Jak najtaniej zatrudnic?
Inspektorzy pracy czuwaja

Anna Hintz, glowny inspektor pracy

FOT. JAKUB OSTALOWSKI

Od kilku lat Panstwowa Inspekcja Pracy obserwuje niepokojace zjawisko "uciekania" od umow o prace, polegajace na zastepowaniu ich umowami cywilnoprawnymi lub indywidualna dzialalnoscia gospodarcza, prowadzona przez bylych pracownikow na tych samych co uprzednio zasadach, nierzadko z wykorzystaniem sprzetu bylego pracodawcy. Dzialania te, podyktowane potrzeba zmniejszenia kosztow pracy, niejednokrotnie sa wymuszane przez pracodawcow. Zjawisko samozatrudnienia jest coraz czesciej spotykane m.in. w transporcie, budownictwie, przemysle i ochronie zdrowia.

Taki nowo powstaly podmiot gospodarczy jest jednak pozbawiony wszystkich uprawnien ochronnych wynikajacych ze stosunku pracy. Chodzi tu glownie o stabilnosc zatrudnienia z gwarantowanym prawem do wynagrodzenia, przepisy o czasie pracy, urlopach wypoczynkowych oraz bezpiecznych i higienicznych warunkach pracy.

Zgodnie z art. 22 12 k.p. nie jest dopuszczalne zastapienie umowy o prace umowa cywilnoprawna przy zachowaniu warunkow wykonywania pracy w formule stosunku pracy. Nie oznacza to jednak, ze z obrotu wyeliminowano zupelnie umowy cywilnoprawne.

Przestrzeganie przepisow prawa pracy w powyzszym zakresie jest przedmiotem szczegolnej uwagi PIP. Zawarcie umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o prace jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika z art. 281 pkt 1 k.p. Ponadto inspektorzy pracy moga wnosic powodztwa do sadow pracy o ustalenie istnienia w konkretnym przypadku stosunku pracy.

Zwlaszcza w dobie kryzysu gospodarczego przedsiebiorcom zalezy na jak najtanszej sile roboczej. Oby tylko zaplacic jak najnizsze skladki na ZUS, podatki, zasilki, PFRON itd. I trzeba przyznac, ze oficjalny rynek pracy oferuje im rozne sposoby angazowania pracobiorcow, poczawszy od zlecenia przez umowe o dzielo, agencyjna i chalupnictwo, a na umowie o prace skonczywszy. Taki wachlarz daje pewne mozliwosci uelastycznienia i potanienia polityki kadrowej. Wskazane umowy roznia sie bowiem wieloma elementami: podporzadkowaniem pracobiorcy chlebodawcy, sposobem wykonania zamowionej pracy, celem im przyswiecajacym, a takze - co dla przedsiebiorcow chyba najwazniejsze - kosztami zwiazanymi z danym zatrudnieniem (place, zusowskie skladki, podatki itd.). Co zatem wybrac?

Najpopularniejsze, ale chyba tez najdrozsze, sa umowy o prace. Polegaja one na tym, ze pracownik zobowiazuje sie do wykonywania okreslonej pracy na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Pracodawca zas - do jego zatrudnienia za wynagrodzeniem. Prace trzeba zatem swiadczyc w sposob:

  • ciagly,
  • dobrowolny,
  • pod kierownictwem pracodawcy (trzeba sluchac jego biezacych polecen),
  • osobiscie (poza jednym wyjatkiem nikt nie moze wyreczyc pracownika w jego pracy, np. czlonek rodziny),
  • odplatnie,
  • na rzecz i ryzyko pracodawcy,
  • w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym.

Firmy czesto decyduja sie na zaangazowanie zleceniobiorcy, wykonawcy dziela, menedzera czy chalupnika. Dlaczego? Ci sa bowiem znacznie tansi od pracownika, nie zawsze trzeba od nich placic ZUS (czasami w ogole nie trzeba), mozna dac im co miesiac mniej niz 800 zl brutto. Czesto tez chlebodawcy podpisuja umowy cywilnoprawne z osobami fizycznymi prowadzacymi dzialalnosc gospodarcza, angazujac np. bylego pracownika w ramach tzw. samozatrudnienia. Ostatnio szczegolnie modne jest "samozatrudnienie", czyli powierzanie pewnych zadan jednoosobowym firmom. Dla przedsiebiorcow, ktorzy czesto w ten sposob zatrudniaja bylych pracownikow, to superwygodne rozwiazanie. Nie musza pilnowac, aby co miesiac za kontrahenta poplynely skladki i podatki. O to martwi sie sam zainteresowany.

Samozatrudnienie sprzyja rozwojowi przedsiebiorczosci

Tadeusz Sulkowski, dyrektor Departamentu Stosunkow Pracy w Polskiej Konfederacji Pracodawcow Prywatnych

FOT. RAFAL GUZ

Ostatnia nowelizacja kodeksu pracy obok rozwiazan sprzyjajacych poprawie konkurencyjnosci polskich przedsiebiorstw zawiera takze inne, wprowadzone z inicjatywy zwiazkow zawodowych, jako sluzace interesowi strony pracowniczej.

Do tych drugich nalezy zaliczyc nowe brzmienie art. 22 k.p., wprowadzajace bardziej precyzyjna definicje stosunku pracy, a takze ustanowienie zakazu zastepowania umowy o prace umowa cywilnoprawna przy zachowaniu dotychczasowych warunkow wykonywania pracy.

Zmiany te, dotyczace zjawiska zwanego popularnie samozatrudnieniem, byly jednym z elementow porozumienia pomiedzy pracodawcami i zwiazkami zawodowymi. Intencja strony zwiazkowej bylo ograniczenie procesu zmiany statusu pracownikow w osoby prowadzace dzialalnosc gospodarcza, nieposiadajace uprawnien i ochrony wynikajacej z k.p., a takze - co najwazniejsze - opuszczajace szeregi zwiazkowe.

W wyniku negocjacji pracodawcy zgodzili sie na zapisy przeciwdzialajace tzw. pozornemu samozatrudnieniu, polegajacemu na zastepowaniu umow o prace roznego rodzaju umowami cywilnoprawnymi. Nie znaczy to jednak, ze wypracowane w drodze kompromisu nowe brzmienie art. 22 k.p. stanowi przeszkode dla przechodzenia na rozne formy samozatrudnienia, jesli towarzyszy temu istotna jakosciowo zmiana warunkow w porownaniu z wynikajacymi z umowy o prace.

Przede wszystkim trzeba pamietac, ze samozatrudnienie musi w praktyce znajdowac odbicie w uzyskaniu pewnego zakresu niezaleznosci przez dotychczasowego pracownika, stajacego sie osoba fizyczna prowadzaca dzialalnosc gospodarcza. Wspomniana niezaleznosc powinna dotyczyc jednego z trzech glownych elementow kodeksowej definicji stosunku pracy: kierownictwa pracodawcy, miejsca i czasu wyznaczonego przez pracodawce.

Trzeba tez podkreslic, ze zjawisko samozatrudnienia nie jest wylacznie domena polska i od lat upowszechnia sie w wiekszosci krajow wysoko rozwinietych. Wszystko wskazuje na to, ze bedzie nadal narastalo, szczegolnie w krajach Unii Europejskiej. PKPP, ktora byla sygnatariuszem porozumienia ze zwiazkami zawodowymi, popiera tworzenie warunkow dla samozatrudnienia, jesli odbywa sie to na zdrowych zasadach uwzgledniajacych pierwiastki samodzielnosci podmiotu gospodarujacego. Jest to bowiem proces sprzyjajacy rozwojowi przedsiebiorczosci w naszym kraju.

Smierc cywilnoprawnym?

Ostatnio jednak wokol umow cywilnoprawnych panuje wielkie zamieszanie. Szerza sie pogloski, ze w tym roku w ogole nie mozna juz ich zawierac. Takie sygnaly docieraja zwlaszcza podczas organizowanych przez redakcje dyzurow ekspertow. Oczywiscie to nieprawda. Umowy cywilne byly, sa i beda. Powodem dezinformacji jest - zapewne - ostatnia gruntowna nowela kodeksu pracy z 26 lipca 2002 r. (Dz. U. nr 135, poz. 1146; dalej: nowela), ktora zaingerowala we wzajemna relacje stosunku pracy i umow cywilnoprawnych.

Po pierwsze: do cech charakterystycznych stosunku pracy dodala ona swiadczenie pracy w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawce. Stad tez przedsiebiorcy - w obawie, ze inspektor pracy zakwalifikuje dany wezel prawny jako umowe o prace - nie zapisuja w umowach cywilnoprawnych postanowien tego typu, ze usluga ma byc wykonana w siedzibie zleceniodawcy.

Po drugie: nowela wprost wprowadzila do k.p. zakaz zastepowania umow o prace. To glowny powod zamieszania, powodujacy, ze firmy boja sie podpisywac umow cywilnoprawnych.

Tymczasem nie ma zadnego odgornego zakazu zawierania umow cywilnoprawnych. Niedopuszczalne jest jednak obchodzenie prawa polegajace na podpisywaniu wskazanych umow w sytuacji, gdy cechy stosunku wskazuja na zatrudnienie pracownicze. A wiec, gdy zatrudniony wykonuje prace: dobrowolnie; osobiscie; odplatnie; w sposob ciagly; pod kierownictwem pracodawcy; na jego rzecz i ryzyko; w miejscu i czasie przez niego wskazanym. W takich warunkach w gre wchodzi wylacznie umowa o prace. Nie ma przy tym znaczenia jej nazwa, lecz tresc. Jesli w takim wypadku zostanie zawarta umowa cywilnoprawna, mozna wystapic do sadu pracy z powodztwem o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Pracownicze kontra cywilnoprawne

Gdy dojdzie do procesu, sad bada, ktore elementy - pracownicze czy cywilnoprawne - przewazaja w danej umowie. Jezeli te pierwsze, bez watpienia to stosunek pracy. Gdy goruja skladniki cywilnoprawne (np. luzne podporzadkowanie zleceniodawcy, mozliwosc zastepowania zleceniobiorcy kims innym, nieodplatnosc), mamy do czynienia ze zleceniem, umowa o dzielo, agencyjna itd.

Zanim jednak dojdzie do ostatecznego werdyktu, sad analizuje zarowno tresc spornej umowy, jak sposob wykonywania pracy czy wole stron. Znaczenie tej ostatniej podkreslil Sad Najwyzszy w orzeczeniu z 23 wrzesnia 1998 r. (II UKN 229/98, OSNAPiUS z 1999 r. nr 19, poz. 627). "Nikt nie moze przeciez nakazac stronom zawarcia umowy o prace, jesli ich wola bylo podpisanie zlecenia czy umowy o dzielo". Wole stron moze rowniez odzwierciedlac nazwa umowy, zwlaszcza gdy nie wiadomo, ktorych elementow jest wiecej: cywilnoprawnych czy pracowniczych.

W razie watpliwosci, jaka wola przyswiecala zawierajacym umowe (a tak jest najczesciej, gdy dochodzi do procesu), sad bada sposob wykonywania pracy. Jesli pracownik wykonuje prace na zmiany, jest podporzadkowany pracodawcy lub swojemu bezposredniemu przelozonemu, wykonuje ich polecenia, podpisuje liste obecnosci i musi byc dyspozycyjny, powinien pozostawac z pracodawca w stosunku pracy (zob. wyrok SN z 11 wrzesnia 1997 r. II UKN 232/97, OSNAPiU z 1998 r. nr 13, poz. 407; wyrok SN z 11 kwietnia 1997 r. I PKN 89/97, OSNAPiUS z 1998 r. nr 2, poz. 35 i z ). W innym wyroku, z 15 pazdziernika 1999 r., ten sam sad stwierdzil, iz: "Umowa zlecenie z reguly okresla rodzaj wykonywanych czynnosci i w zasadzie nie moze polegac na pozostawaniu w dyspozycji zlecajacego i wykonywaniu stosownie do jego potrzeb czynnosci zlecanych na biezaco" (I PKN 307/99, OSNAP z 2001 r. nr 7/214). Kiedy indziej uznal takze, ze - oceniajac charakter prawny stosunku laczacego strony - trzeba tez brac pod uwage specyfike funkcjonowania podmiotu zatrudniajacego.

Zatem sam fakt, ze strony chcialyby wpisac np. w umowie zlecenia miejsce i czas swiadczenia uslugi, nie przesadza jeszcze o tym, ze powinny zawrzec umowe o prace. To od ich woli zalezy, na jaki rodzaj umowy - pracownicza czy cywilnoprawna sie zdecyduja. Jesli bedzie to ta druga, samo zamieszczenie w jej tresci miejsca i czasu swiadczenia pracy nie przesadza jeszcze o tym, ze pomiedzy stronami doszlo do nawiazania stosunku pracy. Wazne sa bowiem wszystkie pozostale elementy umowy. Czasami trudno wrecz sobie wyobrazic zlecenie niepodajace miejsca jego wykonania, np. gdy zleceniodawca zleca zleceniobiorcy sprzatanie pomieszczen firmy.

Kiedy i w jakiej sytuacji podpisac zatem umowe cywilnoprawna, aby byc w zgodzie z prawem, mowi niniejsze vademecum.

W nim czytelnicy znajda tez elementy, ktorymi roznia sie one od siebie. Dowiedza sie rowniez, na jakich zasadach nalezy opodatkowac wynagrodzenie z tych umow, jakie koszty uzyskania zastosowac oraz czy od wszystkich trzeba zaplacic skladki na ubezpieczenie spoleczne i zdrowotne.

Pytania i odpowiedzi
Zatrudnienie

STOSUNEK PRACY

Czy mozna wypowiedziec umowe o prace w zastepstwie?

Umowa o prace w zastepstwie jest rodzajem umowy na czas okreslony. Rozwiazuje sie wiec z chwila nadejscia terminu, do ktorego zostala zawarta, a wiec z chwila powrotu zastepowanego z usprawiedliwionej nieobecnosci. Mozna ja wypowiedziec, jezeli strony przewidzialy taka mozliwosc w jej tresci, a umowa zostala zawarta na okres dluzszy niz 6 miesiecy.

Podstawa prawna: art. 25 1 zd. 2 w zw. z art. 33 k.p.

Jezeli pierwsza umowa o prace konczy sie 31 grudnia 2002 r., to kiedy powinna rozpoczac sie nastepna: 1 czy 2 stycznia?

To strony umowy decyduja o dniu, w ktorym umowa bedzie zawarta, oraz o dniu rozpoczecia pracy.

Podstawa prawna: art. 300 k.p. w zw. z art. 3531 k.c.

Kiedy zatrudniony na umowe o dzielo lub zlecenie moze wystapic o zmiane tej umowy na stosunek pracy? Prowadze mala jednoosobowa firme, ale czasem potrzebuje fachowca lub pomocnika.

Zapewne chodzi tu mozliwosc wystapienia do sadu pracy z powodztwem o ustalenie istnienia miedzy stronami stosunku pracy. Rzeczywiscie, kazda ze stron umowy moze wniesc do sadu taki pozew na podstawie art. 189 k.p.c. Przepisy nie limituja przypadkow, w ktorych jest to dopuszczalne. To od decyzji samej strony umowy zalezy, czy wystapi z takim powodztwem, czy tez nie.

Podstawa prawna: art. 189 k.p.c.

Czy mozna po umowie na 3-miesieczny okres probny (od 25 marca do 24 czerwca 2002 r.) zawrzec nastepna na czas okreslony od 25 czerwca do 31 grudnia 2002 r. A moze to juz dwie umowy na czas okreslony i nastepna musi byc zawarta juz na czas nieokreslony?

Umowa na okres probny nie jest rodzajem umowy na czas okreslony. To odrebny rodzaj umowy o prace. W opisanej sytuacji nie mozna wiec uznac, ze umowa na czas okreslony od 25 czerwca do 31 grudnia 2002 r. jest druga z kolei umowa na czas okreslony, zawarta z tym samym pracodawca. Ponadto od 29 listopada 2002 r. zawieszone zostalo, do czasu wejscia RP do Unii Europejskiej, stosowanie art. 251, zgodnie z ktorym po spelnieniu pewnych warunkow trzecia z kolei umowa o prace na czas okreslony, zawarta pomiedzy tymi samymi stronami, stawala sie z mocy prawa umowa na czas nieokreslony. Teraz mozna zawierac dowolna liczbe umow na czas okreslony pomiedzy tymi samymi stronami.

Podstawa prawna: art. 6 ustawy z 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - kodeks pracy oraz o zmianie niektorych innych ustaw.

Czy wymagane jest wypowiedzenie pracownikowi warunkow pracy i placy w przypadku podwyzszenia wynagrodzenia. A moze wystarczy aneks do umowy o prace?

Kazda zmiana wynagrodzenia pracownika powinna nastapic w drodze porozumienia zmieniajacego lub wypowiedzenia warunkow pracy lub placy. Wypowiedzenie ma charakter jednostronny, dokonuje go pracodawca. W przypadku porozumienia zgode musza wyrazic obie strony. Skoro jednak ma to byc podwyzka, pracownik z pewnoscia zgodzi sie na nia. Mozna wiec jej dokonac w drodze porozumienia zmieniajacego.

Podstawa prawna: art. 42 k.p.a contrario.

Czy czlonek zarzadu spolki z o.o. zatrudniony na umowe zlecenie jest pracownikiem?

Nie. Osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia czy kontraktu menedzerskiego nie jest pracownikiem. Nie ma przy tym znaczenia, ze jest czlonkiem zarzadu spolki z o.o. Pracownikiem jest zas osoba zatrudniona na podstawie umowy o prace, mianowania, wyboru, powolania lub spoldzielczej umowy o prace.

Podstawa prawna: art. 2 k.p.

Czy nadal mozna zawierac umowy zlecenia i umowy o dzielo. Czy sa wowczas obowiazkowe badania wstepne?

Nadal mozna zawierac umowy cywilnoprawne, w tym takze umowy zlecenia i umowy o dzielo, jesli taka jest wola stron. Nie ma w takim przypadku obowiazku przeprowadzania wstepnych badan lekarskich zleceniobiorcy czy wykonawcy dziela, chyba ze strony tak sie umowia. Taki obowiazek istnieje w razie zatrudniania pracownika na podstawie umowy o prace, wyboru, mianowania, powolania i spoldzielczej umowy o prace.

Podstawa prawna: art. 3531 k. c., art. 22 1, 11 i 12, art. 229 1 k. p.

ZLECENIE CZY PRACA

Czy umowy zlecenia zawarte na okres roku szkolnego (czyli na 10 miesiecy) dotyczace pracy poza siedziba szkoly, polegajace na sprawowaniu opieki nad dziecmi dojezdzajacymi do szkoly oraz prowadzenia zajec na plywalni sa nadal umowami zlecenia?

To strony wczesniej zawartych umow zlecenia decyduja, czy umowy te beda je nadal obowiazywaly, czy tez nie. Nie ma przeszkod, by byly one nadal wiazace, jesli taka jest wola stron, a zlecone uslugi nie sa swiadczone w warunkach charakterystycznych dla umowy o prace.

Podstawa prawna: art. 22 1, 11 i 12 k.p., art. 3531 k.c.

W naszej firmie na umowach zlecenia sa zatrudniani: sprzataczka (sprzata trzy razy w tygodniu i dostaje 300 zl netto), specjalista BHP (200 zl netto) oraz mechanik samochodowy. Czy nadal mozemy zawierac takie umowy?

Nadal mozna zawierac takie umowy, jesli taka jest wola stron i sposob wykonania umowy nie ma charakteru pracowniczego.

Podstawa prawna: art. 22 1, 11 i 12 k.p., art. 300 k.c.

Jak zatrudniac nauczycieli w szkole spolecznej - studium informatycznym dla doroslych, prowadzonym w systemie zaocznym? Obowiazuje 350 godzin na rok, w tym 11 przedmiotow, uczonych przez co najmniej 6 specjalistow (np. jezyk angielski, matematyka, zarys wiedzy o gospodarce i przynajmniej 3 informatykow roznej specjalnosci). Zajecia odbywaja sie co dwa tygodnie przez 10 miesiecy. I tak np. zarys wiedzy o gospodarce, obejmujacy 20 godzin rocznie, to 10 spotkan w roku po poltora godziny. Dotychczas zawieralam z nauczycielami umowe zlecenia. Czy jest to dopuszczalne nadal po zmianach przepisow?

Jest tu mozliwe zawieranie umow zlecenia, jesli taka jest wola stron, a sposob wykonywania uslugi ma charakter cywilnoprawny. Jesli wiec nauczyciel nie podlega biezacym poleceniom przelozonego, a wiec: sam decyduje o tym, jaki material bedzie realizowal podczas danej lekcji i w jaki sposob; nie jest zobowiazany zastepowac innego nauczyciela (moze natomiast to zrobic, jesli wyrazi na to zgode); w okreslonych sytuacjach moze nie prowadzic zajec osobiscie, lecz wskazac osobe, ktora bedzie go zastepowala, nie ma przeszkod, by na wykonywanie tego typu uslug strony zawarly umowe zlecenia.

Podstawa prawna: art. 22 1, 11 i 12 k.p., art. 3531 k.c.

Czy moge zawrzec zlecenie z wlasnym pracownikiem na wykonanie pracy wykraczajacej poza zakres obowiazkow wynikajacy z umowy o prace?

Nie ma przeszkod, by pracodawca zawarl z wlasnym pracownikiem umowe zlecenia, jesli taka jest wola rowniez pracownika. Na podstawie tej umowy nie moga byc jednak wykonywane te same czynnosci, ktore pracownik wykonuje w ramach umowy o prace. Ponadto uslugi zlecone nie moga byc swiadczone w takich samych warunkach, jak na podstawie umowy o prace. Oznacza to, ze na zlecenie pracownik nie bedzie podporzadkowany pracodawcy co do czasu miejsca i sposobu swiadczenia uslug, nie bedzie wiec musial wykonywac biezacych polecen zleceniodawcy i swiadczyc uslug osobiscie. Strony moga wiec w umowie zapisac, ze w okreslonych okolicznosciach zleceniobiorca wskaze zastepce, ktory bedzie swiadczyl uslugi zamiast niego.

Podstawa prawna: art. 22 1, 11 i 12 k.p.

Czy moge zawrzec umowe zlecenia z pracownikiem innego zakladu na swiadczenie uslug zdrowotnych poza godzinami normalnej ordynacji (dyzury)?

Dopuszczalne jest zawarcie umowy zlecenia z pracownikiem innej firmy, jesli taka jest wola obu stron, a sposob wykonania pracy nie wskazuje na to, ze mamy do czynienia ze stosunkiem pracy. Jesli wiec zleceniobiorca nie bedzie musial przyjsc na dyzur osobiscie, lecz bedzie mogl wskazac zastepce, nie bedzie wykonywal pracy w sposob podporzadkowany (nie bedzie podlegal biezacym poleceniom przelozonego), mozna zawrzec z nim umowe cywilnoprawna.

Podstawa prawna: art. 22 1, 11 i 12 k.p.

Czy musza byc spelnione wszystkie znamiona charakterystyczne dla umowy o prace, czy wystarczy jeden, aby zaistnial wymog zawarcia umowy o prace, a nie cywilnoprawnej (o dzielo)?

Aby stwierdzic, czy dana umowa ma charakter umowy o prace, czy tez umowy cywilnoprawnej, nalezy sprawdzic, ktore elementy - charakterystyczne dla umowy o prace czy cywilnoprawnej - maja charakter przewazajacy (zob. wyrok SN z z 14 wrzesnia 1998 r. I PKN 334/98, OSNAPiUS z 1999 r. nr 20, poz. 646).

Jestesmy firma budowlana specjalizujaca sie w pracach wykonczeniowych. Czy mozemy zatrudniac osoby do wykonywania robot budowlanych na umowy zlecenia? Zaznaczam, ze wskazujemy im czas i miejsce wykonywania pracy. Jednak z uwagi na duza rotacje (pracownicy czesto porzucaja prace lub sa pod wplywem alkoholu) klopotliwe dla nas jest ich angazowanie na umowy o prace. Czy mozliwe jest zatrudnianie tych osob na podstawie wielokrotnych zlecen?

Samo wskazanie czasu i miejsca swiadczenia uslug nie przesadza jeszcze o pracowniczym charakterze umowy. Istotne znaczenie ma wola obu stron oraz to, czy w umowie i sposobie wykonywania uslug przewazaja cechy charakterystyczne dla stosunku pracy. Wydaje sie, ze w opisanej sytuacji nalezaloby zawrzec umowy o prace ze wzgledu na to, ze praca wykonywane jest nie sporadycznie, lecz w sposob ciagly. Przy wykonywaniu tego rodzaju uslug pracownicy sa zazwyczaj podporzadkowani biezacym poleceniom przelozonego. To on mowi im, jaka prace maja w danym momencie wykonac, wyznacza zakres robot i rozlicza z niego. Wydaje sie wiec, ze zawarcie umow zlecenia byloby tu obejsciem przepisow. Nie tylko dlatego, ze miejsce i czas wykonania pracy wyznacza pracodawca, ale przede wszystkim ze wzgledu na podporzadkowanie pracownikow.

Podstawa prawna: art. 22 1 k.p.

Nasz zaklad, w sytuacji gdy ma duzo gosci i nie jest w stanie zabezpieczyc obslugi kelnerskiej wsrod wlasnych pracownikow, w celu zapewnienia sprawnej obslugi gastronomicznej zatrudnia na zlecenie osoby z zewnatrz. Wynika to z nierownomiernie rozlozonej pracy. W niektorych dniach miesiaca nie mamy gosci, a w innych jest ich duzo. Nie jestesmy w stanie zapewnic nalezytej obslugi przez osoby zatrudnione na podstawie umowy o prace. Czy takie postepowanie jest prawidlowe?

Zawieranie takich umow jest prawidlowe, jezeli taka jest wola stron. W ich tresci powinny wowczas przewazac elementy cywilnoprawne, a sposob wykonywania pracy nie powinien nosic cech charakterystycznych dla stosunku pracy. Jezeli wiec zdarza sie to incydentalnie (usluga nie jest wykonywana w sposob ciagly), kelnerzy w pewnych okolicznosciach moga byc zastepowani przez innych, nie podlegaja biezacym poleceniom kierowniczym (choc to w praktyce trudno sobie wyobrazic), mozliwe jest zawieranie z nimi zlecenia. Jesli jednak przychodza do pracy np. w kazda sobote, w okreslonych godzinach, musza stawic sie osobiscie (nikt nie moze ich zastapic), otrzymuja wytyczne od przelozonego (np. kierownika sali), co w danej chwili maja robic, wykonuja inne biezace polecenia w zaleznosci od potrzeb, nalezy zawierac z nimi umowe o prace.

Podstawa prawna: art. 22 1, 11 i 12 k.p.

Nasza firma prowadzi uslugi w zakresie szkolen z zabezpieczeniem uslug gastronomicznych i hotelarskich. Czy mozemy zawrzec umowe zlecenia z wlasnym pracownikiem (np. kelner, kucharz) na dodatkowa, sporadyczna obsluge kolacji uroczystych i ognisk wykonywana poza godzinami pracy pod nadzorem organizatora szkolenia? Czy umowa zlecenia z kelnerem zatrudnionym na podstawie umowy o prace jest w tym wypadku dopuszczalna?

Jezeli na podstawie zlecenia kucharz wykonywalby te same obowiazki, ktore wykonuje w ramach umowy o prace, takie zlecenie stanowiloby obejscie prawa. Nalezaloby wowczas polecic pracownikowi wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych, jesli spelnione bylyby warunki do wydania takiego polecenia i odpowiednio je zrekompensowac (dodatkiem za prace lub czasem wolnym). Gdyby zas kelner na podstawie umowy o prace swiadczyl uslugi kelnerskie, a na zlecenie mialby gotowac, zlecenie byloby dopuszczalne. Musialaby byc jeszcze wola obu stron, by gotowanie odbywalo sie na zlecenie, a nie na podstawie odrebnej umowy o prace.

Podstawa prawna: art. 22 1, 11 i 12 k.p.

Przedsiebiorstwo handlowo-uslugowe zajmuje sie sprzedaza hurtowa, dziala w systemie dwuzmianowym. Stan zatrudnienia zalezy od wielkosci zamowien towarowych. W zwiazku z tym czasami musimy zatrudniac wiecej osob. Niekiedy sa to kolejne miesiace. Najczesciej zawieramy umowy zlecenia na takie same czynnosci jak osoby zatrudnione na podstawie umowy o prace (nawet przez kilka miesiecy, ale jest to praca "dorywcza"). Czy pozwalaja na to zmienione przepisy?

Z pytania wynika, ze praca nie jest wykonywana w sposob ciagly, lecz jedynie "dorywczo". To jednak za malo, by uznac, ze w tej sytuacji moze byc zawarte zlecenie, a nie umowa o prace. Wazne jest przede wszystkim, by obie strony chcialy zawrzec taka umowe oraz by praca nie byla wykonywana w sposob podporzadkowany (a wiec by sprzedawcy nie stosowali sie do biezacych polecen przelozonego, nie byli przez niego na biezaco kontrolowani, nie podpisywali listy obecnosci), pracowali na rzecz firmy i na jej ryzyko, w miejscu i czasie przez nia wyznaczonym. W przeciwnym razie, powinna byc zawarta umowa o prace.

Podstawa prawna: art. 22 1, 11 i 12 k.p.

ZLECENIA I KONTRAKTY

Jakie przeslanki przemawiaja za zawarciem kontraktu menedzerskiego? Czy mozna go zawierac z przedstawicielami handlowymi?

Kontrakt menedzerski jest umowa, ktora zawiera sie z osoba zarzadzajaca firma, jej oddzialem lub dzialem. Z reguly nie zawiera sie go z przedstawicielem handlowym.

Czy istnieje liczba umow zlecenia, ktorej nie mozna przekroczyc w ciagu np. miesiaca?

Przepisy nie ograniczaja liczby umow zlecenia, ktorej nie mozna by przekroczyc w ciagu jakiegos czasu. Takze w ciagu miesiaca nie obowiazuja zadne limity.

Podstawa prawna: 3531 k.c.

Czy umowa zlecenia z emerytem moze byc "wznawiana" bez ograniczen?

Nie mozna "wznawiac" umowy. Chodzi tu zapewne o mozliwosc zawarcia kolejnej umowy z ta sama osoba. Nie ma zadnych przeszkod, by strony zawieraly kilkakrotnie umowe zlecenia. Dotyczy to takze sytuacji, gdy jedna z nich jest emerytem. Tylko od woli stron zalezy, czy zawra kolejna umowe, czy tez nie.

Podstawa prawna: art. 3531 k.c.

ZLECENIE CZY UMOWA O DZIELO

Czy mozna zawrzec umowe o dzielo na okres roku z wynagrodzeniem wyplacanym w 12 ratach. Prace beda odbierane w czesciach przez zamawiajacego. Polegaja na sprzataniu otoczenia budynku, koszeniu trawy, odgarnianiu sniegu w dniach opadow, a w okresie jesiennym lisci, biezacych drobnych naprawach, np. zamkow itd.

Wydaje sie, ze w przypadku uslug polegajacych na sprzataniu, jesli strony chca zawrzec umowe cywilnoprawna, wlasciwe jest zawieranie zlecen, a nie umow o dzielo. Zlecenie jest bowiem umowa starannego dzialania, a to jest istotne przy sprzataniu. Przedmiotem umowy o dzielo moze byc bowiem jedynie pewne zindywidualizowane dzielo, np. naprawiona przez szewca para butow, sporzadzony przez architekta projekt domu. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by umowa (zarowno zlecenia, jak i o dzielo) zostala zawarta na okres 12 miesiecy, a wynagrodzenie bylo wyplacane w 12 ratach.

Podstawa prawna: art. 3531, art. 627 i art. 734 k.c.

Czy moze byc zawarta umowa o dzielo na sporzadzanie analiz ekonomicznych, sprawozdan, fakturowania itp.?

Na przeprowadzenie analiz ekonomicznych i sprawozdan finansowych moze byc zawarta umowa o dzielo. Jest ona bowiem umowa rezultatu, a nie starannego dzialania. To zas oznacza, ze zawiera sie ja wowczas, gdy chodzi o osiagniecie okreslonego dziela, efektu, w tym przypadku - sprawozdania finansowego. Dzielo powinno miec charakter indywidualny. Nie moze byc zatem przedmiotem tej umowy wykonanie przedmiotu powszechnego uzytku, niezindywidualizowanego, ogolnie dostepnego. Z tego powodu wydaje sie, ze przedmiotem umowy o dzielo nie powinno byc fakturowanie. Jest to bowiem czynnosc, do wykonania ktorej potrzebne jest jedynie dokladanie nalezytej starannosci, nie wymagajace osiagniecia indywidualnego efektu.

Podstawa prawna: art. 627 i art. 734 k.c.

Czy umowa cywilnoprawna np. zlecenia moze byc zawarta na kilka miesiecy i czy platnosci za wykonywanie uslugi moga byc realizowane w ratach jako zaliczki?

Umowa cywilnoprawna (zlecenia, umowa o dzielo, kontrakt menedzerski) moze byc zawarta na kilka miesiecy. Przepisy nie ograniczaja stron w ustalaniu dlugosci trwania tych umow.

Zasada jest, ze wynagrodzenie przysluguje dopiero po wykonaniu zlecenia. Strony moga jednak postanowic w umowie inaczej. Mozna wiec w niej zapisac, iz wynagrodzenie przyslugujace po okresie wykonania uslugi wyplacane bedzie zaliczkowo, np. w miesiecznych ratach platnych do 10. kazdego miesiaca.

Podstawa prawna: art. 3531 i art. 744 k.c.

MINIMALNE WYNAGRODZENIE

Czy wynagrodzenie co najmniej 800 zl brutto musze dawac co miesiac tylko tym pracownikom, z ktorymi umowy zawarlem od 1 stycznia 2003 r.? A co z pracujacymi u mnie juz wczesniej? Czy moga dalej zarabiac nie mniej niz 760 zl? Chodzi oczywiscie o zatrudnionych w pelnym wymiarze czasu pracy.

W tym roku minimalne wynagrodzenie za prace na pelnym etacie to 800 zl brutto. Dotyczy to - z pewnymi wyjatkami - kazdego, kto 1 stycznia 2003 r. byl pracownikiem. 760 zl moga dalej zarabiac tylko te osoby, ktore pracowaly wczesniej i otrzymywaly wynagrodzenie w tej wysokosci, ale nie maja dwuletniego stazu pracy.

Podstawa prawna: ustawa z 10 pazdziernika 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za prace (Dz. U. nr 200, poz. 1679; dalej ustawa o min. wynagr.).

Prowadze jednoosobowo maly zaklad szewski. W czerwcu 2002 r. zawarlem umowe o prace na kwote 760 zl miesiecznie. To pierwsza praca tej osoby. Nigdy wczesniej nie podlegala ona tez ubezpieczeniom spolecznym. Czy od 1 stycznia musze jej wyplacac wyrownanie do 800 zl?

To jeden z wyjatkow od generalnej zasady, ze minimum 800 zl brutto nalezy sie co miesiac kazdemu, kto 1 stycznia 2003 r. byl pracownikiem na pelnym etacie. Ustawa o min. wynagr. pierwszy raz dopuscila roznicowanie minimalnego wynagrodzenia. I tak w pierwszym roku pracy nalezy sie nie mniej niz 80 proc. minimalnego wynagrodzenia za prace (czyli nie mniej niz 640 zl), a w drugim - nie mniej niz 90 proc. (720 zl). Jednak zgodnie z zasada ochrony praw nabytych przyjmuje sie, ze takie roznicowanie minimalnego wynagrodzenia mozna stosowac poczawszy od umow o prace zawieranych od 1 stycznia 2003 r. Tymczasem z pytania wynika, ze umowa z pracownikiem zostala podpisana w czerwcu 2002 r. W tej sytuacji pracodawca nie ma prawa roznicowac w ustawowy sposob wynagrodzenia, czyli obnizyc go do 640 zl. Moze natomiast pozostawic je na poziomie 760 zl, nie podwyzszajac do 800 zl.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 2 ustawy o min. wynagr.

Wiem, ze od 1 stycznia 2003 r. mozna obnizyc do 640 zl minimalne wynagrodzenie temu, kto nie przepracowal roku. Czy w gre wchodzi laczny staz pracy, czy tylko w danej firmie?

Oczywiscie bierze sie pod uwage ogolny staz pracy u wszystkich pracodawcow. A scislej mowiac - wszystkie okresy, od ktorych byla odprowadzana skladka na ubezpieczenie spoleczne lub zaopatrzenie emerytalne, z wylaczeniem zatrudnienia na umowe o prace w celu przygotowania zawodowego.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 3 ustawy o min. wynagr.

Od lutego ubieglego roku zatrudniam pracownika. Wczesniej dwa lata pracowal na zleceniu. Czy moge mu placic jeszcze 760 zl, czy juz 800 zl brutto? Czy do dwuletniego poczatkowego stazu pracy wlicza sie zatrudnienie na umowe zlecenia?

Jak wyjasnilismy w poprzedniej odpowiedzi, uwzglednia sie tu - z jednym tylko wyjatkiem - okresy podlegania ubezpieczeniom spolecznym lub zaopatrzeniu emerytalnemu. Jezeli zatem od tej umowy zlecenia przez caly czas jej trwania oplacano skladki, to okres zatrudnienia na umowe zlecenia rowniez przyjmuje sie do stazu pracy. Z pytania wynika, ze pracownik ma juz za soba ponaddwuletni okres pracy. Powinien zatem w tym roku dostawac co miesiac nie mniej niz 800 zl brutto.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 3 ustawy o min. wynagr.

Czy urlop macierzynski i wychowawczy zalicza sie do okresu pracy, od ktorego zalezy wysokosc minimalnego wynagrodzenia w pierwszym i drugim roku pracy?

Tak, poniewaz osoby przebywajace na urlopie macierzynskim i wychowawczym podlegaja ubezpieczeniom emerytalno-rentowym.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 3 ustawy o min. wynagr., art. 6 ust. 1 pkt) 19 ustawy sus

Ile wynosi minimalne wynagrodzenie osoby przebywajacej na urlopie wychowawczym?

Chyba zaszla pomylka. Urlop wychowawczy jest dla pracodawcy bezplatny. Ten, kto na nim przebywa, nie dostaje z zakladu zadnego wynagrodzenia. Z kolei osoba o niskich dochodach w przeliczeniu na czlonka rodziny ma w tym czasie prawo do zasilku wychowawczego z budzetu panstwa.

Ile powinna dostac po powrocie z urlopu wychowawczego osoba, ktora przed pojsciem na ten urlop zarabiala 760 zl?

Generalnie w takiej sytuacji obowiazuje minimalne wynagrodzenie za prace. Wszystko zalezy jednak od tego, kiedy dana osoba wroci z urlopu wychowawczego do pracy. Nalezy pamietac, ze minimalne wynagrodzenie bedzie co roku wzrastac o wskaznik nie mniejszy niz inflacja. Nie mozemy zatem dzis przewidziec, ile bedzie ono wynosilo w 2004 r. i latach nastepnych. Jezeli osoba ta wrocilaby z urlopu w 2003 r., a nie wykaze sie jeszcze dwuletnim stazem pracy, to jej pensja w tym roku nie powinna byc nizsza niz 760 zl.

Podstawa prawna: ustawa o min. wynagr.

Niektorzy nasi pracownicy maja 760 zl pensji zasadniczej. Oprocz tego dostaja miesieczne premie od 200 do 500 zl na osobe. Czesto z powodu klopotow finansowych zdarza sie, ze premie wyplacamy nawet z kilkumiesiecznym opoznieniem. Dotychczas bylo tak, ze w razie takiej zwloki nie musielismy wyplacac dodatkow wyrownawczych, bo i tak przecietnie w roku pracownik dostawal 760 zl miesiecznie. Jak jest w tym roku?

Inaczej. Art. 7 ustawy o min. wynagr. gwarantuje pracownikowi otrzymywanie minimalnego wynagrodzenia za prace co miesiac, a nie przecietnie na miesiac. Oznacza to, ze w tym roku osoba zatrudniona w pelnym wymiarze czasu pracy nie moze dostawac mniej niz 800 zl brutto co miesiac. Oczywiscie z wyjatkiem pracownikow, ktorzy nie maja dwuletniego stazu pracy. Jezeli z jakiejs przyczyny (np. jak w tym wypadku, z powodu opoznien pracodawcy w wyplacie premii) w danym miesiacu otrzyma mniej, to nalezy sie wyrownanie do 800 zl (czyli - w przedstawionej sytuacji - 40 zl).

Podstawa prawna: art. 7 ustawy o min. wynagr.

Nasza hurtownia jest od 1995 r. objeta ukladem zbiorowym pracy. Zgodnie z nim pewne elementy wynagrodzenia, zwlaszcza dodatki funkcyjne i za nauke jezyka obcego, sa obliczane na podstawie najnizszego wynagrodzenia pracownikow. Na przyklad dodatek za sprawowanie kierowniczej funkcji przez co najmniej 5 lat wynosi 15 proc. tego wynagrodzenia. Czy od tego roku nalezy go liczyc od 800 zl brutto?

Nie. W tym wypadku ma zastosowanie art. 25 ustawy o min. wynagr. Przepis ten mowi, ze ilekroc prawo posluguje sie pojeciem "najnizszego wynagrodzenia pracownikow", rozumie sie przez to 760 zl. Wskazane dodatki trzeba wiec liczyc od 760 zl. Kwota ta nie bedzie juz zmieniana. Zatem pracodawcy maja okazje do innego sposobu ustalania wysokosci tych skladnikow wynagrodzenia - takiego, ktory nie bedzie powodowal obligatoryjnego wzrostu wynagrodzen w przypadku zmiany minimalnego wynagrodzenia, a bedzie dostosowany do ich sytuacji finansowej.

Podstawa prawna: art. 25 ustawy o min. wynagr.

Czy zatrudniony na umowe o prace w zastepstwie chorego pracownika musi dostawac co najmniej minimalne wynagrodzenie za prace?

Tak. Umowy w zastepstwie, jakie mozna zawierac od 29 listopada 2002 r., to nowy rodzaj umow o prace na czas okreslony. Zastepca jest wiec pracownikiem. Jezeli ma pelny etat, musi w tym roku zarabiac co najmniej 800 zl brutto. Chyba ze nie przepracowal dwoch lat; wowczas moze dostawac odpowiednio 640 zl w pierwszym roku pracy i 720 zl w drugim. Nalezy jednak pamietac, ze to ostatnie dotyczy umow zawieranych od 1 stycznia 2003 r.

Jak teraz, po zmianach, obliczyc minimalne wynagrodzenie, jezeli pracownik nie przepracowal calego miesiaca?

W zasadach naliczania wysokosci minimalnego wynagrodzenia, jesli pracownik nie przepracowal pelnego miesiecznego wymiaru czasu pracy, nic sie nie zmienilo. Postepuje sie tak samo jak przy najnizszym wynagrodzeniu za prace. Posluzmy sie przykladem.

Pracownik X przepracowal 100 godzin. Jego wynagrodzenie za ten czas obliczono jako 450 zl.

Pracownik Y przepracowal 10 dni roboczych. Jego wynagrodzenie za ten czas obliczono jako 350 zl.

Zeby porownac, czy wysokosc ich wynagrodzen jest zgodna z wysokoscia minimalnego wynagrodzenia, trzeba postapic

nastepujaco:

  • Najpierw ustala sie, ile godzin X i Y powinni przepracowac w ramach pelnego miesiecznego wymiaru czasu pracy. W obu wypadkach wyszlo 170 godz.
  • Potem ustala sie, ile godzin w danym miesiacu X i Y przepracowali.

Gdy chodzi o X, oczywiscie 100 godz., a Y - 80 godz. (10 dni x 8 godzin).

  • Oblicza sie, ile wynosza ich wynagrodzenia przeliczone na 1 godz. pracy.

W przypadku X bedzie to 4,50 zl (450 zl : 100 godzin), w przypadku Y - 4,38 zl (350 zl : 80 godzin).

  • Oblicza sie, ile wynosi minimalne wynagrodzenie w przeliczeniu na 1 godzine w ramach pelnego miesiecznego wymiaru czasu pracy X i Y. Bedzie to 4,71 zl (800 zl : 170 godzin).
  • Nastepnie porownuje sie wynagrodzenie godzinowe X i Y ze stawka godzinowa minimalnego wynagrodzenia. I tak:

- wynagrodzenie godzinowe X bylo nizsze od minimalnego o 0,21 zl (4,71 zl - 4,50 zl), w zwiazku z tym przysluguje mu wyrownanie do minimalnego wynagrodzenia w kwocie 21 zl (0,21 zl x 100 godzin),

- wynagrodzenie godzinowe Y bylo nizsze od minimalnego o 0,33 zl (4,71 zl - 4,38 zl), w zwiazku z tym przysluguje mu wyrownanie do minimalnego wynagrodzenia w kwocie 26,40 zl (0,33 zl x 80 godzin).

Podstawa prawna: ustawa o min. wynagr.

Czy w tym roku przy obliczaniu minimalnego wynagrodzenia za prace uwzglednia sie dodatkowe wynagrodzenia roczne dla pracownikow jednostek sfery budzetowej? Obowiazujace do konca 2002 r. rozporzadzenie o najnizszym wynagrodzeniu za prace wylaczalo je wprost. Ustawa o min. wynagr. milczy na ten temat. Czyzby teraz sie je wlaczalo?

Nie. Dodatkowych wynagrodzen rocznych dla pracownikow jednostek sfery budzetowej nie uwzglednia sie w minimalnym wynagrodzeniu za prace. Wynika to tylko z innej konstrukcji art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o min. wynagr., zgodnie z ktorym do obliczenia minimalnego wynagrodzenia przyjmuje sie przyslugujace pracownikowi skladniki wynagrodzenia i inne swiadczenia wynikajace ze stosunku pracy, zaliczone wedlug zasad statystyki zatrudnienia i wynagrodzen okreslonych przez GUS do wynagrodzen osobowych, z wyjatkiem nagrod jubileuszowych, odpraw emerytalno-rentowych i wynagrodzenia za nadgodziny. W tym wypadku nalezy posluzyc sie "Zakresem skladnikow wynagrodzen w gospodarce narodowej obowiazujacym od 1 stycznia 2000 r.", ktory GUS przekazuje w formie zalacznika do sprawozdawczosci z zatrudnienia i wynagrodzen. Jego dzial II: "Wynagrodzenia osobowe", nie ujmuje ani dodatkowego wynagrodzenia rocznego, ani wyplat z tytulu udzialu w zysku lub w nadwyzce bilansowej. Te dwa skladniki wynagrodzen sa ujete odrebnie. Tym samym nie uwzglednia sie ich przy obliczaniu wysokosci wynagrodzenia pracownika w celu porownania go z minimalnym wynagrodzeniem za prace. Zatem w obecnych wykluczeniach brak jest wprost nie tylko owych wynagrodzen rocznych dla pracownikow jednostek sfery budzetowej, ale takze wyplat z zysku.

Wedlug wskazanych zasad statystycznych wynagrodzeniami osobowymi ze stosunku pracy sa w szczegolnosci: wynagrodzenia zasadnicze w formie czasowej, akordowej, prowizyjnej i innej; dodatki za staz pracy oraz inne za szczegolne wlasciwosci pracy, szczegolne kwalifikacje lub warunki pracy; premie i nagrody regulaminowe i uznaniowe, wynagrodzenia dodatkowe za prace wykonywane w ramach obowiazujacego wymiaru czasu pracy, lecz niewynikajace z zakresu czynnosci; za czynnosci przewidziane do wykonania poza normalnymi godzinami pracy w zakladzie lub innym miejscu wyznaczonym przez pracodawce (np. dyzury, pelnienie pogotowia domowego); doplaty (dodatki) wyrownawcze (np. wyrownanie do najnizszego wynagrodzenia, przy wykonywaniu pracy zastepczej); za czas niewykonywania pracy, wyplacone ze srodkow pracodawcow (za urlopy wypoczynkowe i dla poratowania zdrowia, za chorobe, za przestoj niezawiniony przez pracownika); nagrody jubileuszowe, odprawy rentowe i emerytalne, ekwiwalenty urlopowe i inne; swiadczenia o charakterze deputatowym (wartosc swiadczen w czesci nieoplaconej pracownika) lub ich ekwiwalenty pieniezne (np. deputaty weglowe, energetyczne, srodkow spozywczych), a takze ekwiwalenty za umundurowanie, jesli obowiazek jego noszenia wynika z obowiazujacych ustaw; swiadczenia odszkodowawcze (np. w zwiazku ze skroceniem okresu wypowiedzenia, swiadczenia wyrownawcze wyplacane pracownikom, ktorzy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznali stalego lub dlugotrwalego uszczerbku na zdrowiu). Do wynagrodzen osobowych nie zalicza sie wynagrodzen z tytulu rozporzadzania przez pracownikow prawami autorskimi do utworow stworzonych w ramach stosunku pracy.

Podstawa prawna: art. 6 ust. 4 i 5 ustawy o min. wynagr., "Zakres skladnikow wynagrodzen w gospodarce narodowej obowiazujacy od 1 stycznia 2000 r."

Skladki

GDY NA BOKU JEST FUCHA

Mam etat na uczelni. W grudniu podpisalem umowe o dzielo z innym pracodawca. Czy od tej umowy trzeba naliczyc skladki na ZUS (miala charakter autorski). Jezeli tak, to na jakich zasadach?

Umowa o dzielo rodzi obowiazek oplacania skladek na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne, tylko gdy zawarto ja z wlasnym pracownikiem lub jezeli w jej ramach praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy. Skoro czytelnik podpisal te umowe z obcym podmiotem i nie wykonuje jej na rzecz macierzystego zakladu, w ogole nie trzeba placic skladek.

Podstawa prawna: art. 9 ust. 1 ustawy sus

Jestem na emeryturze. Ukonczylam 60 lat i dorabiam na umowe zlecenia zawarta przed 1 stycznia 2000 r. Czy to prawda, ze jest ona wolna od ZUS?

Umowe zlecenia zawarta przed 14 stycznia 2000 r. rozlicza sie na starych zasadach, obowiazujacych do 30 grudnia 1999 r. (wejscie w zycie noweli ustawy sus). A wedlug tych emeryt zleceniobiorca podlegal dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tej umowy, a obowiazkowo odprowadzal tylko skladke zdrowotna. Zatem trwajaca do dzisiaj umowa zlecenia zawarta przez czytelniczke w grudniu 1999 r. korzysta z ulgi w skladkach na ubezpieczenia spoleczne. Trzeba od niej uiszczac jedynie skladke zdrowotna.

Podstawa prawna: ustawa z 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczen spolecznych oraz niektorych innych ustaw (Dz. U. nr 110, poz. 1256)

Jakiemu ubezpieczeniu podlega student czwartego roku studiow dziennych prowadzacy mala dzialalnosc gospodarcza?

Student prowadzacy dzialalnosc gospodarcza nie ma zadnych ulg w oplacaniu skladek na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne. Zatem koszty te musi ponosic na zasadach ogolnych przewidzianych dla osob prowadzacych dzialalnosc gospodarcza. Te obowiazkowo podlegaja ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, zdrowotnemu oraz dobrowolnie chorobowemu. Podstawe wymiaru stanowi zadeklarowana kwota, nie nizsza od 60 proc. przecietnego miesiecznego wynagrodzenia (czyli do konca lutego tego roku nie nizsza od 1257,49 zl).

Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 pkt. 5 ustawy sus

Jakiemu ubezpieczeniu podlega osoba, ktora jednorazowo zarobila na umowe zlecenia 143 zl. Jak to praktycznie naliczac, gdy w tym wypadku zleceniobiorca jest: emerytem lub rencista, bezrobotnym, pracownikiem.

Zleceniobiorca podlega obowiazkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jezeli zlecenie jest jego jedynym zrodlem przychodow. Tak jest w przypadku emeryta, rencisty i bezrobotnego; od tych z umowy zlecenia trzeba zaplacic skladki emerytalna, rentowe, wypadkowa (gdy praca jest wykonywana w siedzibie lub miejscu prowadzenia dzialalnosci przez zleceniodawce) i zdrowotna. Do ubezpieczenia chorobowego moga za to zglosic sie tylko dobrowolnie.

Umowe zlecenia z wlasnym pracownikiem traktuje sie jak stosunek pracy. Przychody z obydwu zrodel sumuje sie i placi od nich pelen ZUS. Jezeli jednak umowe zlecenia zawarto z obcym pracownikiem, wyglada to inaczej. Tu rozstrzyga wysokosc jego podstawy wymiaru skladek ze stosunku pracy w macierzystym zakladzie. Gdy ta wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie za prace, ze zlecenia jest obowiazkowa jedynie skladka zdrowotna, a emerytalna i rentowe sa dobrowolne. Gdy zas przychod z pracy jest nizszy, umowa zlecenia z obcym podmiotem podlega obowiazkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Zleceniobiorce objetego obowiazkowymi lub dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi zglasza sie na formularzu ZUS ZUA. Gdy podlega jedynie ubezpieczeniu zdrowotnemu - na ZUS ZZA.

W przypadku umowy zlecenia objetej zryczaltowanym podatkiem dochodowym naliczona skladka na ubezpieczenie zdrowotne jest w calosci finansowana przez ubezpieczonego. Nie odlicza sie jej od podatku.

Podstawa prawna: art. 6 i 9 ust. 1 ustawy sus, art. 30 ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 ze zm.; dalej: ustawa puz)

Maz ma caly etat portiera w szpitalu, za co dostaje co miesiac 800 zl brutto. Jednoczesnie prowadzi mala dzialalnosc gospodarcza - zaklad szewski. Z powodu klopotow finansowych szpital nie odprowadza za niego skladek. Czy wobec tego maz musi je placic obowiazkowo z dzialalnosci gospodarczej?

Nie, w tej sytuacji ubezpieczenia spoleczne z tytulu dzialalnosci gospodarczej maja charakter dobrowolny. Maz czytelniczki, jesli chce, moze sie zglosic do dobrowolnych ubezpieczen emerytalnego i rentowych z tytulu prowadzenia firmy. Gdy to zrobi, oprocz skladek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe bedzie musial obowiazkowo oplacac skladke wypadkowa. Nie moze placic skladki chorobowej. Obowiazkowa jest tez skladka zdrowotna, bo ja odprowadza sie bez wzgledu na to, czy ubezpieczenia spoleczne sa obowiazkowe, czy dobrowolne.

Podstawa prawna: art. 9 ust. 1 i 1a ustawy sus

PODSTAWA WYMIARU

Czy wynagrodzenie za udzial w posiedzeniach rad nadzorczych i zarzadow spolek handlowych stanowi podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenie zdrowotne?

Jezeli czlonek rady nadzorczej lub zarzadu ma w pewien sposob sformalizowane zatrudnienie (np. zawarto z nim umowe o prace, zlecenia czy zleceniopodobna, bedaca tytulem do ubezpieczen spolecznych), to nalezy oplacac skladke na ubezpieczenie zdrowotne. W przeciwnym razie - gdy funkcje pelni wylacznie na podstawie powolania wynikajacego z kodeksu handlowego, brak podstaw do objecia go ubezpieczeniami spolecznymi, a - w konsekwencji - i zdrowotnym.

Dodajmy, ze ustawa o narodowym funduszu zdrowotnym (ktora w najblizszym czasie ma wejsc w zycie, po podpisaniu przez prezydenta) przewiduje obowiazek ubezpieczenia zdrowotnego czlonkow rad nadzorczych.

Podstawa wymiaru: 6 ustawy sus

TYLKO NA ZLECENIU

W naszej firmie zatrudniamy kilku emerytow na umowach zlecenia. Zwykle zarabiaja od 300 do 500 zl brutto. Czy to prawda, ze w takiej sytuacji wszystkie skladki (oprocz chorobowej) sa obowiazkowe?

Emeryt dorabiajacy na podstawie umowy zlecenia podlega obowiazkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu, gdy prace wykonuje w siedzibie lub miejscu prowadzenia dzialalnosci zleceniodawcy. Obowiazkowe jest tez ubezpieczenie zdrowotne. Skladke chorobowa odprowadza sie dobrowolnie. Ponadto trzeba zaplacic takze skladke na FGSP.

Podstawa prawna: art. 9 ust. 4a ustawy sus

KIEDY POWSTAL PRZYCHOD

10 stycznia tego roku hurtownia wyplacila pracownikom fizycznym czesc wynagrodzen za grudzien 2002 r. Wiemy, ze od 1 stycznia wzrosly skladki na FGSP, ubezpieczenie zdrowotne i wypadkowe. Czy od tych wynagrodzen trzeba zaplacic skladki juz wyzsze (po nowemu), czy jeszcze nizsze (po staremu)?

Wyplacone w styczniu wynagrodzenia to przychod styczniowy, bez wzgledu na to, ze nalezny za grudzien ubieglego roku. Zatem wynagrodzenia te ujmuje sie jako podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne w dokumentach za styczen. W zwiazku z tym nalezy zastosowac skladki, wedlug stawki obowiazujacej od 1 stycznia 2003 r., czyli: 0,15 proc. na FGSP, 8 proc. na ubezpieczenie zdrowotne i skladke na ubezpieczenie wypadkowe ustalona zgodnie z nowa ustawa wypadkowa. Stopy procentowe pozostalych skladek nie zmienily sie i wynosza: emerytalna 19,52 proc. podstawy wymiaru, rentowa 13 proc., chorobowa 2,45 proc., FP 2,45 proc.

Podstawa prawna: art. 18 ustawy sus

Co stanowi podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne: dochod pracownika za dany miesiac czy tez wyplacony mu w tym miesiacu.

Podstawa wymiaru skladek emerytalnych i rentowych pracownika to przychod z zatrudnienia, z wylaczeniem wynagrodzenia za chorobe, zasilkow oraz licznych pozycji wymienionych w rozp. podst. wym. Z tym, ze nie moze byc ona wyzsza od trzydziestokrotnosci przecietnego miesiecznego wynagrodzenia. Natomiast podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenie zdrowotne pracownika stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (bez stosowania limitu 30-krotnosci) wraz z wynagrodzeniem za chorobe, po potraceniu skladek na ubezpieczenia spoleczne finansowanych przez ubezpieczonego.

W imiennym raporcie miesiecznym skladanym za pracownika uwzglednia sie przychod stanowiacy podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne, wyplacony lub postawiony do dyspozycji ubezpieczonego od pierwszego do ostatniego dnia danego miesiaca.

Jezeli wiec wynagrodzenie nalezne za listopad pracodawca wyplacil dopiero w lutym nastepnego roku, trzeba je wykazac w imiennym raporcie miesiecznym za luty, wedlug zasad wowczas obowiazujacych.

Podstawa prawna: art. 18 ustawy o sus.

Jaka stawke skladki zdrowotnej zastosowac do wynagrodzenia przyslugujacego pracownikowi za grudzien zeszlego roku, a wyplaconego w styczniu 2003 r.: 7,75 czy 8 proc.?

Wynagrodzenie wyplacone w styczniu jest przychodem styczniowym (nawet te nalezne za grudzien). Pracodawca powinien naliczyc od niego osmioprocentowa skladke na ubezpieczenie zdrowotne (tj. wedlug stopy obowiazujacej od 1 stycznia 2003 r.).

Podstawa prawna: ustawa puz

Czy prawidlowe jest uwzglednienie w deklaracji rozliczeniowej za grudzien 2002 r. w podstawie wymiaru skladek wynagrodzen naleznych za grudzien, ale wyplaconych w styczniu 2003 r.

Nieprawidlowe. W imiennym raporcie miesiecznym za grudzien powinny byc wykazane przychody stanowiace podstawe wymiaru skladek wyplacone w grudniu. Wynagrodzenie wyplacone w styczniu trzeba zatem ujac w imiennym raporcie miesiecznym za styczen.

Podstawa prawna: art. 18 ustawy sus

JAK ROZLICZAC W DOKUMENTACH

Czy to prawda, ze w tym roku wszyscy platnicy rozliczajacy powyzej 5 osob musza przekazywac dokumenty do ZUS elektronicznie?

Dotychczas przekazywanie ZUS dokumentow ubezpieczeniowych elektronicznie bylo obowiazkiem tylko tych platnikow, ktorzy rozliczali skladki za wiecej niz 20 osob. Od 1 kwietnia 2003 r. musza to robic takze platnicy, ktorzy rozliczaja skladki za wiecej niz 5 osob. Nalezy jednak podkreslic, ze na wniosek platnika rozliczajacego skladki za wiecej niz 5 osob, a mniej niz 21 ZUS wyraza zgode na przekazywanie formularzy w tradycyjny sposob, czyli wypelnionych recznie lub wydrukowanych z programu "Platnik". To jednak czasowy przywilej, ktory moze trwac tylko do konca czerwca 2003 r. Potem platnicy rozliczajacy powyzej 5 osob musza dostarczac druki za pomoca komputera.

Podstawa prawna: art. 47a ust. 2 ustawy sus, art. 18 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy sus oraz o zmianie niektorych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074; dalej: grudniowa nowela ustawy sus)

Wiem, ze od kwietnia tego roku pracodawcy zatrudniajacy co najmniej 6 osob musza przekazywac dokumenty do ZUS za pomoca komputera. Czy to kryterium dotyczy ubezpieczonych, czy pracownikow? Tych mam bowiem tylko trzech, a reszta personelu to wykonawca dziela i 8 zleceniobiorcow. Skladki oplacam takze za siebie.

Od kwietnia 2003 r. obowiazek teletransmisji dokumentow ubezpieczeniowych obejmie wszystkich platnikow rozliczajacych skladki za wiecej niz 5 osob. W liczbie tej nalezy zatem brac pod uwage tych, za ktorych platnik musial w danym miesiacu rozliczyc skladki na ubezpieczenia spoleczne i/lub zdrowotne, tj. za ktorych mial obowiazek zlozyc tzw. skladkowe imienne raporty miesieczne (ZUS RCA, ZUS RNA lub ZUS RZA). Zatem - jesli liczba osob rozliczanych przez czytelnika nie zmniejszy sie (teraz jest to 12 osob), to obowiazek przekazywania dokumentow droga elektroniczna bedzie dotyczyc takze jego.

Podstawa prawna: art. 47a ust. 2 ustawy sus

Zalozmy, ze od kwietnia 2003 r. bede dostarczac formularze elektronicznie. A co z miesiacami, w ktorych rozlicze skladki za mniej niz 6 osob? Na przyklad w kwietniu za 12 osob, a w czerwcu - tylko za 5.

Platnik skladek zobowiazany do teletransmisji danych, ktory w jednym z kolejnych miesiecy rozlicza skladki za mniej niz 6 osob (bo np. zmniejszyl zatrudnienie), ma prawo przekazywac dokumenty na papierze, tj. na drukach dostepnych w terenowych jednostkach ZUS lub jako wydruki z programu "Platnik".

Podstawa prawna: art. 47a ust. 2 ustawy sus

Jak wykazac w raporcie ZUS RSA pierwszy nieplatny dzien krotkiego zwolnienia do 6 dni: z kodem 331, lacznie z pozostalymi dniami platnymi, czy moze 151 (nieobecnosc usprawiedliwiona nieplatna)?

Od 1 stycznia 2003 r. pierwszy dzien absencji chorobowej pracownika trwajacej nie dluzej niz 6 dni jest bezplatny. Oznacza to, ze za ten dzien ustawowo nie przysluguje od pracodawcy wynagrodzenie za chorobe (art. 92 kodeksu pracy). Nowosc ta nie spowodowala jednak zmian w sposobie sporzadzania imiennych raportow miesiecznych ZUS RSA. Oznacza to, ze w takiej sytuacji wykazuje sie w nich, w polach dotyczacych przerw w oplacaniu skladek:

  • odpowiednio - kod 331 (wynagrodzenie za czas niezdolnosci do pracy z innych przyczyn niz wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, finansowane ze srodkow pracodawcy) lub kod 332 (wynagrodzenie za czas niezdolnosci do pracy z innych przyczyn niz wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, finansowane ze srodkow FGSP),
  • caly okres niezdolnosci do pracy (z uwzglednieniem dnia, za ktory nie przysluguje to wynagrodzenie),
  • liczbe dni wynikajaca z tego okresu w polu "liczba dni zasilkowych/liczba wyplat",
  • kwote wynagrodzenia wyplaconego za ten okres.

Informacja, czy w danej kwocie miesci sie bezplatny pierwszy dzien zwolnienia, bedzie znajdowac sie w dokumentacji platnika skladek.

Podstawa prawna: art. 92 k.p.

Zatrudnilam nowa ksiegowa w zastepstwie pracownicy przebywajacej na urlopie macierzynskim. Moze bezposrednio po tym podpisze z nia umowe na czas nieokreslony. Czy bede musiala wowczas wyrejestrowac ja w ZUS z tytulu poprzedniej umowy o prace i zarejestrowac ponownie?

Nie ma takiej potrzeby, gdy nawiazanie nowej umowy nastapi bezposrednio (czyli bez dnia przerwy) po rozwiazaniu poprzedniej.

Jestem ksiegowa w duzej firmie finansowej. Mam problemy z zaokraglaniem skladek na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne. Zalozmy, ze skladka na ubezpieczenie emerytalne nalezna z przychodu zleceniobiorcy za styczen tego roku wynosi 142,7448 zl. Jaka koncowka jest poprawna?

Prawidlowa kwota to 142,74 zl. Skladki zaokragla sie do pelnych groszy, przy czym koncowki ponizej pol grosza rownamy w dol, a rowne i wyzsze od pol grosza - w gore (przyjmujac, iz dokonuje sie zaokraglenia z uwzglednieniem trzeciego miejsca po przecinku). Dotyczy to wszystkich skladek na ubezpieczenia spoleczne, zdrowotne, FP i FGSP.

Podstawa prawna: 5 ust. 9 rozporzadzenia Rady Ministrow z 30 grudnia 1998 r. (Dz. U. nr 165, poz. 1197 ze zm.).

Zatrudniam kilku zleceniobiorcow. W tym roku bardzo zagmatwano zasady odprowadzania skladki na ubezpieczenie zdrowotne. Czy teraz skladke te trzeba rozliczac na odrebnym druku?

Sposob wykazywania zarowno podstawy wymiaru, jak i samej skladki zdrowotnej w dokumentach skladanych do ZUS nie zmienil sie. Inne sa natomiast zasady finansowania tej skladki. Od 1 stycznia 2003 r. od zaliczki na podatek dochodowy mozna potracic tylko kwote skladki w wysokosci 7,75 proc. podstawy wymiaru, mimo ze skladka wynosi 8 proc. Roznice (czyli 0,25 proc.) trzeba pobrac z dochodu rozliczanej osoby, gdyby okazalo sie, ze zaliczka na podatek dochodowy jest wyzsza lub co najmniej rowna tej skladce. Gdy jest nizsza, skladke zdrowotna obniza sie do wysokosci zaliczki. W dokumentach ubezpieczeniowych wykazuje sie kwoty nalezne, czyli kwote w wysokosci 8 proc. podstawy wymiaru, jezeli skladka nie zostala obnizona do wysokosci zaliczki (zaliczka wyzsza niz skladka). W przeciwnym razie, tzn. gdy skladka zostala obnizona do wysokosci zaliczki, nalezy wykazac kwote skladki w wysokosci obnizonej.

Podstawa prawna: art. 22a ustawy puz

Od wynagrodzenia wyplaconego w styczniu 2002 r., a naleznego za grudzien 2001 r. nie oplacilismy skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, gdyz przychod pracownika w listopadzie 2001 r. przekroczyl gorna granice podstawy wymiaru tych skladek. Oddzial ZUS poinformowal nas, iz wynagrodzenie wyplacone w styczniu nie powinno byc laczone z wynagrodzeniem 2001 r. Co robic?

Roczna podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest ograniczona do 30-krotnosci prognozowanego miesiecznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Aby ja ustalic, nalezy zsumowac wszystkie przychody wyplacone pracownikowi od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku. Nie ma znaczenia, za jaki miesiac dokonano wyplaty. Wobec tego wyplacona w styczniu 2002 r. wyplata nalezna za poprzedni grudzien jest przychodem styczniowym i powinna zostac rozliczona w deklaracji za styczen. Oddzial ZUS mial racje. Spolka postapila nieprawidlowo, sumujac wynagrodzenie za grudzien wyplacone w styczniu 2002 r. z przychodem osiagnietym przez pracownika w 2002 r. Powinna zlozyc korekte dokumentow rozliczeniowych i oplacic nalezne skladki wraz z odsetkami za zwloke.

Podstawa wymiaru: art. 18 ustawy sus

SWIADCZENIA DLA ZALOGI

Z okazji swiat chcemy kupic dla pracownikow z zakladowego funduszu swiadczen socjalnych bony towarowe do supermarketu; dla kazdego pracownika po jednym o wartosci 500 zl. Czy musimy potracic od nich podatek i skladki na ZUS?

Wartosc okolicznosciowych swiadczen dla pracownikow (w tym bonow towarowych, paczek swiatecznych dla dzieci, biletow na imprezy sportowe czy kulturalne), sfinansowanych w calosci z zakladowego funduszu swiadczen socjalnych (zfss), jest zwolniona z podatku dochodowego do wysokosci polowy najnizszego wynagrodzenia z grudnia poprzedniego roku (czyli w tym roku do kwoty 380 zl). Od nadwyzki ponad ten limit (w tym wypadku - od 120 zl) trzeba zaplacic podatek. Natomiast od takich swiadczen - bez wzgledu na ich wysokosc - nie placi sie skladek na ubezpieczenia spoleczne, a co za tym idzie i zdrowotne. Podkreslmy jednak, ze warunkiem niezbednym jest, aby srodki na te swiadczenia pochodzily ze wskazanego funduszu. Mowi o tym

Podstawa prawna: art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osob fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: updof), 2 ust. 2 pkt 19 rozp. podst. wym.

Nasza firma zatrudnia ponizej 20 osob, nie tworzy wiec ZFSS. Planujemy podarowac pracownikom bony do supermarketu. Czy od nich tez trzeba odprowadzic podatek dopiero po przekroczeniu 380 zl i w ogole nie martwic sie skladkami na ZUS?

Nie. W tym przypadku nie stosuje sie podatkowych i zusowskich ulg. Te dotycza bowiem swiadczen pochodzacych z zfss. Jezeli zas firma nie ma obowiazku tworzenia tego funduszu i bony zamierza sfinansowac z wlasnych srodkow obrotowych, to od pelnej ich wartosci nalezy uiscic podatek dochodowy oraz skladki na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne.

Od polowy ubieglego roku firma oplaca za pracownikow skladki w ramach grupowego ubezpieczenia na zycie (nie jest to pracowniczy program emerytalny). Czy jest prawidlowe, ze co miesiac pracodawca potraca od nich z mojej pensji podatek i ZUS? Dodam, ze w razie mojej smierci uprawnionym do odbioru swiadczenia ubezpieczeniowego bedzie pracodawca, a nie moja rodzina.

Wszystko zalezy od dokladnego przeanalizowania warunkow polisy. Zgodnie z pismem Ministerstwa Finansow z 31 pazdziernika 1995 r. (PO 5/1-0788-3656/95), gdy pracodawca wykupil pracownikom ubezpieczenie kapitalowe na zycie, skladki na ten program w ogole nie sa przychodem pracownika, jezeli zaklad:

  • jest wlascicielem polisy,
  • oplaca nalezne skladki,
  • jest jedynym uprawnionym do otrzymania calego swiadczenia ubezpieczeniowego w razie smierci pracownika.

W opisanej sytuacji wszystkie przeslanki zostaly spelnione; tak wiec skladki te nie sa przychodem pracownika. A skoro tak, nie stanowia tez podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne.

Jak potraktowac szczepionki przeciw grypie kupione przez pracodawcow dla pracownikow. Czy sa one przychodem pracownikow?

Na temat swiadczen medycznych na rzecz pracownikow wypowiedzialo sie Ministerstwo Finansow w pismie z 7 stycznia 1998 r. (PO 3-7301/722-770/WK/970). Stwierdzilo w nim m.in.: "wydatki pracodawcow zwiazane z obowiazkowymi badaniami lekarskimi pracownikow, ktore musi poniesc pracodawca, nie moga byc uznane za swiadczenia, o ktorych mowa w art. 12 ust. 1 updof. Za swiadczenia takie, a tym samym za przychod ze stosunku pracy, nie uznaje sie rowniez swiadczen zwiazanych z innymi uslugami leczniczymi, jezeli okreslenie ich wysokosci na poszczegolnego pracownika nie jest mozliwe, np. w przypadku, gdy pracodawca wydatki te pokrywa w formie ryczaltu bez wzgledu na to, czy pracownik korzysta ze swiadczen leczniczych, czy tez z nich nie korzysta". Jezeli wiec zaklad przeprowadza akcje szczepienia zalogi przeciw grypie w ramach ryczaltu oplacanego np. w prywatnej klinice, to wartosc takiego swiadczenia nie stanowi przychodu pracownika; jest zatem obojetna dla podatku dochodowego. Jezeli szczepienia sfinansowano na innych zasadach, to wartosc otrzymanej szczepionki jest przychodem pracownika ze stosunku pracy, podlegajacym opodatkowaniu na zasadach ogolnych.

Wydajemy pracownikom posilki. Czy to prawda, ze sa one zwolnione z ZUS do wysokosci 1/4 minimalnego wynagrodzenia za prace?

Od 1 stycznia 2003 r. pracownicy na pelnym etacie, z co najmniej dwuletnim stazem zatrudnienia nie moga zarabiac miesiecznie mniej niz 800 zl brutto. To tzw. minimalne wynagrodzenie za prace. Jednoczesnie art. 25 ustawy o min. wynagr. mowi, ze ilekroc inne przepisy posluguja sie pojeciem najnizszego wynagrodzenia pracownikow, nalezy tu rozumiec 760 zl. Tak jest w wypadku 2 ust. 1 p. 11 rozp. podst. wym. Wedlug niego wartosc finansowanych przez pracodawce posilkow pracownikow (bez prawa do ekwiwalentu!) jest wolna od skladek do wysokosci 1/4 najnizszego wynagrodzenia. Zatem ulga ta dalej wynosi 190 zl na jednego zatrudnionego (1/4 x 760 zl). Nadwyzke dolicza sie do przychodu ubezpieczonego i placi od niej skladki na ZUS. Dodajmy, ze zasada ta nie dotyczy tzw. posilkow profilaktycznych, ktore zaklad musi za darmo udostepniac pracujacym w warunkach szczegolnie uciazliwych; od nich skladek w ogole sie nie placi.

Podstawa wymiaru: art. 25 ustawy o min. wynagr., 2 ust. 1 pkt 11 rozp. podst. wym.

Z ROZNYCH SZUFLAD

Jaka umowa: o prace, zlecenia czy o dzielo jest najtansza dla pracodawcy w razie zatrudnienia osoby z orzeczona czesciowa niezdolnoscia do pracy? A jak sie to ma od strony wynagrodzenia pracownika?

Umowa o dzielo nie jest tytulem do ubezpieczen. Nie nalicza sie od niej skladek ani na ubezpieczenia spoleczne, ani zdrowotne (z wyjatkiem sytuacji, w ktorej zawarto ja z wlasnym pracownikiem). Niepelnosprawny zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom spolecznym na zasadach ogolnych.

Z preferencji w oplacie skladek korzystaja natomiast niepelnosprawni w stopniu znacznym lub umiarkowanym pracownicy i chalupnicy w firmach zatrudniajacych ponizej 25 osob. Skladke emerytalna nalezna od takiego zatrudnionego finansuje PFRON, a nalezna od pracodawcy - budzet panstwa. Jeszcze wieksza ulga przysluguje zpchr i zaz w stosunku do zatrudnionych niepelnosprawnych (bez wzgledu na stopien niepelnosprawnosci). Tu nalezne od takiego pracownika skladki emerytalne i chorobowe pokrywa PFRON, nalezne od pracodawcy skladki emerytalne i rentowe - budzet panstwa, a wypadkowa - PFRON.

Podstawa prawna: ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych (Dz. U. nr 123, poz. 776 ze zm.)

Czy wynagrodzenie ryczaltowe osob powolanych przez zarzad organizacji samorzadu gospodarczego do prac w komisji podlega ubezpieczeniom spolecznym i zdrowotnemu?

Obowiazek ubezpieczen istnieje, gdy dana osoba ma tytul do ubezpieczen, tzn. na wykonywanie okreslonych czynnosci zawarto z nia umowe o prace, zlecenia lub inna o swiadczenie uslug, do ktorej stosuje sie przepisy o zleceniu. Zatem, gdy z osobami pracujacymi w komisji podpisano ktoras z tych umow, skladki trzeba zaplacic. Jezeli natomiast wynagrodzenie za wykonywanie prac w komisji nie jest zwiazane z zadna umowa, skladki nie powinny byc naliczane.

Podstawa prawna: art. 6 ustawy sus

Podatki

Ile w tym roku wynosza kup ze stosunku pracy? Zgodnie z art. 22 pkt 2 updf wynosza one 0,25 proc. gornej granicy pierwszego przedzialu skali podatkowej. Owe 0,25 proc. z kwoty 37 024 zl daje 92,56 zl. Tymczasem spotykam sie z informacja o kup z pracy w wysokosci 99,96 zl. Z czego to wynika?

Z noweli updf z 21 listopada 2001 r. (Dz. U. nr 134, poz. 1509), ktora zawiesila w latach 2002 - 2003 stosowanie art. 22 ust. 2, 2a i ust. 11 updf w brzmieniu obowiazujacym przed 1 stycznia 2002 r. Wiaze sie to z "zamrozeniem" w tym czasie progow skali podatkowej. Gdyby zas przepisy te nie zostaly zawieszone, w efekcie rowniez pracownicze kup bylyby zamrozone (w 2002 i 2003 r. wynosilyby tyle samo co w 2001 r.). A do takiej sytuacji ustawodawca nie chcial dopuscic. Okreslil zatem kwotowo wysokosc tych kosztow na 2003 r. Podstawowe, dla osob niedojezdzajacych do pracy, wynosza wlasnie 99,96 zl miesiecznie i nie wiecej niz 1199,52 zl - rocznie. W ust. 5 zaznaczyl tez, ze nalezy uwzglednic je odpowiednio przy poborze podatku lub zaliczek na podatek przez platnikow oraz w zeznaniu podatkowym, zgodnie z przepisami rozdzialu 7 i 8 ustawy.

Podstawa prawna: nowela updf z 21 listopada 2001 r. (Dz. U. nr 134, poz. 1509)

Pracuje na stacji benzynowej, jednak nie na etacie, a jako osoba prowadzaca jednoosobowa dzialalnosc gospodarcza. Swiadcze uslugi posrednictwa handlowego tylko dla tej firmy na podstawie umowy, ktora firme te nazywa spolka, a mnie - zleceniobiorca. Z fiskusem rozliczam sie za pomoca ksiazki przychodow i rozchodow. Jestem tez podatnikiem VAT. Czy czasami - w zwiazku z art. 5a pkt 6 updf - nie jest to dzialalnosc wykonywana osobiscie? Jezeli tak, to co zrobic, zeby nia nie byla? Czy - dodatkowo handlujac i od czasu do czasu sprzedajac towar ludnosci - bede uwazany za przedsiebiorce?

Rzeczywiscie, od 1 stycznia 2003 r. w updf pojawil sie nowy art. 5a pkt 6, zawierajacy definicje pozarolniczej dzialalnosci gospodarczej. Jest nia kazda dzialalnosc zarobkowa w rozumieniu prawa dzialalnosci gospodarczej, wykonywanie wolnego zawodu, a takze kazda inna dzialalnosc zarobkowa wykonywana we wlasnym imieniu i na wlasny lub cudzy rachunek (nawet gdy inne ustawy nie zaliczaja jej do dzialalnosci gospodarczej lub osoby ja wykonujacej - do przedsiebiorcow), za wyjatkiem dzialalnosci, o ktorej mowa w art. 13. Ten ostatni przepis wymienia przychody z dzialalnosci wykonywanej osobiscie - m.in. z tytulu osobistego swiadczenia uslug na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzielo, zyskiwane wylacznie od osoby prawnej, jednostki organizacyjnej niemajacej osobowosci prawnej lub przedsiebiorcy przez podatnika, ktory wykonuje te uslugi wylacznie dla potrzeb tych podmiotow i tego samego rodzaju uslug nie wykonuje na rzecz ludnosci.

Praca czytelnika ma znamiona dzialalnosci wykonywanej osobiscie. Na razie nie wiadomo jednak, jaka bedzie praktyka organow podatkowych i czy w kazdej sytuacji beda one kwestionowac rozliczenie tego typu dzialalnosci jako dzialalnosci gospodarczej. Pewnym wyjsciem moze tu byc wykonywanie dzialalnosci rowniez na rzecz ludnosci, ale musialaby to byc taka sama dzialalnosc, jak na rzecz firmy.

Podstawa prawna: art. 5a pkt 6 i 13 updf

Jestem prokurentem spolki z o.o., zatrudnionym na umowe o prace. Chcialabym prowadzic dodatkowa dzialalnosc w innej branzy. Czy jest mozliwa zmiana mojego obecnego angazu na kontrakt menedzerski - co wiazaloby sie z zalozeniem wlasnej dzialalnosci gospodarczej - i jednoczesne prowadzenie w ramach tej dzialalnosci uslug dla innych firm lub osob fizycznych? Czy moglabym wowczas zatrudniac pracownikow? W jaki sposob nalezy sie wtedy rozliczac z ZUS i urzedem skarbowym?

Jezeli nie ma mozliwosci pogodzenia pracy na kontrakcie menedzerskim z prowadzeniem dzialalnosci w innej branzy, to jaka nalezaloby wybrac forme prowadzenia dzialalnosci?

Z pytania nie wynika, co czytelniczka chce osiagnac, rezygnujac z umowy o prace, aby przejsc na kontrakt menedzerski, a de facto - na wlasna dzialalnosc gospodarcza. Updf rozroznia dochody z dzialalnosci gospodarczej oraz dochody z dzialalnosci wykonywanej osobiscie (w tym z kontraktu menedzerskiego lub podobnej umowy). Dzialalnoscia gospodarcza jest w zasadzie kazda dzialalnosc zarobkowa, wykonywana we wlasnym imieniu, na wlasny lub cudzy rachunek, z wylaczeniem dzialalnosci wykonywanej osobiscie (na umowe zlecenia, o dzielo, kontrakt menedzerski lub inna, o podobnym charakterze). Aby dzialalnosc uznac za wykonywana osobiscie, konieczne jest spelnienie dodatkowych warunkow - wykonywanie jej wylacznie na rzecz firm i bez zatrudniania do tego celu pracownikow.

Czytelniczka musi sie wiec zdecydowac - albo dzialalnosc gospodarcza i samodzielne rozliczanie sie z podatkow i ZUS, albo kontrakt menedzerski - i rozliczenie za posrednictwem platnika. Nie ma jednak przeszkod, by nadal pracowala na etacie (lub nawet swiadczyla uslugi na rzecz dotychczasowego pracodawcy w ramach kontraktu menedzerskiego) i jednoczesnie otworzyla dodatkowo dzialalnosc gospodarcza (a w jej ramach zatrudniala pracownikow). Tym bardziej, ze chodzi jej o dzialalnosc w innej branzy.

Podstawa prawna: art. 5a pkt 6 i 13 updf

Jako spolka cywilna osob fizycznych wykonujemy na warunkach umowy agencyjnej dzialalnosc polegajaca na sprzedazy biletow kolejowych na rzecz PKP. W 2002 r. oplacalismy podatek dochodowy na zasadach ogolnych, bo jako byli pracownicy PKP nie mielismy prawa do ryczaltu ewidencjonowanego. W tym roku, podobnie jak w zeszlym, bedziemy wykonywac dzialalnosc wylacznie na rzecz PKP (umowa z PKP nie dopuszcza, bysmy uzyskiwali w jej ramach inne przychody). Czy mozemy wybrac korzystniejsza dla nas forme opodatkowania - ryczalt ewidencjonowany?

Z tej formy opodatkowania nie moga skorzystac podatnicy rozpoczynajacy dzialalnosc (w formie spolki lub samodzielnie), jezeli jeden ze wspolnikow przedtem - w tym roku podatkowym lub poprzednim - wykonywal w ramach stosunku pracy czynnosci wchodzace teraz w zakres tej dzialalnosci. Kogos, kto kontynuuje dzialalnosc rozpoczeta w latach wczesniejszych, nie mozna uznac za podatnika rozpoczynajacego dzialalnosc gospodarcza.

Jest wiec mozliwe opodatkowanie wspolnikow ryczaltem ewidencjonowanym. Nalezy tez zauwazyc, ze przepisy nie wykluczaja mozliwosci opodatkowania ryczaltem z uwagi na sam fakt wykonywania dzialalnosci na rzecz bylego pracodawcy - musi to byc ta sama dzialalnosc (te same czynnosci), co swiadczona wczesniej w ramach umowy o prace.

Podstawa prawna: art. 8 ust. 1 pkt 6 ustawy o zryczaltowanym podatku dochodowym od niektorych przychodow osiaganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 144, poz. 930 ze zm.)

Od 1996 r. prowadze dzialalnosc gospodarcza, ktorej glownym przedmiotem do konca 1999 r. byl eksport pamiatek do USA. Od 2000 r. pracuje na pol etatu jako doradca techniczny w firmie zajmujacej sie importem. Ponadto w ramach dzialalnosci gospodarczej (w ktorej zona jest osoba wspolpracujaca) swiadcze uslugi dla zatrudniajacej mnie firmy. Jednoczesnie nadal eksportujemy oraz sporadycznie wykonujemy dla innych firm i osob prywatnych uslugi konserwacji sieci komputerowych. Skladki ZUS za zone sa odprowadzane z dzialalnosci gospodarczej, a za mnie - z umowy o prace. Czy taka forma zatrudnienia jest w swietle nowych przepisow zgodna z prawem?

Jak juz wspomnialam, nie ma zadnych przeszkod, by osoba zatrudniona na umowe o prace prowadzila dodatkowo wlasna firme, a nawet, by swiadczyla w ramach swej dzialalnosci gospodarczej uslugi na rzecz pracodawcy.

Czy zatrudnienie prezesa spolki z o.o., bedacego czlonkiem zarzadu i udzialowcem, na umowe zlecenia jest poprawne? Czy w tej sytuacji od wynagrodzenia nalezy odliczac 20 proc. kup?

Od 1 stycznia 2000 r. wsrod przychodow z dzialalnosci wykonywanej osobiscie pojawila sie nowa - obok umow zlecenia i o dzielo - kategoria: kontrakt menedzerski lub umowa o podobnym charakterze. Kodeks cywilny nie okresla tego typu umow (jest to tzw. umowa nienazwana, ktorej podstawowych cech prawo cywilne nie okresla). Definicji takiej nie zawiera tez updf. Mozna sie wiec tylko domyslac, ze intencja ustawodawcy bylo zakwalifikowanie tu wszelkich umow o zarzadzanie, bedacych pochodna umowy zlecenia. Niewatpliwie prezesa zarzadu spolki z o.o. mozna uznac za menedzera, a zatem umowe miedzy nim a spolka nalezaloby potraktowac jako kontrakt menedzerski (lub przynajmniej jako umowe o podobnym charakterze). W efekcie nie mozna tu zastosowac zryczaltowanych 20-procentowych kup (wlasciwych tylko dla umow zlecenia lub o dzielo). Do konca 2002 r. mozna bylo natomiast uwzglednic koszty w wysokosci faktycznie poniesionych wydatkow, a od 1 stycznia 2003 r. wylacznie w takiej wysokosci, jak u pracownikow.

Podstawa prawna: art. 13 i 22 ust. 9 pkt 5 updf

DALEJ

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.