Rozdzial IX

Za czas podrozy sluzbowej

ANNA KOLESNIK

REDAKTOR "RZECZPOSPOLITEJ"

Zgodnie z art. 775 1 k.p. pracownikowi wykonujacemu na polecenie pracodawcy zadanie sluzbowe poza miejscowoscia, w ktorej znajduje sie siedziba pracodawcy, lub poza stalym miejscem pracy przysluguja naleznosci na pokrycie kosztow zwiazanych z podroza sluzbowa. O jakie naleznosci chodzi, precyzuja dwa rozporzadzenia ministra pracy i polityki spolecznej z 19 grudnia 2002 r. (Dz. U. nr 236, poz. 1990 i 1991):

  • w sprawie wysokosci oraz warunkow ustalania naleznosci przyslugujacych pracownikowi zatrudnionemu w panstwowej lub samorzadowej jednostce sfery budzetowej z tytulu podrozy sluzbowej na obszarze kraju,
  • w sprawie wysokosci oraz warunkow ustalania naleznosci przyslugujacych pracownikowi zatrudnionemu w panstwowej lub samorzadowej jednostce sfery budzetowej z tytulu podrozy sluzbowej poza granicami kraju.

Jak wskazuja ich tytuly, rozporzadzenia te dotycza pracownikow zatrudnionych w sferze budzetowej. Warunki wyplacania naleznosci z tytulu podrozy sluzbowej zatrudnionym u innego pracodawcy powinny byc okreslone w uzp, regulaminie wynagradzania albo w umowie o prace (jezeli pracodawca nie jest objety uzp lub nie ma obowiazku ustalenia regulaminu). Jednak ustalona w ten sposob dieta dla pracownika nie moze byc nizsza od diety krajowej, wynikajacej z pierwszego rozporzadzenia. Natomiast pozostale swiadczenia, np. zwrot kosztow przejazdu prywatnym samochodem, moga byc nizsze.

Jesli uzp, regulamin wynagradzania ani umowa o prace nie mowia nic na temat zwrotu kosztow podrozy sluzbowej, pracownikowi naleza sie swiadczenia okreslone we wskazanych rozporzadzeniach. W ich swietle z tytulu podrozy sluzbowej - zarowno krajowej, jak i zagranicznej - pracownik ma prawo do diety oraz zwrotu kosztow:

  • przejazdow,
  • noclegow,
  • dojazdow srodkami komunikacji miejscowej,
  • innych wydatkow okreslonych przez pracodawce odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.

Aby stwierdzic, czy swiadczenia te przysluguja pracownikowi, trzeba najpierw ustalic, czy jego wyjazd ma charakter podrozy sluzbowej. Do tego potrzebne jest wyrazne okreslenie w umowie o prace miejsca pracy. Z art. 775 1 k.p. wynika, ze nie bedzie taka podroza:

  • przejazd do i w obrebie miejscowosci, w ktorej pracownik ma stale miejsce pracy,
  • przejazd do i w obrebie miejscowosci, w ktorej ma siedzibe pracodawca (jezeli jest ona wymieniona w umowie o prace jako miejsce pracy).

W swietle wyroku SN z 1 kwietnia 1985 r. (sygn. akt I PR 19/85) przez miejsce pracy rozumie sie zarowno staly punkt w znaczeniu geograficznym, jak i pewien oznaczony obszar, strefe okreslona granicami jednostki administracyjnej podzialu kraju lub w inny dostatecznie wyrazny sposob, w ktorym bedzie swiadczona praca.

Dieta

Jest przeznaczona na pokrycie zwiekszonych kosztow wyzywienia w czasie podrozy, a za granica ma rekompensowac takze inne drobne wydatki. Przy podrozach krajowych wynosi ona 20 zl za dobe. Jednak jesli podroz - od jej rozpoczecia (wyjazdu) do powrotu (przyjazdu) po wykonaniu zadania - trwa nie dluzej niz dobe i wynosi:

  • od 8 do 12 godzin - przysluguje polowa diety (10 zl),
  • ponad 12 godzin - nalezy sie dieta w pelnej wysokosci (20 zl).

Gdy pracownik podrozuje dluzej niz dobe, za kazda pelna dobe przysluguje mu dieta w pelnej wysokosci, a za niepelna, gdy podroz trwa:

  • do 8 godzin - przysluguje polowa diety (10 zl),
  • ponad 8 godzin - dieta w pelnej wysokosci (20 zl).

Dieta sie nie nalezy, jesli pracownikowi zapewniono calodzienne bezplatne wyzywienie, gdy zostal on oddelegowany do miejsca swego stalego lub czasowego pobytu oraz w sytuacji, gdy w dniu wolnym od pracy przerywa on pobyt sluzbowy i wraca z delegacji do domu albo udaje sie z powrotem w miejsce oddelegowania.

Dla podrozujacych za granice nie ma jednej stalej stawki. Dieta za dobe podrozy (w walutach obcych) zostala ustalona dla poszczegolnych panstw w zalaczniku do rozporzadzenia. Za cala podroz pracownik powinien dostac diete w takiej wysokosci, jaka przysluguje dla docelowego panstwa podrozy (nie ma znaczenia, ze podrozujac, odwiedzi on przejazdem kilka innych krajow).

Za kazda dobe podrozy przysluguje dieta w pelnej wysokosci. Natomiast jesli podroz trwa:

  • do 8 godzin - nalezy sie 1/3 diety,
  • ponad 8 do 12 godzin - polowa diety,
  • ponad 12 godzin - pelna dieta.

Mniejsze swiadczenie (25 proc. przyslugujacej diety) nalezy sie tez pracownikowi, ktory za granica ma bezplatne calodzienne wyzywienie, a takze gdy jest ono oplacone w cenie karty okretowej (promowej). Rowniez pracownik, ktoremu zapewniono czesciowe wyzywienie, powinien dostac mniej. Przysluguje mu odpowiednio: 15 proc. diety na sniadanie, 30 proc. na obiad, 30 proc. na kolacje i 25 proc. - na inne wydatki. Jesli w czasie podrozy bedzie przebywal w szpitalu lub innym zakladzie leczniczym, za kazda dobe pobytu tam powinien dostac 25 proc. diety.

Natomiast pracownikowi otrzymujacemu za granica ekwiwalent pieniezny na wyzywienie, dieta nie nalezy sie w ogole (jednak jesli ekwiwalent jest nizszy od naleznej diety, przysluguje wyrownanie do tej wysokosci).

Przy podrozy zagranicznej wazne jest prawidlowe wyliczenie czasu pobytu za granica. I tak, jesli odbywa sie ona droga:

  • ladowa - trwa od chwili przekroczenia granicy polskiej w drodze za granice do chwili przekroczenia jej w drodze powrotnej do kraju,
  • lotnicza - od chwili startu samolotu z ostatniego lotniska w kraju do chwili ladowania na pierwszym lotnisku w kraju w drodze powrotnej,
  • morska - od chwili wyjscia statku (promu) z portu polskiego do chwili wejscia do tego portu w drodze powrotnej.

Przejazdy...

Pracownik powinien udac sie w podroz srodkiem transportu okreslonym przez pracodawce. Przysluguje mu zwrot kosztow biletu (np. na pociag, samolot, prom), przy podrozach zagranicznych - wraz z ewentualnymi kosztami dodatkowymi.

Pracodawca moze tez wyrazic zgode na podroz pracownika jego wlasnym samochodem (moze to byc samochod nalezacy do innej osoby, ale uzyczony pracownikowi). Wowczas przysluguje zwrot kosztow przejazdu w wysokosci stanowiacej iloczyn przejechanych kilometrow przez stawke za kilometr przebiegu, ustalona przez pracodawce. Nie moze byc ona wyzsza niz:

  • 0,4798 zl - dla samochodu o pojemnosci skokowej silnika do 900 cm szesc.,
  • 0,7692 zl - powyzej 900 cm szesc.

W podrozach krajowych pracownik moze tez korzystac z motocykla lub motoroweru (stawki za kilometr przebiegu nie moga wowczas przekroczyc odpowiednio 0,2119 zl i 0,1272 zl). Gdy podroz trwa co najmniej 10 dni, pracodawca powinien tez zwrocic koszty przejazdu pracownika w dniu wolnym od pracy do miejsca zamieszkania (pobytu stalego lub tymczasowego) i z powrotem.

...i dojazdy

Przy podrozach krajowych, jesli pracownik ponosi dodatkowo koszty dojazdow srodkami komunikacji miejscowej (np. autobusem, tramwajem, taksowka), pracodawca moze wyrazic zgode na ich zwrot w pelnej wysokosci (jesli sa potwierdzone fakturami czy rachunkami). W przeciwnym razie pracownikowi przysluguje ryczalt w wysokosci 20 proc. diety. Nie wyplaca sie go, jezeli pracownik w ogole nie ponosi kosztow dojazdow.

Natomiast w razie podrozy zagranicznej nalezy sie mu ryczalt w wysokosci jednej diety na pokrycie kosztow dojazdu z dworca i do dworca kolejowego, autobusowego, portu lotniczego lub morskiego (w miejscowosci docelowej za granica oraz w kazdej innej miejscowosci, w ktorej korzystal z noclegu).

Ponadto na pokrycie kosztow dojazdow srodkami komunikacji miejscowej pracodawca powinien mu przyznac ryczalt w wysokosci 10 proc. diety za kazda rozpoczeta dobe pobytu w podrozy.

Wspomniane ryczalty nie przysluguja, jezeli:

  • pracownik odbywa podroz samochodem (sluzbowym lub prywatnym),
  • strona zagraniczna zapewnia bezplatne dojazdy,
  • pracownik nie ponosi kosztow, na ktorych pokrycie przeznaczony jest ryczalt.

Jezeli podroz trwa ponad 30 dni lub gdy krajem docelowym jest panstwo pozaeuropejskie, pracodawca moze tez wyrazic zgode na zwrot kosztow przewozu samolotem bagazu osobistego o wadze do 30 kg (liczonej lacznie z waga bagazu oplaconego w cenie biletu).

Noclegi i koszty leczenia

Za nocleg w hotelu - zarowno w kraju, jak i za granica - pracownikowi przysluguje zwrot kosztow w wysokosci stwierdzonej rachunkiem. Jednak zwrot kosztu noclegu za granica nie moze przekraczac limitu okreslonego w zalaczniku do rozporzadzenia (w uzasadnionych wypadkach pracodawca moze wyrazic zgode na zwrot kosztow ponad ten limit).

Jesli pracownik nie przedstawil rachunku i nie mial zapewnionego bezplatnego noclegu, to za kazdy nocleg podczas podrozy krajowej (trwajacy co najmniej 6 godzin pomiedzy godz. 21 i 7) nalezy sie mu ryczalt w wysokosci 150 proc. diety. Zwrot kosztow noclegu ani ryczalt nie przysluguja za czas przejazdu, a takze gdy pracodawca uzna, ze pracownik ma mozliwosc codziennego powrotu do domu.

Gdy pracownik nie przedlozy rachunku za nocleg podczas podrozy zagranicznej, przysluguje mu ryczalt w wysokosci 25 proc. limitu hotelowego (nie nalezy sie on za czas przejazdu i gdy zapewniono bezplatny nocleg).

Moze sie zdarzyc, ze pracownik zachoruje podczas zagranicznej podrozy. Wowczas pracodawca ma obowiazek zwrocic mu udokumentowane koszty leczenia za granica oraz lekow. Nie dotyczy to jednak wszystkich kosztow - zwrotowi nie podlegaja bowiem wydatki na leki, ktorych zakup za granica nie byl konieczny, protezy ortopedyczne, dentystyczne i okulary, zabiegi chirurgii plastycznej oraz kosmetyczne.

Przyklad

Pracownik zatrudniony w Katowicach zostal oddelegowany do Warszawy na szkolenie. Z Katowic wyjechal pociagiem 8 pazdziernika o godz. 6, a powrocil 10 pazdziernika o 18.20. Nocowal w hotelu, do ktorego z miejsca szkolenia dojezdzal autobusem. Z tytulu podrozy sluzbowej przysluguje mu:

  • dieta za 2 pelne doby i trzecia rozpoczeta (12 godzin i 20 minut) w wysokosci 60 zl (3 x 20 zl),
  • zwrot kosztow przejazdu pociagiem (w wysokosci udokumentowanej biletem),
  • ryczalt za dojazdy srodkami komunikacji miejscowej 12 zl (20 proc. diety za kazdy dzien),
  • zwrot kosztow noclegu w wysokosci udokumentowanej rachunkiem.

Rozdzial X

Od czego placi sie podatek dochodowy

ANNA KOLESNIK

Dla obliczenia zaliczki na podatek dochodowy do przychodow z pracy - a scislej stosunku pracy, a takze sluzbowego, spoldzielczego stosunku pracy oraz stosunku pracy nakladczej - zalicza sie wszelkiego rodzaju wyplaty pieniezne, wartosc pieniezna swiadczen w naturze i ich ekwiwalenty. Mowi o tym art. 12 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osob fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: updf). Nie ma znaczenia zrodlo ich finansowania. W szczegolnosci sa to:

  • wynagrodzenia zasadnicze,
  • wynagrodzenia za godziny nadliczbowe,
  • roznego rodzaju dodatki,
  • nagrody,
  • ekwiwalenty za niewykorzystany urlop.

Przychodami ze stosunku pracy sa tez wszelkie inne kwoty - niezaleznie od tego, czy ich wysokosc zostala z gory ustalona. Takze swiadczenia pieniezne ponoszone za pracownika oraz inne - nieodplatne lub czesciowo odplatne. Obowiazek ich ponoszenia moze wynikac z przepisow czy umowy pracodawcy z pracownikiem. Moga to byc tez swiadczenia przyznane zatrudnionemu dobrowolnie i jednostronnie przez szefa.

A zatem - co do zasady - kazda wyplata czy swiadczenie w formie rzeczowej lub w postaci uslugi pracodawcy na rzecz pracownika jest dla niego przychodem z pracy, jesli tylko podstawa ich przyznania jest jeden ze wskazanych stosunkow prawnych. Przykladowo sa nimi: swiadczenia o charakterze socjalnym (bony towarowe, doplaty do wypoczynku, finansowanie kosztow leczenia, swiadczenia urlopowe), pieniadze za czas niewykonywania pracy (przestoju, choroby) czy zwrot poniesionych przez pracownika kosztow (np. diety z tytulu podrozy sluzbowych, ekwiwalenty za uzywanie wlasnego sprzetu, narzedzi, odziezy).

Co jest wolne od podatku

Nie wszystkie z tych swiadczen beda jednak opodatkowane. Czesc z nich zostala bowiem - w calosci lub w czesci - zwolniona z podatku dochodowego. Dzieki mozliwosci ofiarowania pracownikowi takich bonusow bez podatku (a takze najczesciej bez skladek ZUS) pracodawca moze podwyzszyc czyjes wynagrodzenie, nie ponoszac dodatkowych kosztow na rzecz fiskusa. Niestety, w przyszlym roku spora czesc tych ulg ma byc zniesiona lub ograniczona. A oto te, ktore jeszcze obowiazuja.

1. Srodki BHP, ubior sluzbowy i ekwiwalenty

Pracujacym w warunkach niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia pracodawca ma obowiazek zapewnic nieodplatnie srodki ochrony indywidualnej. Musi ich tez zaopatrzyc w odziez i obuwie robocze, gdy odziez wlasna pracownika moze ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu badz wymagaja tego wzgledy technologiczne, sanitarne czy bezpieczenstwa i higieny pracy. Niekiedy za zgoda pracownika pracodawca moze mu wyplacic ekwiwalent za uzywanie przez niego odziezy wlasnej, w wysokosci adekwatnej do aktualnych cen. Ponadto musi zapewnic pranie, konserwacje i naprawe odziezy i obuwia roboczego lub wyplacic zatrudnionemu ekwiwalent pieniezny w wysokosci poniesionych przez niego kosztow. Wartosc swiadczen rzeczowych, wynikajacych z przepisow o bezpieczenstwie i higienie pracy, oraz ekwiwalenty za te swiadczenia wyplacane pracownikom zgodnie z przepisami BHP sa zwolnione z podatku dochodowego. Mowi o tym art. 21 ust. 1 pkt 11 updf. Dotyczy to takze ekwiwalentow pienieznych za pranie odziezy roboczej, a takze za uzywanie odziezy i obuwia wlasnego zamiast roboczego.

Od odziezy roboczej nalezy odroznic ubior sluzbowy (umundurowanie), ktory pracownicy musza nosic na podstawie przepisow prawa (np. funkcjonariusze policji), lecz rowniez przepisow wewnatrzzakladowych (zarzadzen, regulaminow). Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 10 updf rowniez wartosc tego ubioru jest zwolniona z podatku. Odnosi sie to takze do ekwiwalentu pienieznego, gdy pracodawca nie wydaje pracownikom ubioru sluzbowego, lecz zwraca koszty poniesione na jego zakup lub przekazuje okreslone kwoty na ten cel.

Z podatku dochodowego jest rowniez zwolniony ekwiwalent wyplacany pracownikom za uzywane podczas pracy narzedzia, materialy lub sprzet, stanowiace ich wlasnosc (art. 21 ust. 1 pkt 13 updf). Pracodawca sam moze ustalic jego wysokosc. Nie ma tu bowiem zadnych limitow.

2. Posilki w zakladzie pracy

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 12 updf wolna od podatku jest takze wartosc napojow bezalkoholowych oraz posilkow wydawanych zalodze wylacznie podczas pracy. Dotyczy to jedynie posilkow:

  • spozywanych przez pracownikow, do ktorych obowiazkow nalezy ich przygotowanie i wydawanie lub nadzor nad tymi czynnosciami,
  • innych, jezeli ich otrzymanie wynika z odrebnych ustaw lub ich aktow wykonawczych, ukladow zbiorowych pracy (uzp) lub regulaminow wynagradzania.

Gdy prawo to wynika z uzp lub regulaminow wynagradzania, posilki te sa zwolnione z podatku tylko do 190 zl miesiecznie. Nadwyzke nalezy doliczyc do przychodu pracownika i opodatkowac. Do wydawania posilkow i napojow pracownikom obliguja pracodawce przepisy prawa pracy (zwlaszcza dotyczace BHP). Z art. 232 kodeksu pracy wynika, ze ma on obowiazek zapewnic zatrudnionym w warunkach szczegolnie uciazliwych odpowiednie posilki i napoje, jezeli jest to niezbedne ze wzgledow profilaktycznych. W mysl natomiast 112 rozporzadzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 wrzesnia 1997 r. w sprawie ogolnych przepisow bezpieczenstwa i higieny pracy (Dz. U. nr 129, poz. 844 ze zm.) pracodawca ma obowiazek zapewnic wszystkim pracownikom wode zdatna do picia lub inne napoje. Zalodze zatrudnionej stale lub okresowo w warunkach szczegolnie uciazliwych trzeba oprocz wody udostepnic inne napoje. Ich ilosc i rodzaj powinny byc dostosowane do warunkow wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych. Zasady wydawania posilkow profilaktycznych okresla rozporzadzenie Rady Ministrow z 28 maja 1996 r. (Dz. U. nr 60, poz. 279). Przysluguja one tylko niektorym wykonujacym prace zwiazane z duzym wysilkiem fizycznym, w warunkach goracego mikroklimatu lub mikroklimatu zimnego, na otwartej przestrzeni oraz pod ziemia. Jezeli ze wzgledow organizacyjnych lub ze wzgledu na rodzaj pracy pracodawca nie jest w stanie ich dostarczyc, moze:

  • zapewnic personelowi korzystanie podczas pracy z takich posilkow w punktach gastronomicznych lub
  • dostarczyc produkty do samodzielnego sporzadzenia posilkow.

Pracownikom nie przysluguje natomiast ekwiwalent pieniezny za niespozycie posilku. Wartosc bonow, talonow, kuponow lub innych dowodow uprawniajacych do otrzymania na ich podstawie napojow bezalkoholowych oraz artykulow spozywczych - gdy pracodawca, mimo ciazacego na nim obowiazku wynikajacego z przepisow BHP, nie ma mozliwosci wydania pracownikom posilkow i napojow - jest zwolniona z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 11 updf. Ze zwolnienia tego nie korzysta natomiast ekwiwalent za niezjedzony posilek, jesli zostanie wyplacony. Od 1 stycznia 2003 r. na podstawie art. 21 ust. 12a updf ze zwolnienia podatkowego korzystaja takze bony, talony, kupony i inne dowody uprawniajace do uzyskania posilkow lub napojow bezalkoholowych, pod warunkiem ze:

  • pracodawca zawrze umowe z jednostka specjalizujaca sie w przygotowaniu i wydawaniu posilkow,
  • przedmiotem tej umowy bedzie wydawanie pracownikom napojow bezalkoholowych i wylacznie gotowych posilkow.

Ich wartosc jest zwolniona z podatku do 190 zl miesiecznie. Zwolnienie to nie dotyczy ekwiwalentu pienieznego.

Jezeli pracownik otrzymuje jednoczesnie kilka swiadczen, z roznych tytulow wymienionych w ust. 11, 12 i 12a art. 21, zwolnienie przysluguje tylko z jednego tytulu. A zatem jesli w jednym miesiacu pracownik otrzyma np. bon na zakup artykulow spozywczych, zwolniony z podatku na podstawie ust. 11, i dodatkowo bon uprawniajacy do uzyskania posilkow, korzystajacy ze zwolnienia na podstawie ust. 12a, to wartosc jednego z nich nalezy doliczyc do jego wynagrodzenia za prace.

3. Zwrot kosztow uzywania prywatnego auta

Pracownik korzystajacy do celow sluzbowych z prywatnego samochodu osobowego (wszystko jedno: swojego czy cudzego, np. czlonka rodziny) na podstawie podpisanej z pracodawca umowy najmu, uzyczenia lub innej moze otrzymac zwrot kosztow z tym zwiazanych, np: wydatkow na zakup paliwa i czesci zamiennych, oplat za parkowanie itp. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 22 updf kwoty rekompensujace pracownikom koszty uzywania pojazdow samochodowych dla potrzeb pracodawcy sa wolne od podatku. Ale uwaga - tylko w granicach, w jakich pracodawca moze je zaliczyc do kosztow uzyskania przychodow firmy (granice te wyznaczaja limity za kilometr przebiegu pojazdu okreslone w rozporzadzeniach ministra infrastruktury oraz ministra pracy i polityki spolecznej, obecnie wynoszace 0,4798 zl dla samochodu o pojemnosci silnika do 900 cm. szesc. i 0,7692 zl dla samochodu o pojemnosci silnika powyzej 900 cm szesc.).

Kilometry przejechane przez pracownika dla celow sluzbowych powinny byc udokumentowane w prowadzonej przez niego ewidencji przebiegu pojazdu. Na koniec miesiaca musi byc ona potwierdzona podpisem pracodawcy. Pracownik nie ma obowiazku gromadzenia faktur (rachunkow) dokumentujacych poniesione wydatki. Nie musi tez wpisywac ich do ewidencji przebiegu pojazdu. Jesli auto jest uzywane w jazdach lokalnych, pracodawca zamiast zwracac koszt jego uzywania na podstawie faktycznie przejechanych kilometrow, moze przyznac pracownikowi ryczalt. Jest on wolny od podatku dochodowego w granicach okreslonych we wskazanych rozporzadzeniach. Kwoty przekraczajace podane limity sa opodatkowane.

Maksymalne miesieczne kwoty ryczaltu za uzywanie samochodow osobowych w gminie i miescie:

  • dla samochodu osobowego o pojemnosci skokowej silnika do 900 cm szesc.:

- do 100 tys. mieszkancow (limit 300 km) - 143,94 zl,

- od 100 tys. do 500 tys. mieszkancow (limit 500 km) - 239,90 zl,

- ponad 500 tys. mieszkancow (limit 700 km) - 335,86 zl,

  • dla samochodu osobowego o pojemnosci skokowej silnika powyzej 900 cm szesc.:

- do 100 tys. mieszkancow (limit 300 km) - 230,76 zl,

- od 100 tys. do 500 tys. mieszkancow (limit 500 km) - 384,60 zl,

- ponad 500 tys. mieszkancow (limit 700 km) - 538,44 zl.

Przyklad:

Spolka z o.o. ma pracownika na 1/2 etatu, ktory wykorzystuje wlasny samochod do celow sluzbowych, rozwozac oferty do kontrahentow spolki i odbierajac dokumentacje. Skoro nie jest to zatrudnienie w pelnym wymiarze, to czy przyznany mu ryczalt samochodowy rowniez powinien byc zmniejszony o polowe? Otoz nie. Jego wysokosc nie zalezy od tego, czy pracownik jest zatrudniony w pelnym wymiarze czasu pracy, czy na czesci etatu. Jesli pracodawca uzna, ze przyznany limit ryczaltu w maksymalnej wysokosci jest zbyt duzy, moze go obnizyc. Ryczalt samochodowy zmniejsza sie obligatoryjnie jedynie w razie choroby pracownika, jego urlopu, podrozy sluzbowej trwajacej ponad 8 godzin lub nieobecnosci w pracy z innych przyczyn.

4. Delegacje sluzbowe

Pracownikowi oddelegowanemu w krajowa lub zagraniczna podroz sluzbowa trzeba - poza ewentualnym zwrotem kosztow uzywania samochodu - wyplacic takze inne naleznosci na pokrycie kosztow zwiazanych z podroza. Pracodawca ma obowiazek zwrocic m.in. koszty przejazdow, wyzywienia (tzw. dieta), noclegow badz wyplacic ryczalt za nocleg, innych udokumentowanych wydatkow.

Ich wysokosc - dla pracodawcow o statusie panstwowej lub samorzadowej jednostki sfery budzetowej - okreslaja rozporzadzenia ministra pracy i polityki spolecznej. Pozostali pracodawcy moga ustalic wysokosc tych naleznosci w uzp, regulaminie wynagradzania albo w umowie o prace. Obowiazuje przy tym jeden warunek: dieta za dobe podrozy sluzbowej nie moze byc nizsza od okreslonej w przepisach dla krajowej podrozy sluzbowej. Swiadczenia te sa wolne od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 updf, ale tylko do wysokosci okreslonej we wskazanych rozporzadzeniach. Jesli pracodawca ustali wyzsza stawke diety (a ma do tego prawo), nadwyzke trzeba doliczyc do przychodow pracownika i opodatkowac. Oprocz diet i pozostalych naleznosci z tytulu podrozy sluzbowej zwolnienie z podatku obejmuje takze inne swiadczenia rekompensujace koszty pobytu pracownikow w zwiazku z wykonywana praca poza miejscem stalego zamieszkania. Dotyczy to:

  • dodatku za rozlake wyplacanego pracownikom czasowo przeniesionym - do wysokosci diety za czas podrozy sluzbowej na obszarze kraju,
  • dochodow pracownikow przebywajacych czasowo za granica - w wysokosci diet przyslugujacych z tytulu zagranicznej podrozy sluzbowej, obliczonych za okres, w ktorym wykonywali tam prace,
  • dochodow pracownikow przebywajacych czasowo za granica, stanowiacych rownowartosc wydatkow na zakwaterowanie w wysokosci stwierdzonej rachunkiem hotelowym (lub rownorzednym dokumentem) - do wysokosci limitu na koszty hotelu, okreslonego w rozporzadzeniu w sprawie zwrotu kosztow podrozy sluzbowej poza granicami kraju, a w razie braku rachunku - w wysokosci 25 proc. tego limitu (zwolnienia nie ma, jesli pracownikowi zapewniono bezplatne zakwaterowanie),
  • kwoty strawnego wyplacane zalogom plywajacym w zamian za bezplatne wyzywienie - do wysokosci nieprzekraczajacej dodatku za rozlake,
  • dodatkow dewizowych wyplacanych marynarzom i rybakom zatrudnionym w krajowych przedsiebiorstwach zeglugi i rybolowstwa morskiego (zwolnienie to obejmuje jedynie czesc dochodu nieprzekraczajaca 25 proc. tych dodatkow).

5. Szkolenia, kursy, studia

Czesc pracodawcow, chcac podniesc poziom kwalifikacji personelu, decyduje sie na pokrycie kosztow jego ksztalcenia na roznego rodzaju kursach, studiach i aplikacjach. Takie wydatki sa - co do zasady - przychodem ze stosunku pracy. Na zasadach art. 21 ust. 1 pkt 90 i ust. 9 updf moga byc jednak zwolnione z podatku, jesli przyznano je zgodnie z rozporzadzeniem w sprawie zasad i warunkow podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wyksztalcenia ogolnego doroslych.

Poza urlopem szkoleniowym i zwolnieniem z czesci dnia pracy, za ktore wynagrodzenie nie podlega zwolnieniu z podatku, pracodawca moze przyznac pracownikowi ksztalcacemu sie w formach szkolnych dodatkowe swiadczenia w postaci:

  • zwrotu kosztow przejazdu, zakwaterowania i wyzywienia na zasadach obowiazujacych przy podrozach sluzbowych na obszarze kraju, jesli nauka odbywa sie w innej miejscowosci niz miejsce zamieszkania i miejsce pracy pracownika,
  • pokrycia kosztow zakupu podrecznikow i innych materialow szkoleniowych,
  • pokrycia pobieranych przez szkole oplat za nauke.

Swiadczenia te moga byc przyznane bez wzgledu na to, czy pracodawca skierowal pracownika do szkoly, czy tez podjal on nauke bez takiego skierowania. Inaczej jest w przypadku ksztalcenia w formach pozaszkolnych. Warunkiem udzielenia przez pracodawce wymienionych swiadczen na rzecz pracownika doskonalacego wiedze na kursach, seminariach, praktykach zawodowych, stazach zawodowych i specjalizacyjnych lub w formie samoksztalcenia kierowanego jest wystawienie skierowania przez zaklad pracy. W konsekwencji zwolnione z podatku beda swiadczenia przyznane pracownikowi, ktory podejmuje ksztalcenie w formach:

  • szkolnych (w szkole podstawowej, ponadpodstawowej lub wyzszej) na podstawie skierowania pracodawcy lub bez,
  • pozaszkolnych, tu jednak jedynie za skierowaniem zakladu.

Dodatkowym warunkiem zwolnienia jest to, by pracownik zlozyl pracodawcy oswiadczenie, ze nie skorzysta on z tej racji z ulgi na odplatne ksztalcenie i doskonalenie zawodowe lub na odplatne ksztalcenie w szkole wyzszej.

6. Odszkodowania

Niekiedy na pracodawcy ciazy obowiazek wyplacenia pracownikowi swiadczen odszkodowawczych, np. w razie naruszenia zasad rozwiazywania umow o prace czy BHP. Sa one (w mysl art. 21 ust. 1 pkt 3 updf) wolne od podatku dochodowego, jezeli ich wysokosc lub zasady ustalania wynikaja wprost z odrebnych ustaw lub przepisow wykonawczych. Zwolnienie to nie obejmuje jednak:

  • okreslonych w prawie pracy odpraw i odszkodowan za skrocenie wypowiedzenia umowy o prace,
  • odpraw i odszkodowan wyplacanych zgodnie z ustawa o szczegolnych zasadach rozwiazywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczacych zakladu pracy,
  • odszkodowan przyznanych na podstawie przepisow o zakazie konkurencji.

Wszelkie inne odszkodowania - oprocz wyraznie wymienionych w art. 21 ust. 1 pkt 3 updf jako nieobjete zwolnieniem - wyplacone pracownikowi przez pracodawce na podstawie k.p. i jego rozporzadzen wykonawczych (np. z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych, rozwiazania z mlodocianym umowy o prace z powodu braku mozliwosci zapewnienia mu innej pracy niezagrazajacej zdrowiu, w zwiazku z niewydaniem w terminie lub wydaniem niewlasciwego swiadectwa pracy) sa zwolnione z podatku dochodowego.

Dotyczy to takze odszkodowan przewidzianych w k.p. za niezgodne z prawem rozwiazanie lub wypowiedzenie umowy o prace (choc z reguly przysluguja w wysokosci wynagrodzenia za okres wypowiedzenia lub za czas, do ktorego umowa miala trwac, nie sa "odszkodowaniami z tytulu skrocenia okresu wypowiedzenia umowy o prace" i dlatego - moim zdaniem - nie podlegaja opodatkowaniu). Jesli jednak pracownik zostanie przywrocony do pracy, to odszkodowanie mu nie przysluguje. Pracodawca musi wtedy wyplacic mu wynagrodzenie za okres, w ktorym bezzasadnie go nie otrzymywal. Jest ono przychodem ze stosunku pracy i nie korzysta ze zwolnienia podatkowego.

Konflikt miedzy pracodawca a pracownikiem, ktory dostal - jego zdaniem - niezgodne z prawem lub niezasadne wypowiedzenie umowy o prace, zwykle konczy sie w sadzie. Jesli strony zdecyduja sie tam na zawarcie ugody, w wyniku ktorej pracodawca zobowiaze sie do wyplaty odszkodowania za rezygnacje pracownika z wysuwanych roszczen, to odszkodowanie to nie jest zwolnione z podatku. Nie wynika bowiem wprost z k.p. i - jako przyznane na podstawie ugody - podlega opodatkowaniu.

Opodatkowane sa rowniez odszkodowania z tytulu rozwiazania stosunku pracy, ktorych wysokosc wynika z postanowien umowy o prace. W umowie strony moga postanowic, ze wypowiedzenie umowy o prace (zgodne z przepisami prawa pracy) rodzi po stronie pracodawcy obowiazek wyplaty odszkodowania. Swiadczenie to jest wowczas dla pracownika przychodem ze stosunku pracy.

Forma swiadczenia, ktore w pewnym sensie ma charakter odszkodowawczy, korzystajaca ze zwolnienia od podatku - na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 95 updf - sa takze odsetki wyplacone przez pracodawce z racji nieterminowej wyplaty wynagrodzenia i innych swiadczen z tytulu stosunku sluzbowego, pracy, spoldzielczego stosunku pracy i pracy nakladczej.

7. Bezplatne zakwaterowanie

Wolna od podatku jest takze wartosc swiadczen ponoszonych przez pracodawce z tytulu zakwaterowania pracownikow w hotelach pracowniczych oraz w kwaterach prywatnych wynajmowanych na cele zbiorowego zakwaterowania. Jesli jednak pracodawca zakwateruje pracownika we wlasnym lub wynajmowanym przez siebie lokalu mieszkalnym (nawet udostepnionym do korzystania wiecej niz jednemu pracownikowi), to takie nieodplatne swiadczenie bedzie opodatkowane jako przychod pracownika ze stosunku pracy (w wysokosci rownowartosci czynszu, jaki przyslugiwalby w razie zawarcia przez pracownika umowy najmu). Opodatkowany bedzie tez zwrot wydatkow, jakie pracownik ponosi samodzielnie, wynajmujac dom czy mieszkanie. Gdy pracodawca zapewni bezplatny nocleg pracownikowi, ktory odbywa podroz sluzbowa, to takie swiadczenie jest zwolnione z podatku. Dotyczy to takze swiadczen ponoszonych za pracownika z tytulu bezplatnego zakwaterowania (ale tylko do wysokosci 2280 zl miesiecznie), jezeli obowiazek ich ponoszenia przez pracodawce wynika wprost z ustaw.

8. Przeniesienie sluzbowe

Do nieopodatkowanych swiadczen pracowniczych zalicza sie rowniez kwoty otrzymywane przez pracownikow z tytulu zwrotu kosztow przeniesienia sluzbowego oraz zasilkow na zagospodarowanie i osiedlenie w zwiazku z przeniesieniem sluzbowym, do wysokosci 200 proc. wynagrodzenia naleznego za miesiac, w ktorym nastapilo przeniesienie. Jak jednak stwierdzil NSA w wyroku z 26 lutego 2000 r. (sygn. akt I SA/Ka 2247/99), pojecie "przeniesienie sluzbowe" wystepuje jedynie w ramach stosunku sluzbowego i jest uregulowane m.in. w ustawach o: sluzbie cywilnej; sluzbie wojskowej zolnierzy zawodowych; policji. K.p. milczy na temat "przeniesienia sluzbowego", a zmiana miejsca pracy nastepuje w trybie wypowiedzenia zmieniajacego. Dlatego zwolnienie dotyczy wylacznie kwot otrzymanych z tytulu przeniesienia sluzbowego przez pracownikow swiadczacych prace w ramach stosunku sluzbowego. Nie ma ono zastosowania do zatrudnionych na podstawie "zwyklego" stosunku pracy.

9. Bony, paczki, bilety

Z okazji swiat i innych uroczystosci pracownicy czesto otrzymuja od szefa drobne upominki, paczki swiateczne, bony towarowe, bilety do kina, teatru itp. Takie swiadczenia rzeczowe korzystaja ze zwolnienia z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 67 updf. Od 1 stycznia 2003 r. nie musza to byc juz swiadczenia okolicznosciowe (a zatem i te dane pracownikowi bez szczegolnej okazji sa zwolnione z podatku). W 2003 r. wolne od podatku sa jednak tylko do wysokosci 380 zl. Jesli pracownik otrzyma w danym roku kilka roznych swiadczen rzeczowych, limit ten jest wspolny dla nich wszystkich. Nadwyzke ponad 380 zl dolicza sie do przychodu pracownika ze stosunku pracy. Ale uwaga: zwolnienie dotyczy tylko swiadczen sfinansowanych w calosci z ZFSS lub funduszy zwiazkow zawodowych. Zaklad pracy moze tez przekazac swiadczenia rzeczowe bylym pracownikom - emerytom i rencistom. Sa one zwolnione od podatku bez wzgledu na ich wartosc (moga przekraczac polowe najnizszego wynagrodzenia) i zrodlo finansowania (moga pochodzic ze srodkow obrotowych firmy). Zwolniona z podatku jest takze wartosc ekwiwalentu pienieznego wyplaconego w zamian za te swiadczenia, do wysokosci nieprzekraczajacej w roku podatkowym 2280 zl.

10. Dofinansowanie wypoczynku

Jesli pracodawca udostepnia pracownikom i czlonkom ich rodzin po ulgowej cenie wczasy we wlasnych osrodkach lub tez pobyt w innych ponizej kosztow zakupu, powoduje to powstanie przychodu ze stosunku pracy (w pierwszym przypadku z tytulu swiadczenia w naturze, w drugim - z tytulu swiadczenia pienieznego, ktorego wartosc stanowi roznica miedzy cena zaplacona przez pracodawce a zaplacona za wczasy przez pracownika). Przychod ten nie korzysta ze zwolnienia podatkowego, nie zostal bowiem wymieniony w art. 21 updf. Przychodem z pracy podlegajacym opodatkowaniu na ogolnych zasadach bedzie rowniez doplata do wczasow zakupionych przez pracownika w biurze podrozy, wyplacenie tzw. wczasow pod grusza z ZFSS oraz swiadczenia urlopowego. Jedyna forma dofinansowania wypoczynku zwolniona z podatku (bez wzgledu na kwote) sa doplaty z ZFSS do wypoczynku dzieci i mlodziezy do lat 18. Dotyczy to:

  • wczasow, kolonii, obozow i zimowisk, w tym polaczonych z nauka,
  • pobytu dzieci na leczeniu sanatoryjnym, w placowkach leczniczo-sanatoryjnych, rehabilitacyjno-szkoleniowych i leczniczo-opiekunczych,
  • przejazdow zwiazanych z tym wypoczynkiem i pobytem na leczeniu.

Zwolnienie przysluguje, jesli wypoczynek zostal zorganizowany przez podmioty prowadzace dzialalnosc w tym zakresie (czyli np. biuro podrozy).

11. Pozostale zwolnienia

Art. 21 ust. 1 updf przewiduje jeszcze inne zwolnienia od podatku swiadczen otrzymywanych przez pracownikow. Dotyczy to m.in:

  • wartosci swiadczen ponoszonych za pracownika z tytulu zwrotu kosztow dojazdu do zakladu pracy, jezeli pracodawca jest do tego zobowiazany wprost ustawami,
  • dochodow uzyskanych przez pracownikow z tytulu ulgi w oplacie za energie elektryczna - w wysokosci roznicy miedzy cena ustalona dla nich i dla innych odbiorcow,
  • zapomog z ZFSS wyplacanych w razie indywidualnych zdarzen losowych, klesk zywiolowych, dlugotrwalej choroby lub smierci,
  • pomocy finansowej ze srodkow ZFSS wyplacane na zmniejszenie wydatkow mieszkaniowych na zasadach rozporzadzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 22 pazdziernika 1998 r. (Dz. U. nr 134, poz. 876),
  • swiadczen na rehabilitacje zawodowa, spoleczna i lecznicza osob niepelnosprawnych z zakladowych funduszy rehabilitacji,
  • dochodow z tytulu zakupu zakladowych budynkow mieszkalnych lub lokali mieszkalnych - w wysokosci roznicy miedzy ich cena rynkowa a cena zakupu.

Swiadczenia nieodplatne

Popularna forma gratyfikacji personelu sa rozne swiadczenia rzeczowe, np. udostepnianie samochodow sluzbowych czy telefonow komorkowych do celow prywatnych, zakup polisy ubezpieczeniowej czy bonusy w postaci towarow badz uslug, swiadczonych przez pracodawce w ramach jego dzialalnosci po cenach nizszych od rynkowych. Swiadczenia te - nieodplatne lub czesciowo odplatne - sa przychodem z pracy, od ktorego co do zasady trzeba zaplacic podatek dochodowy. Jak ustalic wielkosc tego przychodu, mowia art. 12 ust. 2 - 3 i art. 11 ust. 2 - 2b updf. Zgodnie z nimi wartosc pieniezna swiadczen w naturze, przyslugujacych na podstawie odrebnych przepisow (a wiec tych, ktore pracodawca ma obowiazek poniesc), gdy ich przedmiotem sa rzeczy lub uslugi wchodzace w zakres dzialalnosci pracodawcy, ustala sie wedlug przecietnych cen stosowanych wobec innych odbiorcow. Tak np. wycenia sie pare butow, ktore zatrudniony dostal od pracodawcy prowadzacego sklep obuwniczy.

Wartosc pieniezna innych swiadczen nieodplatnych lub czesciowo odplatnych ustala sie nastepujaco:

  • gdy sa w naturze - po cenach rynkowych, stosowanych w obrocie rzeczami i prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzglednieniem ich stanu, stopnia zuzycia, czasu i miejsca uzyskania,
  • gdy chodzi o inne nieodplatne swiadczenia w postaci:

- uslug wchodzacych w zakres dzialalnosci gospodarczej - wedlug cen stosowanych wobec innych odbiorcow,

- uslug zakupionych - wedlug cen zakupu,

- udostepnienia lokalu lub budynku - wedlug rownowartosci czynszu, jaki przyslugiwalby w razie zawarcia umowy najmu,

- inne - na podstawie cen rynkowych stosowanych przy swiadczeniu uslug, udostepnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzglednieniem ich stanu, stopnia zuzycia, czasu i miejsca uzyskania,

  • gdy sa czesciowo odplatne - w wysokosci roznicy miedzy wartoscia tego swiadczenia okreslona wedlug wskazanych regul a odplatnoscia ponoszona przez pracownika.

Co nie jest przychodem

Niektorych wyplat, choc scisle zwiazanych z zatrudnieniem, nie zalicza sie do przychodow z pracy, np. swiadczen, ktore nie sa imiennie skierowane do konkretnego pracownika (nie jest wiec mozliwe okreslenie ich wartosci przypadajacej na konkretna osobe). Mowi o tym Ministerstwo Finansow w pismach z: 31 sierpnia 1995 r. (nr PO 5/1-3157/0650/95) i 7 stycznia 1998 r. (nr PO 3-7301/722-770/WK/97). Przykladowo: jesli pracodawca dofinansowuje organizowane przez siebie imprezy turystyczne, sportowe i kulturalne, to - gdy wydatki te nie sa imiennie adresowane do pracownika - nie stanowia jego przychodu z pracy. Nie trzeba zatem ich dzielic przez liczbe uczestnikow i doliczac do kazdego wynagrodzenia.

Przychodem z pracy nie sa rowniez swiadczenia zwiazane z uslugami leczniczymi, jesli nie jest mozliwe okreslenie ich wartosci na poszczegolnych pracownikow, gdyz np. prywatna klinike szef oplaca ryczaltem (bez wzgledu na to, czy pracownik korzysta ze swiadczen leczniczych, czy nie). Takze wydatki zwiazane z sfinansowaniem przez pracodawce obowiazkowych badan lekarskich pracownikow nie sa dla nich przychodem ze stosunku pracy. Dotyczy to rowniez zasilku chorobowego, naleznego zatrudnionemu chorujacemu dluzej niz 33 dni w danym roku (czyli od 34. dnia choroby) ze srodkow ZUS (choc wyplaca go pracodawca, potracajac nastepnie wyplacona kwote ze skladek odprowadzanych do ZUS).

Przyklad

Jakie obowiazki ciaza na pracodawcy w przypadku wyplaty wynagrodzenia rodzinie zmarlego pracownika? Wynagrodzenie to nie jest juz przychodem ze stosunku pracy. Dla czlonka rodziny (np. zony zmarlego) stanowi ono przychod z praw majatkowych, o ktorych mowa w art. 18 updf. Nie jest to dochod zwolniony z opodatkowania. Zaklad pracy jako platnik ma obowiazek - stosownie do art. 41 updf - pobrac zaliczke na podatek dochodowy w wysokosci 20 proc. i odprowadzic ja na konto urzedu skarbowego wlasciwego ze wzgledu na siedzibe platnika. Musi rowniez - zgodnie z art. 42 ust. 3 updf - przeslac malzonce zmarlego do 31 stycznia 2004 r. informacje PIT-8B o wysokosci przychodu, dochodu i pobranej zaliczki na podatek.

Koszty uzyskania przychodu

Obliczajac nalezny podatek, uwzglednia sie koszty uzyskania przychodu (dalej: kup), ktore pomniejszaja przychod do opodatkowania. Kup ze stosunku pracy uwzglednia sie w dwoch formach:

  • zryczaltowanej lub
  • faktycznie poniesionych wydatkow.

RYCZALT KWOTOWY

Wysokosc zryczaltowanych kup, jakie przysluguja pracownikowi, zalezy od dwoch czynnikow:

  • miejsca pracy,
  • liczby nawiazanych stosunkow pracy.

Koszty te ustala sie w stalej kwocie miesiecznej. Bez znaczenia jest przy tym wymiar czasu pracy (pelny badz niepelny), liczba dni przepracowanych w danym miesiacu (w skrajnej sytuacji pracownik moze nie przepracowac zadnego dnia w miesiacu) ani wysokosc otrzymanego wynagrodzenia. Podstawa ich potracenia jest sam fakt wyplaty w danym miesiacu wynagrodzenia ze stosunku pracy.

Przyklad

Z powodu klopotow finansowych pracodawca w ciagu roku nie wyplacal systematycznie wynagrodzen. Czy pracownikom przepadna koszty za miesiace, w ktorych nie bylo wyplaty, czy tez moga je oni uwzglednic w zeznaniu rocznym?

Jesli w danym miesiacu - mimo swiadczenia pracy przez pracownika - pracodawca nie wyplacil mu wynagrodzenia, to zgodnie z pismem MF z 31 maja 1993 r. (nr PO 2/10 - 8010 - 0938/93) pracownikowi i tak przysluguja kup za ten miesiac. W pismie tym MF zaleca, by w takiej sytuacji przy obliczaniu podatku za caly rok podatkowy zaklad pracy uwzglednil przyslugujace pracownikowi kup rowniez za te miesiace, w ktorych pracownik swiadczyl prace, a nie otrzymywal wynagrodzenia. Zdaniem MF koszty naleza sie zawsze, bez wzgledu na to, czy zaklad pracy wywiazal sie ze swego obowiazku wyplaty w terminie wynagrodzen, jesli tylko pracownik zgodnie z umowa swiadczyl prace na rzecz zakladu.

1. Na kilku etatach

Zatrudnieni rownoczesnie u kilku pracodawcow maja prawo do potracenia kup od kazdego przychodu z tytulu wynagrodzenia za prace odrebnie. Maksymalnie wysokosc tych kosztow w roku podatkowym nie moze jednak przekroczyc 4,5 proc. gornej granicy pierwszego przedzialu skali podatkowej. W 2003 r. ow roczny limit kosztow dla wieloetatowcow to 1799,37 zl (mimo zamrozenia progow skali podatkowej koszty te zostaly zwaloryzowane). Jesli zatrudniony w kilku zakladach pracy przekroczy ten pulap (a wiec gdy platnicy potraca mu lacznie wyzsza kwote), w zeznaniu rocznym powinien wykazac jedynie koszty do wysokosci obowiazujacego limitu.

Przyklad:

Czy zatrudnionemu na dwoch etatach u tego samego pracodawcy przysluguja podwyzszone kup? Okreslajac limit kosztow dla wieloetatowcow, ustawa wspomina jedynie o zatrudnionych w kilku zakladach pracy. Podwyzszone kup przysluguja zatem, jesli podatnik uzyskuje przychody z pracy rownoczesnie od kilku pracodawcow. Jednak zgodnie z utrwalona praktyka i wyjasnieniami MF w pismie z 24 marca 1995 r. (nr PO5/9-0261/95) przyjmuje sie, ze zawarcie przez pracownika z jednym i tym samym zakladem pracy kazdej kolejnej umowy powoduje powstanie odrebnych stosunkow pracy, traktowanych na rowni z umowami zawartymi z roznymi zakladami pracy. Zatem kup przysluguja z kazdej odrebnie zawartej umowy o prace niezaleznie od tego, czy osoba swiadczy prace na rzecz jednego czy kilku pracodawcow.

2. Dla dojezdzajacych

Wysokosc kup u zatrudnionych zarowno na jednym, jak i na kilku etatach moze dodatkowo wzrosnac, jesli:

  • miejsce jego stalego lub czasowego zamieszkania lezy poza miejscowoscia, w ktorej znajduje sie zaklad pracy, oraz
  • nie otrzymuje on dodatku za rozlake.

W takiej sytuacji limit kup moze wzrosnac o 25 proc. A zatem w tym roku dla dojezdzajacych do pracy i zatrudnionych na jednym etacie to 124,95 zl miesiecznie i 1499,40 zl rocznie. Natomiast dla dojezdzajacych wieloetatowcow kwoty te wynosza odpowiednio: 124,95 zl miesiecznie i 2249,21 zl rocznie. Mozliwosc zastosowania podwyzszonej normy kosztow nie zalezy od odleglosci dzielacej miejscowosci, w ktorych znajduje sie miejsce zamieszkania i zaklad pracy, ani tez od tego, jakimi srodkami komunikacji pracownik dociera do firmy. Aby jednak platnik mogl uwzglednic podwyzszone kup, pracownik musi zlozyc na pismie oswiadczenie, ze dojezdza do pracy z innej miejscowosci niz ta, w ktorej znajduje sie zaklad pracy. Wystarczy, gdy zlozy je raz. Jesli nic sie nie zmieni, nie trzeba go ponawiac w latach nastepnych. Gdy jednak pracownik zaprzestanie dojazdow do pracy z innej miejscowosci, musi o tym powiadomic pracodawce przed wyplata wynagrodzenia za miesiac, w ktorym zaszla ta zmiana. Nawet jezeli pracownik nie zlozy odpowiedniego oswiadczenia, to - gdy rzeczywiscie dojezdzal do pracy z innej miejscowosci - podwyzszone kup moze uwzglednic w rozliczeniu rocznym.

Przyklad:

Y dojezdza do pracy autobusem komunikacji miejskiej. Bilety na autobus dostaje co miesiac od pracodawcy, ktory refunduje koszty dojazdu pracownikow do pracy. Czy w zwiazku z ta refundacja Y przysluguja jeszcze zryczaltowane kup? Mimo zwrotu kosztow dojazdu do pracy w formie biletow pracownikowi naleza sie zryczaltowane kup. Jednak wartosc biletow miesiecznych, otrzymanych od pracodawcy, stanowi dla niego przychod ze stosunku pracy i powinna byc doliczona do wynagrodzenia.

PROCENTOWO

Wyjatkowo niektorzy pracownicy moga korzystac ze zryczaltowanych kup, okreslonych procentowo w stosunku do wynagrodzenia. Dotyczy to osob uzyskujacych w ramach stosunku pracy przychody z tytulu korzystania z praw autorskich i praw pokrewnych. Maja one prawo do zryczaltowanych kup w wysokosci az 50 proc. uzyskanego przychodu. Przedmiotem prawa autorskiego moga byc m.in. utwory literackie, publicystyczne, naukowe, programy komputerowe, dziela plastyczne, fotograficzne, architektoniczne, utwory muzyczne, sceniczne, audiowizualne. Natomiast przedmiotem prawa pokrewnego jest m.in. prawo do artystycznych wykonan. O zastosowaniu 50-proc. kosztow decyduje wylacznie fakt otrzymania przychodu za wykonanie utworu (dziela), bedacego przedmiotem prawa autorskiego lub prawa pokrewnego. Jednak mozliwosc jego uzyskania musi wynikac z umowy o prace, a wynagrodzenie to musi byc wykazane odrebnie. Przy czym przeslanka do zastosowania 50-proc. kup jest przeniesienie praw do utworu lub korzystanie z praw do niego. Sam fakt stworzenia utworu do niczego tworcy nie uprawnia.

Jesli pracownik otrzymuje wynagrodzenie, na ktore sklada sie kilka elementow, to zryczaltowane 50-proc. koszty mozna potracic z czesci, ktora mu przysluguje z tytulu korzystania z praw autorskich. Warto wiec zaznaczyc w umowie o prace, ktora czesc wynagrodzenia dotyczy dochodow z pracy tworczej. Inaczej moga byc trudnosci z ustaleniem wysokosci wynagrodzenia, do ktorego stosuje sie 50-proc. kup. W pismie z 16 sierpnia 1995 r. (nr PO 5/8-7371-01609/95) MF stwierdzil, ze jezeli z umowy o prace nie wynika mozliwosc osiagania przez pracownika odrebnego wynagrodzenia wylacznie z tytulu realizacji utworu w rozumieniu przepisow prawa autorskiego, kosztow uzyskania nie mozna odliczyc inaczej niz na podstawie art. 22 ust. 2 updf (a wiec na zasadach ogolnych w okreslonej ustawowo kwocie). Zastosowanie 50-proc. kosztow do tej czesci przychodu, ktora pracownik uzyskal z tytulu korzystania z praw autorskich, nie wylacza mozliwosci potracenia zwyklych kosztow pracowniczych od pozostalej czesci wynagrodzenia ze stosunku pracy, za wykonanie czynnosci niebedacych przedmiotem prawa autorskiego. 50-proc. kup oblicza sie, przyjmujac za podstawe nie przychod pracownika (wynagrodzenie brutto), lecz przychod pomniejszony o potracone przez platnika w danym miesiacu skladki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe.

WYDATKI FAKTYCZNE

Pracownik ma mozliwosc ustalenia kup ze stosunku pracy w wysokosci faktycznie poniesionych wydatkow. Dotyczy to jednak wylacznie wydatkow na dojazdy do pracy srodkami transportu autobusowego, kolejowego, promowego lub komunikacji miejskiej (autobus, tramwaj, trolejbus, metro). Koszty w wysokosci faktycznie poniesionej moga byc uwzglednione jedynie, gdy:

  • roczne zryczaltowane kup sa nizsze od wydatkow na dojazd do zakladu (lub zakladow) pracy,
  • wydatki zwiazane z dojazdami do pracy sa udokumentowane imiennymi biletami okresowymi.

Koszty w wysokosci faktycznie poniesionych wydatkow mozna uwzglednic dopiero przy rocznym obliczeniu podatku. Moze to zrobic sam pracownik, ewentualnie pracodawca, jesli pracownik wyrazil chec, by rocznego rozliczenia podatku dokonal w jego imieniu platnik. Podczas roku platnik ma obowiazek potracac koszty zryczaltowane, nawet jesli pracownik przedlozy mu bilety okresowe poswiadczajace, ze ponoszone przez niego miesieczne wydatki na dojazdy sa wyzsze od miesiecznych zryczaltowanych kup.

Obliczenie naleznej zaliczki

Wyplacajac wynagrodzenie ze stosunku pracy, pracodawca pelni funkcje platnika. Ma obowiazek obliczenia, pobrania i wplacenia do urzedu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy. By obliczyc ja wlasciwie, musi on prawidlowo - wedlug podanych zasad - okreslic przychody i koszy zatrudnionego. Podstawa obliczenia podatku jest dochod pracownika ze stosunku pracy (czyli przychod po odjeciu kup), pomniejszony o potracone przez platnika w danym miesiacu skladki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe. Do wynagrodzenia pracownika pracodawca powinien tez doliczyc wyplacone przez siebie zasilki pieniezne z ubezpieczenia spolecznego. Przy ustalaniu dochodu z pracy uwzglednia sie takze otrzymane przez pracownika swiadczenia w naturze i inne nieodplatne swiadczenia. Jednak czesto przysluguja one za okres dluzszy niz miesiac. Aby uniknac dysproporcji w wysokosci zaliczki, wartosc takiego swiadczenia nalezy podzielic na poszczegolne miesiace (i doliczac do przychodu stopniowo w kolejnych miesiacach). Jesli nie da sie okreslic, jaka czesc tych swiadczen przypada na miesiac, a doliczenie calej ich wartosci do wynagrodzenia w jednym miesiacu spowoduje, ze zaliczka bedzie niewspolmiernie wysoka w stosunku do wyplaty, zaklad pracy na wniosek pracownika moze ograniczyc pobor zaliczki za dany miesiac i pobrac jej pozostala czesc w nastepnych miesiacach. Zgodnie z art. 32 updf zaliczki pobierane przez pracodawce od wynagrodzen pracownikow od stycznia do grudnia 2003 r. wynosza:

  • 19 proc. dochodu uzyskanego przez pracownika w danym miesiacu - poczawszy od stycznia do tego miesiaca wlacznie, w ktorym dochod pracownika uzyskany od poczatku roku u danego pracodawcy przekroczyl 37 024 zl,
  • 30 proc. dochodu uzyskanego w danym miesiacu - za miesiace nastepujace po tym, w ktorym dochod pracownika liczony od poczatku roku przekroczyl 37 024 zl,
  • 40 proc. dochodu uzyskanego w danym miesiacu - za miesiace nastepujace po tym, w ktorym dochod pracownika liczony od poczatku roku przekroczyl 74 048 zl.

1. Kwota wolna

Pracodawca obniza zaliczke o 1/12 kwoty, o ktora zmniejsza sie podatek, okreslonej w pierwszym przedziale skali podatkowej (w 2003 r. to 44,17 zl). Zmniejszenie to stosuje sie tylko wtedy, gdy pracownik przed pierwsza wyplata wynagrodzenia zlozy oswiadczenie PIT-2, w ktorym stwierdzi, ze:

  • nie otrzymuje emerytury lub renty,
  • nie osiaga dochodow z tytulu czlonkostwa w rolniczej spoldzielni produkcyjnej lub innej spoldzielni zajmujacej sie produkcja rolna,
  • nie osiaga dochodow, od ktorych jest zobowiazany samodzielnie oplacac zaliczki na podatek (z dzialalnosci gospodarczej, z najmu, dzierzawy, ze stosunku pracy otrzymywanych z zagranicy, z emerytur i rent uzyskiwanych z zagranicy bez posrednictwa bankow je wyplacajacych),
  • nie otrzymuje swiadczen pienieznych od organu zatrudnienia,
  • okresla ten zaklad pracy jako wlasciwy do stosowania odliczenia, jesli jednoczesnie osiaga od innych zakladow pracy dochody ze stosunku sluzbowego, pracy, spoldzielczego stosunku pracy lub pracy nakladczej.

Oswiadczenie to wystarczy zlozyc tylko raz. Jednak pracownik ma obowiazek powiadomic pracodawce o kazdej zmianie stanu faktycznego wynikajacego z oswiadczenia PIT-2 przed wyplata wynagrodzenia za miesiac, w ktorym miala ona miejsce.

2. Dodatkowe zmniejszenie zaliczki

Pracodawca jest upowazniony do dodatkowego zmniejszenia zaliczki na podatek o kwote 44,17 zl miesiecznie, jezeli pracownik zlozy oswiadczenie, ze zamierza opodatkowac swoje dochody lacznie z malzonkiem lub na zasadach okreslonych dla osob samotnie wychowujacych dzieci. Dodatkowym warunkiem jest jednak, by przewidywane dochody pracownika nie przekroczyly gornej granicy pierwszego przedzialu skali podatkowej (37 024 zl), a malzonek lub dziecko nie uzyskaly zadnych dochodow z wyjatkiem renty rodzinnej. Wowczas zaliczki na podatek wynosza 19 proc. dochodu uzyskanego w danym miesiacu i sa pomniejszane lacznie o 88,34 zl.

Natomiast pracownicy uzyskujacy zarobki mieszczace sie w drugim i trzecim przedziale skali podatkowej, ktorzy chca opodatkowac swoje dochody wspolnie z malzonkiem lub wedlug zasad przewidzianych dla samotnych rodzicow, moga juz w trakcie roku skorzystac z opodatkowania wedlug nizszej stawki podatkowej. Jesli pracownik zlozy stosowne oswiadczenie, w ktorym okresli, ze jego przewidywane dochody przekrocza gorna granice pierwszego przedzialu skali podatkowej (37 024 zl) lub gorna granice drugiego przedzialu skali podatkowej (74 048 zl), a malzonek albo dziecko nie uzyskaja innych dochodow z wyjatkiem renty rodzinnej, lub dochody malzonka mieszcza sie w nizszych przedzialach skali, to zaliczki od poczatku roku wlacznie do miesiaca, w ktorym dochod pracownika przekroczyl 74 048 zl, wynosza 19 proc., a za miesiace nastepne - 30 proc. uzyskanego w danym miesiacu dochodu. Oczywiscie, jesli pracownik zlozyl dodatkowo oswiadczenie na formularzu PIT-2, to wedlug ogolnych zasad pracodawca jest obowiazany zmniejszyc te zaliczki o 44,17 zl.

Skladka zdrowotna

Zaliczke na podatek obliczona wedlug wskazanych zasad pracodawca zmniejsza o kwote skladki na obowiazkowe ubezpieczenie zdrowotne, pobranej w danym miesiacu. Ale tylko do wysokosci 7,75 proc. podstawy jej wymiaru. Od 1 stycznia 2003 r. cala skladka wynosi 8 proc., a wiec nieodliczona jej czesc - 0,25 proc. podstawy wymiaru - pomniejsza wynagrodzenie pracobiorcy. Gdy skladka na ubezpieczenie zdrowotne obliczona przez platnika jest wyzsza od zaliczki na podatek dochodowy, to co do zasady skladke te potraca sie z wynagrodzenia pracownika jedynie w kwocie nieprzekraczajacej wysokosci tej zaliczki.

Rozdzial XI

Od czego placi sie skladki

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.