CZESC PIERWSZA

ULGI DLA WSZYSTKICH

1. Uwagi wstepne

SPIS TRESCI

Warunki ulg obowiazujacych w rozliczaniach za 2001 r. przyslugujacych wszystkim podatnikom, ktorzy osiagaja dochody opodatkowane danina od dochodow osobistych na zasadach ogolnych (tj. wedlug progresywnej skali podatkowej), a wiec zarowno pracujacym na etacie, emerytom, jak i zajmujacym sie dzialalnoscia gospodarcza, wykonujacym wolne zawody, czerpiacym dochody z najmu i dzierzawy, normuja art. 26 i 27a updf. Wyjatkiem jest ulga na zakup przyrzadow i pomocy naukowych, programow komputerowych i literatury fachowej, adresowana wylacznie do pracownikow najemnych. Ulgi powszechne nie dotycza dochodow, od ktorych placi sie podatek ryczaltowy, a wiec przede wszystkim w formie karty podatkowej. Wyjatek stanowia podatnicy opodatkowani ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych (o sposobie korzystania z ulg przez te grupe podatnikow - dalej).

Poza osobami opodatkowanymi tym ryczaltem wszyscy inni konsumuja ulgi polegajace na odliczeniu czesci wydatku (ograniczonego z reguly limitem) od podatku w zasadzie dopiero w momencie zlozenia zeznania rocznego. Jezeli ponosza znaczne wydatki uprawniajace do odliczen i spowodowaloby to wystapienie u nich duzej nadplaty, pracownicy, emeryci (rozliczajacy sie z fiskusem w ciagu roku za posrednictwem platnika) moga (natychmiast po dokonaniu tych wydatkow) zwrocic sie do urzedu skarbowego o zwolnienie platnika z pobierania zaliczek. Natomiast placacy zaliczki samodzielnie, np. prowadzacy dzialalnosc gospodarcza, maja mozliwosc uzyskania w urzedzie skarbowym zgody na ograniczenie tych zaliczek. Zasady ubiegania sie o te zwolnienia omowiono w czesci piatej "Podatkowe procedury". Mozliwosci te dotycza przede wszystkim ponoszacych objete ulga wydatki mieszkaniowe, bo glownie wtedy moze wystapic duza nadplata.

Osoby obliczajace i wplacajace samodzielnie w ciagu roku zaliczki na podatek dochodowy, a wiec przede wszystkim przedsiebiorcy, moga w trakcie roku korzystac z ulg, ktore polegaja na odliczeniu wydatkow od dochodu (np. z tytulu darowizn, skladek na ubezpieczenie spoleczne). Inni zas takze z tymi odliczeniami musza czekac do zeznania podatkowego.

2. Odliczenia glownie od podatku

SPIS TRESCI

Wiekszosc ulg podatkowych, w tym mieszkaniowe, polega na odliczeniu czesci - z reguly 19 proc. wydatku mieszczacego sie granicach limitu - od podatku (ryczaltu od przychodow ewidencjonowanych). Tylko czesc ma forme odliczen od dochodu (przychodu), a nowa (obowiazujaca od 1 stycznia 2002 r.) na splate odsetek od kredytow mieszkaniowych polega na odliczeniu od podstawy opodatkowania.

Trzeba pamietac, iz:

  • odliczyc mozna tylko wydatki faktycznie poniesione,
  • ich wysokosc musi byc udokumentowana, niektorych koniecznie fakturami z VAT, umowami notarialnymi kupna sprzedazy, pokwitowaniami (wyjatek: niektore odliczenia w ramach ulgi na rehabilitacje niepelnosprawnych).

Faktury, rachunki i dowody wplaty, tak jak wszystkie inne dokumenty bedace podstawa sporzadzenia zeznania podatkowego, trzeba przechowywac przez 5 lat, liczac od konca roku podatkowego, w ktorym uplynal termin platnosci podatku (zlozone zostalo zeznanie podatkowe). W tym okresie bowiem urzad skarbowy ma prawo zweryfikowac rzetelnosc zeznania (patrz tez czesc piata "Podatkowe procedury").

Dla skorzystania z ulg konieczne jest zlozenie zeznania podatkowego. Platnik (zaklad pracy) dokonujacy rocznego obliczenia moze tylko - jesli podatnik zlozy stosowny wniosek - odliczyc mu od dochodu zaplacone skladki na rzecz organizacji, do ktorych przynaleznosc podatnika jest obowiazkowa, oraz dokonane w roku podatkowym zwroty nienaleznych swiadczen, ktore uprzednio zwiekszyly dochod podlegajacy opodatkowaniu, w kwotach uwzgledniajacych pobrany podatek dochodowy, jezeli zwroty te nie zostaly potracone przez platnika. Chodzi glownie o emerytury i renty zwrocone (w calosci lub czesci) z powodu przekroczenia dopuszczalnych dla emerytow i rencistow limitow zarobkow oraz o zwrocone wynagrodzenia. Odlicza tez oczywiscie skladki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe (od dochodu) oraz na powszechne ubezpieczenie zdrowotne (od podatku). O te ostatnie pomniejsza sie podatek w pierwszej kolejnosci, przed ulgami polegajacymi na odliczeniu od podatku czesci (z reguly 19 proc.) wydatku objetego ulga. Ta kolejnosc moze w niektorych sytuacjach, zwlaszcza gdy dochody danej osoby sa niskie, przypadajacy od nich podatek niewielki a przyslugujace odliczenia wysokie, wrecz uniemozliwic (z braku podatku) odliczenie, zas w wypadku ulg mieszkaniowych - rozciagac ich wykorzystanie z czasie. O tym dalej, w rozdziale 4. tej czesci: "Skladka na ubezpieczenie zdrowotne".

3. Przy ryczalcie od przychodow ewidencjonowanych

SPIS TRESCI

Ulgi powszechne nie dotycza dochodow opodatkowanych ryczaltowo. Wyjatkiem od tej zasady sa dochody (przychody) opodatkowane ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych, ktory normuje ustawa z 20 listopada 1998 r. o zryczaltowanym podatku dochodowym od niektorych przychodow osiaganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 144, poz. 930 ze zm.).

Wydatki podlegajace odliczeniu od dochodow, np. skladki na ubezpieczenia spoleczne wlasne i osob wspolpracujacych, darowizny, o ktore inni podatnicy pomniejszaja dochod, objeci tym ryczaltem odliczaja od przychodu. Natomiast ulgi polegajace na odliczeniu czesci (z reguly 19 proc.) wydatku objetego ulga od podatku wykorzystuja, pomniejszajac zryczaltowany podatek dochodowy. Jezeli osoba placaca ten ryczalt jednoczesnie uzyskuje dochody opodatkowane na zasadach ogolnych (np. z prowadzonego sklepu placi ryczalt od przychodow i jednoczesnie jest zatrudniona jako pracownik w spolce), ma wybor: moze ulgi polegajace na pomniejszeniu dochodu albo przychodu odliczac tylko od dochodu, albo tylko od przychodu, lub tez - wedle uznania - dzielic wydatki, pomniejszajac o nie czesciowo dochod, a czesciowo przychod. To samo dotyczy ulg polegajacych na odliczeniu czesci wydatkow od podatku.

Ta grupa podatnikow moze, bez ubiegania sie o zgode urzedu skarbowego, z wszystkich ulg powszechnych korzystac na biezaco, w trakcie roku podatkowego. Czesc przyslugujacych odliczen przekraczajacych nalezny ryczalt wolno im w zeznaniu rocznym odliczyc od podatku naleznego od dochodow opodatkowanych na zasadach ogolnych.

Rozdzial 1

Ulgi mieszkaniowe - za 2001 r. i dla kontynuujacych inwestycje

SPIS TRESCI

I. Uwagi wstepne i warunki kontynuacji

W 2001 r. zniknela, ale z prawem do kontynuowania inwestycji rozpoczetej przed 1 stycznia 2001 r., tylko ulga na budowe domow z mieszkaniami na wynajem. Z pozostalych w zeznaniu za 2001 r. mozna korzystac na takich samych zasadach jak w 2000 r. W 2002 r. obowiazuja natomiast tylko dwie ulgi mieszkaniowe:

  • na remont i modernizacje obejmujaca takze wplaty na wyodrebniony fundusz mieszkaniowy wspolnoty mieszkaniowej i spoldzielni mieszkaniowej - dokladnie na takich samych zasadach jak w 2001 r.,
  • nowa ulga na splate odsetek od kredytow mieszkaniowych.

Pozostale odliczenia majace na celu wspieranie przez fiskusa wysilkow zmierzajacych do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych zniknely. Zniknela ulga na nabycie dzialki budowlanej. Nie ma tzw. duzej ulgi budowlanej (np. na budowe domu; kupno nowego mieszkania od developera; wykupienie na wlasnosc w spoldzielni mieszkania o statusie wlasnosciowym lub lokatorskim). Zniknela rowniez ulga na oszczedzanie w kasie mieszkaniowej Jednak wszyscy, ktorzy przed 1 stycznia 2002 r. poniesli wydatki premiowane zlikwidowanymi ulgami budowlanymi i uzyskali w zwiazku z tym prawo do odliczen, moga - jesli beda kontynuowac te sama inwestycje - korzystac z nich na tych samych zasadach, z racji wydatkow poniesionych do 31 grudnia 2004 r. Jesli nie zakoncza inwestycji do tej daty, wydatki pozniej poniesione nie beda juz objete ulga.

Wszyscy, ktorzy przed 1 stycznia 2002 r. poniesli wydatki premiowane likwidowanymi ulgami budowlanymi, zachowuja prawo do skonsumowania odliczen juz nabytych, a nie odliczonych w zeznaniu za 2001 r. z powodu braku pokrycia w podatku albo w dochodzie. Ze wzgledu na orzeczenie Trybunalu Konstytucyjnego, od dochodu, tj. na starych zasadach, dokonuja nadal odliczen osoby, ktore rozpoczely inwestycje wskazane w tym orzeczeniu (np. budowe domu) przed 1997 r.

Wedlug dotychczasowych regul wolno korzystac z ulgi na oszczedzanie w kasie, i to przez caly okres tego oszczedzania ustalony w umowie z bankiem o kredyt kontraktowy, pod warunkiem ze umowa ta zostala zawarta i ow okres ustalony przed 1 stycznia 2002 r. Jesli natomiast po 1 stycznia 2002 r. doszloby do przedluzenia umowy, oszczednosci wplacone do kasy po uplywie okresu oszczedzania ustalonego przed 1 stycznia 2002 r. nie beda objete ulga. Jesli wiec np. okres wplacania do kasy wedle ustalen umowy o kredyt zawartej przed ta daty konczy sie w czerwcu 2002 r. i nastapi jej przedluzenie, kwoty wplacone pozniej nie sa objete ulga. Trzeba dodac, iz zgodnie z wyjasnieniami Ministerstwa Finansow odsetki od oszczednosci zgromadzonych w kasie do 1 grudnia 2001 r. sa zwolnione z podatku dochodowego, natomiast odsetki od zgromadzonych po tej dacie sa od 1 marca 2002 r. obciazone zryczaltowanym podatkiem w wysokosci 20 proc. uzyskanego dochodu (odsetek).

Prawna podstawa do korzystania z ulg dla kontynuujacych te same inwestycje lub oszczedzanie sa art. 3 i art. 4 ustawy z 21 listopada 2001 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osob fizycznych oraz ustawy o zryczaltowanym podatku dochodowym od niektorych przychodow osiaganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 134, poz. 1509). Przepisy te gwarantuja tez tym podatnikom, ze limit duzej ulgi budowlanej i limit ulgi na oszczedzanie w kasie beda dla nich nadal tak samo waloryzowane. Wedle dotychczasowych regul oceniac sie bedzie zachowanie prawa do ulg i ich utrate. Dotychczasowe przepisy mowiace o ich utracie nadal obowiazuja w stosunku do ulg wykorzystanych przed 1 stycznia 2002 r.

Dlatego ponizsze informacje dotyczace duzej ulgi budowlanej i ulgi na oszczedzanie w kasie mieszkaniowej:

  • odnosza sie do rozliczen za 2001 r.,
  • sa w pelni aktualne takze w odniesieniu do kontynuujacych te same inwestycje i kontynuujacych oszczedzanie w kasie rozpoczete przed 1 stycznia 2002 r.

Ulgi mieszkaniowe (poza ulga na budowe domow z mieszkaniami na wynajem, z ktorej w razie rozpoczecia takiej budowy przed 1 stycznia w 2001 r. mozna korzystac takze w latach 2001- 2003, i dla kontynuujacych inwestycje sprzed 1 stycznia 1997 r.) polegaja na odliczeniu czesci wydatkow mieszczacych sie w granicach limitu od podatku.

Jak znakomita wiekszosc ulg, rowniez ich dotyczy podwojne ograniczenie:

  • ulga objety jest tylko wydatek w granicach limitu,
  • odlicza sie od podatku tylko czesc tak ograniczonego wydatku - z reguly 19 proc., a wyjatkowo przy oszczedzaniu w kasie mieszkaniowej - 30 proc.

Dla korzystania z ulg mieszkaniowych bez znaczenia jest aktualna sytuacja mieszkaniowa podatnika. Mozna odliczac np. wydatki zwiazane z budowa domu, jego przebudowa czy adaptacja strychu na mieszkanie, z wplaceniem wkladu budowlanego takze wowczas, gdy ma sie juz wlasny dom czy duze mieszkanie spoldzielcze. Nie ma zakazu posiadania dwu domow czy mieszkan.

Trzeba jednak zaznaczyc, iz warunkiem ulg jest to, by inwestycja mieszkaniowa byla przeznaczona na zaspokojenie wlasnych potrzeb mieszkaniowych podatnika.

Co wazne, mozliwe jest zlozenie tzw. zeznania zerowego przez osoby, ktore w danym roku podatkowym nie mialy z roznych powodow zadnych dochodow opodatkowanych na zasadach ogolnych, ale poniosly wydatki mieszkaniowe. Osoba, ktora zlozy takie zeznanie i wykaze w nim odliczenie od podatku przyslugujace z racji wydatkow mieszkaniowych, moze skonsumowac te ulge w latach nastepnych, kiedy uzyska stosowne dochody, a wiec bedzie podatek pozwalajacy na dokonanie odliczen.

1. Ogolne zasady korzystania

SPIS TRESCI

Ulgi mieszkaniowe (w 2002 r. tylko dla kontynuujacych wczesniej rozpoczete inwestycje), w tym dla kontynuujacych budowe domow z mieszkaniami na wynajem, przysluguja pod nastepujacymi warunkami:

  • budowany dom, przebudowywane mieszkanie, kupowana dzialka, remontowane mieszkanie itd. sa polozone w Polsce,
  • wydatki nie zostaly zaliczone do kosztow uzyskania przychodow,
  • wydatki nie zostaly zwrocone podatnikowi w jakiejkolwiek formie, chyba ze zwrocone wydatki zostaly zaliczone do dochodow podlegajacych opodatkowaniu.

W odniesieniu do wszystkich wydatkow mieszkaniowych objetych ulgami budowlanymi mieszczacymi sie w limicie duzej ulgi budowlanej, a takze ulga remontowa (art. 27a updf), zaznacza sie wyraznie, iz chodzi o wydatki na "wlasne potrzeby mieszkaniowe" podatnika. Nie ma wiec prawa do ulgi osoba, ktora sfinansowala np. wklad budowlany na mieszkanie spoldzielcze dla syna. Jesli mieszkanie jest na syna (on jest czlonkiem spoldzielni, on otrzyma przydzial), to jemu tez z racji ponoszonych wydatkow przysluguje ulga, takze gdy sa one finansowane z darowizn ojca (oddzielna kwestia jest ewentualny podatek od spadkow i darowizn). Oczywiscie, syn moze z niej skorzystac, jezeli ma dochody i placi od nich podatek.

Trzeba niestety zaznaczyc, iz nie sa objete co do zasady zadna ulga podatkowa wydatki na finansowanie domow mieszkalnych budowanych przez towarzystwa budownictwa spolecznego (TBS) wnoszone przez przyszlego najemce na podstawie umow o partycypacje w kosztach budowy. Nie jest objeta duza ulga mieszkaniowa kaucja wplacana do TBS przez przyszlego najemce, chocby juz z tego powodu, ze jest to swiadczenie zwrotne. Nie zmienia tego fakt, iz kaucja moze byc dla przyszlego lokatora bardzo powaznym obciazeniem (przepisy dopuszczaja kaucje w maksymalnej wysokosci 10 proc. wartosci odtworzeniowej lokalu w dniu zawarcia umowy). Nie zmienia tej oceny rowniez zamieszczenie w umowie miedzy TBS a przyszlym najemca klauzuli, iz w przyszlosci, po pewnym okresie trwania umowy najmu, czy ogolnie - jesli TBS bedzie sprzedawal mieszkania najemcom - kaucja zostanie zaliczona na poczet ceny lokum.

Zgodnie z ustawa z 26 pazdziernika 1995 r. o niektorych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1070 ze zm.) glownym przedmiotem dzialania TBS jest budowanie domow mieszkalnych i ich eksploatacja na zasadach najmu. Jednak zawierane sa przez nie takze "umowy realizacyjne", przewidujace - po uzyskaniu przez TBS pozwolenia na uzytkowanie budynku - zawarcie umowy notarialnej przenoszacej na druga strone tej umowy wlasnosc mieszkania w domu budowanym przez TBS. Na podstawie zapisow zawartych w tych umowach przyszli nabywcy wnosza w okreslonych terminach raty (zaliczki, przedplaty) na poczet ceny mieszkania.

Jesli istotnie taka umowa przewiduje bezposrednio po uzyskaniu pozwolenia na uzytkowania budynku mieszkalnego notarialne przeniesienie wlasnosci mieszkania, nalezy uznac, iz przyszly nabywca ponosi wydatki "na zakup nowo wybudowanego domu lub mieszkania w takim domu od gminy lub od osoby (firmy), ktora wybudowala ten budynek w ramach prowadzonej dzialalnosci gospodarczej", objete duza ulga budowlana na podstawie art. 27a ust. 1 pkt 1 lit. d) updf. Ma zatem prawo do duzej ulgi budowlanej.

W praktyce urzedow skarbowych przyjmuje sie, iz ulga objete sa tez zaliczki (przedplaty) na poczet ceny nabycia dokonywane przed zawarciem umowy notarialnej przenoszacej wlasnosc mieszkania czy domu na podatnika (por. pismo Ministerstwa Finansow z 13 grudnia 1996 r., sygn. PO 2/10-8010-01866/96).

Zasadniczo bez znaczenia dla korzystania z duzej ulgi budowlanej jest zrodlo finansowania wydatkow. Wyjatki dotycza sytuacji, gdy wydatki sa finansowane pieniedzmi ze sprzedazy nieruchomosci zwolnionymi z 10-proc. podatku (o czym dalej), pieniedzmi wycofanymi z kasy mieszkaniowej, a gdy chodzi o nowa ulge na splate odsetek od kredytow mieszkaniowych - kredytami preferencyjnymi wspieranymi przez panstwo.

Nie ma poza tym znaczenia, czy pieniadze wydane na cele mieszkaniowe pochodza z wlasnych oszczednosci, pozyczki czy darowizny. Jesli darowizna przekracza kwoty wolne i dodatkowy limit przewidziany w ustawie z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadkow i darowizn (tekst jedn. Dz. U. z 1997 r. nr 16, poz. 89 ze zm.) od darowizn miedzy najblizszymi przeznaczonych na cele mieszkaniowe nalezy sie podatek.

2. Na malzenstwo i przy wspolwlasnosci

SPIS TRESCI

Limity wszystkich ulg mieszkaniowych przysluguja kazdemu z podatnikow z osobna, z zasadniczym jednak wyjatkiem: jezeli podatnik pozostaje w zwiazku malzenskim. Wtedy dotycza one lacznie obojga malzonkow, bez wzgledu na to, czy rozliczaja sie wspolnie czy oddzielnie, takze jesli podpisali intercyze. Od 2001 r. zasada, ze malzonkom przysluguje jeden limit ulg mieszkaniowych, jest wylaczona, jesli sad orzekl w stosunku do nich separacje. Bez znacznie natomiast jest to, z czyich ewentualnie zarobkow i z jakiego majatku (dorobkowego, odrebnego ktoregos z malzonkow) finansowana jest budowa czy kupno.

Jezeli malzonkowie skladaja wspolne zeznanie podatkowe, wydatki mieszkaniowe odliczaja od swego lacznego podatku. Przy odrebnych zeznaniach to, jaka kwote odliczy maz, a jaka zona, jest kwestia ich swobodnego wyboru. Mozliwe jest tez odliczenie ulgi w calosci od podatku jednego z malzonkow albo zarowno od podatku meza, jak i zony - w proporcji ustalonej przez nich samych. Nie wolno im tylko w sumie przekroczyc obowiazujacego limitu odliczen.

Sposob rozliczania ulgi (w tym na oszczedzanie w kasie mieszkaniowej), jezeli malzonkowie korzystali z odliczen wydatkow mieszkaniowych objetych limitem duzej ulgi budowlanej przed slubem i inwestuja w dom czy mieszkanie takze po slubie, rowniez gdy inwestowali w czasie malzenstwa i inwestuja po jego ustaniu, normuje szczegolowo art. 27a ust. 8 updf (w brzmieniu obowiazujacym do konca 2001 r.). W tym drugim wypadku przepis ten wyroznia dwie sytuacje: gdy malzonkowie rozliczali sie wspolnie (w jednym zeznaniu podatkowym) i gdy skladali odrebne zeznania. Otoz w pierwszej sytuacji przyslugujaca kazdemu z nich kwota odliczenia podlega zmniejszeniu o odliczenia dokonane w czasie trwania zwiazku malzenskiego w wysokosci 50 proc. tych wydatkow. Jezeli byli opodatkowani odrebnie, odliczenie przyslugujace kazdemu z nich z racji wydatkow poniesionych po rozwodzie zostaje pomniejszone o kwote, jaka malzonek odliczyl w trakcie malzenstwa (art. 27a ust. 8 pkt 3 updf). Od 2001 r. dokladnie taki sam sposob rozliczen obowiazuje malzonkow, w stosunku do ktorych sad orzekl separacje. Slowem, w zakresie korzystania z ulg mieszkaniowych sa traktowani jak rozwiedzeni.

Jesli zas malzonkowie inwestowali w dach nad glowa przed slubem, to przyslugujacy im limit odliczen (po slubie) zmniejsza sie o kwoty odliczen dokonanych przez kazde z nich przed slubem (art. 27a ust. 8 pkt 2 updf). Z tego punktu widzenia malzenstwo jest niekorzystne.

Zasada, ze limit przysluguje kazdemu podatnikowi z osobna lub kazdemu malzenstwu z osobna, ma istotne znacznie, jezeli jeden budynek buduja dwie osoby lub wiecej, np. rodzice i ich dorosly syn, na wspolwlasnosc, albo jezeli na wspolwlasnosc kupowane jest mieszkanie od osoby budujacej w ramach dzialalnosci gospodarczej (firmy developerskiej) lub nowe mieszkanie od gminy. Po wejsciu w zycie nowej ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spoldzielniach mieszkaniowych (obowiazuje od 26 kwietnia 2001 r.) na wspolwlasnosc mozna budowac takze mieszkania w spoldzielni mieszkaniowej.

W razie inwestowania na wspolwlasnosc kazdy ze wspolwlascicieli ma prawo do wlasnej ulgi mieszkaniowej, w granicach pelnego jej limitu. Przez dlugi czas urzedy skarbowe twierdzily - choc prawo podatkowe nie wypowiadalo sie tu wprost - ze podatnik moze korzystac z ulgi tylko z racji wydatkow proporcjonalnych do udzialu we wlasnosci gruntu. W swietle wyroku Naczelnego Sadu Administracyjny z 28 wrzesnia 2001 r. (sygn. SA/Bk 131/00) koszty budowy budynku mieszkalnego na wspolnym gruncie, pokrywane oddzielnie przez kazdego ze wspolwlascicieli, moze odliczyc kazdy ze wspolwlascicieli, ktory je poniosl, bez wzgledu na wielkosc jego udzialu w zabudowanym gruncie. Oczywiscie w graniach wlasnego limitu odliczen.

3. Pomniejszenia odliczen

SPIS TRESCI

Przyslugujace odliczenia od podatku sa pomniejszane (art. 27a ust. 17 updf) w nastepujacych sytuacjach:

  • gdy podatnik finansuje wydatki mieszkaniowe przychodami zwolnionymi z 10-proc. podatku od przychodow ze sprzedazy nieruchomosci oraz
  • o 20 proc. ekwiwalentu pienieznego za rezygnacje z kwatery, jaki przysluguje na podstawie ustawy o zakwaterowaniu Sil Zbrojnych RP,
  • o premie gwarancyjna doliczona do stanu oszczednosci na imiennym rachunku docelowego oszczedzania na podstawie przepisow o kasach oszczednosciowo-budowlanych (nie mylic z kasa mieszkaniowa) i wspieraniu przez panstwo oszczedzania na cele mieszkaniowe.

Kwote odliczen od podatku z tytulu duzej ulgi mieszkaniowej, takze ulgi na kupno dzialki budowlanej, pomniejsza sie o 10 proc. wydatkow mieszkaniowych pokrytych pieniedzmi pochodzacymi ze sprzedazy nieruchomosci i praw majatkowych zwolnionych ze zryczaltowanego 10-proc. podatku od sprzedazy. Podatek ten nalezy sie, gdy do sprzedazy dochodzi przed uplywem 5 lat, liczac od konca roku, w ktorym mieszkanie, dom, nieruchomosc zostaly nabyte albo wybudowane. Innymi slowy, korzysc uzyskana z racji zwolnienia z podatku od sprzedazy nieruchomosci pomniejsza duza ulge mieszkaniowa oraz ulge na kupno dzialki. Co wiec fiskus daruje przy sprzedazy, odbierze przy korzystaniu przez podatnika z ulg mieszkaniowych. Ograniczenie ulgi nie obejmuje sytuacji, gdy zwolniony byl dochod ze sprzedazy lub zamiany nieruchomosci czy prawa majatkowego (prawa do spoldzielczego mieszkania, prawa uzytkowania wieczystego), uzyskanych w drodze spadku lub darowizny.

Oto przyklad. 10-proc. podatkiem od dochodu ze sprzedazy mieszkania spoldzielczego, do ktorej doszlo w 2000 r., bylaby objeta kwota np. 60.000 zl (danina od niej wynosilaby wiec 6000 zl). W 2001 r. podatnik wydal na kupno dzialki o powierzchni 350 mkw. 20.000 zl i na budowe domu 50.000 zl. W takim wypadku ulge podatkowa z racji kupna dzialki i budowy domu (19 proc. od lacznie 70.000 zl, tj. 13.300 zl) pomniejszy o 10 proc. kwoty uzyskanej ze sprzedazy mieszkania, tj. o 6000 zl, i w rezultacie w zeznaniu za 2001 r. odliczy od podatku 7300 zl (13.300 zl - 6000 zl = 7300 zl).

W wyroku z 3 kwietnia 2001 r. (sygn. III SA 3108/00) NSA stwierdzil, ze jesli podatnik wykaze, iz calosc wydatkow na nowa inwestycje pokryl przychodami pochodzacymi z innych zrodel niz przychody ze sprzedazy mieszkania (np. kredyt, wlasne oszczednosci), nie ma podstaw do pomniejszania ulgi mieszkaniowej przyslugujacej z racji tej inwestycji. Jesli czesc wydatkow na nia pokryl pieniedzmi ze sprzedazy, a czesc pochodzacymi z innych zrodel, to pomniejsza ulge tylko w odniesieniu do tej czesci wydatkow, ktora zostala pokryta pieniedzmi ze sprzedazy.

Jesli wiec ktos, przed sprzedaza mieszkania poniosl wydatki pokrywajace caly limit ulgi, np. w 2001 r. w kwocie 175.000 zl, (ulga ta objete byly tylko wydatki w kwocie 161.000 zl), otrzymal za mieszkanie kupione w 1997 r. 120.000 zl i wydal je w tymze roku na dokonczenie budowy, skorzysta z pelnego limitu odliczen, nie musi go pomniejszac o korzysc uzyskana ze zwolnienia z 10-proc. podatku od sprzedazy.

Kwote przyslugujacego odliczenia pomniejsza sie takze o 20 proc. ekwiwalentu pienieznego wyplacanego na podstawie ustawy o zakwaterowaniu Sil Zbrojnych RP w zamian za rezygnacje z kwatery. Ekwiwalent ten zostal zwolniony z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 49 lit. a updf.

4. Utrata ulgi

SPIS TRESCI

Przepisy wymieniaja piec sytuacji, w ktorych podatnik musi oddac ulge w calosci lub czesci.

Pierwsza to wycofanie ze spoldzielni wniesionego wkladu. W praktyce przyjmuje sie, iz taki sam skutek powoduje wycofanie zaliczki (rat) wplaconej na poczet nabycia mieszkania (domu) od firmy, ktora buduje mieszkania (domy) na sprzedaz w ramach prowadzonej dzialalnosci gospodarczej (firmy developerskiej). Osoba wnoszaca zaliczki (raty) na poczet tego zakupu korzysta z ulgi zaliczkowo, pod warunkiem ze dojdzie do sfinalizowania umowy zawartej z firma. Niedochowanie tego warunku powoduje utrate ulgi. Taka jest oficjalna interpretacja urzedow skarbowych.

Inaczej jest, gdy przed rozpoczeciem budowy firma przenosi na podatnika wlasnosc dzialki budowlanej. Wtedy to nabywca staje sie wlascicielem budowy. Firma zas jest tylko wykonawca. Sytuacja jest wiec taka sama jak w wypadku, gdy ktos na wlasnej dzialce buduje dom np. systemem gospodarczym i ponosi z tej racji wydatki. W razie sprzedania dzialki z budowa osoba, ktora kupila dzialke od firmy budujacej w ramach prowadzonej dzialalnosci gospodarczej, ulgi nie oddaje.

Spoldzielnie oddaja zwracana kwote w pelnej wysokosci, bez potracen, ale po zakonczeniu roku podatkowego musza poinformowac urzad skarbowy, kto wycofal wklad i w jakiej kwocie. Informacje o wysokosci wycofanych wkladow przesylaja tez osobom, ktore je otrzymaly (art. 44a updf). Uwaga. Taka sama zasada bedzie obowiazywala w odniesieniu do wkladow wycofanych w 2002 r.

Duza ulge budowlana traci sie tez, gdy osoba z niej korzystajaca w calosci zmienila przeznaczenie mieszkania lub domu z mieszkalnego na uzytkowy. Nie powoduje wiec jej utraty np. wynajecie dwu pomieszczen w domu na biuro, przeznaczenie jednego pokoju w mieszkaniu na gabinet lekarski itd. Sporna moze byc sytuacja, gdy dochodzi do przejsciowego wynajecia na biuro calego mieszkania, ale bez trwalej przebudowy, ktora pozbawilaby je funkcji mieszkalnej.

Trzeci powod utraty ulg mieszkaniowych przewidziany w art. 27a ust. 13 updf to otrzymanie po roku, w ktorym korzystalo sie z odliczen, zwrotu wydatkow poprzednio odliczonych, z wyjatkiem sytuacji, gdy zwrocone kwoty zostaly zaliczone do przychodow podlegajacych opodatkowaniu. Z tego powodu podatnik, ktory skorzystal z odliczenia w zeznaniu za 2000 r., a w 2001 r. otrzymal (jako wojskowy) ekwiwalent wyplacany w zamian za rezygnacje z kwatery stalej, musi w zeznaniu za 2001 r. doliczyc kwote ulgi odpowiadajacej otrzymanej rekompensacie czy ekwiwalentowi do podatku.

Gdy jednak wydatki na budowe, wklad itd. danego podatnika beda wieksze niz limit wydatkow objetych ulga (w 2001 r. wieksze niz 161.000 zl), a wiec gdy w stosunku do czesci ulga nie przysluguje, mozna przyjac, iz rekompensata (zwrot) pokrywa tylko wydatki w czesci przekraczajacej limit. Nie ma zatem wplywu na wysokosc odliczenia od podatku (np. ktos wydal na budowe domu w 2001 r. 250.000 zl, a otrzymal zwrot wydatkow w kwocie 80.000 zl).

Nie ma natomiast mowy o oddawaniu ulgi, jezeli wydatek nia objety zostal w czesci zrekompensowany pracownikowi bezzwrotna pozyczka na budownictwo mieszkaniowe z zakladu pracy. Taka pozyczka jest bowiem traktowana jako przychod pracownika ze stosunku pracy i opodatkowana tak samo jak wynagrodzenie za prace.

Utrate ulgi powoduje rowniez - to czwarta sytuacja wskazana w art. 27a ust. 13 updf - "wycofanie oszczednosci z kasy mieszkaniowej, z wyjatkiem gdy wycofana kwota zostala wydatkowana zgodnie z celami systematycznego oszczedzania na rachunku prowadzonym przez te kase", a takze przeniesienie uprawnien "do rachunku oszczednosciowo-kredytowego na rzecz osob trzecich, z wyjatkiem dzieci wlasnych lub przysposobionych" (szerzej piszemy o tym w punkcie "Na oszczedzanie w kasach mieszkaniowych"). Odrebnie unormowane zostaly zasady utraty ulgi na budowe domow z mieszkaniami na wynajem (omawiamy je dalej).

Warto zwrocic szczegolna uwage na kwestie ewentualnej utraty ulgi w razie sprzedazy nie zabudowanej dzialki nabytej przy jej wykorzystaniu. Otoz ma obowiazek zwrocic ulge rowniez podatnik, ktory korzystal z odliczenia od podatku wydatkow poniesionych na zakup gruntu lub odplatne przeniesienie prawa wieczystego uzytkowania gruntu, a nastepnie zbyl ten grunt lub to prawo (sprzedal, darowal). Dotyczy to jednak tylko dzialek nabytych po 1 stycznia 1997 r. (art. 27a ust. 13 i art. 45 ust. 3a updf). W razie sprzedazy dzialki kupionej w 1997 r. bedzie natomiast obowiazywal jeszcze w 2002 r. 10-proc. podatek od sprzedazy, chyba ze podatnik skorzysta ze zwolnienia z tej daniny, bo pieniadze ze sprzedazy wyda na inne cele mieszkaniowe, ale ulgi wykorzystanej w zwiazku z nabyciem oddawac nie trzeba (art. 21 ust. 1 pkt 32 updf).

Nie traci sie ulgi na nabycie dzialki w razie sprzedazy parceli zabudowanej gotowym juz domem. Ulge te traci sie w razie wyzbycia sie jej z rozpoczeta budowa.

W razie utraty ulgi lub jej czesci podatnik ma obowiazek doliczyc w zeznaniu rocznym skladanym za rok, w ktorym nastapila jej utrata:

  • kwoty odliczone od dochodu naleznego za tenze rok - do dochodu (albo do przychodu - dla placacych ryczalt od przychodow ewidencjonowanych),
  • kwoty odliczone od podatku - do podatku, jezeli ulga polegala na odliczeniu czesci wydatkow od podatku.

II. Duza ulga budowlana za 2001 r. i dla kontynuujacych

SPIS TRESCI

Ta ulga pozwalala i pozwoli kontynuujacym inwestycje rozpoczete przed 1 stycznia 2002 r. najwiecej zaoszczedzic na podatku. Uprawnia do pomniejszenia podatku w zeznaniu za 2001 r. o 19 proc. wydatkow mieszczacych sie w limicie 161.000 zl, czyli o maksymalnie 30.590 zl. W 2002 r. wydatki nia objete wynosza 189.000 zl, a przyslugujace odliczenie - 35.910 zl. Nadal limit tej ulgi dotyczy calego okresu obowiazywania ustawy. Przy wyliczaniu gornego pulapu odliczenia, jakie kontynuujacym inwestycje sprzed 1 stycznia 2002 r. bedzie przyslugiwac za 2002 r., nalezy wiec uwzglednic wszystkie odliczenia objete ta ulga dokonane sprzed ta data.

Co wazne, jezeli odliczenie nalezne z racji wydatkow poniesionych w danym roku jest wyzsze niz podatek nalezny od danej osoby (malzenstwa), nadwyzke nie pokryta podatkiem wolno odliczyc od podatku w roku nastepnym lub w latach nastepnych, az do pelnego odliczenia.

Duza ulga budowlana objete byly w 2001 r. i dla kontynuujacych inwestycje sa nadal objete (poniesione do konca 2004 r.) nastepujace wydatki:

  • na budowe domu (budynku mieszkalnego),
  • na wklad budowlany (na mieszkanie wlasnosciowe) lub mieszkaniowy (na lokatorskie) w spoldzielni mieszkaniowej,
  • na przeksztalcenie statusu mieszkania spoldzielczego lokatorskiego na status wlasnosciowy, co bylo mozliwe do wejscia w zycie nowej ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spoldzielniach mieszkaniowych (tj. do 26 kwietnia 2001 r.),
  • przeniesienie przez spoldzielnie na rzecz czlonka wlasnosci lokalu mieszkalnego (wedle regul nowej ustawy o spoldzielniach mieszkaniowych),
  • na zakup nowo wybudowanego domu lub mieszkania w takim domu od gminy lub od osoby (firmy developerskiej), ktora wybudowala ten budynek w ramach prowadzonej dzialalnosci gospodarczej,
  • na nadbudowe lub rozbudowe budynku na cele mieszkalne, czyli na powiekszenie powierzchni mieszkalnej budynku juz istniejacego,
  • na przebudowe strychu, suszarni albo przystosowanie innego pomieszczenia na cele mieszkalne oraz na wykonczenie mieszkania w nowo wybudowanym budynku mieszkalnym, do dnia zasiedlenia tego mieszkania.

W razie przeksztalcenia statusu mieszkania spoldzielczego ulga sa objete wydatki stanowiace nadwyzke ponad kwote wkladu mieszkaniowego zaliczonego przez spoldzielnie na wklad budowlany. Dokladnie te same wydatki sa nia objete w razie uwlaszczenia polegajacego na przeniesieniu przez spoldzielnie mieszkaniowa na rzecz czlonka odrebnej wlasnosci mieszkania.

Odlicza sie od podatku 19 proc. tego wydatku.

Czesto spoldzielnie mieszkaniowe godzily sie, by wklad budowlany, jaki trzeba doplacic w zwiazku ze zmiana statusu mieszkania, byl wniesiony na raty. Na przyklad umowa ze spoldzielnia byla zawarta w 2000 r. i w tym roku wplacono pierwsza rate brakujacego wkladu, nastepne w 2001 r. i w 2002 r.

W takiej sytuacji, zgodnie z ogolna zasada, iz odliczeniu podlegaja tylko wydatki faktycznie poniesione w danym roku podatkowym, w kazdym roku ulga obejmuje tylko kwoty faktycznie wplacone na wklad. W tym konkretnym wypadku podatnik moze korzystac z odliczenia na przeksztalcenie statusu mieszkania w zeznaniach za 2000 r., 2001 r., a takze 2002 r. (w ramach kontynuacji prawa do odliczen).

I jeszcze jedna kwestia. Przez kilka lat obowiazywala oddzielna ulga na splate kredytow zaciagnietych przez spoldzielnie na budowe mieszkan do 31 maja 1992 r. W 2000 r. przestala istniec. Jednak spoldzielcy, ktorzy splacaja je nadal, maja z tego tytulu prawo do innej ulgi. Takie jest stanowisko ministra finansow. Splacajacy je moga odliczac 19 proc. takiego wydatku od podatku w ramach ulgi na wklad mieszkaniowy do spoldzielni.

W zeznaniu za 2001 r. tym, ktorzy nadal je splacali, wolno wiec odliczyc od podatku 19 proc. wydatkow na ten cel.

1. Od wykopow po roboty wykonczeniowe

SPIS TRESCI

Wydatki premiowane duza ulga budowlana zostaly wyczerpujaco wymienione w art. 27a updf. Oznacza to, ze przysluguje ona z racji tylko tych wydatkow i zadnych innych. Dlatego nie ma odliczenia przy kupnie mieszkania czy domu na wolnym rynku (z wyjatkiem oczywiscie kupna nowych mieszkan od osob prowadzacych w tym zakresie dzialalnosc gospodarcza albo nowych mieszkan od gminy). Nie ma tez ulgi na wykupienie zajmowanego mieszkania kwaterunkowego od gminy czy mieszkania zakladowego. Jesli jednak dom z mieszkaniami zakladowymi zostal przekazany spoldzielni, wklad mieszkaniowy lub budowlany wnoszony do niej przez dotychczasowych najemcow (ktorzy staja sie czlonkami spoldzielni) jest objety ulga.

Przez lata urzedy skarbowe przyjmowaly, ze nie przysluguje odliczenie z racji budowy domu letniskowego. Inne stanowisko zajal w tej kwestii Sad Najwyzszy. W wyroku z 12 lipca 2000 r. (sygn. III RN 207/2000) uznal, ze rozbudowa budynku mieszkalnego polozonego na terenach rekreacyjnych, jezeli jest dokonywana przez podatnika w celu zaspokojenia jego potrzeb mieszkaniowych (takze przyszlych), uprawnia do korzystania z duzej ulgi budowlanej. Poniewaz warunki tej ulgi odnoszace sie do korzystania z niej w zwiazku z ponoszeniem wydatkow na rozbudowe, nadbudowe sa takie same jak dotyczace wydatkow na budowe, konsekwentnie - w swietle stanowiska zajetego przez SN - odliczenia przysluguja rowniez w zwiazku z budowa takiego domu. Z wyroku SN wynika, ze istotne jest, by byl to budynek mieszkalny (nie altanka, barak itd.), wybudowany na podstawie pozwolenia na budowe i sluzyl wlasnym potrzebom mieszkaniowym podatnika. Jednak Ministerstwo Finansow zajmuje stanowisko inne niz od wnikajace z wyroku SN.

Ze wzgledu na nakaz scislego interpretowana przepisow o ulgach podatkowych duza ulga budowlana nie obejmuje wydatkow towarzyszacych inwestycji mieszkaniowej, np. na budowe lokalnej (osiedlowej) sieci wodociagowej, kanalizacyjnej, ogrodzenie domu jednorodzinnego, wykonanie podjazdu i chodnika prowadzacego od ulicy do drzwi domu, budowe wolno stojacego garazu, budynku gospodarczego i innych obiektow nie bedacych czescia budynku mieszkalnego.

Moga jednak powstawac watpliwosci, czy z racji wydatku na pewne roboty przysluguje odliczenie. Nie ma zas zadnych przepisow, w ktorych takie wydatki bylyby wskazane. Jasnosc w tym wzgledzie jest wazna zwlaszcza dla osob, ktore w pospiechu dokonywaly ich pod koniec 2001 r., by zalapac sie na ulge w latach nastepnych, z tytulu kontynuacji inwestycji rozpoczetych przed 1 stycznia 2002 r. Dla nich istotne jest rowniez to, iz nie ma zadnego dolnego limitu wydatkow uprawniajacych do ulgi. By korzystac z niej po 1 stycznia 2002 r., wydatki poniesione na budowe w 2001 r. powinny byc jednak rzeczywiste. Jesli bylby li tylko symboliczne, mozna obawiac sie sporu z urzedem skarbowym.

Dla ustalenia, czy z racji danego wydatku ulga ta przysluguje, w pelni uzasadnione bedzie posilkowanie sie wykazami zawartymi w rozporzadzeniu z 21 grudnia 1996 r. w sprawie okreslenia rodzajow wydatkow na remont i modernizacje budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, o ktore zmniejsza sie podatek dochodowy (patrz dalej punkt "Na remont i modernizacje"). Skoro bowiem jest np. przewidziane odliczenie - w ramach malej ulgi - z racji remontu, modernizacji i wykonania (w domu juz istniejacym) nowych przylaczy wodociagowych, kanalizacyjnych, sieci cieplnej, to musi przyslugiwac duza ulga z racji wydatku na jego wykonanie w domu nowo wznoszonym.

Odliczenie obejmuje wiec wydatki na:

  • zakup materialow i urzadzen,
  • zakup uslug obejmujacych: wykonanie ekspertyzy, opinii, projektu; transport materialow i urzadzen; wykonawstwo robot,
  • najem sprzetu budowlanego,
  • oplaty administracyjne i inne oplaty wynikajace z odrebnych przepisow.

Ulga dotyczy tylko wydatkow na oplacenie materialow i uslug obcych. Wartosci wlasnej pracy, pracy malzonka i niepelnoletnich dzieci do wydatkow mieszkaniowych sie nie zalicza.

Mowiac ogolnie, prawo do odliczenia przysluguje z racji wydatkow na kupno materialow i surowcow, a takze na oplacenie robot budowlanych, poczawszy od wykopu pod fundamenty, a skonczywszy na robotach wykonczeniowych. Obejmuje rowniez wydatki na wykonanie wewnetrznej instalacji wodociagowej, elektrycznej, gazowej, c.o., kanalizacji - lacznie z wydatkami na doprowadzenie instalacji do najblizszej studzienki rewizyjnej, do zaworu zamykajacego doplyw wody, gazu, cieplej wody, a takze na wybudowanie szamba oraz studni, jezeli budynek nie jest podlaczony do wodociagu.

Przyjmuje sie takze, iz podatnik moze w ramach ulgi rekompensowac wydatki na paliwo zuzyte do przewozu materialow budowlanych wlasnym transportem, pod warunkiem ze sa udokumentowane faktura z VAT i gdy udowodni, iz faktycznie zuzyl paliwo na ten cel. To samo dotyczy wydatkow na oplacenie wody i energii elektrycznej zuzywanych na budowie.

Prawo do duzej ulgi budowlanej nie jest uwarunkowane posiadaniem zezwolenia na budowe domu. Moim zdaniem wolno wiec skorzystac z niej osobie, ktora dopiero gromadzi materialy pod przyszla inwestycje. Sprawa jednak moze byc dyskusyjna. Niestety, zasygnalizowac tu trzeba niekorzystne dla podatnikow wyroki NSA (z 26 listopada 1997 r., sygn. SA/Sz 1943/96; z 28 pazdziernika 1998 r., sygn. SA/Sz 2131/97; z 24 lutego 1999 r., sygn. SA/Sz 838/98). Stwierdzono w nich, iz warunkiem uznania wydatkow na budowe za objete ulga jest m.in. posiadanie przez podatnika stosownego pozwolenia na budowe. W praktyce jednak urzedy skarbowe przyjmuja, ze nie ma przeszkod do korzystania z odliczen, jesli ktos uzyskal juz decyzje o warunkach zabudowy lub chocby, dysponujac odpowiednia parcela, o nia wystapil.

Wyroki te sa - slusznie moim zdaniem - krytykowane jako wprowadzajace dodatkowy warunek ulgi, nie przewidziany w przepisach prawa. W takich samych sprawach w innych osrodkach NSA zapadaly zreszta wyroki przyznajace prawo do ulgi z racji wydatkow poniesionych na budowe domu przed uzyskaniem pozwolenia na budowe. Sa one zbiezne z wczesniejszymi, korzystnymi dla podatnikow wyjasnieniami MF, na ktorych mieli prawo opierac sie podatnicy. Dowodem - pismo MF z 27 grudnia 1994 r. (nr PO2/2-8100-02109/94).

2. Limit wedlug 70 mkw.

SPIS TRESCI

Podstawa do okreslenia limitow odliczen mieszkaniowych jest iloczyn 70 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego i wskaznika przeliczeniowego 1 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego ustalanego dla celow premii gwarancyjnej od wkladow oszczednosciowych na ksiazeczkach mieszkaniowych za III kwartal roku poprzedzajacego rok podatkowy. Wskaznik ten dla 2000 r. byl rowny 2300 zl, a wiec na 2001 r. limit wydatkow objetych duza ulga budowlana wynosil 161.000 zl. Za 2001 r. wyliczono go na 2700 zl za 1 mkw., co spowodowalo, ze limit wydatkow objetych nia w 2002 r. wyznacza kwota 189.000 zl.

Ulga zas polega na odliczeniu od podatku 19 proc. poniesionych wydatkow, ale nie wiecej niz 19 proc. limitu wydatkow objetego ulga. Poniewaz w 2001 r. limit wydatkow wynosil 161.000 zl, podatek z tej racji mozna pomniejszyc najwyzej o 30.590 zl, a w 2002 r. przy limicie 189.000 zl - o 35.910 zl.

Co wazne, wskazany limit wydatkow, z ktorych 19 proc. moze byc odliczone od podatku, dotyczy wszystkich nakladow objetych duza ulga budowlana (na budowe, wklad do spoldzielni, rozbudowe itd.) lacznie, a takze na oszczedzanie w kasie mieszkaniowej. Mozna wiec korzystac z ulgi z racji ponoszonych nawet w tym samym 2001 r. wydatkow np. na budowe domu i na wklad budowlany wplacony dla przeksztalcenia statusu mieszkania lokatorskiego na wlasnosciowy, z tym ze odliczenie od podatku z obu tych tytulow nie moze przekroczyc 30.590 zl. Dla ustalenia, ile w danym roku wolno odliczyc, sumuje sie wydatki objete tym limitem w latach poprzednich. Poniewaz w 2002 r. z duzej ulgi budowlanej moga korzystac tylko podatnicy kontynuujacy inwestycje wczesniej zaczete, w zeznaniu za 2002 r. nikt juz nie bedzie mogl odliczyc pelnego limitu ulgi z tegoz roku (bedzie to zawsze mniej niz 35.910 zl).

Mozliwe jest jednoczesne korzystanie z duzej ulgi budowlanej i z remontowej z racji odnawiania, modernizowania zajmowanego lokum, z ulgi na kupno dzialki budowlanej oraz na budowe domu z mieszkaniami na wynajem. Sa to bowiem rozne odliczenia, objete roznymi limitami. Inaczej jest z ulga na oszczedzanie w kasie mieszkaniowej. Odliczenia dokonywane w jej ramach musza miescic sie w limicie duzej ulgi budowlanej (a ponadto w rocznym limicie odliczen przewidzianym dla tej tylko ulgi).

Osoba, ktora kupila budowe domu od kogos innego, moze przy kontynuowaniu inwestycji korzystac z pelnego, obowiazujacego limitu (jezeli wczesniej nie wykorzystala go w calosci lub czesci, np. w zwiazku z wnoszeniem wkladu na mieszkanie spoldzielcze). Ma w takiej sytuacji takze prawo do odliczenia z racji nabycia dzialki budowlanej, jesli jej wartosc jest okreslona oddzielnie w umowie notarialnej. Natomiast wartosc kupionej budowy nie jest objeta ulga. Ze wzgledu na likwidacje od 1 stycznia 2002 r. duzej ulgi budowlanej kupno budowy nie bedzie uprawniac do tej ulgi. Nie ma tez mowy o przejsciu prawa do kontynuowania odliczen z poprzedniego wlasciciela na nabywce.

3. Kontynuujacy inwestycje na starych zasadach

SPIS TRESCI

Wciaz jeszcze sporo osob ma prawo do kontynuowania duzej ulgi budowlanej na starych zasadach, tj. w formie odliczen wydatkow (w granicach limitu) od dochodu (za 2001 r. i jesli nie zakoncza jej wczesniej - do konca 2004 r., w ramach praw nabytych).

Zmiane bowiem formuly ulg w stosunku do czesci z tych, ktorzy rozpoczeli je przed 1 stycznia 1997 r., Trybunal Konstytucyjny uznal za sprzeczna z ustawa zasadnicza. Dla wykonania orzeczenia TK Sejm uchwalil ustawe z 8 maja 1998 r. zmieniajaca ustawe z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osob fizycznych oraz uzupelniajaca ustawe z 21 listopada 1996 r. zmieniajaca te pierwsza ustawe (Dz. U. nr 74, poz. 471).

W rezultacie z ulg budowlanych na starych zasadach, tj. odliczajac - w granicach obowiazujacych limitow - nadal wydatki od dochodu do opodatkowania (a nie 19 proc. wydatkow od podatku), moga korzystac w zeznaniu za 2001 r. (z prawem do odliczen z racji ponoszenia wydatkow na te sama inwestycje po 1 stycznia 2002 r.) podatnicy kontynuujacy:

  • budowe domu mieszkalnego,
  • nadbudowe lub rozbudowe budynku na cele mieszkalne,
  • adaptacje strychu lub innego pomieszczenia na cele mieszkalne oraz wykanczajacy takie mieszkania w nowo budowanym domu, do dnia zasiedlenia.

Niestety, prawo do korzystania z ulgi na starych zasadach, ktora miala byc swego rodzaju przywilejem, ze wzgledu na obowiazujace od 1999 r. pomniejszanie podatku o skladke na ubezpieczenie zdrowotne (wynoszaca w 2001 r. i w 2002 r. 7,75 proc. podstawy obliczenia) dla sporej czesci podatnikow stalo sie dyskryminacja.

Podatek bowiem w pierwszej kolejnosci obniza sie o skladke na powszechne ubezpieczenie zdrowotne. Ma ona pierwszenstwo przed odliczeniami podatkowymi. W praktyce wiec zmniejsza kwote podatku, od ktorej mozna odliczac przyslugujace ulgi, polegajace na pomniejszeniu daniny. Po potraceniu tej skladki do urzedu skarbowego trafia zasadniczo (gdy pominac kwote pomniejszajaca podatek) nie, jak przed 1999 r., co najmniej 19 proc., ale tylko 11,25 proc. Zwrot takiej tylko czesci wydatku (w wyniku pomniejszenia dochodu o wydatek mieszkaniowy) moze otrzymac z urzedu skarbowego podatnik korzystajacy z ulgi na starych zasadach, majacy dochody opodatkowane wedlug najnizszej stawki -19 proc. Gdyby korzystal z ulgi na nowych zasadach, otrzymalby zwrot (w granicach limitu) 19 proc. wydatku.

Urzedy skarbowe i MF przyjmuja, ze wszyscy, ktorych dotyczy wspomniane orzeczenie TK, musza dokonywac odliczen wedlug starej formuly. Nie maja wyboru. Nadal jest ona korzystna dla tych, ktorzy o wydatki mieszkaniowe pomniejszaja dochody opodatkowane wedlug stawek 30 i 40 proc., choc rowniez oni stracili wskutek pomniejszenia podatku o skladke na ubezpieczenie zdrowotne.

4. Kontynuujacy inwestycje na nowych zasadach

SPIS TRESCI

A teraz o skomplikowanych, niestety, zasadach korzystania z ulg przez tych, ktorzy korzystali z nich w formie odliczen od dochodu w latach 1992-96, a potem inwestuja w dach nad glowa w latach nastepnych. Dotycza one rowniez tych, ktorzy przed 1 stycznia 1997 r. zakonczyli jedna inwestycje mieszkaniowa objeta limitem duzej ulgi budowlanej (np. budowe domu), a potem, np. w 2001 r., rozpoczeli inna (wplaty do developera) czy oszczedzanie w kasie mieszkaniowej.

Podatnicy, ktorzy w zeznaniach za lata 1992-96 odliczyli od dochodu wydatki na cele objete duza ulga mieszkaniowa, kwote przyslugujacego odliczenia od podatku, z racji pozniejszych inwestycji, ustalona wedlug nowych zasad, pomniejsza o 19 proc. kwoty wydatkow odliczonych w latach 1992-96.

Przez "kwote przyslugujacego odliczenia od podatku" nalezy rozumiec "limit przyslugujacego odliczenia", czyli w 2001 r. kwote 30.590 zl (19 proc. z limitu wydatkow objetych duza ulga budowlana, wynoszacego w 2001 r. 161.000 zl), a w 2002 r. - 35.910 zl (19 proc. z 189.000 zl).

Oto przyklad. Podatnik do konca 1996 r. odliczyl od dochodu 40.000 zl z racji nadbudowy domu. Jego limit zostanie wiec pomniejszony o 19 proc. tego odliczenia, czyli o 7600 zl (19 proc. z 40.000 zl = 7600 zl). W 2001 r. wplacil na kupno mieszkania od developera 160.000 zl. Bedzie mial prawo odliczyc od podatku 19 proc. wplaconego wkladu, ale nie wiecej niz pozostala mu do wykorzystania czesc limitu, czyli maksimum 22.990 zl (30.590 zl - 7600 zl = 22.990 zl), co odpowiada wydatkowi 121.000 zl. Czesci wydatku przekraczajaca te kwote, czyli w tym wypadku 39.000 zl, ulga juz nie obejmie.

5. Na wykonczenie do dnia zasiedlenia

Osoby uzyskujace nowe mieszkanie spoldzielcze, a takze kupujace w stanie nie wykonczonym (np. bez posadzek, drzwi czy bialego montazu) mieszkanie w nowych budynkach kupione od gminy lub osob budujacych je w ramach prowadzonej dzialalnosci gospodarczej, moga pomniejszyc podatek takze o 19 proc. wydatkow na wykonczenie lokalu mieszkalnego. Odliczenie to miesci sie oczywiscie w limicie duzej ulgi budowlanej. Odlicza sie od podatku 19 proc. faktycznie poniesionych wydatkow. Sposob rozliczania ulgi przez osobe, ktora np. w 1999 r. i 2000 r. poniosla wydatki na wklad do spoldzielni mieszkaniowej, a w 2001 r. otrzymala klucze i wykonczyla mieszkanie, bedzie taki sam jak podany wyzej, tj. z racji tych wydatkow moze odliczyc od podatku 19 proc. wydatku, ale nie wiecej niz 19 proc. roznicy miedzy limitem wykorzystanym do 2000 r., lacznie z gornym limitem wydatkow objetych duza ulga budowlana obowiazujacym w 2001 r. (161.000 zl). Rowniez osoby, ktore w 2001 r. poniosly wydatki na wykonczenie i nabyly z tej racji prawo do odliczen, maja prawo do ulgi w 2002 r. z racji kontynuowania wydatkow na te roboty.

Wiele watpliwosci budzi wciaz ograniczenie czasowe w korzystaniu z ulgi. Sa nim objete wydatki poniesione "do dnia zasiedlenia" mieszkania (art. 27a ust. 1 pkt 1 lit. f updf). Moim zdaniem chodzi o dzien, w ktorym dana osoba faktycznie wprowadzila sie do wykonczonego mieszkania. W razie sporow z urzedem skarbowym bedzie musiala wykazac, ze byl to rzeczywiscie dzien zasiedlenia mieszkania. Po tym dniu moze korzystac z ulgi na remont i modernizacje (poniewaz chodzi tu o nowe mieszkanie, to raczej na jego modernizacje), np. jesli prowizoryczna wykladzine zastapi parkietem.

6. Jak dokumentowac

Warunkiem skorzystania z przedstawionej tu duzej ulgi budowlanej jest posiadanie faktur wystawionych przez podatnikow VAT nie zwolnionych z tej daniny albo dowodu odprawy celnej (jesli ktos np. sprowadza jakies materialy do budowy z zagranicy). Ten sposob dokumentowania odnosi sie do wszystkich wydatkow na materialy, transport, robocizne. Tylko gdy chodzi o wydatki na wklad do spoldzielni mieszkaniowej, w tym wnoszony w zwiazku z przeksztalceniem statusu mieszkania z lokatorskiego na wlasnosciowy, dokumentem stwierdzajacym ich poniesienie bedzie dowod wplaty albo zaswiadczenie spoldzielni o wplacie.

Jezeli inwestuje malzenstwo, to ze wzgledu na jeden limit ulgi bez znaczenia jest, na ktore z malzonkow wystawione sa faktury czy dowody wplaty.

III. Dzialka pod budowe

SPIS TRESCI

Fiskus rekompensuje czesciowo takze wydatek na zakup (na wlasnosc) gruntu lub na odplatne przeniesienie prawa uzytkowania wieczystego dzialki budowlanej przeznaczonej pod budowe wlasnego domu. Rowniez ta ulga w 2002 r. przestala istniec, ale i jej dotyczy przewidziane w nowelizacji podatkowej z 21 listopada 2001 r. prawo do kontynuowania po 1 stycznia 2002 r. odliczen z racji wydatkow na te sama inwestycje (te sama dzialke) poniesionych przed ta data. Mozna mniemac, ze chodzi o sytuacje, gdy ktos w 2001 r. kupil dzialke notarialnie, ale umowa przewiduje wplacenie kolejnej raty czy rat w 2002 r., czy nawet w latach nastepnych. W ramach ochrony praw nabytych ktos, kto w zeznaniu za 2001 r. nie moze odliczyc pelnej kwoty ulgi przyslugujacej mu w zwiazku z kupnem dzialki, bo zabraklo podatku, moze wykorzystac ja w zeznaniu za 2002 r. i ewentualnie za nastepne, az do pelnego odliczenia.

Ulga ta polega na prawie do odliczenia od podatku 19 proc. faktycznie poniesionego wydatku, ale tylko w granicach limitu wydatkow, ktory wyznacza iloczyn powierzchni 350 mkw. i ceny zaplaconej za 1 mkw. gruntu z dnia nabycia lub okreslonej w umowie wartosci odplatnie przenoszonego prawa wieczystego uzytkowania gruntu. Ulga przysluguje tylko wtedy, gdy umowa kupna ma forme notarialna.

Przyjmuje sie, ze nie obejmuje ona tzw. pierwszej oplaty, ponoszonej w razie nabycia parceli w uzytkowanie wieczyste bezposrednio od gminy. Przysluguje natomiast, jesli dzialke kupiono od poprzedniego uzytkownika wieczystego.

O tym, jak duze bedzie odliczenie, decyduje powierzchnia dzialki i cena za 1 mkw. Wiecej zyskuja kupujacy atrakcyjnie polozone dzialki w duzych miastach, z reguly najdrozsze, a najmniej nabywajacy je w malych miejscowosciach, gdzie ceny nie sa wygorowane.

A oto przyklad obliczania ulgi. Podatnik kupil w 2001 r. dzialke budowlana o powierzchni 500 mkw., za ktora zaplacil 20.000 zl, a wiec 40 zl za mkw. Ulga jest objety tylko wydatek przypadajacy na 350 mkw. kupionej dzialki, czyli rowny 14.000 zl (350 mkw. x 40 zl = 14.000 zl). Nabywca moze pomniejszyc w zeznaniu za 2001 r. podatek o 19 proc. tego wydatku, czyli odliczyc od niego 2660 zl (19 proc. z 14.000 zl = 2660 zl).

1. Dwie parcele i wiecej

SPIS TRESCI

Iloczyn powierzchni 350 mkw. i ceny zaplaconej za 1 mkw. gruntu wyznacza limit na caly okres obowiazywania updf, czyli od 1992 r. W zwiazku ze zmiana formuly ulg skomplikowaly sie rozliczenia, np. gdy podatnik korzystal juz z tej ulgi, ale nie skonsumowal calego jej limitu. Kupil np. w 1995 r. dzialke o powierzchni 180 mkw. za 5400 zl pod budowe segmentu i zgodnie z obowiazujacymi wtedy przepisami odliczyl od dochodu cala zaplacona za ten grunt kwote. Nie wyczerpal wiec limitu ulg; pozostalo mu do wykorzystania 170 mkw. W 2001 r. zas kupil parcele budowlana rowna np. 600 mkw. W takiej sytuacji kwote przyslugujacego odliczenia od podatku, ustalona wedlug nowych zasad, pomniejsza sie o 19 proc. kwoty wydatkow odliczonych w latach 1992-96.

Powracamy do naszego przykladu. Za kupiona w 2001 r. dzialke o powierzchni 600 mkw. podatnik zaplacil 24.000 zl, a wiec 40 zl za 1 mkw. Na nie wykorzystany wczesniej limit rowny 170 mkw. przypada wiec 6800 zl. Laczny wydatek z lat 1995-2001 na nabycie dzialek objety ulga wynosi 12.200 zl (5400 zl + 6800 zl = 12.200 zl). 19 proc. kwoty wydatkowanej na nabycie (w dwu ratach) 350 mkw. dzialki to 2318 zl. Natomiast 19 proc. z kwoty odliczonej za 1995 r. to 1026 zl. Po odjeciu od przyslugujacego w 2001 r. limitu 19 proc. odliczenia z 1995 r. okaze sie, iz w zeznaniu za 2001 r. mozna pomniejszyc podatek o 1292 zl (2318 zl - 1026 zl = 1292 zl).

Co wazne, ulga obejmuje nie tylko sama uzgodniona w umowie cene nabytego gruntu, ale takze przypadajaca na limit 350 mkw. czesc oplaty notarialnej oraz podatku od czynnosci cywilnoprawnych i prowizji posrednika, jesli poniosl je nabywca. Urzedy skarbowe uznaja, ze ulga nie obejmuje oplacenia wniosku o wpis do ksiegi wieczystej.

2. Z budowa, od spoldzielni, z domem do rozbiorki

SPIS TRESCI

O tym, czy dany grunt ma charakter budowlany, decyduje jego przeznaczenie w planie zagospodarowania przestrzennego. Ulga nie dotyczy gruntu pod budowe pawilonu handlowego, warsztatu itd., a takze gruntu rolnego. Poniewaz jest to odliczenie na zakup gruntu lub prawa wieczystego uzytkowania "pod budowe domu", nie przysluguje w razie dokupienia do juz posiadanej, zabudowanej dzialki pasa gruntu dla jej powiekszenia, chyba ze jest to przylegajaca do dzialki juz posiadanej, ale samodzielna parcela budowlana, na ktorej mozna wzniesc inny dom.

Przez dluzszy czas urzedy skarbowe uznawaly, iz inwestujacy w spoldzielcze domy i mieszkania wlasnosciowe nie maja odrebnej ulgi na nabycie dzialki, na ktorej bedzie posadowiony dom, takze jednorodzinny. Twierdzily, iz wartosc dzialki musi sie miescic we wkladzie budowlanym, a wiec jest objeta limitem duzej ulgi budowlanej. Uznawaly natomiast (i uznaja) prawo do ulgi na kupno dzialki, gdy nabywalo sie grunt budowlany, a takze dokonywalo zaliczkowych wplat na jego nabycie w zwiazku z kupnem mieszkania lub domu od firmy budujacej w ramach dzialalnosci gospodarczej.

Teraz przyjmuje sie, iz ulga na dzialke przysluguje takze w razie dokonania zaliczkowej wplaty (przedplaty) na nabycie parceli budowlanej rowniez od spoldzielni budujacych domy jednorodzinne czy mieszkania w malych domach mieszkalnych, jesli po zakonczeniu inwestycji bedzie na podatnika przeniesiona wlasnosc domu albo ustanowiona odrebna (hipoteczna) wlasnosc mieszkania.

Nie ma ulgi, jesli kupuje sie dzialke zabudowana juz domem mieszkalnym. Podatnik ma natomiast do niej prawo, jezeli kupuje parcele z rozpoczeta budowa. W takim wypadku w akcie notarialnym powinna byc osobno wymieniona wartosc dzialki i osobno budowy, bo inaczej nie bedzie mozna wyliczyc tej ulgi. Oczywiscie objety nia jest wydatek przypadajacy na 350 mkw. dzialki (jezeli nabywca nie korzystal wczesniej z tej ulgi); od podatku odlicza sie 19 proc. tego wydatku.

Dodajmy, ze z racji nabycia budowy domu nie przysluguje duza ulga budowlana. Mozna z niej korzystac w razie ponoszenia wydatkow na dokonczenie budowy (do wysokosci limitu duzej ulgi budowlanej, jezeli wczesniej z niej nie korzystano). Ta ostatnia uwaga dotyczy oczywiscie sytuacji, gdy kontynuacje budowy nabywca podjal przed 1 stycznia 2002 r., tj. przed likwidacja duzej ulgi budowlanej.

Podatnik ma prawo do ulgi takze w razie nabycia dzialki zabudowanej domem mieszkalnym przeznaczonym do rozbiorki, jezeli w umowie notarialnej zaznaczono, ze dom jest do rozbiorki i podatnik uzyska pozwolenie na budowe (slusznosc takiej interpretacji potwierdzil NSA).

Ulga na dzialke przysluguje niezaleznie od innych ulg mieszkaniowych, tj. duzej ulgi budowlanej (np. na budowe domu, wklad do spoldzielni mieszkaniowej, takze wnoszony w zwiazku z przeksztalceniem statusu mieszkania z lokatorskiego na wlasnosciowy), ulgi na remont i modernizacje, na budowe domow z mieszkaniami na wynajem. Jej limit dotyczy lacznie obojga malzonkow (patrz rozdzial 1 "Ulgi mieszkaniowe", punkt "Na malzenstwo i przy wspolwlasnosci").

Jesli dzialka zostala kupiona na nazwisko dziecka, matki itd., podatnik, z ktorego kieszeni inwestycja ta zostala zrealizowana, z ulgi nie moze korzystac; bedzie ona przyslugiwala osobie, ktora stala sie wlascicielem lub wieczystym uzytkownikiem dzialki. (O pomniejszeniach odliczen w razie uzyskania rekompensaty wydatkow mieszkaniowych, o ograniczeniu odliczen przyslugujacych osobom, ktore korzystaly ze zwolnienia z 10-proc. podatku od sprzedazy, patrz w niniejszym rozdziale punkty "Pomniejszenie odliczen" i "Utrata ulgi").

IV. Na remont i modernizacje - byla, jest i bedzie

SPIS TRESCI

Ta ulga obowiazuje w nie zmienionym ksztalcie w 2002 r. i ma obowiazywac takze w latach nastepnych. Mozna jednak spodziewac sie ograniczenia rodzajow wydatkow nia objetych. Teraz okresla je rozporzadzenie ministra gospodarki przestrzennej i budownictwa z 21 grudnia 1996 r. (Dz. U. nr 156, poz. 788). Sugestie ograniczenia zawiera zmienione w updf upowaznienie ustawowe do wydania nowego rozporzadzenia. Zaznaczono w nim bowiem, ze przy okreslaniu wykazu tych wydatkow nalezy uwzglednic "w szczegolnosci koniecznosc zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych podatnika". Poniewaz ulga remontowa jest 3-letnia i ostatni jej okres konczy sie w 2002 r., ewentualne zmiany dotyczyc moga dopiero nastepnego okresu (zacznie sie on w 2003 r.).

Wysokosc odliczen nia objetych jest wyzsza dla domow, nizsza dla mieszkan. Obejmuje ona rowniez (przy wyzszym limicie) wplaty na wyodrebniony fundusz remontowy wspolnoty mieszkaniowej, a takze wyodrebniony fundusz remontowy spoldzielni mieszkaniowej.

1. Trzy rozne limity

SPIS TRESCI

Mechanizm ustalenia limitu odliczen z tytulu remontu i modernizacji polega na tym, ze w kazdym okresie trzech kolejnych lat, z ktorych pierwszy zaczal sie w 1997 r. (obejmowal lata 1997-99), a drugi w 2000 r. (lata 2000-2002), mozna odliczyc 19 proc. poniesionych wydatkow, ale nie wiecej niz:

  • z racji remontu i modernizacji budynku mieszkalnego - 3 proc. kwoty bazowej duzej ulgi budowlanej obowiazujacej w pierwszym roku okresu trzyletniego,
  • z racji remontu czy modernizacji mieszkania - 2,5 proc. tej kwoty.

Poniewaz na 2000 r. wskaznik przeliczeniowy 1 mkw. powierzchni budynku mieszkalnego, ustalonego dla celow obliczania premii gwarancyjnej, wyniosl 2200 zl za 1 mkw., aktualne limity tej ulgi wyznaczyla kwota bazowa 154.000 zl. Wynosza ona na lata 2000-2002:

  • na remont i modernizacje budynku mieszkalnego oraz z tytulu wplat na wyodrebniony fundusz remontowy spoldzielni mieszkaniowej lub wspolnoty mieszkaniowej - 4620 zl, co odpowiada wydatkowi 24.315,79 zl,
  • na remont i modernizacje mieszkania - 3850 zl, co odpowiada wydatkowi 20.263,16 zl,
  • na remont i modernizacje instalacji gazowej, urzadzen gazowych i urzadzen eksplozymetrycznych - 770 zl, co odpowiada wydatkowi 4052,63 zl.

Limit nie wykorzystany w okresie 3-letnim przepada. Nie przechodzi na okres nastepny. Mozna go skonsumowac w calosci w dowolnym roku okresu 3-letniego lub w dowolnych proporcjach w poszczegolnych jego latach. Jezeli jednak przyslugujace za dany rok odliczenie jest wyzsze niz podatek nalezny od danej osoby, nadwyzke nie pokryta podatkiem wolno odliczyc od podatku w roku lub latach nastepnych, az do pelnego odliczenia.

Dla dokonujacych drobnych remontow i modernizacji istotne jest istnienie takze dolnego limitu wydatkow. Wynosi on 0,3 proc. kwoty bazowej, czyli na lata 2000-2002 462 zl. Podatnik ma prawo do ulgi, jezeli ten pulap (462 zl) osiagnie suma wydatkow poniesionych przez niego od poczatku kazdego okresu 3-letniego. Jesli ktos np. w 2000 r. wyda na remont 200 zl, w 2001 r. 270 zl, moze skorzystac z ulgi w zeznaniu za 2001 r., odliczajac od podatku 19 proc. z 270 zl.

Limit ulgi remontowej, podobnie jak wszystkich mieszkaniowych, jest jeden na malzenstwo, bez wzgledu na to, ile mieszkan czy domow ono zajmuje, modernizuje i remontuje. Jezeli podatnik (malzenstwo) bedzie w okresie 3-letnim remontowal i mieszkanie, i dom, ma prawo do jednej wyzszej normy odliczen - 4620 zl za aktualny okres 3-letni. Rowniez dolny roczny limit wydatkow warunkujacy prawo do ulgi dotyczy wydatkow obojga malzonkow.

2. Na fundusz remontowy wspolnoty i spoldzielni

SPIS TRESCI

Wyzsza norma (pomniejszenie podatku za lata 2000-2002 o 4620 zl) przysluguje rowniez wlascicielom mieszkan hipotecznych (sa to najczesciej mieszkania wykupione od gminy lub panstwa) wplacajacym na wyodrebniony fundusz remontowy wspolnoty mieszkaniowej, a takze podatnikom wplacajacym na wyodrebniony fundusz remontowy spoldzielni mieszkaniowej, utworzone na podstawie odrebnych przepisow (czyli przepisow o wspolnotach mieszkaniowych i spoldzielniach mieszkaniowych).

Nie jest to jakas odrebna ulga. Takze wlasciciele tych mieszkan (razem z malzonkami) maja jeden limit. Obejmuje on takze wydatki danego podatnika na remont wlasnego lokum. Jesli ktos w 2001 r. z racji remontu mieszkania wydal np. 8000 zl, w zwiazku z czym nalezy mu sie pomniejszenie podatku o 1520 zl, a na fundusz remontowy wspolnoty wplacil 2500 zl, uzyskujac prawo do odliczenia od podatku 475 zl, w sumie w zeznaniu za 2001 r. odliczy od podatku 1995 zl. Na 2002 r. ma na ewentualny remont i wplaty na fundusz remontowy (wspolnoty, spoldzielni) pozostala czesc limitu: 2625 zl (4620 zl - 1995 zl = 2625 zl zl), co odpowiada wydatkowi 13.815,79 zl.

I jeszcze o sposobie dokumentowaniu wplat na wyodrebniony fundusz remontowy wspolnoty i spoldzielni. W zwiazku z watpliwosciami, jakie powstaly na tym tle, minister finansow w pismie z 5 grudnia 2001 r. do wszystkich izb, urzedow skarbowych i urzedow kontroli skarbowej (sygn. PB5/KD-o33-179-2339/01) zawarl urzedowa interpretacje przepisow. Dotyczy ona art. 27a ust. 6 pkt 1 updf, w ktorym napisano, ze wysokosc wydatkow na wyodrebniony fundusz remontowy spoldzielni mieszkaniowej lub wspolnoty mieszkaniowej ustala sie na podstawie dowodu tej wplaty. Taki sam zapis obowiazuje w 2002 r., a wiec pismo to jest aktualne takze w odniesieniu do sposobu dokumentowania wydatkow na ten cel z 2002 r.

Zauwaza sie w nim, ze uzyte przez ustawodawce pojecie "dowod wplaty" jest pojeciem szerokim. Zatem za dowod wplaty na fundusz nalezy uznac zarowno przelew bankowy, przekaz pocztowy, jak i dokument wplaty w kasie spoldzielni mieszkaniowej lub wspolnoty mieszkaniowej. W praktyce - zaznaczono w tym dokumencie - najczesciej wplat na fundusz remontowy podatnicy dokonuja w ogolnej kwocie, lacznie z pozostalymi skladnikami oplaty czynszowej (zaliczki na poczet utrzymania nieruchomosci) i innych naleznosci wobec spoldzielni mieszkaniowej czy wspolnoty mieszkaniowej. Dlatego w wielu wypadkach posiadaja jeden dowod wplaty dokonanej z tych tytulow. W takiej sytuacji z dowodu wplaty nie sposob jednoznacznie wywnioskowac, jaka byla wysokosc wniesionych przez podatnika wplat na ten fundusz. Nie pozbawia go to jednak prawa do dokonania z tego tytulu odliczen od podatku. W takim wypadku - zdaniem ministra finansow - w celu dowodowym wystarczy posiadanie przez podatnika, obok dowodu wplaty, dokumentu zawierajacego wyszczegolnione skladniki czynszu (zaliczki na poczet utrzymania nieruchomosci), z wyodrebniona pozycja funduszu remontowego.

3. Tytul prawny

SPIS TRESCI

Warunkiem skorzystania z odliczen jest, by remontowane czy modernizowane mieszkanie, dom byly zajmowane przez podatnika na podstawie tytulu prawnego. Jest nim: prawo wlasnosci (domu, mieszkania stanowiacego odrebna nieruchomosc); figurujacy na podatnika (lub jego malzonka) przydzial mieszkania komunalnego (kwaterunkowego); umowa najmu mieszkania albo domu; przydzial mieszkania spoldzielczego lokatorskiego; spoldzielcze wlasnosciowe prawo do mieszkania nabyte na wolnym rynku, w spadku, w drodze darowizny lub przydzialu od spoldzielni; umowa dzierzawy domu; umowa uzyczenia; umowa dozywocia; umowa podnajmu. W tym ostatnim wypadku ulga sa objete tylko wydatki na remont pomieszczen zajmowanych przez podnajemce.

Nie mozna natomiast odliczyc wydatkow poniesionych na remont mieszkania, w ktorym sie mieszka, jezeli jego wlascicielem lub najemca jest ktos z rodziny - ojciec, matka, dziadek albo np. konkubina. Jednak miedzy czlonkiem rodziny bedacym wlascicielem, najemca, czlonkiem spoldzielni a zajmujacym czesc mieszkania synem, corka, wnuczkiem itp. moze byc zawarta umowa uzyczenia (jest zawsze bezplatna) tej czesci mieszkania (domu). W takiej sytuacji korzystajacy z uzyczenia bedzie sie legitymowal tytulem prawnym do zajmowanej czesci mieszkania i jesli poniesie wydatki na jej remont czy modernizacje, ma prawo do odliczenia.

4. Wedlug wykazow

SPIS TRESCI

Ulga objete sa wydatki wskazane osobno dla mieszkan i osobno dla domow w zalacznikach nr 1 i nr 2 do rozporzadzenia ministra gospodarki przestrzennej i budownictwa z 21 grudnia 1996 r. w sprawie okreslenia rodzajow wydatkow na remont i modernizacje budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, o ktore zmniejsza sie podatek dochodowy (Dz. U. nr 156, poz. 788). Jego zmiany, polegajacej prawdopodobnie na okrojeniu czy innym ograniczeniu wydatkow nia objetych, mozna sie spodziewac od 2003 r. Zalacznik nr 3 zawiera wykaz robot zaliczanych do remontu i modernizacji w zakresie instalacji gazowej, urzadzen eksplozymetrycznych lub urzadzen gazowych. Wszystkie trzy zalaczniki do ww. rozporzadzenia zamieszczamy nizej.

Uwaga. Wydatki na te roboty, ktore w nich nie figuruja, nie sa objete ulga.

Zalacznik nr 1

Wykaz robot zaliczanych do remontu i modernizacji budynku mieszkalnego

1. Remont lub modernizacja przylaczy, elementow przylaczy budynku lub wykonanie nowych przylaczy, obejmujace:

1) przylacza wodociagowe, hydrofornie,

2) przylacza kanalizacyjne, bezodplywowe zbiorniki sciekow, urzadzenia do oczyszczania sciekow,

3) przylacza sieci cieplnej, wezly cieplne, kotlownie,

4) przylacza do linii elektrycznej.

2. Wykonanie nowego przylacza do sieci gazowej.

3. Remont i modernizacja fundamentow, lacznie z izolacjami, obejmujace:

1) wzmocnienie fundamentow lub ich zabezpieczenie,

2) izolacje przeciwwodne, przeciwwilgociowe, cieplne,

3) osuszanie fundamentow.

4. Remont lub modernizacja elementow konstrukcyjnych budynku lub ich czesci, dotyczace:

1) konstrukcji stropow,

2) konstrukcji scian nosnych i zewnetrznych,

3) konstrukcji i pokrycia dachu,

4) docieplenia stropow i stropodachow,

5) kanalow spalinowych i wentylacyjnych,

6) pozostalych elementow konstrukcyjnych budynku, jak np. slupow, podciagow, schodow, zadaszen, balkonow, loggii, izolacji przeciwwodnych, dzwiekochlonnych.

5. Remont lub modernizacja elewacji budynku, obejmujace:

1) tynki i okladziny zewnetrzne,

2) malowanie elewacji,

3) docieplenie scian budynku,

4) obrobki blacharskie i elementy odwodnienia budynku.

6. Wbudowanie nowych, wymiana lub remont okien oraz drzwi zewnetrznych.

7. Przebudowa ukladu funkcjonalnego budynku, obejmujaca:

1) sanitariaty i kuchnie,

2) dzwigi osobowe,

3) wjazdy, podjazdy, zabezpieczenia i wykonanie innych elementow zwiazanych z udostepnieniem i przystosowaniem obiektu oraz pomieszczen ogolnodostepnych budynku dla osob niepelnosprawnych.

8. Remont, modernizacja, wymiana lub wykonanie nowych instalacji budynku, obejmujace rozprowadzenie po budynku instalacji oraz montaz trwale umiejscowionych: wyposazenia, armatury i urzadzen dotyczacych:

1) instalacji sanitarnych,

2) instalacji elektrycznych, odgromowych i uziemienia,

3) instalacji klimatyzacyjnych i wentylacyjnych,

4) instalacji przyzywowych (domofony) i alarmowych,

5) przewodow wentylacyjnych, spalinowych i dymowych.

9. Wykonanie nowych instalacji gazowych.

10. Remont czesci wspolnej budynku (ciagow komunikacyjnych, piwnic, strychow, zsypow, magazynow, pralni, suszarni).

Zalacznik nr 2

Wykaz robot zaliczanych do remontu i modernizacji lokalu mieszkalnego

1. Remont, modernizacja lub wykonanie nowych elementow w lokalu mieszkalnym:

1) scianek dzialowych, sufitow, tynkow i okladzin wewnetrznych,

2) podlog i posadzek,

3) okien, swietlikow i drzwi,

4) powlok malarskich i tapet,

5) elementow kowalsko-slusarskich,

6) izolacji przeciwwodnych, przeciwwilgociowych, dzwiekochlonnych i cieplnych,

7) pozostalych elementow (np. pawlaczy, trwale umiejscowionych szaf wnekowych, obudowy wanien, zlewozmywakow, grzejnikow).

2. Remont, modernizacja, wymiana lub wykonanie nowych instalacji w lokalu mieszkalnym, obejmujace rozprowadzenie po lokalu instalacji oraz montaz trwale umiejscowionych: wyposazenia, armatury i urzadzen dotyczacych:

1) instalacji sanitarnych,

2) instalacji elektrycznych,

3) instalacji klimatyzacyjnych i wentylacyjnych,

4) instalacji przyzywowych (domofony) i alarmowych,

5) instalacji i urzadzen grzewczych,

6) przewodow wentylacyjnych, spalinowych i dymowych.

Zalacznik nr 3

Wykaz robot zaliczanych do remontu i modernizacji w zakresie instalacji gazowej, urzadzen eksplozymetrycznych lub urzadzen gazowych

I. Wykaz robot zaliczanych do remontu i modernizacji budynku mieszkalnego w zakresie instalacji gazowej, urzadzen eksplozymetrycznych lub urzadzen gazowych:

1) wymiana lub remont czesci wspolnej instalacji gazowej (przylacza, poziomy i piony),

2) przemieszczenie glownego kurka gazowego na zewnatrz budynku,

3) zastapienie miejscowych instalacji cieplej wody - z zastosowaniem gazowych grzejnikow cieplej wody - instalacja centralnej cieplej wody,

4) zainstalowanie urzadzen lub systemow sluzacych poprawie bezpieczenstwa uzytkownikow gazu,

5) wyposazenie instalacji w gazomierze indywidualne,

6) wykonanie instalacji gazu plynnego.

II. Wykaz robot zaliczanych do remontu i modernizacji lokalu mieszkalnego w zakresie instalacji gazowej, urzadzen eksplozymetrycznych lub urzadzen gazowych:

1) remont i wymiana urzadzen gazowych,

2) remont i wymiana instalacji gazowej sluzacej do rozprowadzania gazu do urzadzen,

3) zainstalowanie, naprawa i wymiana urzadzen eksplozymetrycznych oraz czujnikow tlenku wegla,

4) zainstalowanie gazomierza.

Za objete ulga na remont i modernizacje uwaza sie poniesione w zwiazku z robotami wskazanymi w wykazach wydatki na:

  • zakup materialow i urzadzen,
  • zakup uslug obejmujacych: wykonanie ekspertyzy, opinii, projektu; transport materialow i urzadzen; wykonawstwo robot;
  • najem sprzetu budowlanego,
  • oplaty administracyjne i inne oplaty wynikajace z odrebnych przepisow.

W odniesieniu do tej ostatniej grupy wydatkow powstaje problem ich dokumentowania. Rzecz w tym, iz updf (art. 27a ust. 6 pkt 1, a teraz takze art. 27a ust. 6 pkt 1) wymaga, by wydatki mieszkaniowe byly udokumentowane fakturami z VAT, a oplaty administracyjne i podobne nie sa potwierdzane takimi fakturami.

Robot figurujacych w czesci pierwszej zalacznika nr 2 zatytulowanego "Wykaz robot zaliczanych do remontu i modernizacji lokalu mieszkalnego" nie ma w zalaczniku nr 1, ktorego tytul brzmi: "Wykaz robot zaliczanych do remontu i modernizacji budynku mieszkalnego", choc jest oczywiste, ze w razie remontu domu musza byc - oprocz wskazanych w zalaczniku nr 1 - przeprowadzane takze roboty wyliczone w czesci 1 zalacznika nr 2, jak wykonanie nowych powlok malarskich, tapet, podlog i posadzek. Oczywiscie wniosek, ze np. wydatek na kupno tapety czy nowej terakoty nie jest objety ulga remontowa, jesli sa one kladzione w domu jednorodzinnym, bylby bledny. Rowniez z racji tych wydatkow wlasciciel domu jednorodzinnego ma prawo do ulgi.

Podstawa do odliczen sa wylacznie faktury VAT wystawione przez podatnika nie korzystajacego ze zwolnienia z tej daniny lub dowody odprawy celnej (jezeli ktos sprowadzil np. armature do lazienki z zagranicy). W wypadku wplat na wyodrebniony fundusz mieszkaniowy wspolnoty mieszkaniowej albo spoldzielni wysokosc wydatkow objetych ulga ustala sie na podstawie dowodu wplaty na ten fundusz (patrz wyjasnienia ministra finansow przytoczone wyzej w punkcie "Na fundusz remontowy wspolnoty i spoldzielni").

V. Na oszczedzanie w kasach mieszkaniowych

SPIS TRESCI

Ta ulga od 2002 r. przestala obowiazywac, ale zagwarantowano - jako prawo nabyte - mozliwosc kontynuowania jej na dotychczasowych zasadach. Odliczenia - w granicach limitow - przyslugiwac beda przez caly okres oszczedzania w kasie mieszkaniowej ustalony w zawartej z bankiem przed 1 stycznia 2002 r. umowie o kredyt kontraktowy. Jesli natomiast po 1 stycznia 2002 r. doszloby do przedluzenia umowy, oszczednosci wplacone do kasy po uplywie okresu oszczedzania ustalonego przed ta data nie beda objete ulga.

Dla kontynuujacych oszczedzanie w kasie limit odliczen bedzie nadal corocznie waloryzowany wedle dotychczasowych zasad. Takie same jak dotychczas sa warunki zachowania prawa do niej i sytuacje powodujace jej utrate.

W mysl przepisow obowiazujacych do konca 2001 r. i odnoszacych sie nadal do podatnikow, ktorzy kontynuuja oszczedzanie, przysluguje ona systematycznie gromadzacym oszczednosci wylacznie na jednym rachunku oszczednosciowo-kredytowym i w jednym banku prowadzacym kase mieszkaniowa. Osoba taka moze pomniejszyc podatek az o 30 proc. wydatkow na ten cel, ale nie wiecej niz o 6 proc. kwoty bazowej stanowiacej iloczyn 70 mkw. powierzchni uzytkowej i wskaznika przeliczeniowego 1 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego ustalonego dla celow obliczania premii gwarancyjnej od wkladow oszczednosciowych na ksiazeczkach mieszkaniowych za III kwartal roku poprzedzajacego dany rok podatkowy (art. 27a ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt 1 updf).

W 2001 r. owa kwota wynosila 161.000 zl, a wiec limit odliczen od podatku w ramach ulgi dla oszczedzajacych w kasach mieszkaniowych wyznacza 9660 zl, co odpowiada oszczednosciom 32.200 zl. W 2002 r. przy kwocie bazowej 189.000 zl odliczenie wynosi 11.340 zl (odpowiada to rocznym oszczednosciom w wysokosci 37.800 zl). Nadwyzka oszczednosci nie jest objeta ulga. Limit odliczen wydatkow w ramach tej ulgi jest limitem rocznym i rosnie w miare waloryzacji kwoty bazowej duzej ulgi budowlanej.

1. W limicie duzej ulgi budowlanej

SPIS TRESCI

Zasady oszczedzania w kasie mieszkaniowej uprawniajacego do ulgi normuje ustawa z 26 pazdziernika 1995 r. o niektorych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektorych ustaw (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1070 ze zm.), a takze rozporzadzenie Rady Ministrow z 11 czerwca 1996 r. w sprawie ogolnych warunkow umow o kredyt kontraktowy (Dz. U. nr 68, poz. 330). Ustawa ustala rowniez minimalny okres oszczedzania. Wynosi on 36 miesiecy, liczac od dnia pierwszej wplaty na rachunek w kasie. Jest istotny dla prawa do ulgi, bo wycofanie pieniedzy z kasy przed uplywem tego okresu powoduje jej utrate. Mozliwe jest skrocenie go (ale nie wiecej niz o 12 miesiecy), jesli oszczedzajacy przeznaczyl na realizacje swego celu mieszkaniowego wklad oszczednosciowy zgromadzony na ksiazeczce mieszkaniowej wraz z premia gwarancyjna.

Oszczedzanie w kasach mieszkaniowych jest warunkiem uzyskania kredytu kontraktowego na cele mieszkaniowe na preferencyjnych zasadach. Warunki umow zasadniczo ustalaja banki, z tym ze ich swoboda jest ograniczona pewnymi ogolnymi wymaganiami co do umow o kredyt kontraktowy, wskazanymi w rozporzadzeniu Rady Ministrow.

Dla zachowania ulgi nie jest konieczne zaciagniecie tego kredytu. Mozna z niego zrezygnowac bez obawy jej utraty. Nie ma zakazu przedluzenia okresu systematycznego oszczedzania ustalonego w umowie z bankiem, w ktorym umiejscowiony jest rachunek. Jesli jednak umowa zostanie przez osobe kontynuujaca oszczedzanie rozpoczete przed 1 stycznia 2002 r., majaca w zwiazku z tym mozliwosc odliczen w ramach praw nabytych, przedluzona po tej dacie, to oszczednosci zgromadzone po jej przedluzeniu nie beda objete ulga.

Tak jak przy innych ulgach mieszkaniowych, limit na oszczedzanie w kasie mieszkaniowej przysluguje jeden na malzenstwo.

Odliczenia odpowiednio zmniejszaja nalezny podatnikowi limit: duzej ulgi budowlanej (na budowe domu, wklad do spoldzielni, kupno mieszkania lub domu od firmy budujacej w ramach dzialalnosci gospodarczej itd.), ulgi na kupno dzialki budowlanej, a takze, niestety, ulgi na remont i modernizacje. Przepisy o uldze remontowej, w brzmieniu obowiazujacym od 1 stycznia 2002 r., tego pomniejszenia nie przewiduja. Jednak obowiazek jego dokonania - co moze w praktyce oznaczac, iz z racji remontu nie bedzie zadnego odliczenia - wynika z art. 4 ust. 2 i 3 noweli z 21 listopada 2001 r. (Dz. U. nr 134, poz. 1509) w zwiazku z art. 27a ust. 12 updf w brzmieniu obowiazujacym do konca 2001 r. Jesli wiec tytulem ulgi na systematyczne oszczedzanie podatnik pomniejszyl podatek w latach 1998-2000 w sumie np. o 9000 zl, a potem wycofane oszczednosci, zaciagniety jednoczesnie kredyt i inne jeszcze oszczednosci przeznaczyl w 2001 r. na rozbudowe domu, to kwote odliczenia, jakie by mu przyslugiwalo z racji poniesienia tego wydatku, np. 31.500 zl, musi w zeznaniu za 2001 r. pomniejszyc o kwote odliczona od podatku tytulem ulgi na systematyczne oszczedzanie, tj. w tym wypadku o 9000 zl.

Na poczatku 2001 r. pojawila sie w odniesieniu do zeznan za 2000 r. interpretacja MF nakazujaca osobom, ktore wczesniej dokonywaly odliczen w zwiazku z oszczedzaniem w kasie, dwukrotnie pomniejszac ulge przyslugujaca z racji inwestycji docelowej (np. budowy domu, kupna mieszkania od developera), co czesto dawalo liczbe ujemna. Ministerstwo zmienilo na szczescie zdanie w pismie z 9 listopada 2001 r. (PB5/MC-033-164/01/2150). Zawiera ono urzedowa interpretacje prawa, wiazaca takze urzedy skarbowe, taka jak w powyzszym przykladzie.

Stwierdza sie w tym pismie, ze podatnikom, ktorzy wypelnili PIT/D za 2000 r. odmiennie, niz w nim wskazano (a wiec w sposob zgodny z pierwotna bledna interpretacja ministerstwa respektowana przez urzedy skarbowe) i przez to wykazali zanizona kwote odliczenia z tytulu poniesienia wydatkow mieszkaniowych objetych duza ulga budowlana oraz ulga na kupno dzialki, przysluguje prawo wystapienia do wlasciwego urzedu skarbowego z wnioskiem o stwierdzenie nadplaty. Ci, ktorzy jeszcze z tej mozliwosci nie skorzystali, powinni po prostu udac sie do urzedu skarbowego ze skorygowanym zeznaniem za 2000 r. (z dolaczonym skorygowanym PIT/D za ten rok) i wnioskiem o zwrot nadplaty.

Obowiazuje zasada, ze odliczenia dokonane tytulem ulgi na systematyczne oszczedzanie wraz z odliczeniami wykorzystanymi w ramach duzej ulgi budowlanej nie moga w sumie, w okresie obowiazywania ustawy, przekraczac limitu duzej ulgi budowlanej obowiazujacego w poszczegolnych latach. Oznacza to, ze osoba, ktora korzystala z duzej ulgi np. w 1997 r. w zwiazku z rozbudowa domu, ale nie wyczerpala wowczas calego jej limitu, ma prawo do ulgi na systematyczne oszczedzanie w kasie mieszkaniowej, jesli rozpoczela wplaty np. w 2000 r. czy 2001 r. (i oczywiscie prawo do kontynuowania odliczen z racji wplat dokonanych po 1 stycznia 2002 r.). Odliczenia od podatku z obu tych tytulow nie moga lacznie, i lacznie z dokonanymi w latach poprzednich, przekroczyc limitu odliczen objetego duza ulga budowlana, tj. w 2001 r. 30.590 zl, w tym z tytulu systematycznego oszczedzania - 9660 zl, a w 2002 r. odpowiednio - 35.910 zl i 11.340 zl.

W odniesieniu do 2002 r. trzeba zrobic jeszcze jedno wazne zastrzezenie: odliczenia z dwu tytulow - z racji oszczedzenia w kasie i z racji duzej ulgi budowlanej - moga ze wzgledu na likwidacje od 1 stycznia 2002 r. obu tych ulg wchodzic w rachube wowczas, gdy obie inwestycje (oszczedzanie i np. rozbudowe domu) rozpoczeto przed ta data.

Uwaga. Absolutnie zludne sa nadzieje, ze rozpoczecie przed 1 stycznia 2002 r. oszczedzania w kasie da po jego zakonczeniu w zwiazku z przeznaczeniem pieniedzy na cele, ktore byly objete duza ulga budowlana, prawo do odliczen w zwiazku z ta docelowa inwestycja. Otoz mozliwosc odliczen z racji kontynuowania wplat do kasy mieszkaniowej rozpoczetych przed ta data nie przechodzi na te inwestycje. Takie jednoznaczne stanowisko zajal tez minister finansow w pismie z 12 grudnia 2001 r. (sygn. PB5/RB-033-192-99/01/2440), odnoszac sie do nowych przepisow, ktore weszly w zycie 1 stycznia 2002 r. Stwierdzil, ze prawo do kontynuowania odliczen z tytulu systematycznego gromadzenia oszczednosci w kasie mieszkaniowej nie skutkuje nabyciem praw do korzystania z odliczen zwiazanych z wydatkami na cele objete duza ulga budowlana ani ulga na oszczedzanie w kasie.

Natomiast kontynuacja prawa do odliczen po 1 stycznia 2002 r. moze oznaczac, ze jesli wycofane z kasy pieniadze podatnik wyda po tej dacie na remont lub modernizacje mieszkania czy domu, ktore to wydatki nadal premiowane sa ulga podatkowa, bedzie musial pomniejszac ulge remontowa o odliczenia dokonane w zwiazku z oszczedzaniem. Choc nie przewiduje tego nowy art. 27a updf, mowiacy o uldze remontowej, wynika to z art. 4 ust. 3 nowelizacji z 21 listopada 2001 r. (Dz. U. nr 134, poz. 1509) w zwiazku z art. 27a ust. 12 updf w brzmieniu obowiazujacym do 31 grudnia 2001 r.

2. Cele systematycznego oszczedzania

SPIS TRESCI

Celow systematycznego oszczedzania w updf sie nie wymienia. Dla ich ustalenia trzeba wiec siegnac do art. 8 ustawy z 26 pazdziernika 1995 r. o niektorych formach popierania budownictwa mieszkaniowego oraz o zmianie niektorych ustaw (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1070 ze zm.).

Tak wiec oszczednosci w kasie dla zachowania ulgi na oszczedzanie nalezy wydac na jeden ze wskazanych celow (mozna na kilka):

  • na budowe domu,
  • na budowe lub kupno (od poprzedniego wlasciciela, od developera, gminy) domu lub mieszkania stanowiacego odrebna nieruchomosc,
  • na przebudowe domu lub lokalu mieszkalnego (bez powiekszania powierzchni),
  • na rozbudowe lub nadbudowe domu albo mieszkania stanowiacego odrebna nieruchomosc,
  • na uzyskanie mieszkania spoldzielczego lub prawa do domu jednorodzinnego w spoldzielni mieszkaniowej albo prawa odrebnej wlasnosci mieszkania,
  • na remont domu czy mieszkania (z wyjatkiem biezacej konserwacji i odnowienia mieszkania),
  • na splate kredytu bankowego zaciagnietego na wskazane wyzej cele,
  • na nabycie dzialki budowlanej lub jej czesci pod budowe domu jednorodzinnego albo budynku, w ktorym ma znajdowac sie mieszkanie osoby wydajacej oszczednosci wycofane z kasy.

Trzeba pamietac, ze wykorzystana ulga na oszczedzanie w kasie pomniejsza odliczenia, jakie przysluguja w zwiazku z realizacja inwestycji mieszkaniowej po wycofaniu pieniedzy w kasie, tj. duzej ulgi mieszkaniowej (na budowe domu, wklad do spoldzielni itd.), ulgi na kupno dzialki budowlanej, a takze ulgi na remont i modernizacje. Uwaga ta jest aktualna od 2002 r. tylko w odniesieniu do sytuacji, gdy oszczednosci z kasy sa wydawane na inwestycje rozpoczete przed 1 stycznia 2002 r. (z racji ktorych przysluguje prawo do duzej ulgi budowlanej) i w odniesieniu do wydajacych pieniadze wycofane z kasy na remont i modernizacje (art. 4 ust. 3 noweli z 21 listopada 2001 r.)

Oto przyklad. Z tytulu ulgi zwiazanej z systematycznym oszczedzaniem podatnik pomniejszyl podatek w sumie np. o 12.000 zl, a potem wycofal oszczednosci i przeznaczyl je w 2001 r. na adaptacje strychu na mieszkanie. Kwote odliczenia, jakie przyslugiwaloby z racji tej inwestycji, np. 18.000 zl, musi pomniejszyc o kwote odliczona od podatku z tytulu ulgi za systematyczne oszczedzanie, w tym wypadku o 12.000 zl. Moze sie zdarzyc, jesli oszczednosci w kasie byly pokazne, ze wyczerpany zostal w czasie ich gromadzenia prawie caly limit duzej ulgi i w zwiazku z inwestycja docelowa przysluguje juz bardzo niewielkie odliczenie.

3. Kiedy sie traci

SPIS TRESCI

Nie ma watpliwosci, ze podatnik nie traci ulgi, jezeli po okresie, na ktory zostala zawarta umowa o kredyt kontraktowy, wyda pieniadze na cele wskazane w poprzednim punkcie. Ulge traci sie w razie wycofania oszczednosci z kasy (bez wzgledu na powod wycofania) przed okreslonym w umowie o kredyt kontraktowy okresem systematycznego oszczedzania lub scedowania ich na osoby trzecie. Nie trzeba jej oddawac, jezeli sceduje sie prawo do rachunku oszczednosciowo-kredytowego na dzieci wlasne lub adoptowane. Jest to dla dziecka darowizna, ale zwolniona z podatku od spadkow i darowizn. Jednak - moim zdaniem - jesli do scedowania dojdzie po 1 stycznia 2002 r., dziecko nie moze w razie dokonywania dalszych wplat liczyc na przejecie ulgi, do ktorej mieli prawo rodzice. Mozliwosc kontynuowania odliczen zachowuja bowiem po tej dacie - na dotychczasowych zasadach - osoby, ktore zawarly umowe z bankiem przed ta data i przed ta data nabyly prawo do odliczen.

Wiele osob, ktore nie maja jeszcze sprecyzowanych planow mieszkaniowych, decyduje sie na oszczedzanie w kasie tylko ze wzgledu na ulge (z powodu niskiego oprocentowania oszczedzanie w niej bez ulgi nie mialoby wiekszego sensu). Dla nich kwestia zasadnicza jest to, czy nie straca ulgi, jezeli wycofaja oszczednosci: po pierwsze - przed terminem, na jaki zostala zawarta umowa o kredyt kontraktowy, a po drugie - jezeli zrezygnuja z kredytu.

Otoz traci sie ja, jesli dojdzie do wczesniejszego wycofania oszczednosci (minimalny okres oszczedzania to 36 miesiecy, z mozliwoscia skrocenia nie wiecej niz o 12 miesiecy w razie przeznaczenia na inwestycje mieszkaniowa pieniedzy z ksiazeczki mieszkaniowej wraz z premia gwarancyjna). Ulge w takim wypadku trzeba oddac, nawet jesli wycofane pieniadze zostaly wydatkowane zgodnie z celami systematycznego oszczedzania. Jednak ci, ktorzy w 2001 r. przeznaczyli je na cele objete duza ulga mieszkaniowa lub na kupno dzialki budowlanej, nie odczuja drastycznie jej utraty ulgi, bo bedzie ona zrekompensowana nastepna. Oddadza ulge na oszczedzanie, ale beda mieli czyste konto i pelny limit odliczen (jesli wczesniej nie korzystali z pomniejszen, np. w zwiazku z wnoszeniem wkladu mieszkaniowego) z racji wydatkow poniesionych na inwestycje mieszkaniowa, na ktora ja przeznaczyli. W gorszej sytuacji znajda sie ci, ktorzy w 2001 r. przeznaczyli pieniadze na cele mieszkaniowe wskazane w ustawie o niektorych formach popierania budownictwa mieszkaniowego nie objete duza ulga, i ci, ktorzy wydatkuja przedwczesnie wycofane pieniadze po 1 stycznia 2002 r. (poza przeznaczajacymi na remont i modernizacje domu czy mieszkania). Zrekompensowanie koniecznosci zwracania ulgi odliczeniami nie wchodzi w rachube, skoro duza ulga budowlana i ulga na kupno dzialki przestaly istniec.

Oczywiscie zawsze wycofujacy pieniadze z kasy traci ulge, bez wzgledu na to, czy dojdzie do tego przed uplywem czy po uplywie ustalonego w umowie z bankiem okresu oszczedzania, jezeli w ogole nie wyda ich na cele mieszkaniowe. Zachowa ja, jezeli po uplywie tego okresu wycofa swe oszczednosci i wraz z udzielonym kredytem przeznaczy na cele mieszkaniowe, albo gdy po tym okresie wycofa je z kasy i bez zaciagania kredytu przeznaczy na te cele.

Ale uwaga, z wydaniem wycofanych pieniedzy trzeba sie spieszyc. W 1999 r. MF wyrazilo poglad, ktorego trzymaja sie urzedy skarbowe, ze pieniadze wycofane z kasy mieszkaniowej po uplywie ustalonego w umowie z bankiem okresu systematycznego oszczedzania musza byc wydane do konca tego roku, w ktorym je wycofano. Gdyby tak sie nie stalo, podatnik ma obowiazek oddac fiskusowi ulge wykorzystana w okresie oszczedzania. Oddac ja musi rowniez, gdy pieniadze z kasy wydal na cele warunkujace jej zachowanie, ale dopiero w nastepnych latach.

Podatnicy robia niejednokrotnie blad polegajacy na realizacji inwestycji, na ktora zaczeli oszczedzac z kasie (np. remont domu) przed uplywem okresu oszczedzania i wycofaniem pieniedzy z kasy, uwazajac, iz urzad skarbowy zgodzi sie na zaliczenie ich na poczet tej inwestycji, slowem, ze warunki ulgi zostana zachowane. Niestety, tak nie jest. Na inwestycje wydano bowiem w tym wypadku inne pieniadze niz wycofane z kasy.

W przepisach podatkowych nie ma zakazu przedluzenia okresu systematycznego oszczedzania ustalonego w umowie z bankiem. Takze przepisy normujace warunki umow o kredyt kontraktowy dopuszczaja zmiane umowy na wniosek oszczedzajacego, za zgoda banku. Jesli wiec okres oszczedzania bylby tak ustalony, ze do konca roku po wycofaniu pieniedzy pozostaloby zbyt malo czasu na ich rozsadne wydanie, mozliwe jest oczywiscie przedluzenie umowy. Niestety, po 1 stycznia 2002 r. oznacza ono dla kontynuujacych oszczedzanie rozpoczete przed ta data, ze wplaty do kasy dokonywane po przedluzeniu umowy nie beda objete odliczeniami.

4. Rozliczenia po scedowaniu na dzieci

SPIS TRESCI

Uwagi zawarte w tym punkcie odnosza sie zasadniczo tylko do rozliczen za 2001 r. (i lata poprzednie). Z wyjatkiem - nie majacej chyba w praktyce wiekszego znaczenia - sytuacji, gdy dziecko po scedowaniu na nie rachunku przez rodzicow czy rodzica wyda pieniadze wycofane z kasy na remont lub modernizacje. Dotycza one bowiem zasady, ze kwoty odliczone od podatku z racji systematycznego oszczedzania pomniejszaja limit odliczen przyslugujacy z tytulu duzej ulgi mieszkaniowej, ulgi na kupno dzialki budowlanej, a takze ulgi na remont i modernizacje, a po 1 stycznia 2002 r. poza remontowa wszystkie inne dotychczasowe ulgi mieszkaniowe przestaly istniec. Kwote odliczenia od podatku przyslugujacego za 2001 r., np. w zwiazku z budowa domu, trzeba pomniejszyc o kwote odliczona od podatku tytulem ulgi na systematyczne oszczedzanie.

Wskazana zasade przepisy nakazuja stosowac "odpowiednio" w razie przeniesienia uprawnien do rachunku oszczednosciowego na rzecz dzieci wlasnych lub przysposobionych (adoptowanych), "do rozliczenia kwoty odliczen przyslugujacych tym dzieciom". Limit duzej ulgi budowlanej nalezny dzieciom jest zatem pomniejszany o kwote odliczona od podatku przez ich rodzicow. Jezeli syn, ktoremu ojciec np. 2000 r. przekazal rachunek i ktory kontynuowal oszczedzanie, zaczal w 2001 r. po wycofaniu oszczednosci budowac domu, musi kwoty, ktore by w zwiazku z tym podlegaly odliczeniu od podatku, pomniejszyc o kwoty odliczone z racji oszczedzania w kasie przez ojca i odliczone przez siebie.

Przepisy nic natomiast nie mowia o wplywie ulgi na oszczedzanie na limit rodzicow. Trzeba wiec przyjac, ze skoro kwoty odliczone przez rodzica obciazaja konto dziecka, to nie moga obciazac jednoczesnie konta rodzica. Rodzic zatem, ktory poza tym nie korzystal z duzej ulgi mieszkaniowej, a ktory po scedowaniu w 1999 r. rachunku na dziecko np. kupil w 2001 r. nowe mieszkanie od firmy budujacej w ramach prowadzonej dzialalnosci gospodarczej, mial do dyspozycji caly limit.

5. Jak oddawac

SPIS TRESCI

Sposob oddawania utraconej ulgi na systematyczne oszczedzanie normuja art. 45 ust. 3a, art. 41 ust. 3a i art. 27a ust. 13 pkt 4 i 5 updf w brzmieniu obowiazujacym do konca 2001 r. Niestety, odnosza sie one nie tylko do tych, ktorzy utracili te ulge w 2001 r., ale i do kontynuujacych odliczenia po 1 stycznia 2002 r. w ramach praw nabytych, jesli nie spelnia warunkow, od ktorych uzaleznione jest zachowanie prawa do niej, np. wycofaja pieniadze przedwczesnie albo w ogole nie przeznacza ich na cele mieszkaniowe.

Tak wiec bank prowadzacy kase mieszkaniowa musial przed 1 stycznia 2002 r. pobrac zaliczke w wysokosci 20 proc. kwoty wycofanej lub scedowanej na osoby trzecie (poza dziecmi), nie wyzszej jednak niz objeta ulga. Nie potracal zaliczki tylko wtedy, jesli podatnik zlozyl oswiadczenie, ze wycofane oszczednosci nie byly odliczone od podatku (ani osoby wycofujacej, ani jej rodzicow), albo ze zostana wydatkowane zgodnie z celami systematycznego oszczedzania. Bank nie pobieral zaliczki tylko wtedy, gdy podatnik wycofal pieniadze po okresie systematycznego oszczedzania okreslonym w umowie o kredyt kontraktowy i przeznaczyl na cele systematycznego oszczedzania. Od 1 stycznia 2002 r. banki nie beda w sytuacjach oznaczajacych dla podatnika koniecznosc oddania ulgi pobieraly zaliczek, ale musza poinformowac urzad skarbowy na oficjalnym druku o wycofaniu oszczednosci.

Podatnik, ktory skorzystal z tej ulgi i podjal oszczednosci - z wyjatkiem gdy wycofuje oszczednosci po uplywie okresu systematycznego oszczedzania ustalonego w umowie z bankiem i gdy jednoczesnie podjeta kwota zostala wydatkowana na cele systematycznego oszczedzania - musi: kwoty odliczone od dochodu (dotyczy to tylko oszczednosci za 1996 r.) doliczyc do dochodow uzyskanych w roku, w ktorym wycofal oszczednosci, a kwoty odliczone od podatku - do podatku naleznego za ten rok.

Jezeli ulge utraci osoba, na ktora scedowali rachunek rodzice, musi doliczyc do podatku lub dochodu kwoty odliczone zarowno przez siebie, jak i przez rodzicow. Do dziecka przejmujacego rachunek odnosza sie tez wszystkie uwagi dotyczace warunkow korzystania i utraty ulgi. Sa one - jak sie wydaje - bezprzedmiotowe, jesli do scedowania dojdzie po 1 stycznia 2002 r. Scedowanie nie spowoduje koniecznosci oddawania ulgi przez rodzicow, ale dziecko nie bedzie mialo prawa do odliczen ani z racji kontynuowania oszczednosci, ani z racji wydania ich na cele mieszkaniowe, skoro ulgi mieszkaniowe (poza remontowa) zostaly zlikwidowane.

VI. Domy z mieszkaniami na wynajem - dla kontynuujacych

SPIS TRESCI

Ulga dla budujacych domy wielorodzinne z przeznaczeniem znajdujacych sie w nich mieszkan na wynajem nadal polega na odliczeniu wydatkow od dochodow. Od 1 stycznia 2001 r. przestala obowiazywac, ale ci, ktorzy przed ta data rozpoczeli inwestycje uprawniajace do niej, moga korzystac z niej na dotychczasowych zasadach z racji kontynuowania tych inwestycji przez 3 lata. Objete nia beda wydatki poniesione od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2003 r. Do kontynuowania ulgi uprawnia takze samo tylko poniesienie wydatku na kupno dzialki lub udzialu we wspolwlasnosci gruntu, na ktorym dom z mieszkaniami na wynajem bedzie wznoszony.

W 2001 r. kontynuujacy inwestycje moga odliczyc od dochodu maksymalnie wydatek rowny iloczynowi kwoty bazowej obowiazujacej w tymze roku, czyli 161.000 zl, oraz liczby mieszkan budowanych na wynajem, a w 2002 r. jest to iloczyn kwoty 189.000 zl i liczby tych mieszkan. W obu latach pomniejszona sie go oczywiscie o odliczenia dokonane w latach poprzednich (jest to limit na caly okres budowy).

1. Takze przy budowie na wspolwlasnosc

SPIS TRESCI

Gdy dom z mieszkaniami na wynajem budowany jest na wspolwlasnosc, kwota odliczen przyslugujaca kazdemu ze wspolnikow, w granicach limitu wydatkow przypadajacego na ten budynek (w 2001 r. 161.000 zl razy liczba mieszkan na wynajem), jest ustalana proporcjonalnie do udzialu we wspolwlasnosci. Jezeli udzialy poszczegolnych wspolwlascicieli w budowanym domu nie zostaly ustalone, przyjmuje sie, ze sa rowne.

Trzeba wiec znac swoj udzial we wspolwlasnosci. Poczawszy od zeznania podatkowego za 1998 r. nalezy wskazac go w PIT/D, zalaczniku do zeznania (wczesniej wystarczylo wskazac liczbe mieszkan budowanych na wynajem). Jesli w domu znajduja sie takze np. lokale uzytkowe, pomniejsza sie w efekcie limit odliczen. Dla wielu ta interpretacja, przyjmowana przez urzedy skarbowe, okazala sie podatkowa pulapka, ktorej nie uswiadamiali sobie przy podejmowaniu decyzji o budowie domu na wspolwlasnosc. Nie znana mi jest zadna oficjalna interpretacja przedstawicieli fiskusa, w ktorej odstapiono by od tego pogladu, ani wyrok sadowy, w ktorym by ten poglad podwazono.

Odlicza sie tylko wydatki faktycznie poniesione, udokumentowane fakturami z VAT. W pismie z 29 grudnia 1997 r. (PO 5/LR-01965/97) MF dopuszcza potwierdzanie wydatkow na budowe nie tylko imiennymi dokumentami stwierdzajacymi ich poniesienie, ale takze dowodem wystawionym zbiorczo na wszystkich wspolwlascicieli, jesli dom z mieszkaniami na wynajem budowany jest na wspolwlasnosc.

W budowanym budynku wielorodzinnym musi byc co najmniej 5 mieszkan na wynajem. W art. 26 ust. 1 pkt 8 updf (w brzmieniu obowiazujacym przed 1 stycznia 2001 r.) wyraznie sie zaznacza, iz za takie nie uwaza sie lokali wynajetych osobom, ktore w stosunku chocby do jednego ze wspolwlascicieli sa zaliczone do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisow ustawy o podatku od spadkow i darowizn. Do I grupy podatkowej naleza zas: malzonek, dzieci, wnuki, prawnuki (tzw. zstepni) oraz rodzice, dziadkowie, pradziadkowie (wstepni), pasierb, ziec, synowa, rodzenstwo, ojczym, macocha i tesciowie. A wiec nie spelnia warunkow do korzystania z ulgi wspolwlasciciele budujacy dwa mieszkania np. w pieciomieszkaniowym budynku wielorodzinnym, ktorzy potem wzajemnie wynajma mieszkania swoim dzieciom.

2. Mozna stracic

SPIS TRESCI

Poniewaz ulga ta nie obowiazuje juz od 2 lat, nie bedziemy tu omawiac wszystkich warunkow korzystania z niej. Skoncentrujemy sie na sytuacjach, kiedy osoby dokonujace pomniejszen w jej ramach musza liczyc sie z jej oddaniem. Ulga ta bowiem zniknela, ale w odniesieniu do tych, ktorzy z niej skorzystali lub korzystaja, zachowaly moc wszystkie przepisy sprzed 1 stycznia 2001 r.; utrzymano sankcje grozace za niedopelnienie jej warunkow.

Tak wiec traci sie ja, jezeli przed uplywem 10 lat, liczac od konca roku kalendarzowego, w ktorym wydano decyzje o pozwoleniu na uzytkowanie domu albo lokalu, doszlo do:

  • sprzedazy domu, mieszkania, udzialu we wspolwlasnosci,
  • wynajecia budynku albo mieszkania osobom bliskim, ktore w stosunku do wlasciciela lub chociazby jednego ze wspolwlascicieli sa zaliczane do I grupy podatkowej w rozumieniu ustawy o podatku od spadkow i darowizn (malzonek, dzieci, wnuki, prawnuki oraz rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, pasierb, ziec, synowa, rodzenstwo, ojczym, macocha i tesciowie),
  • dokonania zmiany przeznaczenia budynku lub lokalu mieszkalnego na uzytkowy albo przeznaczenia domu lub mieszkania na potrzeby wlasciciela lub wspolwlascicieli.

Przepis ten nalezy rozumiec w ten sposob, ze jesli w pieciomieszkaniowym domu z mieszkaniami na wynajem wlasciciel sprzeda jedno mieszkanie po wyodrebnieniu go jako oddzielnej nieruchomosci albo jedno mieszkanie wynajmie tesciowej, to oddaje ulge tylko w czesci przypadajacej na to mieszkanie, a w odniesieniu do czterech pozostalych nadal ja zachowuje.

Nie powoduje natomiast utraty ulgi zniesienie przed uplywem 10-letniego okresu wspolwlasnosci domu z mieszkaniami na wynajem wybudowanego wspolnie przez kilku podatnikow w drodze zawarcia przez nich umowy notarialnej wyodrebniajacej wylacznie lokale mieszkalne, przy jednoczesnym zachowaniu wspolwlasnosci innych czesci budynku. Takie stanowisko zajelo MF w pismie z 16 stycznia 1998 r. (sygn. PO5/RM-7361-0171/97), wyjasniajac jednoczesnie, iz w takiej sytuacji nie dochodzi do zbycia udzialow we wspolwlasnosci w rozumieniu przepisow normujacych warunki tej ulgi. Ustanowienie odrebnej wlasnosci lokalu w drodze umowy okreslajacej w szczegolnosci rodzaj, polozenie i powierzchnie lokalu oraz wielkosc udzialow przypadajacych wlascicielom poszczegolnych lokali w nieruchomosci wspolnej nie powoduje utraty prawa do ulgi podatkowej, gdyz udzial we wspolwlasnosci nie zostal zbyty - wyjasnia sie we wspomnianym pismie. Jednak wyodrebniony lokal musi byc nadal, az do wymaganego okresu (przez 10 lat), przeznaczony do wynajecia i musza byc spelnione pozostale warunki zachowania prawa do ulgi.

Takie stanowisko potwierdzil minister finansow w pismie z 9 marca 2000 r. (sygn. PB5/KD-0241-615/00), przeslanym na rece marszalka Sejmu w zwiazku z interpelacja poselska. Minister napisal wowczas m.in., iz tylko raz spotkal sie z odmiennym stanowiskiem urzedu skarbowego niz zajete w pismie z 16 stycznia 1998 r. MF wystapilo wowczas o sprostowanie udzielonej odpowiedzi.

Ulge zwraca sie przez wykazanie w zeznaniu rocznym i doliczenie do dochodu roku podatkowego, w ktorym zaistnialy okolicznosci pociagajace za soba jej utrate, kwot uprzednio odliczonych. To nie wszystko. Dodatkowo jeszcze doliczane kwoty trzeba powiekszac o 10 proc. za kazdy rok brakujacy do uplywu 10 lat.

Oddzielnie unormowana jest sytuacja, gdy do zbycia budynku, mieszkania, udzialu w ich wspolwlasnosci, wynajecia bliskim z I grupy podatkowej, zmiany przeznaczenia z mieszkalnego na uzytkowy lub do przeznaczenia na potrzeby wlasciciela czy wspolwlasciciela doszlo, zanim podatnik otrzymal pozwolenie na uzytkowanie. W takim wypadku sankcja ogranicza sie do obowiazku doliczenia kwot odliczonych tytulem ulgi w czesci przypadajacej na ten budynek lub lokale do dochodu w zeznaniu podatkowym za rok, w ktorymi nastapila utrata ulgi.

Po uplywie 10 lat od uzyskania pozwolenia na uzytkowanie wlasciciel czy wspolwlasciciel domu z mieszkaniami przeznaczonymi na wynajem bedzie mogl korzystac z niego bez ograniczen albo sprzedac go bez utraty ulgi.

Dodajmy, ze w razie sprzedazy domu z mieszkaniami na wynajem lub udzialu w takim domu przed uplywem dziesieciu lat, liczac od konca roku kalendarzowego, w ktorym zostal wybudowany, sprzedajacy musi liczyc sie z koniecznoscia zaplacenia 10-proc. zryczaltowanego podatku od dochodu ze sprzedazy, chyba ze przeznaczy uzyskane pieniadze na cele mieszkaniowe (por. art. 7 ust. 1 noweli z 9 listopada 2000 r. do updf, Dz. U. nr 104, poz. 1104).

Przedstawione unormowania dotyczace utraty ulgi obejmuja tylko tych, ktorzy rozpoczeli ponoszenie wydatkow objetych nia po 1 stycznia 1997 r. Tych, ktorzy rozpoczeli budowe domu z mieszkaniami na wynajem przed ta data, dotycza wczesniejsze przepisy normujace zasady utraty ulgi, lagodniejsze od tu omowionych.

VII. Ulga na splate odsetek od kredytow mieszkaniowych - od 2002 r.

SPIS TRESCI

Przede wszystkim trzeba zaznaczyc, iz ta nowa ulga, obowiazujaca dopiero od 1 stycznia 2002 r., nie obejmuje splaty samego kredytu czy pozyczki zaciagnietych na cele mieszkaniowe, czyli kapitalu, lecz tylko odsetki od nich. Jest przy tym tym limitowana. Tak jak we wszystkich dotychczasowych ulgach mieszkaniowych, limit ten odnosi sie do obojga malzonkow. Jesli beda skladac odrebne zeznania, z odliczen - wedle wyboru - moze korzystac jedno z nich albo oboje w dowolnie ustalonych proporcjach. Ulga polega na odliczeniu od podstawy obliczenia podatku odsetek od tego kredytu (pozyczki). (Podstawa obliczenia podatku to dochod pomniejszony o przyslugujace odliczenia - przede wszystkim skladek na ubezpieczenia spoleczne: emerytalne, rentowe i chorobowe, darowizn na szlachetne cele czy wydatkow na cele rehabilitacyjne).

Nowe odliczenie adresowane jest do podatnikow placacych podatek na zasadach ogolnych, wedle skali podatkowej, a takze objetych ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych, ktorzy beda z niego korzystac w formie odliczen od przychodu obciazonego tym ryczaltem. Normuje te ulge nowy art. 26b updf, wprowadzony przez nowelizacje z 21 listopada 2001 r. (Dz. U. nr 134, poz. 1509). Co wazne, nie obejmuje ona odsetek od wskazanych w tym przepisie kredytow preferencyjnych.

Tak jak z wszystkich dotychczasowych odliczen podatkowych nie mozna z niej korzystac, jesli uzyska sie tylko dochody opodatkowane karta podatkowa albo w sposob zryczaltowany (poza ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych), tj. np. z dywidendy, odsetek czy zwolnione z podatku.

Obwarowano ja licznymi zastrzezeniami ograniczajacymi krag uprawnionych podatnikow.

1. Od kredytow i pozyczek udzielonych po 1 stycznia 2002 r.

SPIS TRESCI

Nowa ulga objeto tylko odsetki od kredytow (pozyczek) udzielonych po 1 stycznia 2002 r. przez banki (ewentualnie inne instytucje dzialajace na podstawie prawa bankowego) i przez spoldzielcze kasy oszczednosciowo-kredytowe. Nie wchodzi wiec w rachube odliczanie odsetek np. od pozyczek udzielanych na ten cel przez pracodawce. Dotyczy ona odsetek zaplaconych od tego dnia.

Nie ma tu zadnego ograniczenia czasowego, gdy chodzi o dlugosc splat kredytu (pozyczki) i odsetek od niego. Jesli ktos zaciagnie kredyt wyplacony mu np. 1 sierpnia 2002 r. z odroczeniem platnosci na 6 miesiecy, obejmujacym takze odsetki, i pozyczony kapital wraz z odsetkami bedzie splacal przez 20 lat, czyli od 1 stycznia 2003 r. do konca 2022 r., bedzie mogl dokonywac odliczen przez 20 lat.

Wprowadzono jednak bardzo istotny gorny ich limit, co znacznie zmniejsza atrakcyjnosc tej ulgi. Otoz odliczac od dochodu wolno tylko odsetki od tej czesci kredytu, ktora odpowiada gornemu limitowi wydatkow objetych teraz duza ulga budowlana (w 2002 r. - 189.000 zl). Limit ten bedzie sie zwiekszal corocznie, zgodnie z zasadami jego waloryzacji stosowanymi dotychczas. Jednak podatnik moze odliczac od podstawy opodatkowania tylko te czesc odsetek, ktora przypada od kwoty pozyczki rownej limitowi obowiazujacemu w roku zakonczenia inwestycji. A zatem odsetki od czesci kredytu przewyzszajacego te kwote nie beda objete ulga. Dla poszczegolnych inwestorow przez kolejne lata obowiazywania tej ulgi gorny limit odliczen beda wyznaczaly odsetki przypadajace od kwoty kredytu stanowiacego iloczyn 70 mkw. powierzchni uzytkowej i wskaznika przeliczeniowego 1 mkw. powierzchni uzytkowej budynku mieszkalnego ustalonego do celow obliczania premii gwarancyjnej od wkladow na oszczednosciowych ksiazeczkach mieszkaniowych za III kwartal roku poprzedzajacego rok podatkowy z roku, w ktorym zrealizuja swoj cel mieszkaniowy.

Oto przyklad. W 2002 r. w zwiazku z opisanym mechanizmem waloryzacji wspomniany iloczyn 70 mkw. powierzchni i wskaznika przeliczeniowego 1 m kw. wynosi 189.000 zl. Panstwo X. zaciagna 210 tys. zl kredytu mieszkaniowego 2 stycznia 2002 r. na 20 lat. W 2002 r. zaczna splacac od niego odsetki i w tym samym roku wydadza go na kupno nowego mieszkania o developera. Oznacza to, ze juz w zeznaniu za 2002 r. moga odliczyc od postawy opodatkowania odsetki faktycznie zaplacone w 2002 r. W zeznaniu tym odlicza od niej odsetki przypadajace od czesci kredytu rownej 189.000 zl, i tak bedzie az do konca placenia odsetek, bez wzgledu na ich wysokosc. Odliczac wolno - do wysokosci tego limitu - odsetki faktycznie zaplacone.

2. Na jakie inwestycje

SPIS TRESCI

Prawo do odliczen odsetek da tylko zaciagniecie kredytu (pozyczek) na inwestycje scisle okreslone w nowym art. 26b updf. Z umowy zas z bankiem (inna instytucja finansowa uprawniona wedle prawa bankowego do jego udzielenia, spoldzielcza kasa oszczednosciowo-kredytowa) musi wynikac, ze udzielono go na jedna z tych inwestycji. Mowiac najogolniej, sa to inwestycje premiowane do konca 2001 r. duza ulga budowlana (choc z pewnymi modyfikacjami). Oto one:

  • budowa budynku mieszkalnego,
  • wniesienie wkladu budowlanego lub mieszkaniowego do spoldzielni mieszkaniowej na nabycie prawa do nowo budowanego budynku mieszkalnego albo mieszkania w takim budynku,
  • zakup nowo budowanego domu albo mieszkania w takim domu od gminy albo developera,
  • nadbudowa lub rozbudowa budynku na cele mieszkalne lub przebudowa (przystosowanie) budynku niemieszkalnego, jego czesci lub pomieszczenia na cele mieszkalne, jesli w wyniku tych inwestycji powstanie samodzielne mieszkanie spelniajace wymagania okreslone w przepisach prawa budowlanego.

Nie ma wiec np. odliczenia odsetek od kredytu zaciagnietego na kupno dzialki budowlanej, zwykla rozbudowe polegajaca na powiekszeniu domu, wykonczenie nowego mieszkania, wklad do spoldzielni na mieszkanie z odzysku.

3. Warunki i ograniczenia

SPIS TRESCI

By korzystac z nowej ulgi, budynek czy mieszkanie, w zwiazku z ktorym wzieto kredyt, musi byc wzniesione na terytorium RP i na terenie przeznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na budownictwo mieszkaniowe, a w razie braku takiego planu - na terenie okreslonym w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, wydanej zgodnie z obowiazujacymi przepisami.

Co wazne, inwestycje trzeba zakonczyc przed uplywem 3 lat, liczac od konca roku kalendarzowego, w ktorym uzyskalo sie pozwolenie na budowe (w rozumieniu prawa budowlanego), ale pod warunkiem ze zakonczono inwestycje nie wczesniej niz w 2002 r. i ze potwierdzone to bedzie - stosownie do wymagan wynikajacych z prawa budowlanego - pozwoleniem na uzytkowanie budynku lub zawiadomieniem o zakonczeniu budowy.

W razie zainwestowania w spoldzielcze mieszkanie lokatorskie konieczne bedzie dla skorzystania z odliczen przedstawienie umowy o ustanowienie prawa do takiego lokum, a w razie zainwestowania w mieszkanie bedace odrebna nieruchomoscia lub dom na wlasnosc budowany przez spoldzielnie - przedstawienie stosownej umowy, w wypadku zas kupna domu albo mieszkania od gminy lub developera - przedstawienie aktu notarialnego potwierdzajacego uzyskanie prawa wlasnosci.

Slowem, z ulgi tej mozna skorzystac nie wczesniej niz po zakonczeniu inwestycji, a na jej zakonczenie przepisy daja podatnikowi tylko trzy lata. Pierwsze odliczenia w ramach nowej ulgi moga znalezc sie juz w zeznaniach za 2002 r.

Do jej rozliczenia przewidziano osobny PIT z objasnieniami dotyczacymi sposobu jego wypelnienia. Znajduje sie on w rozporzadzeniu ministra finansow z 31 grudnia 2001 r. w sprawie wzoru oswiadczenia o wysokosci wydatkow zwiazanych z inwestycja sluzaca zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (Dz. U. z 2002 r. nr 4, poz. 40). Formularz ma symbol PIT-2K "Oswiadczenie o wysokosci wydatkow zwiazanych z inwestycja sluzaca zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych", miesci sie na jednej stronie i zawiera bardzo lakoniczne wyjasniania.

A oto kolejne warunki odliczenia:

  • odsetki musza byc faktycznie zaplacone,
  • ich wysokosc i termin zaplaty udokumentowany dowodem wystawionym przez bank lub kase,
  • nie byly zaliczone do kosztow uzyskania przychodow, zwrocone podatnikowi w jakiejkolwiek formie ani odliczone od przychodow opodatkowanych ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych.

W pierwszym zeznaniu skladanym po terminowym zakonczeniu inwestycji mozna odliczyc jednorazowo od dochodu wszystkie odsetki zaplacone po zaciagnieciu kredytu az do konca roku, ktory obejmuje to zeznanie.

4. Preferencje wylaczajace odliczenie

SPIS TRESCI

Teraz o tym, w jakich sytuacjach, mimo spelnienia wskazanych tu rozlicznych warunkow, nie bedzie sie mialo prawa do tej ulgi. Przede wszystkim wiec wylaczono ja, gdy podatnik albo jego malzonek korzystal w przeszlosci lub korzysta z ulg mieszkaniowych: na nabycie dzialki budowlanej, na cele objete duza ulga budowlana (budowa, wklad budowlany lub mieszkaniowy do spoldzielni, kupno mieszkania od developera, rozbudowa itd.), a takze - zaznaczmy - na oszczedzanie w kasie mieszkaniowej.

Nie bedzie mozna odliczac od podstawy opodatkowania odsetek od licznych, wskazanych w nowelizacji podatkowej, kredytow preferencyjnych:

  • udzielonych ze srodkow Krajowego Funduszu Mieszkaniowego udzielonych towarzystwom budownictwa spolecznego oraz spoldzielniom mieszkaniowym na budowe mieszkan na wynajem i na mieszkania spoldzielcze lokatorskie na podstawie ustawy z 26 pazdziernika 1995 r. o niektorych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1070 ze zm.),
  • udzielanych przez kasy mieszkaniowe na zasadach wskazanych w przytoczonej ustawie z 1995 r.,
  • udzielanych przez kasy oszczednosciowo-budowlane na zasadach okreslonych w ustawie z 5 czerwca 1997 r. o kasach oszczednosciowo-budowlanych i wspieraniu przez panstwo oszczedzania na cele mieszkaniowe (Dz. U. nr 85, poz. 585),
  • udzielanych na zasadach okreslonych w ustawie z 8 lipca 1999 r. o doplatach do oprocentowania kredytow bankowych udzielanych na usuwanie skutkow powodzi (Dz. U. nr 62, poz. 690 ze zm.),
  • od kredytow objetych wykupem odsetek ze srodkow budzetu panstwa na zasadach okreslonych w ustawie z 17 lipca 1997 r. o pomocy panstwa w splacie niektorych kredytow mieszkaniowych i refundacji bankom wyplaconych premii gwarancyjnych (Dz. U. nr 80, poz. 508).

Nie podlegaja odliczeniu takze odsetki od kredytu wykorzystanego na nabycie gruntu lub prawa wieczystego uzytkowania w zwiazku z wymienionymi wyzej inwestycjami, ktorych sfinansowanie kredytem uprawnia do korzystania z nowej ulgi, czyli do odliczenia od podstawy opodatkowania odsetek od nich. Jesli zaciagniety kredyt bedzie wykorzystany zarowno na te inwestycje, jak i na nabycie w zwiazku z nimi praw do gruntu (np. odpowiedniej ulamkowej czesci wlasnosci gruntu, na ktorym bedzie czy zostal wzniesiony dom z mieszkaniem), to odliczenie nie obejmie odsetek od czesci kredytu ustalonej w takiej proporcji, w jakiej pozostaja wydatki na nabycie gruntu czy prawa uzytkowania wieczystego w lacznych wydatkach na dana inwestycje.

Trzeba znaczyc, iz nowe postanowienia nie przewiduja przechodzenia odliczen nie majacych pokrycia w podstawie obliczenia podatku (dochodzie pomniejszonym o przyslugujace od niego odliczenia - przede wszystkim skladek na ubezpieczenia spoleczne: emerytalne, rentowe i chorobowe) na lata nastepne, co bylo zasada w dotychczasowych przepisach odnoszacych sie do ulg mieszkaniowych. Nie powinno to jednak miec wiekszego znaczenia, przede wszystkim dlatego, ze banki zawsze badaja zdolnosc kredytowa kilentow i jesli ktos ma dochody nizsze od odsetek, na kredyt raczej nie ma co liczyc (jesli pominac jakies zupelnie szczegolne sytuacje). Odstepstwo od tej zasady dotyczy tylko odsetek zaplaconych przed pierwszym odliczeniem, ktore przysluguje dopiero po zakonczeniu inwestycji, a ta moze trwac 3 lata. Gdyby odsetki te nie mialy pelnego pokrycia w podstawie obliczenia podatku wynikajacej z zeznania, w ktorym po raz pierwszy korzysta sie z tej ulgi, roznice bedzie jeszcze mozna odliczac, ale wylacznie w roku nastepnym (nowy art. 26b ust. 7 updf).

W zwiazku z opisana tu ulga na splate odsetek od komercyjnych kredytow (pozyczek) mieszkaniowych traca moc dwie nowe ustawy, ktore mialy wpierac ich splate, obie z 26 kwietnia w 2001 r.: o doplatach do oprocentowania kredytow na wlasne cele mieszkaniowe (Dz. U. nr 74, poz. 784) i o doplatach do oprocentowania kredytow udzielanych na remonty budynkow mieszkalnych (Dz. U. nr 76, poz. 803). Ustawy te wprawdzie formalnie weszly w zycie, ale programow doplat w nich przewidzianych jeszcze nie uruchomiono.

Rozdzial 2

Na zdobywanie wiedzy i leczenie

SPIS TRESCI

Ulgami w postaci odliczen od podatku fiskus premiuje wydatki zwiazane ze zdobywaniem wiedzy i podnoszeniem kwalifikacji przez samego podatnika oraz jego dzieci. W 2001 r. premiowal takze wydatki na prywatne odplatne leczenie. Ta ostatnia ulga zniknela ostatecznie w 2002 r. (bylo to wiadomo juz w 2000 r.). Juz od 2001 r. nie ma ulgi na nauke dzieci w szkolach niepublicznych (podstawowych, zawodowych, srednich).

Odliczenia w ramach ulg, o ktorych mowa, obejmuja 19 proc. wydatkow mieszczacych sie w granicach limitow, z wyjatkiem wydatkow na dojazdy dzieci do szkol zamiejscowych - tu zaden kwotowy limit nie obowiazuje (pomniejsza sie podatek o 19 proc. faktycznie poniesionych, odpowiednio udokumentowanych). Limity sa roczne. Oznacza to, iz wydatki w czesci przekraczajacej ow limit nie sa objete ulga; nie wolno tez ich odliczyc w latach nastepnych.

Rodzice ksztalcacych sie dzieci moga korzystac (za 2001 i 2002 r.) z dwu ulg edukacyjnych:

  • na dojazdy dzieci (wlasnych i adoptowanych) do szkol podstawowych, gimnazjow, szkol ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych, w tym z oddzialami integracyjnymi, szkol specjalnych, sportowych oraz mistrzostwa sportowego i szkol artystycznych polozonych poza miejscowoscia stalego lub czasowego zamieszkania dzieci,
  • na odplatne studia.

Ponadto wszyscy podatnicy moga korzystac z ulg:

  • na wlasne odplatne ksztalcenie i doskonalenie zawodowe, a takze
  • na wlasne odplatne studia.

W 2002 r. w updf, w odniesieniu do wszystkich obowiazujacych w 2002 r. ulg polegajacych na odliczeniu w czesci wydatku od podatku, w tym w odniesieniu do tu wymienionych, znalazlo sie zastrzezenie, ze nie mozna z nich skorzystac, jesli wydatki nimi objete, nie zostaly:

  • odliczone od ryczaltowego podatku od przychodow ewidencjonowanych,
  • zaliczone do kosztow uzyskania przychodow (to dotyczyc moze prowadzacych dzialalnosc gospodarcza, rozliczajacych sie za pomoca podatkowej ksiegi przychodow i rozchodow lub ksiag rachunkowych),
  • zwrocone podatnikowi w jakiejkolwiek formie (np. przez zaklad pracy, Panstwowy Fundusz Rehabilitacji Osob Niepelnosprawnych), chyba ze zwrocone wydatki zostaly zaliczone do przychodow podlegajacych opodatkowaniu.

Pierwszy warunek obowiazywal zreszta w odniesieniu do wszystkich ulg takze w 2001 r. Dwa pozostale byly wyartykulowane jednoznacznie tylko w odniesieniu do ulgi na wlasne ksztalcenie i doskonalenie zawodowe, ale bez zastrzezenia, iz ulga przysluguje, jesli zwrocone wydatki zostaly zaliczone do przychodow podlegajacych opodatkowaniu.

Warto przypomniec, ze rodzice moga odliczac - nadal od dochodu i rowniez za 2001 r. i 2002 r. - darowizny poczynione na rzecz szkol, w ktorych ksztalca sie ich dzieci, jako darowizny na cele oswiatowe i oswiatowo-wychowawcze, a takze m.in. dobrowolne wplaty na komitety rodzicielskie, rowniez te, ktore funkcjonuja w szkolach publicznych, ogniskach plastycznych, baletowych itp. czy przedszkolach.

I. Dojazdy dzieci do szkol zamiejscowych

SPIS TRESCI

W tej uldze nie wprowadzono w 2002 r. zmian, jest taka sama jak w 2001 r. Nie ma w odniesieniu do niej gornego limitu odliczen, poza jednym - odlicza sie od podatku 19 proc. wydatkow, niezaleznie od ich wysokosci. Obejmuje ona wszystkie wydatki poniesione na dojazdy dzieci wlasnych i przysposobionych (adoptowanych) do szkol podstawowych, gimnazjow, szkol ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych, w tym z oddzialami integracyjnymi, szkol specjalnych, sportowych oraz mistrzostwa sportowego i szkol artystycznych polozonych poza miejscowoscia stalego lub czasowego zamieszkiwania dzieci.

Dla korzystania z tej ulgi nie jest istotny wiek dziecka. Odliczenie przysluguje wiec takze wtedy, gdy dziecko ukonczylo 18 lat, jezeli spelnione zostaly jej warunki.

Limit tej ulgi przysluguje na malzenstwo. Odliczenie obejmuje wydatki ponoszone na wszystkie dzieci malzonkow. Nie dotyczy dojazdow dzieci do szkol polozonych w miejscowosci, w ktorej mieszkaja. Obejmuje wydatki faktycznie poniesione na dojazdy srodkami transportu autobusowego, kolejowego lub promowego. Updf rygorystycznie okresla sposob dokumentowania tych wydatkow. Musza byc potwierdzone imiennymi biletami okresowymi. Chodzi o bilety miesieczne, kwartalne, polroczne, trzydziestodniowe, dziesieciodniowe. Nie ma odliczenia z racji wydatkow na bilety jednorazowe.

II. Odplatne studia

SPIS TRESCI

Fiskus premiuje, zarowno w 2001, jak i w 2002 r., wydatki na odplatne ksztalcenie w szkole wyzszej w rozumieniu przepisow o szkolnictwie wyzszym lub o wyzszych szkolach zawodowych. W 2002 r. wprowadzono tylko korekty dotyczace dochodow studenta warunkujacych korzystanie z ulgi na jego ksztalcenie przez osoby utrzymujace go. Do odliczen uprawniaja zarowno wydatki na odplatne ksztalcenie w szkole prywatnej, jak i panstwowej, jesli nauka w niej jest platna. Odliczenie to jest odrebne od przyslugujacego na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe podatnika (o ktorym dalej) i od niego korzystniejsze. Polega na odliczeniu od podatku 19 proc. wydatkow na odplatne ksztalcenie w uczelni, ale nie wiecej niz najnizsze wynagrodzenie obowiazujace za grudzien roku poprzedzajacego rok podatkowy. Poniewaz wynagrodzenie to w grudniu 2000 r. wynosilo 700 zl, o taka kwote mozna pomniejszyc podatek w ramach tej ulgi za 2001 r. Odpowiada to wydatkowi na czesne (i wpisowe) w wysokosci 3684,21 zl. Na 2002 r. limit tej ulgi wyznacza kwota 760 zl, bo tyle wynosilo najnizsze wynagrodzenie w grudniu 2001 r. (wydatek 4000 zl).

Limit tej ulgi jest roczny. Wydatki w czesci przekraczajacej ow limit nie sa nia objete; nie moga tez byc odliczane w latach nastepnych. Ulga ta nie dotyczy wydatkow na nabycie podrecznikow i innej literatury, ktorej znajomosc jest w zwiazku z programem studiow wymagana czy polecana. Jezeli wydawnictwa te maja jednoczesnie bezposredni zwiazek z wykonywanym przez danego podatnika zawodem i wykonywana praca, i jezeli jest on pracownikiem najemnym, ma z tej racji prawo do innej ulgi - na kupno przyrzadow i pomocy naukowych, programow komputerowych oraz wydawnictw fachowych.

1. Do 25 lub 35 lat

SPIS TRESCI

Ulga na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe przysluguje wszystkim podatnikom, bez wzgledu na rodzaj aktualnie wykonywanej pracy i zrodlo dochodow, a wiec np. rencistom i bezrobotnym na wlasne odplatne studiowanie (jezeli nie przekroczyli granicy wieku). Ma do niej prawo:

  • sam studiujacy lub
  • podatnik, na ktorego utrzymaniu pozostaje osoba ksztalcaca sie, czyli przede wszystkim rodzice, ale takze pracujacy maz studentki czy babcia, jesli osierocony wnuk jest na jej utrzymaniu.

Obowiazuja istotne ograniczenia wiekowe, gdy chodzi o korzystanie z tej ulgi. Podatnik utrzymujacy studenta moze z niej korzystac do ukonczenia przez studenta 25 lat. Natomiast sam student ma do niej prawo, jesli nie przekroczyl 35 lat. Nie ma odliczen od momentu, w ktorym studiujacy osiagnie granice wieku. Jezeli np. 15 lipca 2001 r. skonczyl 35 lat, to w granicach limitu wolno mu odliczyc w zeznaniu rocznym za ten rok 19 proc. wydatkow na czesne poniesionych do tej daty. Nie ma przeszkod, aby z tego wlasnie powodu oplacic czesne z wyprzedzeniem. Osoba, ktora przekroczyla granice wieku, moze rekompensowac wydatek na odplatne studia w ramach nizszej ulgi na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe (o ktorej dalej).

2. Dla utrzymujacych studenta - z ograniczeniami

SPIS TRESCI

Limit tej ulgi przysluguje obojgu rodzicom (moga nie byc malzenstwem), jezeli to oni finansuja czesne na wyzszej uczelni. Jesli malzonkowie rozliczaja sie z fiskusem oddzielnie, jest kwestia ich swobodnej decyzji, ktore z nich wykorzysta te ulge lub w jakiej czesci; w sumie jednak musza sie zmiescic w granicach limitu (za 2001 r. odliczenie od podatku - 700 zl, za 2002 r. - 760 zl). Wedlug interpretacji MF rodzice, bez wzgledu na liczbe ksztalcacych sie dzieci, maja w ramach tej ulgi tylko jeden limit odliczen. Nie dotyczy ona w ogole dziecka studiujacego za granica.

Podatnik utrzymujacy studenta moze korzystac z omawianej ulgi do ukonczenia przez niego 25 lat i pod warunkiem, ze nie ma on wlasnych dochodow. Gdy chodzi o 2001 r., student mogl wyjatkowo uzyskiwac dochody:

  • zwolnione z podatku dochodowego i
  • w wysokosci nie powodujacej obowiazku placenia podatku. Ich wysokosc w 2001 r. wynosila 2596 zl, a w 2002 r. jest to 2727 zl.

Na pewno wiec nie pozbawia rodzicow prawa do ulgi (ani w 2001 r., ani w 2002 r.) uzyskanie przez studenta praktyczne kazdego stypendium, a takze sprzedaz na gieldzie akcji kupionych na gieldzie, bo one wszystkie sa zwolnione z podatku dochodowego (art. 21 ust. 1 oraz art. 52 updf). Nie naleza wprawdzie do dochodow zwolnionych z tego podatku alimenty placone przez rodzicow na rzecz dzieci, ale sa dla osoby je uzyskujacej obojetne podatkowo. Nie wplywaja wiec na prawo rodzicow studenta do tej ulgi.

W 2002 r. przepisy odnoszace sie do dochodow studenta zostaly jeszcze zlagodzone. Tak wiec rodzic nie straci prawa do odliczen w zwiazku z oplaceniem studiow dziecka, jesli uzyskuje ono ponadto dochody opodatkowane ryczaltowo wedle regul updf, wskazanych w art. 28 i 30. Chodzi m.in. o dochody ze sprzedazy nieruchomosci i praw majatkowych (np. odziedziczonego mieszkania), dochod z odsetek od oszczednosci (ktore, z respektem dla praw nabytych, beda od 1 marca opodatkowane 20-proc, danina), dywidend, niektorych wygranych w grach i konkursach i - co w praktyce moze byc istotne - przychody z tzw. drobnych zlecen, tj. takich, w ktorych kwota ustalona w jednej umowie w 2002 r. nie przekracza 143 zl. Takich umow w ciagu 2002 r. moze student zawrzec wiele.

Od dnia, w ktorym studiujacy przekroczy 25 rok zycia, ulga osobie go utrzymujacej nie przysluguje. Jezeli skonczyl 25 lat np. 7 listopada 2001 r., to w granicach limitu osobie, ktora go utrzymuje, wolno bedzie odliczyc w zeznaniu rocznym za ten rok 19 proc. wydatkow na czesne poniesionych do tego dnia. W takiej sytuacji decydowac beda daty widniejace na dokumentach potwierdzajacych te wydatki.

Oczywiscie jesli student ma dochody przekraczajace wskazane wyzszej limity, a wiec z ulgi na jego ksztalcenie nie moga korzystac osoby go utrzymujace, on sam bedzie mial prawo do odliczen, jesli sam poniosl te koszty.

Wydatki na ksztalcenie studenta musza byc udokumentowane. Takim dokumentem jest rachunek czy potwierdzenie wplaty czesnego wystawione przez szkole (uczelnie). Nie musi to byc rachunek z VAT. Wystarczy pokwitowanie KP (kasa przyjmie), dowod przelewu bankowego lub przekazu pocztowego na rachunek uczelni. Z dowodu wplaty czy innego dowodu wystawionego przez uczelnie powinno wynikac: kto poniosl wydatek, na jaki cel (rodzaj wydatku), w jakiej wysokosci i kiedy (data jego poniesienia). Jesli z odliczenia korzystaja rodzice, rachunek powinien byc wystawiony na nich. Dowodem stwierdzajacym poniesienie wydatku moze byc, naszym zdaniem, takze zaswiadczenie z uczelni o kwocie wplaconej w danym roku tytulem czesnego.

III. Doksztalcanie sie i doskonalenie zawodowe

SPIS TRESCI

Ulga na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe dotyczy tylko wydatkow finansowanych z wlasnej kieszeni osoby zdobywajacej czy poglebiajacej wiedze. Pozwala ona na pomniejszenie podatku o 19 proc. poniesionych wydatkow, ale nie wiecej niz o 19 proc. kwoty stanowiacej trzykrotnosc najnizszego wynagrodzenia pracownikow z grudnia poprzedniego roku. W grudniu 2000 r. najnizsze wynagrodzenie wynosilo 700 zl. Oznacza to, ze w zeznaniu za 2001 r. mozna w ramach tej ulgi odliczyc od podatku maksimum 19 proc. z 2100 zl, czyli najwyzej 399 zl. W 2002 r. ulga ta obowiazuje nadal, limit wynosi 433,20 zl (wydatek 2280 zl), poniewaz najnizsze wynagrodzenie w grudniu 2001 r. bylo rowne 760 zl.

Konkretne wydatki objete ta ulga i jej warunki normuje updf.

Oddzielne odliczenie od podatku przysluguje na odplatne ksztalcenie w szkolach wyzszych (o nim wyzej). Ulga na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe nie obejmuje wydatkow na nabycie podrecznikow i innej literatury zwiazanej z tematem szkolenia czy doskonalenia zawodowego. Jezeli wydawnictwa te maja jednoczesnie bezposredni zwiazek z wykonywanym przez podatnika zawodem i wykonywana praca, i jezeli jest on pracownikiem najemnym, ma z tej racji prawo do ulgi na kupno przyrzadow i pomocy naukowych, programow komputerowych oraz wydawnictw fachowych.

Nie ma zadnych przeszkod w korzystaniu z odliczen na odplatne doksztalcanie takze przez podatnikow, ktorzy sa emerytami lub rencistami, czy przez osoby majace dochody np. tylko z najmu lub dzierzawy. Bez znaczenia jest zwiazek pobieranej nauki (lub jego brak) z wykonywana aktualnie praca czy zawodem. Przysluguje ona takze studentom lub uczniom, ktorzy pracuja dorywczo, na zlecenie lub na podstawie umowy o dzielo, i ktorym od otrzymanych naleznosci potraca sie podatek na zasadach ogolnych, wedlug skali podatkowej, jesli np. ucza sie jezykow obcych w formach zorganizowanych.

1. Cele i rodzaje wydatkow

SPIS TRESCI

Ulga na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe dotyczy tylko trzech rodzajow wydatkow:

  • na poddanie sie egzaminowi na tytul kwalifikacyjny,
  • na nauke jezyka obcego w formach zorganizowanych przez podmioty prowadzace dzialalnosc w tym zakresie (nie mozna wiec pomniejszac podatku o kwoty wydane na indywidualna nauke jezyka obcego czy na korepetycje),
  • na doksztalcanie w formach szkolnych i pozaszkolnych, okreslonych w przepisach w sprawie zasad i warunkow podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wyksztalcenia ogolnego doroslych.

Chodzi konkretnie o formy ustalone w rozporzadzeniu ministra edukacji narodowej oraz ministra pracy i polityki socjalnej z 12 pazdziernika 1993 r. (Dz. U. nr 103, poz. 472). Rozporzadzenie to dotyczy edukacji wszystkich doroslych, ale z pewnymi wyjatkami. Wylacza z zakresu swego dzialania pracownikow podstawowej dzialalnosci sluzby zdrowia, nauczycieli akademickich i pracownikow naukowych oraz badawczo-technicznych jednostek badawczo-rozwojowych, a takze inne osoby - w zakresie unormowanym odrebnie w przepisach dotyczacych podnoszenia kwalifikacji i wyksztalcenia ogolnego tych osob albo w ukladach zbiorowych pracy lub przepisach o wynagradzaniu pracownikow. Jednak pracownikow podstawowej dzialalnosci sluzby zdrowia oraz nauczycieli akademickich i pracownikow naukowych swiadczacych uslugi w zakresie podstawowej dzialalnosci sluzby zdrowia obejmuja przepisy o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych i wyksztalcenia ogolnego ( 2 ust. 3 rozporzadzenia z 12 pazdziernika 1993 r.) oraz o ksztalceniu, doskonaleniu i doksztalcaniu w formach pozaszkolnych ( 8-11 tego rozporzadzenia).

W odrebnych przepisach, poza rozporzadzeniem z 12 pazdziernika 1993 r., unormowane jest m.in. szkolenie nauczycieli, odbywanie aplikacji legislacyjnej przez pracownikow panstwowych, szkolenie z zakresu bhp, szkolenie kierowcow. Gdyby koszty doksztalcania czy doskonalenia w ramach wyznaczonych przez te ostatnie przepisy ponosily osoby zdobywajace w ten sposob wiedze (z wlasnej kieszeni), wydatki te nie beda objete omawiana ulga. Moga one natomiast korzystac z niej w razie oplacenia z wlasnej kieszeni ewentualnego egzaminu na tytul kwalifikacyjny, odbywajacego sie na podstawie tych przepisow. Z reguly jednak szkolenie i doksztalcanie na podstawie odrebnych przepisow, o ktorych mowa w tym rozporzadzeniu, jest bezplatne, z wyjatkiem szkolenia kierowcow.

2. Dwie sciezki ksztalcenia

SPIS TRESCI

Rozporzadzenie z 12 pazdziernika 1993 r. o edukacji doroslych ustanawia dwie zasadnicze sciezki ksztalcenia: w formach szkolnych i pozaszkolnych. Pierwsza obejmuje nauke we wszystkich rodzajach szkol ponadpodstawowych - zaocznych i wieczorowych, a takze na studiach wieczorowych i zaocznych. Jako podstawowe formy ksztalcenia, doksztalcania, a takze doskonalenia w formach pozaszkolnych wymienia sie w tym akcie: studia podyplomowe (wieczorowe i zaoczne), kursy, seminaria. Jednoczesnie stwierdza sie w nim, ze "w miare potrzeby moga byc rowniez organizowane inne formy, np. staze zawodowe, staze specjalistyczne, praktyki zawodowe, samoksztalcenie kierowane itp. ".

Wyliczenie jest wiec przykladowe, niewyczerpujace. Moga zatem byc organizowane, mieszczace sie w prawnych ramach stworzonych przez rozporzadzenie, inne formy - szkolne i pozaszkolne - ksztalcenia i doskonalenia zawodowego. W konsekwencji rowniez wydatki na nie poniesione z kieszeni podatnika sa objete ulga na wlasne ksztalcenie, przewidziana w art. 27a ust. 1 pkt 3 lit. c) updf (za 2001 r.) i w art. 27a ust. 1 pkt 2 lit. b) (za 2002 r.).

3. Warunki korzystania

SPIS TRESCI

Podatek mozna pomniejszyc o 19 proc. wydatkow na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe za 2001 r. nie wiecej niz o 399 zl (co odpowiada wydatkowi 2100 zl), jezeli:

  • nie zwrocono ich podatnikowi w jakiejkolwiek formie (np. przez zaklad pracy, Panstwowy Fundusz Rehabilitacji Osob Niepelnosprawnych),
  • nie zostaly zaliczone do kosztow uzyskania przychodow (to dotyczyc moze prowadzacych dzialalnosc gospodarcza, rozliczajacych sie za pomoca podatkowej ksiegi przychodow i rozchodow lub ksiag rachunkowych) ani
  • nie odliczono ich od podatku w ramach ulgi na ksztalcenie w szkolach wyzszych.

Pierwszy z tych warunkow w 2002 r. zostal zlagodzony w taki sposob, ze podatnik moze korzystac z tej ulgi takze wtedy, gdy zwrocone wydatki zostaly zaliczone do przychodow podlegajacych opodatkowaniu. Jesli wiec pracodawca zwrocil pracownikowi oplate za kurs, ale od zwroconej kwoty pobral podatek jak od wynagrodzenia, pracownik bedzie mial za 2002 r. prawo do odliczenia.

Ostatni ze wskazanych warunkow oznacza jednoczesnie, ze jesli wydatek na ksztalcenie w szkole wyzszej nie zostal odliczony w ramach tamtej ulgi, np. ze wzgledu na przekroczenie przez studenta granicy wieku (35 lat), mozna go zrekompensowac w ramach ulgi na odplatne doksztalcanie i doskonalenie zawodowe. W 2002 r. dotyczacy jej limit odliczen wynosi 433,20 zl (wydatek 2280 zl).

Omawiana ulge konsumuje sie dopiero w zwiazku z rozliczeniem za rok podatkowy, a wiec dla skorzystania z niej trzeba zlozyc zeznanie. Warunkiem odliczenia jest posiadanie dowodu poniesienia wydatku, np. rachunku instytucji organizujacej kurs czy dowodu oplacenia egzaminu (nie sa potrzebne faktury z VAT). Z takiego dowodu powinno wynikac: kto poniosl wydatek, na jaki cel (rodzaj wydatku), w jakiej wysokosci i kiedy (data jego poniesienia). Dowodami stwierdzajacymi poniesienie wydatku moze byc, zaleznie od jego rodzaju, pokwitowanie wplaty w formie dokumentu KP (kasa przyjmie), przelewu bankowego czy przekazu pocztowego.

IV. Przyrzady i pomoce naukowe, literatura fachowa

SPIS TRESCI

Ulga na zakup przyrzadow i pomocy naukowych, programow komputerowych i wydawnictw fachowych bezposrednio zwiazanych z wykonywanym zawodem i wykonywana praca dotyczy tylko pracownikow najemnych, a scislej - podatnikow zatrudnionych na podstawie umowy o prace, stosunku sluzbowego, pracy nakladczej, spoldzielczego stosunku pracy oraz czlonkow rolniczych spoldzielni produkcyjnych i innych zajmujacych sie produkcja rolna. Obowiazuje ona takze w 2002 r. Jej limit wyznacza 19 proc. kwoty stanowiacej trzykrotnosc najnizszego wynagrodzenia pracownikow za grudzien poprzedniego roku podatkowego. Poniewaz w grudniu 2000 r. to wynagrodzenie wynosilo 700 zl, limit wydatku objetego ulga rowny jest 2100 zl, z czego 19 proc. to 399 zl, o ktore mozna pomniejszyc podatek. W 2002 r. limit odliczenia wynosi 433,20 zl, co odpowiada wydatkowi 2280 zl. Nadwyzka wydatkow ponad te kwoty nie jest juz objeta ulga. Nie mozna ich tez odliczyc w latach nastepnych.

Choc w 2002 r. nie zmienily sie praktycznie zasady korzystania z tej ulgi, zmienil sie w praktyce jej zakres. Grupy podatnikow z niej korzystajacych oraz objete nia przyrzady i pomoce naukowe okreslil na 2001 r. zalacznik do rozporzadzenia ministra edukacji narodowej z 24 grudnia 1996 r. w sprawie okreslenia rodzajow przyrzadow i pomocy naukowych, ktorych zakup uprawnia do odliczenia poniesionych wydatkow od podatku dochodowego (Dz. U. nr 156, poz. 784) ustalony w rozporzadzeniu tegoz ministra z 27 grudnia 2000 r. (Dz. U. nr 121, poz. 1292). 1 stycznia 2002 r. weszlo w zycie nowe rozporzadzenie w tej sprawie (z 29 grudnia 2001 r.; Dz. U. nr 155, poz. 1812), znacznie ograniczajace ten wykaz w porownaniu z obowiazujacym do konca 2001 r. Wydano je na podstawie upowaznienia zawartego w ustawie o podatku dochodowym od osob fizycznych (updf) zmienionego przez nowelizacje tej ustawy z 21 listopada 2001 r. Ministra wlasciwego do spraw oswiaty i wychowana zobowiazano w nim, by przy okreslaniu tego wykazu mial na uwadze "potrzebe zapewnienia mozliwosci prawidlowego wykonywania zwodu".

Nie ma podobnych wykazow w odniesieniu do programow komputerowych i oczywiscie wydawnictw fachowych. W wykazach bedacych zalacznikami do wskazanych rozporzadzen przyrzady i pomoce naukowe usystematyzowano, poslugujac sie aktualna Polska Klasyfikacje Wyrobow i Uslug - PKWiU, ale podano takze ich stare symbole SWW.

Zmiany wprowadzone przez rozporzadzenie z 27 grudnia 2001 r. polegaja przede wszystkim na znacznym ograniczeniu wydatkow objetych ulga. Stary ich wykaz zawieral 493 pozycje, w nowym jest ich 253, z tym ze w niektorych wypadkach zmiany polegaja na rezygnacji ze szczegolowego wymieniania wyrobow z danej grupy.

Wykreslono sprzet i urzadzenia nie majace w ocenie jego autorow bezposredniego zwiazku z mozliwoscia wykonywania zawodu przez pracownikow poza miejscem pracy. Dotyczy to np. urzadzen optycznych - lunet, teleskopow, mikroskopow. Pominieto takze wyroby, ktore nie sa masowo uzywane, np. plyty gramofonowe roznych typow, oryginaly i pozytywy plyt gramofonowych, karty dzwiekowe, dyskietki 5, 24`, kamery optyczne, drukowane obrazki, rysunki i fotografie. Nie ma juz w wykazie niektorych rodzajow filmow fotograficznych, takze do fotografiki artystycznej, niektorych rodzajow tasm magnetycznych, drukarek (mozaikowych, termicznych), niektorych czytnikow, lornetek. Zniknely tez niektore typy aparatow fotograficznych i pewne rodzaje sprzetu fotograficznego.

Jesli jakiegos wyrobu w wykazie nie ma, ulga nie przysluguje. Dlatego przy zakupie warto siegnac do niego dla upewnienia sie, ze wydatek na dany przyrzad czy pomoc naukowa jest objety ulga, a potem zadbac, by w fakturze VAT znalazl sie symbol towaru.

1. Bezposredni zwiazek z wykonywanym zawodem i praca

SPIS TRESCI

Mozna skorzystac z tej ulgi, jezeli wydatki nia objete byly poniesione w okresie zatrudnienia. Nie ma wiec prawa do niej osoba bedaca pracownikiem, ktora np. ksiazki fachowe bezposrednio wykorzystywane w pracy kupila w okresie, gdy nie pracowala, bo jeszcze sie uczyla.

Prowadzacy dzialalnosc gospodarcza zaliczaja tego rodzaju wydatki, jezeli zostaly poniesione w celu uzyskania przychodow, w ciezar kosztow firmy. Uzyskujacy dochody z umow zlecenia, o dzielo, z honorariow autorskich otrzymuja ich rekompensate w formie zryczaltowanych kosztow uzyskania przychodow. Nie maja wiec juz do niej prawa.

Ulga na przyrzady, pomoce naukowe, programy komputerowe i wydawnictwa fachowe przysluguje rowniez osobie, ktora pobiera emeryture albo rente i jednoczesnie pracuje na podstawie umowy o prace (np. na pol etatu). Oczywiscie ma ona prawo do tego odliczenia z racji dochodow ze stosunku pracy. Nie moze z niego korzystac podatnik pobierajacy emeryture lub rente i jednoczesnie uzyskujacy dochody z umow zlecenia albo o dzielo.

Trzeba caly czas pamietac o podstawowym warunku tej ulgi: wydatek mozna zrekompensowac, pomniejszajac podatek o 19 proc. wydatku wylacznie wtedy, gdy jednoczesnie ma on bezposredni zwiazek z wykonywanym zawodem i wykonywana praca. Z przepisow mozna wnosic, ze ulga nie bedzie przyslugiwala, jezeli kupiony przedmiot, ksiazka itd. moglyby sluzyc tylko w zawodzie wyuczonym, ale aktualnie nie wykonywanym. Natomiast osoba, ktora pracuje w zawodzie nie bedacym jej zawodem wyuczonym, moze skorzystac z ulgi na przyrzady, pomoce naukowe, literature fachowa, programy komputerowe majace zwiazek z aktualnie wykonywana praca. Nie ma wiec do niej prawa ten, kto jest pracownikiem, ale np. kupiony przez niego komputer nie ma zwiazku z praca, lecz jest tylko przydatny na studiach w szkole wyzszej (do pisania prac wymaganych w toku studiow i wykonywania zwiazanych z tym obliczen). W razie zakwestionowania pomniejszenia podatku z tytulu konkretnego zakupu podatnik bedzie musial przekonac urzad skarbowy, ze wydatek ma bezposredni zwiazek z wykonywanym przez niego zawodem i praca.

2. Na raty i w malzenstwie

SPIS TRESCI

Mozna korzystac z ulgi w razie kupienia przyrzadu, pomocy naukowej, np. komputera, instrumentu muzycznego przez muzyka, na raty. Zgodnie z przepisami o podatku od towarow i uslug podatnicy VAT sa obowiazani do dokumentowania sprzedazy towarow lub uslug faktura VAT. Taka fakture musza wystawic na zadanie osob fizycznych nie prowadzacych dzialalnosci gospodarczej takze w wypadku sprzedazy ratalnej. Odliczeniu podlegaja raty faktycznie w danym roku zaplacone. Dokumentem uprawniajacym do odliczenia bedzie w takim wypadku faktura wystawiona przez podatnika VAT, lacznie z dowodami wplaty kolejnych rat dokonanych w tymze roku.

Mozliwe jest korzystanie z ulgi przez obojga malzonkow, jesli wspolnie kupili przyrzad czy pomoc naukowa sluzace do wykonywania zawodu, np. nauczycielka i ksiegowy kupili wspolnie komputer. W takim wypadku, zgodnie z ogolna zasada, kazdemu z nich przysluguje odrebny limit odliczen. Jezeli malzonkowie nabyli w 2001 r. komputer o wartosci np. 6000 zl, to kazde z nich korzysta z ulgi w odniesieniu do polowy wydatku. W tym wypadku wydatek przypadajacy na kazdego z malzonkow przekracza kwote objeta ulga (2100 zl), kazde wiec z nich ma prawo do odliczenia od podatku tylko po 399 zl (w sumie malzonkowie odniosa korzysc w kwocie 798 zl). Nadwyzka wydatku i u meza, i u zony ponad 21O0 zl nie jest objeta odliczeniem.

Ulga z racji wspolnego zakupienia przez malzonkow przyrzadu czy pomocy naukowej przysluguje zarowno gdy skladaja oni wspolne zeznanie podatkowe, jak i wtedy, gdy rozliczaja sie oddzielnie. Faktura z VAT moze byc wystawiona na imie tylko jednego z nich. Potwierdzil to NSA w wyroku z 12 stycznia 1999 r. (sygn. III SA 2903/97), ale lepiej, by byla na oboje malzonkow.

Wszystkie wydatki, z racji ktorych korzysta sie z ulg, trzeba udokumentowac. Warunkiem odliczenia 19 proc. (w granicach limitu 399 zl w 2001 r. i 433,20 zl w 2002 r.) tego, co sie wydalo na przyrzady i pomoce naukowe oraz na programy komputerowe, a takze wydawnictwa fachowe, jest faktura VAT albo dowod odprawy celnej.

V. Na prywatne leczenie

SPIS TRESCI

Ulga na odplatne prywatne leczenie przysluguje z racji wydatkow na swiadczenia wymienione w przepisach o zakladach opieki zdrowotnej, udzielane przez niepubliczne zaklady opieki zdrowotnej dzialajace na zasadach okreslonych w tych przepisach, a takze przez lekarzy i lekarzy dentystow prowadzacych praktyke indywidualna zgodnie z przepisami o zawodzie lekarza lub o wykonywaniu praktyki dentystycznej. W zeznaniu za 2001 r. mozna skorzystac z niej po raz ostatni. Z 1 stycznia 2002 r. zniknela definitywnie.

Polegala ona na odliczeniu, w granicach limitu, 19 proc. wydatkow na odplatne swiadczenia zdrowotne od podatku. Natomiast limit odliczenia za 2001 r. wynosil 370,24 zl, co odpowiada wydatkowi na te swiadczenia w wysokosci 1958,63 zl. Wydatki przekraczajace limit nie sa objete ulga i nie przechodza na nastepny rok.

Ulga ta w 2001 r. obejmowala wydatki na swiadczenia na rzecz samego podatnika, a takze jego malzonka oraz dzieci wlasnych i przysposobionych, jezeli malzonek lub dzieci nie uzyskaly w roku podatkowym dochodow, z wyjatkiem dochodow zwolnionych (wolnych) od podatku dochodowego (te sie nie licza). Jezeli bowiem dzieci lub zona mialy wlasne dochody, to moga sfinansowac z nich wydatki na leczenie i przyslugiwala im z tego tytulu wlasna ulga i oddzielny limit. Nie odbiera natomiast rodzicom prawa do ulgi z racji odplatnego leczenia studenta czy ucznia to, ze otrzymywal on np. stypendium naukowe czy jakies swiadczenie z uczelni w zwiazku z odbyciem studenckiej praktyki zawodowej lub ze mial dochody z gry na gieldzie. Wszystkie one sa bowiem zwolnione z podatku dochodowego.

Jest to limit odliczen na jednego podatnika, a nie na osobe korzystajaca z tych swiadczen. Nie ma znaczenia, ilu osob (czlonkow rodziny) wydatki te dotycza. Jesli jednak oboje malzonkowie uzyskiwali w 2001 r. opodatkowane dochody, rodzina miala w sumie do dyspozycji dwa limity odliczen.

Odplatne swiadczenia zdrowotne objete omawiana ulga wymienia ustawa z 30 sierpnia 1991 r. o zakladach opieki zdrowotnej (Dz. U. nr 91, poz. 408 ze zm.). Wynika z niej, iz takim swiadczeniem jest kazde dzialanie sluzace zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia oraz inne dzialania medyczne wynikajace z procesu leczenia lub przepisow odrebnych regulujacych zasady ich wykonywania. Przykladowo w art. 3 ustawy wymienia sie kilkanascie rodzajow takich swiadczen, ktore sa objete omawiana ulga. Sa to wydatki na:

  • badanie i porade lekarska,
  • leczenie,
  • badanie i terapie psychologiczna,
  • rehabilitacje lecznicza,
  • opieke nad ciezarna, jej porodem i pologiem oraz nad noworodkiem,
  • opieke nad zdrowym dzieckiem,
  • badania diagnostyczne, w tym z analityka medyczna,
  • pielegnacje chorych,
  • pielegnacje niepelnosprawnych i opieke nad nimi,
  • opieke paliatywno-hospicyjna,
  • orzekanie i opiniowanie o stanie zdrowia,
  • zapobieganie powstawaniu urazow i chorob przez dzialania profilaktyczne oraz szczepienia ochronne,
  • czynnosci techniczne z zakresu protetyki i ortodoncji,
  • czynnosci z zakresu zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i srodki pomocnicze.

Jak z tego wynika, ulga ta nie obejmuje wydatkow na kupno lekow w aptece. W swietle przytoczonych przepisow lek nie jest swiadczeniem zdrowotnym, a apteka - zakladem opieki zdrowotnej. Odplatnosc za leki moze natomiast wchodzic w sklad oplaty za leczenie, a wiec w ten sposob posrednio bedzie takze objeta odliczeniem (jesli i ja bedzie uwzglednial rachunek). Odlicza sie tez wydatki na tzw. protezy endogenne.

Co wazne, ulga te nie dotyczy oplat za swiadczenia zdrowotne pobierane przez placowki majace status publicznego zakladu opieki zdrowotnej.

Warunkiem korzystania z niej jest posiadanie dokumentow stwierdzajacych poniesienie objetych nia wydatkow. Ustala sie je na podstawie faktury lub rachunku wystawionego przez zaklad albo lekarza, zwierajacego m.in. imie, nazwisko i adres osoby korzystajacej ze swiadczenia zdrowotnego, tj. podatnika, jego malzonka lub dziecka.

Rozdzial 3

Wydatki odliczane od dochodu

SPIS TRESCI

Takze w 2001 r. i 2002 r. niektore ulgi nadal polegaja na odliczeniu od dochodu. Jedna z nich - dla budujacych domy z mieszkaniami na wynajem (w 2001 r. przestala obowiazywac, z mozliwoscia kontynuowania odliczen do konca 2003 r. z racji inwestycji rozpoczetej przed 1 stycznia 2001 r.) - przedstawiono w rozdziale 1: "Ulgi mieszkaniowe". Tutaj o pozostalych. Ich katalog w 2002 r. jest taki sam jak w 2001 r., z korektami dotyczacymi sposobu dokumentowania darowizn. Nowej ulgi na splate odsetek od kredytow mieszkaniowych formalnie do tej kategorii zaliczyc nie mozna, poniewaz o odsetki pomniejszac sie bedzie nie dochod, lecz podstawe opodatkowania, tj. dochod pomniejszony o przyslugujace od niego odliczenia, czyli przede wszystkim o skladki na ubezpieczenia spoleczne (emerytalne, rentowe, chorobowe) i np. darowizny na szlachetne cele czy wydatki na cele rehabilitacyjne. To nowe odliczenie omowiono w ostatnim punkcie rozdzialu 1 niniejszej czesci: "Ulgi mieszkaniowe".

I. Skladki na ubezpieczenia spoleczne

SPIS TRESCI

Od 1999 r., tj. od reformy ubezpieczen spolecznych, najwazniejszym i najpowszechniejszym w praktyce odliczeniem od dochodu dla wszystkich podatnikow sa skladki na ubezpieczenia spoleczne. Wczesniej oplacali je z wlasnej kieszeni przede wszystkim prowadzacy dzialalnosc gospodarcza, tworcy, a czesciowo takze osoby utrzymujace sie ze stalych umow zlecenia. Za pracownikow, czlonkow spoldzielni rolniczych itd. oplacal je wylacznie zaklad pracy. Prawo do odliczania skladek istnieje zarowno w 2001 r., jak i w 2002 r.

Wysokosc skladek na poszczegolne rodzaje ubezpieczen spolecznych i sposob ich oplacania normuje ustawa z 13 pazdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczen spolecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm). Obejmuja one:

  • ubezpieczenie emerytalne,
  • ubezpieczenie rentowe,
  • ubezpieczenie w razie choroby i macierzynstwa, zwane chorobowym, oraz
  • ubezpieczenie z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych, zwane wypadkowym.

Podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne dla osob, ktore placa podatek od dochodow osobistych, jest co do zasady przychod (nie dochod) tozsamy z przychodem w rozumieniu przepisow updf (z pewnymi wyjatkami, o ktorych dalej). Tak to ujmuje art. 18 w zwiazku z art. 4 pkt 9 i 10, art. 20 ustawy z 13 pazdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczen spolecznych w odniesieniu do skladek na ubezpieczenia spoleczne: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Reguly ustalania podstawy wymiaru skladek zostaly okreslone w rozporzadzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegolowych zasad ustalania podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. nr 161, poz. 1106), w ktorym wylaczono z podstawy wymiaru skladek pewne rodzaje przychodow. Sa wsrod nich rodzaje przychodow (dochodow) objete podatkiem od dochodow osobistych.

Pracownikom, czlonkom spoldzielni itd., czyli bardzo duzej grupie osob, od ktorych skladki pobiera i wplaca do ZUS platnik (chodzi przede wszystkim o pracodawce), w praktyce nie jest potrzebna dokladna znajomosc regul ich ustalania. W zeznaniu podatkowym posluza sie informacjami o skladkach przeslanymi im przez platnikow (gdy chodzi o pracownikow - na PIT-11). Niektore grupy moga jednak same niejako ksztaltowac wysokosc skladek. Tak wiec dla wykonujacych prace na umowie zlecenia i agencyjnej podstawa ich wymiaru jest zasadniczo zadeklarowana kwota, nie nizsza jednak niz kwota najnizszego wynagrodzenia, a dla prowadzacych dzialalnosc pozarolnicza - zadeklarowana kwota, nie nizsza niz 60 proc. przecietnego wynagrodzenia (zmieniajaca sie co kwartal).

Dla majacych najwyzsze dochody istotne jest, ze skladki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe placi sie tylko od przychodow nie wyzszych niz trzydziestokrotnosc prognozowanego przecietnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej (w 2001 r. byla to kwota 62.940 zl, a w 2002 r. - 64.620 zl). Skladki sa pobierane do momentu, gdy przychody danej osoby osiagna ten limit. Podstawa zas wymiaru skladek na ubezpieczenie chorobowe dla osob, ktore podlegaja mu dobrowolnie, a do tej grupy naleza m.in. prowadzacy dzialalnosc gospodarcza i wykonujacy prace nakladcza, nie moze przekraczac 250 proc. przecietnego miesiecznego wynagrodzenia w danym kwartale. Ograniczenie zas w postaci trzydziestokrotnosci wynagrodzenia nie obowiazuje w odniesieniu do skladek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe. Oblicza sie je od calosci podstawy wymiaru skladki odnoszacej sie do danej osoby. Z kolei przy obliczaniu skladki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe w przychodzie nie uwzglednia sie wynagrodzenia za czas niezdolnosci go pracy.

Prowadzacy dzialalnosc pozarolnicza i osoby z nimi wspolpracujace, tworcy i artysci oraz wykonujacy wolny zawod w rozumieniu updf, placa wszystkie skladki na wszystkie rodzaje ubezpieczen w calosci z wlasnej kieszeni. Dla osob tych dobrowolne jest ubezpieczenie na wypadek choroby i macierzynstwa. Dotyczy to rowniez wykonujacych prace na podstawie umowy zlecenia i agencyjnej oraz nakladcza (ci ostatni w ogole nie podlegaja ubezpieczeniu wypadkowemu, a zleceniobiorcy moga mu podlegac w zaleznosci od miejsca wykonywania pracy). W calosci pokrywaja je rowniez osoby objete ubezpieczeniem rentowym i emerytalnym dobrowolnym (np. malzonkowie osob skierowanych do pracy w przedstawicielstwach dyplomatycznych, obywatele polscy pracujacy za granica u zagranicznych pracodawcow).

Polowe skladki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ubezpieczeni bedacy pracownikami, wykonujacy prace nakladcza, czlonkowie spoldzielni, wykonujacy odplatnie prace wiezniowie, a takze zolnierze zawodowi, funkcjonariusze policji, UOP itd. finansuja od 1999 r. z wlasnych pieniedzy. Druga czesc pokryje platnik (pracodawca, jednostka wlasciwa dla funkcjonariuszy policji, zolnierzy zawodowych itd.). W calosci znakomita wiekszosc ubezpieczonych, w tym wszyscy pracownicy, czlonkowie spoldzielni, musi finansowac z wlasnej kieszeni skladki na ubezpieczenie chorobowe. Tylko skladki na ubezpieczenie wypadkowe obciazaja w calosci pracodawce oraz prowadzacego dzialalnosc gospodarcza w stosunku do osoby z nim wspolpracujacej (chalupnicy oplacaja je z wlasnej kieszeni).

Stopy procentowe skladek sa nastepujace:

  • 19,52 proc. podstawy wymiaru - na ubezpieczenie emerytalne,
  • 13 proc. podstawy wymiaru - na ubezpieczenie rentowe,
  • 2,45 proc. podstawy wymiaru - na ubezpieczenie chorobowe,
  • od 0,40 proc. do 8,12 proc. podstawy wymiaru - na ubezpieczenie wypadkowe (te skladke dla kazdego platnika bedzie ustalac w formie decyzji ZUS).

Wszystkim placacym podatek od dochodow osobistych (wedle skali podatkowej) przysluguje prawo do pomniejszenia dochodu do opodatkowania o zaplacone przez nich (wlasne i osob wspolpracujacych) albo potracone przez platnika (pracodawce, jednostke wyplacajaca swiadczenia socjalne itd.) skladki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe okreslone w przepisach o systemie ubezpieczen spolecznych (czyli w ustawie z 13 pazdziernika 1998 r. i przepisach wykonawczych do niej), jesli nie zostaly zaliczone do kosztow uzyskania przychodow (to ostanie zastrzezenie dotyczy w praktyce skladek placonych przez przedsiebiorcow za siebie i osoby wspolpracujace). A zatem, poza skladka na ubezpieczenie zdrowotne, ktora odlicza sie tylko od podatku, osoby prowadzace dzialalnosc gospodarcza moga oplacone skladki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe wlasne i osob wspolpracujacych zaliczac na biezaco w ciezar kosztow firmy.

Prowadzacy dzialalnosc gospodarcza, wplacajacy zaliczki na podatek samodzielnie, moga zatem oplacone skladki na ubezpieczenie spoleczne wlasne i osob wspolpracujacych:

  • zaliczyc w koszty uzyskania przychodow w deklaracji na zaliczke na podatek dochodowy za miesiac, w ktorym skladke wplacili (a wiec sukcesywnie, w ciagu calego roku), albo
  • odliczyc skladke od dochodu wykazanego w deklaracji na zaliczke na podatek dochodowy za miesiac, w ktorym skladke zaplacili (a wiec rowniez sukcesywnie, w ciagu calego roku), lub tez
  • odliczyc skladki od dochodu dopiero w zeznaniu rocznym.

Przedsiebiorcy moga - stosownie do przepisow - zrekompensowac skladki zaplacone przez siebie za pracownikow przez zaliczenie ich w koszty uzyskania przychodow.

Zarowno w odniesieniu do tej grupy podatnikow, jak i placacych skladki za posrednictwem platnika wylaczono mozliwosc odliczania skladek, ktorych podstawa wymiaru jest dochod (przychod) zwolniony z podatku na podstawie art. 21 lub 52 updf. Chodzic moze np. o zwolniona z podatku czesc dochodow osob przebywajacych czasowo za granica w wysokosci odpowiadajacej rownowartosci diet, dodatki dewizowe dla marynarzy i rybakow.

Skladki na ubezpieczenia spoleczne sa z zasady traktowane podobnie jak ulgi odliczane od dochodu - np. darowizny, skladki na rzecz organizacji, do ktorych przynaleznosc jest obowiazkowa, czy wydatki na budowe domow z mieszkaniami na wynajem. Jednak te inne ulgi placacy zaliczki na podatek od dochodow osobistych za posrednictwem platnikow zasadniczo konsumuja dopiero w zeznaniu rocznym. Natomiast skladki na ubezpieczenie spoleczne placone przez podatnika z wlasnej kieszeni - zarowno na ubezpieczenia obowiazkowe, jak i dla niektorych grup dobrowolne (jesli dany podatnik zdecydowal sie na takie ubezpieczenie) - sa odliczane od dochodu na biezaco. Dotyczy to zarowno placacych zaliczki na podatek od dochodow osobistych samodzielnie (a wiec przede wszystkim prowadzacych dzialalnosc gospodarcza), jak i tych, ktorym zaliczke na podatek dochodowy potraca platnik.

Zaklady pracy (wyplacajace naleznosci ze stosunku sluzbowego, stosunku pracy, spoldzielczego stosunku pracy, stosunku pracy nakladczej) sa zobowiazane do obliczania i potracania zaliczki na podatek od dochodow osobistych od uzyskanych w ciagu miesiaca przychodow (w rozumieniu art. 12 updf), pomniejszonych o dotychczasowe zryczaltowane koszty uzyskania przychodow oraz o potracone przez platnika (czyli tenze zaklad pracy) w danym miesiacu skladki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz chorobowe.

Nie tylko wiec podatek w skali roku, ale rowniez zaliczki na podatek placi sie od dochodow pomniejszonych zarowno o koszty uzyskania przychodow, jak i o wskazane skladki na ubezpieczenia spoleczne potracone przez platnika albo samego podatnika. Osoby skladajace roczne zeznanie podatkowe wykazuja oczywiscie zaplacone samodzielnie i sciagniete od nich skladki ubezpieczeniowe jako odliczenie od dochodu przyslugujace na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2 updf. Uwzglednia je rowniez zaklad pracy dokonujacy rozliczenia rocznego. Informacje o potraconych skladkach razem z informacja o dochodach, kosztach ich uzyskania i pobranych zaliczkach skladajacy zeznanie podatkowe otrzymaja od platnika.

Nie podlegaja odliczaniu ani od dochodu, ani od podatku skladki wnoszone do pracowniczych funduszy emerytalnych, czyli placone na tzw. III filar.

Mozliwosc rekompensowania skladki na ubezpieczenie spoleczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) maja takze podatnicy objeci ryczaltem od przychodow ewidencjonowanych. Art. 11 ust. 1 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczaltowanym podatku dochodowym pozwala im na odliczanie od przychodow wszystkich wydatkow przewidzianych w art. 26 ust. 1 updf, a wiec rowniez zaplaconych przez nich skladek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe, jesli nie zostaly odliczone na podstawie updf, a wiec od dochodow opodatkowanych na zasadach ogolnych, jesli podatnik takie uzyskal.

W rozliczeniach z fiskusem podatnik musi kierowac sie wlasnymi dokumentami dotyczacymi skladek zaplaconych przez siebie i odliczonych od dochodu (na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe) lub od podatku (na ubezpieczenie zdrowotne) albo informacjami dostarczonymi przez platnika, co dotyczy pracownikow najemnych oraz emerytow i rencistow (tych ostatnich w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego). Dane dotyczace zaplaconych skladek (i potraconych od dochodu albo podatku), zawarte w stosownym formularzu PIT (dla pracownikow PIT-11) otrzymanym od platnika (zakladu pracy) sa podstawa do sporzadzenia zeznania rocznego.

Wysokosc wydatkow na ubezpieczenia spoleczne przy sporzadzaniu zeznania podatkowego ustala sie na podstawie dokumentow stwierdzajacych ich poniesienie.

II. Obowiazkowe skladki, gornicza oplata, dla zatrudniajacych wiezniow

SPIS TRESCI

Od dochodu odlicza sie skladki na rzecz organizacji, do ktorych przynaleznosc podatnika jest obowiazkowa, a wiec obowiazkowe jest rowniez placenie skladek (art. 26 ust. 1 pkt 3 updf). Dotyczy to m.in. lekarzy, lekarzy weterynarii, radcow prawnych, aptekarzy, pielegniarek i poloznych, maklerow, doradcow podatkowych. Odliczenie to przysluguje tylko wtedy, gdy skladki nie zostaly zaliczone do kosztow uzyskania przychodow. Nie sa one limitowane. Odlicza sie od dochodu pelna kwote zaplaconych skladek.

Nie mozna odliczac skladek na rzecz organizacji, do ktorych przynaleznosc jest dobrowolna, np. na rzecz zwiazkow zawodowych.

Dochod wolno pomniejszyc, ale tylko za 2001 r., o kwote, o ktora zostala obnizona podstawowa oplata eksploatacyjna za wydobywanie kopalin (w 2002 r. ulgi tej juz nie ma). Obnizke oplaty (do 50 proc.) moga uzyskac stosujacy technologie przyjazne dla srodowiska, wydobywajacy pierwiastki sladowe, prowadzacy wydobycie w szczegolnie trudnych warunkach gorniczych i geologicznych. Mozliwosc odliczenia jej od dochodu byla rodzajem podatkowej premii.

Podatnik zatrudniajacy osoby pozbawione wolnosci (w innym niz przywiezienny zaklad pracy) ma prawo do odliczania od dochodu kwoty rownej funduszowi wynagrodzen przyslugujacych tym osobom. Chodzi o premiowanie przedsiebiorcow decydujacych sie na zatrudnienie skazanych.

III. Nienalezne emerytury i renty, nienalezne swiadczenia

SPIS TRESCI

Wolno odliczyc zwrocone do ZUS renty i emerytury pobrane nienaleznie, zwykle wskutek przekroczenia w danym roku limitu dodatkowego dochodu powodujacego zawieszenie lub ograniczenie prawa do tych swiadczen, a takze zwrocone, nienalezne zasilki z ubezpieczenia spolecznego (art. 26 ust. 1 pkt 4 updf). Emeryt czy rencista ma obowiazek oddac nienalezne (zawyzone) swiadczenia w pelnej wysokosci, bez pomniejszenia o pobrany podatek. Dotyczy to takze nienaleznych zasilkow z ubezpieczenia spolecznego. Zwraca sie wiec wszystkie te swiadczenia w wysokosci brutto, choc wyplacono mu je w wysokosci netto (pomniejszone o zaliczke na podatek). Mozliwosc odliczenia zwroconego swiadczenia (w pelnej kwocie) od swego dochodu powoduje odzyskanie tej roznicy (tj. potraconej zaliczki na podatek).

Odliczenie to jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy nienaleznych swiadczen nie potracil ZUS. Jesli ZUS odliczy je od biezacej emerytury lub renty, nie moze juz dokonac tego podatnik. Wysokosc zwrotu nienaleznie pobranej emerytury lub renty jest okreslona w decyzji ZUS. Jezeli jednak swiadczeniobiorca dla unikniecia zmniejszenia lub zawieszenia wyplaty swiadczenia wplaca nienaleznie pobrane swiadczenie na Fundusz Ubezpieczen Spolecznych (wplaty te sa dobrowolne), to kwoty tej nie ma prawa odliczyc w zeznaniu od dochodu, poniewaz wplata obejmuje kwote przekroczenia netto (bez podatku).

Od dochodu odlicza sie takze swiadczenia, ktore uprzednio zwiekszyly dochod podlegajacy opodatkowaniu, w kwotach uwzgledniajacych pobrany podatek dochodowy, jezeli zwroty te nie zostaly potracone przez platnika (art. 26 ust. 1 pkt 5 updf). Dotyczyc to moze zwroconych wynagrodzen. Osoby, ktore dokonaly takich zwrotow w wysokosci brutto, wraz z podatkiem dochodowym, moga te sama kwote odliczyc od dochodu w zeznaniu rocznym.

IV. Na rehabilitacje inwalidow

SPIS TRESCI

Ulga z racji wydatkow na cele rehabilitacyjne, w ktorej ramach mozna odliczac od dochodu czesciowo m.in. wydatki na lekarstwa, przysluguje wylacznie niepelnosprawnym oraz podatnikom, ktorzy maja na utrzymaniu takie osoby. Polega na odliczeniu wydatkow nia objetych od dochodu. Niektore z wydatkow sa limitowane, inne odlicza sie w calosci.

Wedle przepisow podatkowych warunkiem korzystania z ulgi na cele rehabilitacyjne jest posiadanie przez osobe, ktorej dotyczy wydatek:

  • orzeczenia o zakwalifikowaniu przez organa orzekajace do jednego z trzech stopni niepelnosprawnosci, okreslonych w odrebnych przepisach,
  • decyzji przyznajacej rente z tytulu calkowitej lub czesciowej niezdolnosci do pracy albo rente szkoleniowa, albo
  • orzeczenia o rodzaju i stopniu niepelnosprawnosci osoby, ktora nie ukonczyla 16 lat, wydanego na podstawie odrebnych przepisow.

Gdy chodzi o osoby dorosle, do 1 wrzesnia 1997 r. orzeczeniem o niepelnosprawnosci bylo oficjalne orzeczenie o zaliczeniu do okreslonej grupy inwalidow: I, II lub III. Od 1 wrzesnia 1997 r. zmienily sie przepisy dotyczace niepelnosprawnosci i inwalidztwa. Orzecznictwo w tym zakresie jest dwutorowe: odmienne dla celow emerytalno-rentowych i dla celow zatrudnienia i rehabilitacji osob niepelnosprawnych.

Kwestie orzekania o niepelnosprawnosci dla celow zatrudniania i rehabilitacji normuje obecnie ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osob niepelnosprawnych (Dz. U. nr 123, poz. 776 ze zm.). Dotyczy ona trzech kategorii osob:

  • zakwalifikowanych przez organa orzekajace do jednego z nastepujacych stopni niepelnosprawnosci: znacznego, umiarkowanego lub lekkiego,
  • majacych orzeczenie o calkowitej lub czesciowej niezdolnosci do pracy na podstawie odrebnych przepisow (tj. rentowych),
  • niepelnosprawnych, ktorzy nie ukonczyli 16 lat.

Dotychczasowe orzeczenia o grupie inwalidzkiej sa oczywiscie nadal wazne. Osoby majace ustalone prawo do swiadczen z ubezpieczenia spolecznego wskutek zaliczenia na podstawie starych przepisow do I grupy inwalidow uwaza sie za calkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji, do II grupy - za calkowicie niezdolne do pracy, a do grupy III - za czesciowo niezdolne do pracy. U dzieci do lat 16 rodzaj i stopien niepelnosprawnosci stwierdza sie teraz w trybie ustalonym w rozporzadzeniu wykonawczym do wskazanej ustawy z 1997 r.

Odliczenia sa, oczywiscie, mozliwe takze, gdy osoba, ktorej wydatek dotyczy, posiada orzeczenie o niepelnosprawnosci wydane przez wlasciwy organ na podstawie starych przepisow, a wiec o przyznaniu grupy inwalidzkiej I, II lub III lub w odniesieniu do dzieci do lat 16 - orzeczenie o niepelnosprawnosci wydane przez lekarza specjaliste.

Korzystac z omawianej ulgi moze rowniez podatnik majacy na utrzymaniu niepelnosprawnego, ale tylko jesli nalezy on do nastepujacego kregu: wspolmalzonek, dziecko wlasne i przysposobione, dziecko obce przyjete na wychowanie, pasierb, rodzice, tesciowie, rodzenstwo, ojczym, macocha, zieciowie i synowe.

Podatnik taki moze odliczac wydatki ponoszone na rehabilitacje jedynie pod warunkiem, ze dochody osoby niepelnosprawnej bedacej na jego utrzymaniu nie przekroczyly w danym roku dwunastokrotnosci kwoty najnizszego wynagrodzenia pracownikow za grudzien roku poprzedzajacego rok podatkowy. W 2001 r. limit ten wynosil 8400 zl, a w 2002 r. wyznacza go kwota zl 9120 zl. Jesli dochody osoby niepelnosprawnej z danego roku okazalyby sie wyzsze, podatnik nie moze korzystac z ulgi. Jezeli wydatki na cele rehabilitacyjne pokrywal sam niepelnosprawny, wolno mu je oczywiscie odliczyc od swego dochodu.

Ulga obejmuje wydatki faktycznie poniesione w danym roku. Tylko niektore z nich sa limitowane. Punktem odniesienia do wyznaczania tych limitow jest najnizsze wynagrodzenie pracownikow z grudnia roku poprzedzajacego rok podatkowy (jego trzykrotnosc, a przy odliczeniu na leki - jego czesc). Inne wydatki odlicza sie bez zadnych ograniczen kwotowych, zasadniczo w pelnej wysokosci (chyba ze czesc wydatku zostala pokryta z funduszow na rehabilitacje lub zwrocona w inny sposob).

Ulga objeto tylko rodzaje wydatkow na cele rehabilitacyjne okreslone, czesto w sposob dosc ogolny, w updf. Sa to wydatki na:

  • adaptacje i wyposazenie mieszkan oraz budynkow mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci,
  • przystosowanie pojazdow mechanicznych (np. samochodow) do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci,
  • zakup i naprawe indywidualnego sprzetu, urzadzen i narzedzi technicznych niezbednych w rehabilitacji oraz ulatwiajacych wykonywanie czynnosci zyciowych, stosownie do potrzeb wynikajacych z niepelnosprawnosci,
  • zakup wydawnictw (ksiazek, broszur itp.) i materialow (pomocy) szkoleniowych,
  • odplatnosc za pobyt na turnusie rehabilitacyjno-usprawniajacym,
  • odplatnosc za pobyt na leczeniu sanatoryjnym, w placowkach leczniczo-sanatoryjnych, rehabilitacyjno-szkoleniowych i leczniczo-opiekunczych, opiekunczo- pielegnacyjnych, leczniczo-wychowawczych i szkolno-wychowawczych oraz za zabiegi rehabilitacyjno-usprawniajace,
  • oplacenie przewodnikow osob niewidomych I grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i osob o znacznym stopniu niepelnosprawnosci) i II grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnych do pracy i osob o umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci) oraz osob z niepelnosprawnoscia narzadu ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i osob o znacznym stopniu niepelnosprawnosci), w kwocie nie przekraczajacej w 2001 - 2100 zl, a w 2002 r. - 2280 zl,
  • utrzymanie przez osoby niewidome psow przewodnikow, do tego samego limitu, tj. do 2100 zl za caly 2001 r. i 2280 zl za 2002 r.,
  • opieke pielegniarska w domu nad osoba niepelnosprawna w okresie przewleklej choroby uniemozliwiajacej poruszanie sie oraz uslugi opiekuncze swiadczone dla osob niepelnosprawnych zaliczonych do I grupy inwalidztwa (calkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i osob o znacznym stopniu niepelnosprawnosci),
  • oplacenie tlumacza jezyka migowego,
  • kolonie dla dzieci i obozy dla dzieci i mlodziezy niepelnosprawnej oraz dzieci osob niepelnosprawnych,
  • odplatny konieczny przywoz osoby niepelnosprawnej na niezbedne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne:

- karetka transportu sanitarnego (bez wzgledu na grupe inwalidztwa),

- rowniez innymi srodkami transportu (np. taksowka), ale tylko gdy niepelnosprawny nalezy do I lub II grupy inwalidzkiej (odliczenie to nie dotyczy inwalidow III grupy), oraz dzieci niepelnosprawnych do lat 16,

  • uzywanie samochodu osobowego, stanowiacego wlasnosc osoby niepelnosprawnej zaliczonej do I grupy inwalidztwa lub do II grupy inwalidztwa lub podatnika majacego na utrzymaniu osobe niepelnosprawna zaliczona do I lub II grupy inwalidztwa albo dziecko niepelnosprawne do lat 16, dla potrzeb zwiazanych z przewozem na niezbedne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne - w wysokosci nie przekraczajacej za 2001 r. 2100 zl, a za 2002 r. - 2280 zl; pojazd musi byc wlasnosc niepelnosprawnego lub osoby go utrzymujacej, a nie uzyczony, wynajety, udostepniony, chocby przez czlonka najblizszej rodziny,
  • odplatne przejazdy srodkami transportu publicznego zwiazane z pobytem na:

- turnusie rehabilitacyjno-usprawniajacym,

- leczeniu sanatoryjnym w placowkach leczniczo-sanatoryjnych, rehabilitacyjno-szkoleniowych, leczniczo-opiekunczych, opiekunczo-pielegnacyjnych, leczniczo-wychowawczych i szkolno-wychowawczych,

- koloniach i obozach dla dzieci i mlodziezy niepelnosprawnej oraz dzieci osob niepelnosprawnych.

Mozliwe jest tez odliczenie od dochodu - pod pewnymi warunkami - czesci wydatkow niepelnosprawnego na leki. Wchodzi ono w rachube tylko wowczas, gdy wydatki te przekraczaja miesiecznie rownowartosc 20 proc. najnizszego wynagrodzenia pracownikow za grudzien roku poprzedzajacego rok podatkowy, a wiec w 2001 r. - 140 zl. Ulga na leki obejmuje tylko roznice (nadwyzke) miedzy wskazana kwota (140 zl) a wydatkami na leki poniesionymi w danym miesiacu (jest to ulga miesieczna). Jezeli wiec niepelnosprawny wydal w 2001 r. w danym miesiacu na nie np. 195 zl, to z tej racji ma prawo odliczyc od dochodu tylko 55 zl (195 zl - 140 zl = 55 zl). W 2002 r. mozna wedlug wskazanej metody odpisac od dochodu wydatek na leki przekraczajacy miesiecznie 152 zl.

Niezbednym warunkiem odliczenia jest tez stwierdzenie przez lekarza specjaliste, ze niepelnosprawny powinien stosowac (stale lub czasowo) okreslone leki, ktorych wartosc w ciagu miesiaca przekracza w 2001 r. 140 zl, a w 2002 r. - 152 zl. Nie mozna odliczac od dochodu wydatkow na leki, chocby byly bardzo kosztowne i przyjmowane przez dluzszy czas na podstawie orzeczenia lekarza specjalisty, jezeli chory nie ma orzeczonej konkretnej grupy inwalidztwa (niepelnosprawnosci, niezdolnosci do pracy).

Wydatki na wskazane cele rehabilitacyjne odlicza sie od dochodu tylko wtedy, gdy nie byly finansowane ze srodkow zakladowego funduszu rehabilitacji osob niepelnosprawnych lub Panstwowego Funduszu Rehabilitacji Osob Niepelnosprawnych lub ze srodkow kas chorych, badz gdy nie zwrocono ich podatnikowi w zadnej innej formie. Jesli byly czesciowo sfinansowane z tych funduszy (czesciowo zwrocone), odlicza sie roznice miedzy tym, co zaplacil niepelnosprawny (lub podatnik utrzymujacy taka osobe) a kwota zaplacona z tych funduszy.

Wydatki objete ulga na rehabilitacje musza byc udokumentowane (trzeba miec dowod potwierdzajacy ich poniesienie). Nie trzeba dokumentowac tylko wydatkow na:

  • utrzymanie psa przewodnika osoby niewidomej (odliczenie za caly 2001 r. 2100 zl i 2280 zl za 2002 r.),
  • ryczaltu (w 2001 r. - 2100 zl, w 2002 r. - 2280 zl w skali roku) na uzywanie wlasnego samochodu osobowego na przewozy niepelnosprawnych zaliczonych do I lub II grupy inwalidztwa lub niepelnosprawnych dzieci do lat 16 na niezbedne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne,
  • oplacenie przewodnika osoby niewidomej z I lub II grupa inwalidztwa oraz osob z niepelnosprawnoscia ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa w (odliczenie za 2001 - 2100 zl, za 2002 r. - 2280 zl).

V. Darowizny

SPIS TRESCI

Ulga z racji darowizn na szlachetne cele fiskus premiuje tylko darowizny dla instytucji te cele realizujacych. W updf wyraznie zaznacza sie, iz nie podlegaja odliczeniu darowizny na rzecz osob fizycznych. Nie ma ulgi, jesli darowizne otrzyma osoba prawna lub jednostka, ktora realizuje jeden ze szlachetnych celow wspieranych przez fiskusa prawem do odliczenia, ale jednoczesnie prowadzi dzialalnosc gospodarcza polegajaca na: wytwarzaniu wyrobow przemyslu elektronicznego, paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego, a takze pozostalych wyrobow alkoholowych o zawartosci powyzej 1,5 proc. alkoholu oraz wyrobow z metali szlachetnych albo z udzialem tych metali lub handluje wskazanymi artykulami.

1. Cele i limity

SPIS TRESCI

Ulga przysluguje tylko z racji darowizn na te szlachetne cele, ktore zostaly wskazane w art. 26 ust. 1 pkt 9 updf. Jezeli cel darowizny jest inny, odliczenia nie ma. Darowizny odlicza sie od dochodu (a nie od podatku), w granicach limitow wyznaczonych wysokoscia dochodow samego darczyncy.

Darowizny na nastepujace cele: naukowe, naukowo-techniczne, oswiatowe, oswiatowo-wychowawcze, kulturalne, kultury fizycznej i sportu, ochrony zdrowia i pomocy spolecznej, rehabilitacji zawodowej i spolecznej inwalidow, a takze na wspieranie inicjatyw spolecznych w zakresie budowy drog i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz na zaopatrzenie wsi w wode mozna odliczac do wysokosci 15 proc. dochodu.

Natomiast darowizny na cele: kultu religijnego, na dzialalnosc charytatywno-opiekuncza, ochrone srodowiska, dobroczynne, zwiazane z budownictwem mieszkaniowym dla samorzadu terytorialnego (gmin), na budowe straznic jednostek ochrony przeciwpozarowej oraz na ich wyposazenie i utrzymanie, a takze na cele obrony narodowej i bezpieczenstwa publicznego odlicza sie w granicach nie przekraczajacych (lacznie) 10 proc. dochodu danego darczyncy-podatnika.

Laczna kwota odliczen na wszystkie wskazane tu cele nie moze byc wyzsza niz 15 proc. dochodu darczyncy z danego roku. Limit odliczen dotyczy dochodow kazdego podatnika. Jesli wiec malzonkowie rozliczaja sie wspolnie, kazde z nich ma prawo pomniejszyc swoj dochod do opodatkowania o dokonane przez siebie darowizny do wysokosci maksimum 15 proc. swego dochodu.

Kontrowersyjna jest sprawa odliczania darowizn na koscielna dzialalnosc charytatywno-opiekuncza. Wedle przepisow o stosunku panstwa do poszczegolnych kosciolow i zwiazkow wyznaniowych dzialajacych w Polsce, w tym oczywiscie Kosciola Katolickiego, jesli koscielna osoba prawna przedstawi darczyncy pokwitowanie odbioru oraz - w ciagu dwoch lat od dnia przekazania darowizny - sprawozdanie o przeznaczeniu jej na te dzialalnosc, podatnik moze odliczyc cala darowizne, bez wskazanych ograniczen.

W wyroku z 3 sierpnia 2000 r. (sygn. I SA /Po 1398/99) Naczelny Sad Administracyjny uznal, ze od 1995 r. takze odliczenia darowizn na koscielna dzialalnosc charytatywno-opiekuncza sa limitowane wysokoscia dochodu podatnika, tak samo jak wszystkie inne darowizny na te dzialalnosc dokonane na rzecz innych instytucji. Darczynca moze je odliczyc do wysokosci nie przekraczajacej 10 proc. swego dochodu. Stanowisko NSA moze budzic watpliwosci. Rozni sie od wyrazonego wczesniej przez Ministerstwo Finansow w pismie z 12 sierpnia 1998 r. (PB 5/HM -01823-7504/97) przeslanym do wiadomosci wszystkich izb i urzedow skarbowych. Poglad przyjety w tym pismie byl w praktyce powszechnie respektowany.

Nie ma dolnej granicy odliczen darowizn. Wolno pomniejszyc dochod o kazda, nawet najdrobniejsza kwote, pod warunkiem ze bedzie ona odpowiednio udokumentowana. Oczywiscie odliczeniu w ramach tej ulgi podlegaja tylko te kwoty, ktore rzeczywiscie zostaly darowane.

Przedmiotem darowizny moga byc pieniadze, ale takze rzeczy (ubrania, posciel), nieruchomosci itd. Rowniez takie darowizny trzeba - jesli darczynca chce skorzystac z ulgi - udokumentowac. Jezeli przedmiotem darowizny sa towary lub uslugi opodatkowane VAT, za kwote darowizny uwaza sie wartosc towaru lub uslugi uwzgledniajaca nalezny VAT.

2. Wydatki udokumentowane

SPIS TRESCI

Przepisy do 2002 r. nie wprowadzaly zadnych szczegolnych wymagan, gdy chodzi o sposob dokumentowania darowizn. Zmienilo sie to od 2002 r. w odniesieniu do darowizn pienieznych (o czym dalej). Jednak gdy chodzi o rozliczenie za 2001 r. (w odniesieniu do darowizn majacych forme rzeczowa - rowniez za 2002 r.) z dokumentu potwierdzajacego darowizne musi wynikac:

  • kto ofiarowal,
  • komu (jakiej instytucji),
  • na jaki cel.

Wedle oficjalnych wyjasnien MF, odnoszacych sie do stanu obowiazujacego takze w 2001 r., w wypadku prowadzenia zbiorki publicznej w lokalu prowadzacej ja instytucji lub za posrednictwem wybranej gazety za wystarczajace nalezy uznac pokwitowanie urzadzajacego zbiorke, zawierajace: numer kolejny; nazwe i siedzibe instytucji urzadzajacej zbiorke; cel zbiorki; imie i nazwisko darczyncy oraz jego adres; wysokosc darowanej kwoty; podpis osoby przeprowadzajacej zbiorke.

Dokumentem stwierdzajacym darowizne majaca forme rzeczowa (srodki czystosci, posciel, ubrania, meble itd.) bedzie pokwitowanie zawierajace - oprocz wskazanych elementow - takze wyszczegolnienie darowanych przedmiotow oraz ich wartosc. Jezeli darowane rzeczy sa nowe, zostaly kupione w sklepie, hurtowni itd., ta wartoscia jest ich cena. W innych sytuacjach darczynca i przedstawiciel instytucji, redakcji prowadzacej zbiorke, ktora wystawia pokwitowanie, musza dokonac ich wyceny.

W wypadku zas darowizn na rzecz instytucji, do ktorych statutowych zadan nalezy realizacja szlachetnych celow, m.in. pomoc spoleczna, wystarczajacym dowodem darowizny sa (gdy chodzi o rozliczenia za 2001 r.) dowody wplaty. Jednak dowod taki musi zawierac: dane dotyczace darczyncy (imie, nazwisko, adres); obdarowanego (instytucji, fundacji); wartosc darowizny; okreslenie jej celu (np. pomoc dla powodzian). Moze to byc dowod KP (kasa przyjmie) ze wskazaniem celu darowizny, jezeli wplaca sie pieniadze bezposrednio w siedzibie czy do rak uprawnionych przedstawicieli takich instytucji (np. Caritas, PKPS, PCK).

Z braku mozliwosci odpowiedniego udokumentowania ulga nie moga i nie mogly byc natomiast objete datki do puszek zbierane np. przez przedstawicieli PCK czy na tace albo do specjalnych puszek wystawionych w kosciolach.

W 2002 r. nie ma zmian, gdy chodzi o sposob dokumentowania darowizn rzeczowych. Inaczej sprawa sie przedstawia, gdy przedmiotem darowizny sa pieniadze. Od 1 stycznia 2002 r. warunkiem odliczenia jest dowod ich wplaty na rachunek bankowy obdarowanego.

Rozdzial 4

Skladki na ubezpieczenie zdrowotne

SPIS TRESCI

O regulach oplacania i odliczania od dochodu skladek na ubezpieczenia spoleczne pisalam wyzej w rozdziale 3 pkt I "Skladki na ubezpieczenia spoleczne". Teraz o regulach dotyczacych skladek na ubezpieczenie zdrowotne. Te odlicza sie od podatku, ale ustawodawca potraktowal je w stosunku do innych ulg polegajacych na pomniejszeniu podatku (mieszkaniowych, na ksztalcenie) w sposob szczegolny, dlatego omawiane sa oddzielnie. To szczegolne potraktowanie sprowadza sie do zasady, ze podatek pomniejsza sie w pierwszej kolejnosci o te skladke, a dopiero potem odlicza sie - jesli starczy podatku - inne wydatki (z reguly 19 proc. tych wydatkow).

Skladke na powszechne ubezpieczenie zdrowotne rekompensuje sie w formie odliczen od podatku. Wynosila ona w 2001 r. i 2002 r. zasadniczo 7,75 proc. podstawy jej wymiaru (art. 19 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym; Dz. U. nr 28, poz. 153 ze zm.). Art. 21 tej ustawy nakazuje przy obliczaniu skladek dla wiekszosci ubezpieczonych stosowac przepisy okreslajace podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenie spoleczne tych osob, a wiec ustawy z 13 pazdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczen spolecznych, ale z dosc istotnymi zastrzezeniami. Tak wiec przede wszystkim przy ustalaniu wysokosci tych skladek uwzglednia sie takze wynagrodzenie za czas niezdolnosci do pracy, nie bierze sie pod uwage ograniczenia do wysokosci trzydziestokrotnosci wynagrodzenia, a podstawe wymiaru skladki pomniejsza sie o kwoty potraconych przez platnikow ze srodkow ubezpieczonego skladek na ubezpieczenie spoleczne (emerytalne, rentowe, chorobowe).

Ta ostatnia mozliwosc nie dotyczy skladek zdrowotnych od prowadzacych dzialalnosc gospodarcza i osob z nimi wspolpracujacych. Dlatego przy zalozeniu, ze deklaruja oni najnizsza podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne, tj. 60 proc. przecietnego miesiecznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, placona przez nich w nastepnym kwartale skladka na to ubezpieczenie rowna jest 7,75 proc. tej kwoty (np. za grudzien 2001 r., styczen i luty 2002 r. kwota najnizszej mozliwej do zadeklarowania podstawy to 1.228,37 zl, a wiec skladka zdrowotna za te miesiace wynosi 95,20 zl).

W zalozeniu objeci ubezpieczeniem zdrowotnym nie powinni odczuc jej ciezaru. Zasadniczo, jesli skladka na ubezpieczenie zdrowotne obliczona przez platnika bedzie wyzsza niz miesieczne zaliczki na podatek dochodowy od osob fizycznych, skladke te obliczona za poszczegolne miesiace obniza sie do wysokosci zaliczki. Taka zasada obowiazywala w 2001 r., ale byly od niej wyjatki. Oznaczaja niemoznosc pelnego rekompensowania zaplaconych skladek na ubezpieczenie zdrowotne. Do konca 2001 r. normowal te zasade art. 169g ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Od 2002 r. wpisano ja na stale do art. 22a.

Comiesieczne zaliczki pobierane przez platnikow (zaklady pracy, spoldzielnie, organa zatrudnienia, organa rentowe w odniesieniu do wyplacanych rent, emerytur i zasilkow chorobowych itd.) sa pomniejszane o skladki na ubezpieczenie zdrowotne pobrane w danym miesiacu przez platnika zgodnie z przepisami o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.

Ta sama zasada dotyczy osob opodatkowanych wedlug skali podatkowej, samodzielnie wplacajacych w trakcie roku zaliczki na poczet podatku od dochodow osobistych, przypadajace przede wszystkim od dochodu z dzialalnosci gospodarczej. Rowniez oni zaliczki na te danine wplacaja do urzedow skarbowych w wysokosci pomniejszonej o zaplacone przez siebie - zgodnie z przepisami o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym - skladki na ubezpieczenie zdrowotne.

Konsekwentnie potracane przez platnikow w trakcie roku podatkowego lub zaplacone bezposrednio przez podatnikow skladki na ubezpieczenie zdrowotne uwzglednia sie w zeznaniu rocznym lub rozliczeniu rocznym. Jesli dokonuje go platnik (zaklad pracy, ZUS itd.), wyliczony podatek pomniejsza sie o skladki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne - oplacone bezposrednio przez podatnika albo pobrane w roku podatkowym przez platnika - w pierwszej kolejnosci. Kwota skladki, o ktora pomniejsza sie podatek, tak samo jak pomniejszajaca zaliczke na podatek, nie moze przekraczac za 2001 r. i za 2002 r. - 7,75 proc. podstawy jej wymiaru.

W art. 23 ust. 1 pkt 58 updf wyraznie zastrzega sie, iz skladki na ubezpieczenie zdrowotne, oplacone w roku podatkowym przez podatnika zgodnie z przepisami o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, nie stanowia kosztow uzyskania przychodow. Wysokosc odliczen ustala sie na podstawie dokumentow stwierdzajacych poniesienie tych wydatkow (art. 27b ust. 3 updf).

Jesli chodzi o sposob ustalania, oplacania czy pobierania skladek, updf poslugujac sie formula: "zgodnie z przepisami o powszechnym ubezpieczeniu spolecznym", odsyla do ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.

Analogiczne zasady rekompensowania wydatkow na powszechne ubezpieczenie zdrowotne odnosza sie do podatnikow oplacajacych ryczalt od przychodow ewidencjonowanych, karte podatkowa oraz ryczalt od przychodow osob duchownych z poslug religijnych. Ich wszystkich takze dotyczy zastrzezenie, iz kwota skladki odliczanej od zryczaltowanego podatku, w tym placonego w formie karty podatkowej, nie moze przekraczac w 2001 r. i w 2001 r. - 7,75 proc. podstawy jej wymiaru. Zaplacona skladke odlicza sie od ryczaltu podatkowego (art. 13 i 14, art. 19 art. 31, art. 44 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczaltowanym podatku dochodowym od niektorych przychodow osiaganych przez osoby fizyczne), pod warunkiem ze nie zostala odliczona od podatku dochodowego (placonego od dochodow opodatkowanych na zasadach ogolnych).

Zasada, ze podatek w pierwszej kolejnosci pomniejsza sie o zaplacona skladke na powszechne ubezpieczenie zdrowotne, oznacza w praktyce w odniesieniu do osob o stosunkowo niskich dochodach ograniczenie ulg polegajacych na odliczeniu czesci wydatku od podatku, a nawet ich zupelne wylaczenie. Skladka ta bowiem niekiedy pochlania caly podatek. W rezultacie nie bedzie od czego odliczyc wydatkow objetych ulgami. W mniej drastycznych wypadkach, gdy podatnikowi zostaje podatek po potraceniu skladki zdrowotnej, ale ponosi on znaczne wydatki mieszkaniowe, spowoduje ona znaczne rozciagniecie w czasie korzystania z ulgi, co z wielu wzgledow (takze z powodu inflacji) bedzie dla podatnikow niekorzystne.

I jeszcze uwagi, ktore moga byc wazne dla przedsiebiorcow. Zaznaczyc trzeba, iz prowadzacy dzialalnosc gospodarcza, samodzielnie oplacajacy wszystkie skladki - na ubezpieczenia spoleczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne wlasne i osoby wspolpracujacej - musi je regulowac niezaleznie od tego, czy osiaga dochody z tej dzialalnosci i czy w zwiazku z tym placi podatek. Po wystapieniu dochodow, a wiec i podatku, mozna - moim zdaniem - pomniejszyc podatek (zaliczki na podatek) o skladki zaplacone wczesniej (przed jego wystapieniem). Jesli podatek, jaki wystapi po okresie dzialalnosci nie przynoszacej dochodow, bedzie nizszy niz suma zaplaconych skladek, reszte skladek podatnik odliczy od zaliczek na podatek placonych w miesiacu lub miesiacach nastepnych.

Jednak ostatnim momentem, w ktorym wolno zrekompensowac skladki na ubezpieczenie zdrowotne zaplacone w danym roku podatkowym, jest zeznanie roczne. Moze sie wiec zdarzyc, ze niewielka wysokosc podatku, jaki wystapil u danej osoby w danym roku, uniemozliwi dokonanie pelnego odliczenia. Jesli wysokosc podatku naleznego za dany rok okaze sie nizsza niz suma skladek na ubezpieczenie zdrowotne zaplaconych w tymze roku, mozliwosc ich odliczenia bezpowrotnie przepada. Prawo do pomniejszenia podatku nie przechodzi bowiem na nastepny rok.

Przyjmuje sie, ze jesli podatnik oplaca skladki na ubezpieczenie zdrowotne z dwu tytulow (np. w zwiazku z dzialalnoscia gospodarcza i z uzyskiwaniem dochodow z pracy albo emerytury czy renty) przez podstawe wymiaru skladki, o ktorej mowa w art. 27b ust. 2 updf, nalezy rozumiec zsumowane podstawy wymiaru skladek z obu tych tytulow. Wolno mu wiec skladki, ktore nie znalazly pokrycia w podatku przypadajacym od dochodow z dzialalnosci gospodarczej, odliczyc niejako od podatku z innych dochodow. Potwierdza to konstrukcja zeznan podatkowych, wedle ktorych skladke na powszechne ubezpieczenie zdrowotne odlicza sie od podatku wyliczonego od wszystkich dochodow wykazanych w zeznaniu.

Rozdzial 5

Jak skorzystac z ulgi wczesniej

SPIS TRESCI

Ulgi powszechne przysluguja zarowno osobom pracujacym na etacie, emerytom, jak i zajmujacym sie dzialalnoscia gospodarcza, wykonujacym wolne zawody, czerpiacym dochody z najmu i dzierzawy (poza ulga na przyrzady, pomoce naukowe, programy komputerowe i wydawnictwa fachowe, do ktorej maja prawo tylko pracownicy najemni).

Poza opodatkowanymi podatkiem od przychodow ewidencjonowanych wszyscy inni konsumuja ulgi polegajace na odliczeniu od podatku czesci wydatku w zasadzie dopiero w momencie zlozenia zeznania rocznego. Jezeli ponosza znaczne wydatki objete ulgami i spowodowaloby to wystapienie u nich duzej nadplaty, rozliczajacy sie z fiskusem w ciagu roku za posrednictwem platnika (zakladu pracy, ZUS) moga natychmiast po dokonaniu tych wydatkow zwrocic sie do urzedu skarbowego o zwolnienie platnika z ich pobierania (na podstawie art. 22 2 pkt 2 ordynacji podatkowej), natomiast placacy zaliczki samodzielnie, np. prowadzacy dzialalnosc gospodarcza - o ograniczenie wysokosci tych zaliczek (art. 44 ust. 5 updf).

Mozliwosci te dotycza przede wszystkim ponoszacych wydatki mieszkaniowe, bo glownie wtedy moze wystapic duza nadplata. Decyzje o zwolnieniu podatnika z ich pobierania lub ograniczeniu zaliczek wydaje sie odrebnie na kazdy rok podatkowy. Do jej podjecia urzad musi wiedziec, jaka czesc ulgi (i jej limitu) podatnik skonsumowal. Dlatego w interesie podatnikow, ktorzy nie wykorzystali w danym roku podatkowym calego limitu ulgi, albo z braku pokrycia w podatku nie dokonali calego przyslugujacego odliczenia i chcieliby uzyskac w zwiazku z tym podobna decyzje w nowym roku podatkowym, lezy jak najszybsze zlozenie zeznania podatkowego i wystapienie do urzedu o wydanie takiej decyzji na nastepny rok.

SPIS TRESCI

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.