarzowy, w ktorym wykonawca ze swej winy nie uzyskal wynagrodzenia, o ktorym mowa w § 14 rozporzadzenia, tj. co najmniej 50 proc. minimalnego wynagrodzenia. Do urlopow wypoczynkowych przyslugujacych wykonawcom stosuje sie odpowiednio przepisy kodeksu pracy.

    Kiedy urlop przedawnia sie?

    W pozostalym zakresie nieuregulowanym ustawa o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych do dodatkowego urlopu wypoczynkowego stosuje sie kodeks pracy (dzial VII k.p.) Art. 5 k.p. stanowi bowiem, ze jezeli stosunek pracy okreslonej kategorii pracownikow reguluja przepisy szczegolne, to kodeks pracy stosuje sie w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami.

    Zgodnie z art. 291 § 1 k.p. roszczenia ze stosunku pracy ulegaja przedawnieniu z uplywem 3 lat od dnia, w ktorym roszczenie stalo sie wymagalne. Bieg 3-letniego terminu przedawnienia pracowniczego roszczenia o urlop wypoczynkowy rozpoczyna sie w zasadzie ostatniego dnia roku kalendarzowego, w ktorym pracownik uzyskal prawo do urlopu.

    Najpozniej do tego momentu pracodawca musi bowiem udzielic urlopu, a wiec zwolnic pracownika - z zachowaniem prawa do wynagrodzenia - z obowiazku swiadczenia pracy z przeznaczeniem na psychofizyczna regeneracje organizmu. Takie stanowisko zajal SN w uchwale z 20 lutego 1980 r. (V PZP 6/79 OSNC 1980/7-8/131). Znalazlo sie w niej wyrazne zastrzezenie, ze termin przedawnienia roszczenia urlopowego moze rozpoczac swoj bieg w innym terminie niz koniec roku kalendarzowego, jezeli taki termin udzielenia urlopu wynika dla pracownika ze szczegolnych przepisow kodeksu pracy lub pozakodeksowych aktow normatywnych.

    Takim przepisem szczegolnym wobec normy ogolnej z art. 161 k.p., nakazujacej udzielenia urlopu w roku kalendarzowym, w ktorym pracownik nabyl prawo do niego, jest art. 168 k.p. Stanowi on, ze urlopu niewykorzystanego zgodnie z planem urlopow nalezy pracownikowi udzielic najpozniej do konca pierwszego kwartalu nastepnego roku kalendarzowego. Jezeli wiec nie wyznaczono terminu przesunietego urlopu lub nie wyznaczono terminu wykraczajacego poza pierwszy kwartal roku nastepnego (np. wskutek choroby pracownika), to z ostatnim dniem tego kwartalu pracownik moze dochodzic swojego roszczenia jako wymagalnego, a wiec powodujacego tez rozpoczecie biegu terminu z art. 291 § 1 k.p.

    Zwolnienie od pracy na udzial w turnusie rehabilitacyjnym

    Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wymiarze do 21 dni roboczych, aby uczestniczyc w turnusie rehabilitacyjnym nie czesciej niz raz w roku, jezeli jest skierowana do udzialu w turnusie rehabilitacyjnym na wniosek lekarza.

    Wynagrodzenie za czas tych zwolnien od pracy oblicza sie jak ekwiwalent pieniezny za urlop wypoczynkowy.

    Jednak laczny wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego i zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, aby uczestniczyc w turnusie rehabilitacyjnym, nie moze przekroczyc 21 dni roboczych w roku kalendarzowym.

    Zatem jezeli osoba niepelnosprawna skorzystala z prawa do udzialu w turnusie rehabilitacyjnym w wymiarze 21 dni, to w roku, w ktorym z tego prawa skorzystala, nie przysluguje jej dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni. Natomiast przy skorzystaniu z 10 dni zwolnienia z pracy do uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym osobie niepelnosprawnej przysluguje w tym samym roku jeszcze 10 dni dodatkowego urlopu wypoczynkowego (a nie 11 dni), bo maksymalny wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego wynosi 10 dni. Jezeli natomiast osoba niepelnosprawna byla 14 dni na turnusie rehabilitacyjnym, to w tym samym roku przysluguje jej jeszcze 7 dni dodatkowego urlopu wypoczynkowego.

    Zwolnienie od pracy na wykonanie badan i zaopatrzenia ortopedycznego

    Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci ma rowniez prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu:

  • wykonania badan specjalistycznych,

  • zabiegow leczniczych lub usprawniajacych,

  • uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy.

  • Warto pamietac, ze wykonanie badan specjalistycznych, zabiegow leczniczych lub usprawniajacych, a takze uzyskanie zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawa w godzinach pracy powinny byc udokumentowane zaswiadczeniem lekarza specjalisty lub poradni ortopedycznej, iz te czynnosci nie moga byc wykonane poza godzinami pracy.

    Wynagrodzenie za czas tych zwolnien od pracy oblicza sie jak ekwiwalent pieniezny za urlop wypoczynkowy.

    Pytania i odpowiedzi w sprawie uprawnien przyslugujacych pracodawcy zatrudniajacemu osoby niepelnosprawne oraz zatrudnionemu niepelnosprawnemu pracownikowi

  • | ISO-Latin2 |   
    | Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
    | Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
    © Copyright by Presspublica Sp. z o.o.