Dzial II

Skladki

Rozdzial I. Umowa o prace

Dla systemu ubezpieczen spolecznych pracownik to nie tylko ten, kto podpisal umowe o prace, spoldzielcza umowe o prace, zostal powolany, mianowany czy wybrany. Jest nim takze osoba wykonujaca dla wlasnego pracodawcy umowe:

  • zlecenia lub inna o swiadczenie uslug, do ktorej - zgodnie z art. 750 kodeksu cywilnego - stosuje sie przepisy o zleceniu (te ostatnie nazwijmy umowami zleceniopodobnymi; nalezy do nich m.in. kontrakt menedzerski o charakterze zlecenia),
  • agencyjna,
  • o dzielo.

Pracownikiem jest rowniez ten, kto wprawdzie wskazanych umow cywilnoprawnych nie zawarl z macierzystym zakladem, ale w ich ramach swiadczy prace na jego rzecz.

Przyklad:

Wydawnictwo prasowe "ALFA" zleca akcje promocyjna radiu. Ekspert wydawnictwa (bedacy zarazem jego pracownikiem) jest zatrudniony przez radio przy realizacji tego projektu. Wynagrodzenie w wysokosci 250 zl za godzine wyplaca mu radio na podstawie umowy o dzielo.

- Wydawac by sie moglo, ze ta umowa o dzielo, zawarta przeciez z obcym podmiotem, jest wolna od zusowskich skladek. W rzeczywistosci w jej ramach ekspert swiadczy rowniez prace na rzecz macierzystego pracodawcy (wydawnictwa).

W przedstawionym przykladzie radio powinno zglosic zatrudniona osobe do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego z kodem 01 10 XX i od przychodu z umowy o dzielo naliczyc skladki na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne.

Od przedstawionej zasady jest jeden wyjatek, dotyczacy emeryta lub rencisty zatrudnionego na etacie, u ktorego pracodawca zamowil jednoczesnie jakies dzielo. Emeryt lub rencista z tytulu wykonywania umowy o dzielo nie podlega ubezpieczeniom spolecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Oznacza to, ze nie placi sie od niej skladek. Przychod uzyskiwany z takiej umowy ma jednak wplyw na zmniejszenie lub zawieszenie emerytury czy renty.

Kazdy pracujacy na umowe o prace podlega obowiazkowo ubezpieczeniom spolecznym i zdrowotnemu. Nie ma przy tym znaczenia, czy ma jeszcze inne zrodla utrzymania, np. wlasny biznes, umowe zlecenia na rzecz innej firmy itd. Podobnie nie ma znaczenia fakt, ze pracownik jest uczniem, studentem czy tez ma ustalone prawo do emerytury lub renty.

Gdy zatrudniona na umowe o prace osoba spelnia warunki okreslone dla osob wspolpracujacych, podlega ubezpieczeniom jako osoba wspolpracujaca.

Jezeli wiec indywidualny przedsiebiorca zatrudni na etacie bliskiego czlonka rodziny, to musi go zglosic do ZUS i odprowadzac od niego skladki jak od osoby wspolpracujacej. Tak powinien zrobic z angazowanym przez siebie malzonkiem, wlasna corka czy synem, dziecmi malzonka i przysposobionymi, rodzicami, macocha czy ojczymem. Osoby te, gdy pozostaja z nim we wspolnym gospodarstwie domowym i wspolpracuja przy prowadzeniu firmy, zawsze sa wspolpracujacymi. Nie dotyczy to jednak dzieci, z ktorymi zawarto umowe o prace w celu przygotowania zawodowego; te mozna zglaszac do ZUS jako pracownikow.

Przyklad:

Zenon G. prowadzi jednoosobowo maly zaklad szewski. Jego zona nigdzie nie pracuje, ale pomaga mu w prowadzeniu spraw firmy. Mieszkaja razem. Zenon G. chce jakos zatrudnic zone, aby podlegala ochronie ubezpieczeniowej. Najbardziej pasuje mu umowa o prace.

- Nie ma przeszkod, aby Zenon G. zatrudnil zone u siebie na etacie. Gdy to jednak zrobi, do ZUS musi ja zglosic jako osobe wspolpracujaca. Nawet wiec jezeli umowa o prace bedzie opiewac na 800 zl (minimalne wynagrodzenie za prace pelnoetatowcow), skladki za zone bedzie musial placic od kwoty zadeklarowanej, nie nizszej od 60 proc. przecietnego wynagrodzenia miesiecznego (czyli nie nizej od 1257,49 zl). Taka jest bowiem najnizsza podstawa wymiaru skladek osob wspolpracujacych z prowadzacymi pozarolnicza dzialalnosc.

I. Fucha na boku

Do 30 grudnia 1999 r. dorabiajacy pracownik skladki na ubezpieczenia spoleczne z dodatkowego zrodla dochodu (np. z dzialalnosci, zlecenia wykonywanego na rzecz innej firmy) placil dobrowolnie, bez wzgledu na wysokosc pensji z etatu. Zamiarem ustawodawcy bylo jednak objecie obowiazkowymi ubezpieczeniami m.in. zarabiajacych malo na etacie, ale majacych gdzies fuche na boku.

Po tej dacie kwestia podlegania ubezpieczeniom spolecznym z dodatkowego dochodu zalezy juz od przychodu stanowiacego podstawe wymiaru skladek z tytulu umowy o prace. Mowi o tym art. 9 ust. 1a ustawy sus. I tak, gdy ten jest nizszy od 800 zl w przeliczeniu na miesiac, z dodatkowego zrodla trzeba zaplacic skladki. Gdy zas przychod z pracy w przeliczeniu na miesiac jest rowny lub wyzszy, dodatkowy zarobek jest wolny od skladek na ubezpieczenia spoleczne.

Od 1 stycznia 2003 r. minimalne wynagrodzenie za prace to 800 zl brutto oraz 640 zl (80 proc. z 800 zl) - w pierwszym roku pracy i 720 zl (90 proc. z 800 zl) - w drugim.

Pewien wylom w opisanej zasadzie uczyniono dla zatrudnionego w pelnym wymiarze czasu pracy. Skoro przepisy gwarantuja mu wyplate w wysokosci co najmniej minimalnego wynagrodzenia, to z innych tytulow (np. prowadzenia dzialalnosci, wykonywania umowy zlecenia) podlega on zawsze dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. I uwaga! - takze wtedy, gdy z roznych wzgledow jego przychod za dany miesiac, wchodzacy do podstawy wymiaru skladek, nie osiagnal pulapu minimalnego wynagrodzenia.

Przyjecie w tej sytuacji literalnego brzmienia art. 9 ust. 1a ustawy sus (czyli uzaleznienie obowiazku ubezpieczen z innych tytulow od przychodu wykazanego w pracowniczym raporcie ZUS RCA) prowadziloby do pewnych nieprawidlowosci. Te polegalyby glownie na tym, ze koniecznosc odprowadzania skladek z dodatkowego zrodla utrzymania zachodzilaby nawet w razie choroby pracownika lub zawinionych przez pracodawce opoznien w wyplacie pensji. Zatem pelnoetatowiec, ktory w danym miesiacu osiagnal mniej niz 800 zl z powodu choroby lub ze wzgledu na to, ze pracodawca nie wyplacil mu wynagrodzenia, nie placi obligatoryjnych skladek z prowadzonej jednoczesnie firmy czy wykonywania na rzecz obcego podmiotu zlecenia. Te dodatkowe tytuly sa objete dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Inaczej jest z pracujacymi w ulamkowym wymiarze czasu pracy (np. na pol czy cwierc etatu); do tych juz w pelni stosuje sie zasade, ze obowiazek ubezpieczen z innych tytulow zalezy od wysokosci podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne ze stosunku pracy. Jezeli ta wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie, ubezpieczenia emerytalne i rentowe z innych tytulow sa dobrowolne. W przeciwnym razie, gdy podstawa z etatu jest nizsza, ubezpieczenia z innych tytulow sa obowiazkowe.

Emeryt lub rencista na etacie dorabiajacy na boku (np. prowadzacy dzialalnosc gospodarcza), obowiazkowo podlega ubezpieczeniom z umowy o prace, a z pozostalych tytulow - dobrowolnym, bez wzgledu na wysokosc osiaganego przychodu z pracy.

Przyklad:

Pracownik ma w zakladzie A pol etatu z wynagrodzeniem 500 zl. Zawiera umowe zlecenia z firma B. Zastanawia sie, czy zusowskie skladki musi placic z obydwu zrodel dochodu.

- Poniewaz przychod z pracy jest nizszy od minimalnego wynagrodzenia, z tytulu zlecenia podlega on obowiazkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu, jezeli uslugi wykonuje w miejscu lub siedzibie prowadzenia dzialalnosci przez zleceniodawce. Moze rowniez przystapic do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Powinien sie zastanowic, co dla niego korzystniejsze. Gdyby bowiem oplacal dobrowolnie skladke chorobowa ze zlecenia, w razie choroby dostalby dwa zasilki, z obydwu tytulow. O ile, oczywiscie, spelni pozostale warunki do ich przyznania z ustawy z 25 czerwca 1999 r. o swiadczeniach pienieznych z ubezpieczenia spolecznego w razie choroby i macierzynstwa (Dz. U. nr 60, poz. 636 ze zm.; dalej: ustawa sw. pien.).

II. Na zleceniu u pracodawcy

Powyzszych regul nie stosuje sie, gdy pracownik zawarl jednoczesnie z wlasnym pracodawca umowe: zlecenia, zleceniopodobna, agencyjna lub o dzielo. W tym wypadku wskazane umowy cywilnoprawne traktuje sie jak stosunek pracy, a wszystkie skladki oplaca od zsumowanych przychodow z obydwu tytulow (tzn. z pracy i np. umowy o dzielo). Takiego pracownika nie zglasza sie dodatkowo do ZUS z danej umowy cywilnoprawnej, a przychod z niej otrzymywany wykazuje sie lacznie w imiennym raporcie miesiecznym ZUS RCA z kodem 01 10 00.

UWAGA!

Jezeli pracodawca zatrudnil pracownika dodatkowo przed 14 stycznia 2000 r., na zlecenie, ktore jest wykonywane do dzis, ze zlecenia osoba ta podlega dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Obowiazkowa jest jedynie skladka na ubezpieczenie zdrowotne. W takiej sytuacji za tego ubezpieczonego sklada sie imienny raport miesieczny ZUS RCA z kodem 01 XX XX, w ktorym nalicza sie skladki na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne z pracy, oraz raport ZUS RZA z kodem z rozpoczynajacym sie od 04 XX XX - tylko skladki zdrowotne nalezne z umowy zlecenia. Dotyczy to takze umow zleceniopodobnych i agencyjnych podpisanych przed ta data.

Statusu "wlasnego pracownika" nie maja przebywajacy na urlopie wychowawczym lub bezplatnym. Wprawdzie w tym czasie stosunek pracy trwa, ale praca nie jest rzeczywiscie swiadczona i nie dochodzi do wyplaty wynagrodzenia. Zatem jesli szef zdecyduje sie zaangazowac taka osobe na umowe: zlecenia, zleceniopodobna, agencyjna, skladki placi sie tylko od wskazanych umow cywilnoprawnych. Takiego ubezpieczonego trzeba zglosic do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego z kodem rozpoczynajacym sie cyframi "04". Natomiast w przypadku zawarcia umowy o dzielo z taka osoba nie ma zadnych skladek i tym samym nie zglasza sie takiej osoby do ZUS.

Przyklad:

X, majacy etat w zakladzie A, prowadzi rownoczesnie dzialalnosc gospodarcza. Dodatkowo zawiera z pracodawca umowe zlecenia. Zastanawia sie, jakie skladki musi odprowadzac z firmy.

- Jezeli przedmiot umowy zlecenia pokrywa sie z zakresem dzialalnosci (czyli gdy X podpisal umowe zlecenia w ramach prowadzonej dzialalnosci), ze zlecenia nie podlega on ubezpieczeniom spolecznym (ani obowiazkowo, ani dobrowolnie) i - w konsekwencji - zdrowotnemu. Mamy tu zatem tylko dwa tytuly ubezpieczen: umowe o prace i pozarolnicza dzialalnosc gospodarcza, w ramach ktorej X swiadczy pracodawcy pewne uslugi na podstawie umowy zlecenia. Wobec tego zaklad A nie zglasza X do ZUS jako zleceniobiorcy i nie odprowadza za niego skladek.

Przyklad:

Przedsiebiorca angazuje na pieciodniowym zleceniu osobe, ktora w tym czasie wykonuje dwumiesieczne zlecenie na rzecz innego podmiotu. Ten zglosil ja do obowiazkowych ubezpieczen emerytalnego i rentowych. Z czego placic ZUS?

- Pieciodniowa umowa zlecenia stanowi w tej sytuacji tytul do dobrowolnych ubezpieczen emerytalnego i rentowych oraz obowiazkowego - zdrowotnego. Zatem jezeli zleceniobiorca nie przystapi dobrowolnie do ubezpieczen emerytalnego i rentowych, zleceniodawca i tak musi go zglosic do ZUS do ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZZA. Ubezpieczony moze jednak zdecydowac, aby obowiazkowe skladki oplacal z owego pieciodniowego zlecenia. Gdy to zrobi, dwumiesieczne zlecenie na rzecz obcego podmiotu stanie sie tytulem do dobrowolnych ubezpieczen spolecznych, ale tylko w okresie 5 dni wykonywania drugiej umowy. Skladke zdrowotna trzeba bedzie zas uiszczac z obydwu zrodel.

III. Podstawa wymiaru skladek

Podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracownikow stanowi przychod w rozumieniu ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osob fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: updf), otrzymywany ze stosunku pracy. Zgodnie z jej art. 12 ust. 1 sa nim wszelkiego rodzaju wyplaty pieniezne oraz wartosc pieniezna swiadczen w naturze badz ich ekwiwalenty, bez wzgledu na zrodlo finansowania. W szczegolnosci chodzi o: wynagrodzenie zasadnicze, za godziny nadliczbowe, roznego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i inne kwoty, niezaleznie od tego, czy ich wysokosc ustalono z gory. Takze o swiadczenia pieniezne ponoszone za pracownika, jak tez wartosc innych swiadczen nieodplatnych lub czesciowo odplatnych.

Przychod pracownika to suma wyplat dokonanych w danym miesiacu. Dla celow ubezpieczeniowych nie ma wiec znaczenia fakt, za jaki zalegly miesiac - poczawszy od stycznia 1999 r. - wyplacono wynagrodzenie w danym miesiacu. Zatem do podstawy wymiaru skladek naleznych od pracownika za styczen przyjmuje sie wszystkie wyplacone mu lub postawione do dyspozycji w styczniu przychody.

Czego do przychodu sie nie wlicza

Podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie stanowi wynagrodzenie za czas choroby oraz zasilki. Liczne wylaczenia przewiduje tez 2 ust. 1 pkt. 1-32 rozp. podst. wym. Chodzi tu o:

  • nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), ktore - zgodnie z obowiazujacymi w firmie przepisami placowymi - przysluguja nie czesciej niz co 5 lat. Do tej podstawy wymiaru nie wejdzie rowniez nagroda jubileuszowa, ktora pracownik dostal przed uplywem owych 5 lat, gdyz udokumentowal zatrudnienie, nieuwzglednione przy ustalaniu prawa do poprzedniej nagrody. Dotyczy to takze wyplaconej wczesniej nagrody jubileuszowej pracownikowi przechodzacemu na swiadczenie przedemerytalne, emeryture lub rente zwiazana z wypadkiem przy pracy lub choroba zawodowa albo na rente z tytulu calkowitej lub czesciowej niezdolnosci do pracy (tzw. I lub II grupa) z innych przyczyn, ktoremu do nabycia prawa do nagrody brakuje mniej niz 12 miesiecy, liczac od dnia rozwiazania stosunku pracy. Wylaczenie obejmuje jednak tylko nagrody zwiazane z jubileuszem pracownika, a nie pracodawcy. Wobec tego nagroda, ktora pracownik otrzymal na 50-lecie firmy, stanowi jego przychod wliczany do podstawy wymiaru skladek.
  • naleznosci obliczone od wielkosci efektow uzyskanych przez zastosowanie pracowniczego projektu wynalazczego i za dokumentacje dostarczona bezumownie przez tworce projektu, przydatna do stosowania projektu, oraz nagrody za wynalazczosc, prace badawcze i wdrozeniowe. Naleznosci te sa wylaczone z podstawy wymiaru od 31 maja 1999 r. Gdy wiec przekazanie pracodawcy praw do korzystania z wynalazku nastapilo miedzy 1 stycznia a 30 maja 1999 r., taki przychod jest oskladkowany, a gdy po 30 maja 1999 r. - wolny od ZUS.
  • nagrody ministra gospodarki za szczegolne osiagniecia w eksporcie,
  • odprawy pieniezne w zwiazku z przejsciem na emeryture lub rente,
  • odprawy, odszkodowania i rekompensaty wyplacane pracownikom z tytulu: wygasniecia lub rozwiazania stosunku pracy z przyczyn lezacych po stronie zakladu pracy; nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o prace lub jej rozwiazania bez wypowiedzenia; skrocenia okresu jej wypowiedzenia; niewydania w terminie lub wydania niewlasciwego swiadectwa pracy. Podstawy wymiaru nie stanowia wiec odprawy przyslugujace na podstawie ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczegolowych zasadach rozwiazywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczacych zakladu pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. nr 112, poz. 980 ze zm., dalej: ustawa o zwolnieniach grupowych). Takze inne odprawy lub odszkodowania, wyplacane na podstawie k.p., porozumienia pracodawcy ze zwiazkiem zawodowym czy indywidualnego porozumienia ze zwalnianym. Sa one wylaczone z podstawy wymiaru skladek bez wzgledu na ich wysokosc.
  • odszkodowania wyplacone bylym pracownikom po rozwiazaniu stosunku pracy, na podstawie umowy o zakazie konkurencji, o ktorej mowa w art. 1012 k.p.,
  • odprawy wyplacone pracownikom powolanym do zasadniczej sluzby wojskowej na podstawie art. 125 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiazku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. nr 21, poz. 205 ze zm.)
  • wartosc swiadczen rzeczowych oraz ekwiwalenty za te swiadczenia wynikajace z przepisow BHP, w tym posilkow profilaktycznych wydawanych na podstawie art. 232 k.p.,
  • jednorazowe odszkodowania z tytulu stalego lub dlugotrwalego uszczerbku na zdrowiu albo smierci oraz za przedmioty utracone wskutek wypadku przy pracy, przyslugujace od pracodawcy,
  • ekwiwalenty za pranie i reperacje odziezy roboczej przez pracownika oraz za przedluzanie uzywalnosci odziezy roboczej i uzywanie odziezy wlasnej zamiast roboczej,
  • ekwiwalenty pieniezne za uzyte podczas pracy narzedzia, materialy lub sprzet, bedace wlasnoscia pracownika,
  • wartosc ubioru sluzbowego (umundurowania), ktorego uzywanie nalezy do obowiazkow pracownika, lub ekwiwalent pieniezny za ten ubior,
  • wartosc finansowanych przez pracodawce posilkow udostepnianych pracownikom do spozycia bez prawa do ekwiwalentu z tego tytulu, z wylaczeniem posilkow profilaktycznych - do wysokosci nieprzekraczajacej miesiecznie jednej czwartej najnizszego wynagrodzenia za prace. Pracodawca moze rowniez przekazac pracownikom kupony w celu zakupu posilkow w punktach gastronomicznych swiadczacych takie uslugi.
  • wartosc swiadczen okolicznosciowych przyznawanych w formie rzeczowej lub bonow towarowych, uprawniajacych do zakupu w sklepach artykulow spozywczych i przemyslowych, pod warunkiem ze nie podlegaja one wymianie na pieniadze - do wysokosci kwoty, ktora z tego tytulu zwolniono z podatku dochodowego. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt. 67 updf w brzmieniu obowiazujacym do konca 2001 r. takie swiadczenia byly wolne od podatku do wysokosci najnizszego wynagrodzenia za prace za grudzien roku poprzedniego. Od 1 stycznia 2002 r. zwolnienie podatkowe dotyczy wylacznie rzeczowych swiadczen okolicznosciowych, sfinansowanych w calosci ze srodkow zakladowego funduszu swiadczen socjalnych (zfss) lub funduszy zwiazkow zawodowych i jest ograniczone limitem polowy najnizszego wynagrodzenia z grudnia zeszlego roku (obecnie to 380 zl). Zatem swiadczenia z innych zrodel niz wskazane (np. ze srodkow obrotowych przedsiebiorcy) wchodza do podstawy wymiaru skladek.
  • ryczalty i ekwiwalenty za uzywanie do celow sluzbowych samochodow lub innych srodkow lokomocji, niebedacych wlasnoscia pracodawcy - do kwoty, zwolnionej z tego tytulu z podatku dochodowego,
  • zwracane pracownikowi koszty przeniesienia sluzbowego oraz zwiazane z tym zasilki na zagospodarowanie i osiedlenie - do kwoty, ktora z tego tytulu zwolniono z podatku dochodowego,
  • naleznosci z tytulu podrozy sluzbowych - do wysokosci okreslonej w odrebnych przepisach, z wyjatkiem rownowartosci dodatkow dewizowych wyplacanych zatrudnionym na morskich statkach handlowych i rybackich, ktore sa wolne od ZUS w czesci odpowiadajacej 75 proc. dodatkow,
  • czesc wynagrodzenia pracownikow zatrudnionych za granica w polskich zakladach pracy, odpowiadajaca rownowartosci diety przyslugujacej z tytulu podrozy sluzbowej poza granicami kraju, za kazdy dzien pobytu. Ustalony w ten sposob miesieczny przychod osoby, stanowiacy podstawe wymiaru skladek, nie moze byc nizszy od prognozowanego przecietnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej na dany rok, okreslonego w ustawie budzetowej, ustawie o prowizorium budzetowym lub ich projektach,
  • naleznosci za wykonywanie pracy poza stalym miejscem pracy lub stalym miejscem zamieszkania: dodatki, ryczalty za rozlake oraz strawne - do kwoty, ktora z tego tytulu zwolniono z podatku dochodowego,
  • swiadczenia finansowane ze srodkow przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakladowego funduszu swiadczen socjalnych,
  • swiadczenia z funduszu utworzonego na cele socjalno-bytowe na podstawie ukladu zbiorowego pracy (uzp) w zakladzie, ktory nie tworzy zfss - do wysokosci odpisu podstawowego, okreslonego w art. 5 ust. 2 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakladowym funduszu swiadczen socjalnych (tekst jedn. Dz. U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm.; dalej: ustawa o zfss),
  • swiadczenia urlopowe,
  • zapomogi losowe w przypadku klesk zywiolowych, indywidualnych zdarzen losowych lub dlugotrwalej choroby,
  • srodki otrzymywane w zakladach pracy chronionej i zakladach aktywizacji zawodowej na rehabilitacje zawodowa, spoleczna oraz lecznicza osob niepelnosprawnych na podstawie odrebnych przepisow, z zakladowego funduszu rehabilitacji osob niepelnosprawnych albo z zakladowego funduszu aktywnosci, z wylaczeniem wynagrodzen finansowanych ze srodkow tych funduszy,
  • skladniki wynagrodzenia, do ktorych pracownik ma prawo podczas pobierania wynagrodzenia za chorobe od pracodawcy, zasilku chorobowego, macierzynskiego, opiekunczego, swiadczenia rehabilitacyjnego na podstawie u.z.p. lub przepisow placowych. Z takiego zwolnienia korzysta zatem np. dodatek za wysluge lat, jesli pracownik go otrzymuje podczas zwolnienia.
  • dodatki uzupelniajace 70- lub 80-proc. zasilek chorobowy - do kwoty nie przekraczajacej, lacznie z tym zasilkiem, 100 proc. przychodu pracownika, stanowiacego podstawe wymiaru skladek,
  • korzysci materialne wynikajace z u.z.p., regulaminow wynagradzania lub innych przepisow placowych, polegajace na uprawnieniu do zakupu po cenach nizszych od detalicznych niektorych artykulow, przedmiotow lub uslug czy korzystaniu z bezplatnych lub czesciowo odplatnych przejazdow srodkami lokomocji,
  • dodatkowe swiadczenia niemajace charakteru deputatu przyznawane na podstawie przepisow szczegolnych - kart branzowych, np. ekwiwalent pieniezny z tytulu zwrotu kosztow przejazdow urlopowych, swiadczenia na pomoce naukowe dla dzieci czy z okazji uroczystych dni (jak tradycyjne "barborkowe"), z wyjatkiem nagrod pienieznych wyplacanych z tytulu uroczystych dni,
  • nagrody za wyniki sportowe od klubow sportowych oraz nagrody za wybitne osiagniecia sportowe, wyplacane zawodnikom ze srodkow budzetowych,
  • swiadczenia przyznane przez pracodawce - zgodnie z odrebnymi przepisami - na podnoszenie kwalifikacji zawodowych i wyksztalcenia ogolnego pracownikow, z wylaczeniem tych za czas urlopu szkoleniowego oraz zwolnienia z czesci dnia, przyslugujace pracownikom podejmujacym nauke lub podnoszacym kwalifikacje zawodowe w formach pozaszkolnych,
  • swiadczenia w naturze w postaci dzialki gruntu,
  • finansowane przez pracodawce skladki na grupowe ubezpieczenia na zycie (dotyczace ryzyk 1 oraz 3-5 dzialu I wymienionych w zalaczniku do ustawy dzial. ubezp.), zawarte lub odnowione przed 9 lipca 1998 r. Od takich skladek nie placi sie ZUS do wysokosci 7 proc. biezacej, przecietnej, miesiecznej podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe, przypadajacej na jednego pracownika. Oczywiscie, dopiero po spelnieniu kilku warunkow. Po pierwsze: pracodawca nie moze byc uprawnionym do otrzymania swiadczenia ubezpieczeniowego. Po drugie: polisa w okresie 5 lat, liczac od konca roku, w ktorym ja zawarto, wyklucza:

- mozliwosc odstapienia od umowy,

- zaciaganie zobowiazan pod jej zastaw,

- wyplate z tytulu dozycia oznaczonego wieku.

Po trzecie: program objal co najmniej polowe pracownikow danego zakladu w dniu zawarcia umowy.

  • oplacane przez pracodawce skladki na grupowe ubezpieczenia na zycie pracownikow (tez od ryzyk 1 oraz 3-5 dzialu I), zawarte lub odnowione przed 1 kwietnia 1999 r. (data wejscia w zycie ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o pracowniczych programach emerytalnych; tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. nr 60, poz. 623 ze zm; dalej: ustawa ppe). Te sa wolne od ZUS do takiej samej wysokosci jak poprzednie oraz po spelnieniu pierwszego i drugiego z powyzszych wymogow, z tym ze wskazane wykluczenia obowiazuja do uzyskania przez pracownika 60 lat albo wczesniejszych uprawnien emerytalno-rentowych. Ponadto polisa musi zapewniac prawo przystapienia do niej co najmniej polowie pracownikow danej firmy.
  • koszty poniesione przez pracodawce na nabycie przez pracownikow jednostek uczestnictwa funduszy powierniczych i funduszy inwestycyjnych.

Aby wydatki te skorzystaly z zusowskiej ulgi (tez do 7 proc. biezacej, przecietnej, miesiecznej podstawy na jedna osobe), umowa pracodawcy z towarzystwem funduszy powierniczych (funduszem inwestycyjnym) i pracownikiem - do czasu uzyskania przez pracownika 60 lat albo wczesniejszych uprawnien emerytalnych lub rentowych - nie moze dopuszczac:

- umorzenia jednostek uczestnictwa funduszy powierniczych,

- mozliwosci zadania odkupienia jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych nabytych za srodki pieniezne przekazane przez zaklady pracy,

- zaciagania zobowiazan pod zastaw wierzytelnosci, ktorej przedmiotem jest umorzenie przez towarzystwo funduszy powierniczych lub odkupienie jednostek uczestnictwa przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych.

Musi takze umozliwiac jej zawarcie co najmniej polowie pracownikow danego pracodawcy. Zwolnienie dotyczy wylacznie takich umow, ktore zawarto lub odnowiono przed 1 kwietnia 1999 r.

Dodajmy, ze skladki na wskazane ubezpieczenia grupowe zawarte po 21 wrzesnia 2001 r. lub nabyte jednostki uczestnictwa funduszy powierniczych i funduszy inwestycyjnych, placone przez zaklad za pracownika bedacego jednoczesnie uczestnikiem pracowniczego programu emerytalnego, sa dla niego - przychodem oskladkowanym. A zatem skladki na grupowa polise na zycie pracownikow sa zwolnione z ZUS tylko, gdy pracodawca zawarl dana umowe odpowiednio przed 9 lipca 1998 r. lub 1 kwietnia 1999 r., a pracownicy przystapili do niej do 21 wrzesnia 2001 r. Jezeli zdecydowali sie na to po tej dacie, oplacane w ten sposob skladki trzeba doliczyc do ich przychodu i zaplacic od nich pelny ZUS.

Nalezy zaznaczyc, iz nie zawsze wiec wylaczenia z podstawy opodatkowania sa tozsame z wylaczeniami z podstawy wymiaru skladek emerytalnych i rentowych.

Jak wycenic swiadczenia w naturze

Czesto zdarza sie, ze pracodawca - chcac wyroznic zasluzonego pracownika - wynagradza go pewnymi dodatkowymi gratyfikacjami, np. posyla w droga podroz do Egiptu czy z okazji 20-lecia firmy wrecza zloty zegarek. Obdarowany cieszy sie, ale do czasu. Rychlo moze sie okazac, ze po powrocie z zagranicznych wojazy w nastepnym miesiacu z pensji nie zostanie mu nic, a - byc moze - jeszcze bedzie musial cos pracodawcy zwrocic. Od kazdego takiego "prezentu" trzeba bowiem zaplacic slone skladki na ZUS.

Przyklad:

We wrzesniu 2002 r., w nagrode za nienaganna prace, szef poslal pracownika na dwuosobowa wycieczke do Egiptu. Podroz kosztowala zaklad 6 tys. zl. Po powrocie pracownik nie dostal pensji za wrzesien (miesiecznie zarabia 3000 zl brutto). Obciazono go zusowskimi skladkami i podatkiem od wartosci wycieczki. Tak wyjasnila ksiegowa. Czy miala racje?

- Niestety, ksiegowa postapila prawidlowo. Zakupiona przez zaklad wycieczka stanowi przychod pracownika zgodnie z art. 12 updf. Podlega wiec opodatkowaniu i oskladkowaniu. Za wrzesien pracownik zaplacil podatek i zusowskie skladki nie tylko od comiesiecznej pensji, ale i od wartosci wycieczki (czyli lacznie od 9 tys. zl). Sprobujmy zatem policzyc, ile powinien dostac we wrzesniu do reki.

  • Najpierw z przychodu pracownika za wrzesien 2002 r. potraca sie koszty uzyskania. Zakladamy, iz ma on jedna umowe o prace z jednym zakladem i mieszka w tym samym miescie, w ktorym miesci sie siedziba pracodawcy; wlasciwe dla niego koszty uzyskania to 96,26 zl.

9000 zl - 96,26 zl = 8903,74 zl

  • Potem odejmuje sie skladki na ubezpieczenia spoleczne finansowane z jego przychodu, tj. 18,71 proc. (emerytalna - 9,76 proc. podstawy wymiaru, rentowa - 6,5 proc. i chorobowa - 2,45 proc.):

9000 zl x 18,71 proc. = 1683,90 zl

8903,74 zl - 1683,90 zl = 7220 zl - podstawa opodatkowania po zaokragleniu do pelnych zl.

  • Nastepnie oblicza sie zaliczke podatkowa:

7220 zl x 19 proc. - 43,18 zl = 1328,60 zl

  • Oblicza sie skladke zdrowotna i odejmuje od zaliczki:

(9000 zl - 1683,90 zl) x 7,75 proc. = 567 zl - skladka zdrowotna

1328,60 zl - 567 zl (skladka zdrowotna) = 761,10 zl - zaliczka do urzedu skarbowego po zaokragleniu do pelnych dziesiatek groszy.

  • Oblicza sie, ile pracownik powinien dostac do reki wrzesniowej pensji:

3000 zl - 1683,90 zl - 761,10 zl - 567 zl = -12 zl

Wychodzi na to, ze te 12 zl pracownik musi jeszcze doplacic albo pracodawca potraci je z jego pensji netto za pazdziernik.

Nie ma problemu z wycena wskazanych podarkow (oplacenie wycieczki, kosztowny zegarek), do przychodu obdarowanego dolicza sie po prostu zaplacona przez szefa cene. Nie wszystkie jednak swiadczenia w naturze maja wymierna wartosc, jak np. dzinsy dawane pracownikowi raz na kwartal przez przedsiebiorce, majacego siec sklepow z takimi spodniami. Czasami jednak - mimo iz latwo wskazac koszt poniesiony przez pracodawce na takie swiadczenie - do przychodu pracownika dolicza sie inna wartosc. Jak szacowac swiadczenia w naturze na rzecz pracownikow, mowi o tym 3 rozp. podst. wym.

Najpierw wskazowek szuka sie w obowiazujacych w przedsiebiorstwie przepisach placowych, ktore czesto okreslaja sposob ustalania ekwiwalentu pienieznego takiego swiadczenia. Dopiero gdy uzp, regulamin wynagradzania lub inne firmowe regulacje placowe milcza na ten temat, stosuje sie ponizsze zasady.

I tak, gdy pracodawca obdarowuje zaloge swiadczeniami lub rzeczami, wchodzacymi w zakres jego dzialalnosci gospodarczej (jak w podanym przykladzie z dzinsami), wycenia sie je wedlug cen stosowanych wobec zewnetrznych odbiorcow (tu - wobec klientow sklepu ze spodniami). Gdy zas szef kupuje cos pracownikowi, ekwiwalent pieniezny ustala sie wedlug ceny zakupu (lacznie z VAT).

Przyklad:

Prezes spolki komputerowej zagwarantowal najlepszemu przedstawicielowi handlowemu, ze bedzie pokrywal pelny koszt rozmow z jego prywatnej komorki. Pozostaly personel nie korzysta z takich preferencji. Za maj rachunek za telefon wyniosl 540 zl.

- Cene z faktury, czyli 540 zl, nalezy zsumowac z wynagrodzeniem pracownika za maj, ktore otrzymal w gotowce, i skladki na ZUS oplacic od lacznej kwoty.

Odrebne reguly dotycza darmowego udostepniania przez zaklad mieszkania. Takie swiadczenie w naturze wycenia sie nastepujaco. Gdy chodzi o lokal:

  • spoldzielczy typu lokatorskiego i wlasnosciowego - w wysokosci obowiazujacego go czynszu w danej spoldzielni mieszkaniowej,
  • komunalny - czynszu wyznaczonego dla niego przez gmine,
  • wlasnosciowych, z wylaczeniem lokali spoldzielczych typu wlasnosciowego oraz domow stanowiacych wlasnosc prywatna - wedlug zasad i stawek czynszu dla mieszkan komunalnych na tym terenie, a w miastach - w danej dzielnicy,
  • w hotelach - w wysokosci kosztu udokumentowanego rachunkami wystawionymi przez hotel.

Gdy wiec zaklad sam wynajmuje mieszkanie, ktore udostepnia pracownikowi, do podstawy wymiaru skladek tego ostatniego wlicza sie nie faktyczny koszt, jaki poniosl pracodawca, lecz wartosc czynszu obowiazujacego dla tego typu lokalu.

Przyklad:

Firma zawarla umowe najmu mieszkania spoldzielczego, na podstawie ktorej wlascicielowi mieszkania placi 1000 zl. Czynsz do spoldzielni za to mieszkanie wynosi 300 zl. Od maja do sierpnia spolka udostepnia to mieszkanie zatrudnionemu pracownikowi.

- Do podstawy wymiaru skladek pracownika w tych miesiacach dolicza sie 300 zl, a wiec kwote czynszu do spoldzielni, a nie faktycznie placona wlascicielowi mieszkania.

Gdyby natomiast zaklad zwracal pracownikowi koszty wynajmu lokalu (pracownik dostawalby co miesiac pieniadze na oplacenie kosztow najmu), wowczas do jego przychodu w gotowce nalezaloby dodac pelna kwote otrzymywana od pracodawcy.

Przychod pracownika w walutach obcych przyjmuje sie do podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe po przeliczeniu na zlote w sposob okreslony w updf. Natomiast podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracownikow skierowanych do pracy lub sluzby w przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzedach konsularnych, stalych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodow Zjednoczonych i innych misjach specjalnych za granica stanowi kwota odpowiadajaca kwocie ekwiwalentu pienieznego za urlop wypoczynkowy.

Na koniec miesiaca kazdy platnik skladek w pierwszej kolejnosci powinien ustalic, czy dany skladnik wynagrodzenia jest przychodem ze stosunku pracy (gotowkowym lub w naturze). Nastepnie trzeba sprawdzic, czy przychod ten nie jest wylaczony z podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jezeli nie, mozna brac sie za wycene swiadczen w naturze.

Dodajmy jeszcze, ze przeliczone w powyzszy sposob swiadczenia w naturze ujmuje sie takze w podstawie wymiaru skladek na ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGSP.

Limit 30-krotnosci

Podstawa wymiaru skladek emerytalnych i rentowych pracownika nie moze byc wyzsza w danym roku od 30-krotnosci przecietnego miesiecznego wynagrodzenia (w 2003 r. od 65 850 zl). Gdy przychod przekroczy te kwote, od nadwyzki wskazanych skladek nie placi sie. W celu ustalenia limitu 30-krotnosci sumuje sie co miesiac narastajaco od poczatku roku wszystkie podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, z wszystkich tytulow danego ubezpieczonego. Uwzglednia sie tu zatem wszystkie przychody, stanowiace podstawe wymiaru tych skladek, wyplacone lub postawione do dyspozycji pracownika od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku. Bez znaczenia jest przy tym fakt, ze wskutek klopotow finansowych czesc zeszlorocznej pensji pracodawca wyplacil dopiero w nastepnym roku. Zatem otrzymane w styczniu tego roku wynagrodzenie, chocby jeszcze zalegle za zeszly rok, to przychod pracownika z 2003 r. Zatem dolicza sie go do innych przychodow z 2003 r., aby sprawdzic, czy nie nastapi przekroczenie gornej rocznej podstawy wymiaru skladek emerytalnych i rentowych.

Przyklad:

Przez czesc 2003 r. pracownica przebywala na urlopie macierzynskim, przez ten czas zaklad naliczal od niej skladki emerytalne i rentowe. Potem wrocila do pracy.

- Aby skontrolowac, czy jej przychod przekroczyl 65 850 zl, trzeba dodac podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z obydwu zrodel dochodu: zasilku macierzynskiego i nastepnie z umowy o prace.

Gdy pracownik byl zatrudniony rownoczesnie u dwoch pracodawcow, do ustalenia limitu 30-krotnosci sumuje sie podstawe wymiaru skladek w obydwu zakladach.

Do konca 2002 r. sledzenie limitu 30-krotnosci nalezalo do ZUS. W ciagu 3 miesiecy od otrzymania dokumentow, potwierdzajacych przekroczenie tej kwoty, ZUS niezwlocznie informowal o tym platnikow, a - za ich posrednictwem - rowniez zainteresowanego. Nowela ustawy sus z 18 grudnia 2002 r. (Dz. U. nr 241, poz. 2074) uwolnila ZUS od tej uciazliwosci. Od 1 stycznia 2003 r. kontrola limitu 30-krotnosci to wylaczne zadanie ubezpieczonych. To oni maja obserwowac przyrost podstawy wymiaru skladek emerytalnych i rentowych korzystajac z branych od pracodawcow (zleceniodawcow itd.) co miesiac informacji. O przekroczeniu limitu 30-krotnosci powinni natychmiast zawiadomic platnika, aby nie poplynely nienalezne skladki. Zaleca sie przy tym niezwykla ostroznosc, gdyz - zgodnie art. 19 ustawy sus - za skutki blednego oswiadczenia o przekroczeniu maksymalnej podstawy wymiaru skladek emerytalnych i rentowych odpowiada sam ubezpieczony.

Przyklad:

Roman F. ma dwa etaty, kazdy z wynagrodzeniem 5000 zl brutto miesiecznie. Zdaje sobie sprawe, ze do przekroczenia 65 850 zl brakuje mu rowno 5000 zl.

- Roman F. powinien zlozyc np. pracodawcy A oswiadczenie, aby ten nie odprowadzil w danym miesiacu za niego skladek emerytalnych i rentowych. Oplaci je pracodawca B.

Jezeli pracownik nie poinformuje zadnego z platnikow o przekroczeniu rocznego limitu, skladki nalicza obaj. W takim wypadku platnicy po ustaleniu tego przekroczenia musza skorygowac dokumenty, a skladki rozliczyc proporcjonalnie, a wiec kazdy od 2500 zl.

Na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe

Podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenie chorobowe oraz wypadkowe zatrudnionych stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, bez stosowania ograniczenia gornej rocznej podstawy wymiaru skladek.

W zwiazku z tym platnik ma obowiazek odprowadzac za ubezpieczonego skladki chorobowe i wypadkowe takze wowczas, gdy z powodu przekroczenia limitu 30-krotnosci nie sa placone skladki emerytalne i rentowe.

IV. Finansowanie skladek

Skladka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52 proc. podstawy wymiaru, rentowe - 13 proc., chorobowe - 2,45 proc., wypadkowe - jest zroznicowana w zaleznosci od rodzaju prowadzonej dzialalnosci przez pracodawce i liczby ubezpieczonych wypadkowo.

Skladki emerytalne i rentowe po polowie (czyli odpowiednio po 9,76 i 6,5 proc.) finansuja pracodawca i pracownik, chorobowe - sam pracownik, a wypadkowe - pracodawca.

Przy niepelnosprawnych inaczej

Pewne odrebnosci w finansowaniu skladek stosuje sie przy pracownikach niepelnosprawnych. Zasady oplacania za nich skladek w roku biezacym reguluja ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych (Dz. U. nr 123, poz. 776 ze zm.) i ustawa sus.

Przyznanie komus znacznego lub umiarkowanego stopnia niepelnosprawnosci nie wyklucza mozliwosci podejmowania przez niego pracy zarobkowej. Przepisy stwarzaja pewne preferencje ich pracodawcom. Daje im rowniez mozliwosc uzyskania statusu zakladu pracy chronionej (zpchr) czy zakladu aktywizacji zawodowej (zaz), co jest zwiazane z roznego rodzaju ulgami, rowniez ubezpieczeniowymi.

I tak, skladki na ubezpieczenia spoleczne niepelnosprawnych o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci, zaangazowanych u pracodawcy zatrudniajacego mniej niz 25 osob w przeliczeniu na pelne etaty oraz w zpchr i zaz, nalicza sie na zasadach okreslonych w ustawie sus. Przy ustalaniu owych 25 osob bierze sie pod uwage tych pracownikow i chalupnikow, ktorzy podlegali ubezpieczeniom spolecznym z tych tytulow chocby przez jeden dzien miesiaca. Zatem pomija sie:

  • przebywajacych na urlopie bezplatnym,
  • korzystajacych z urlopu wychowawczego,
  • pobierajacych zasilek macierzynski,
  • nieswiadczacych pracy w zwiazku z odbywaniem zasadniczej lub zastepczej sluzby wojskowej.

Uwzglednia sie natomiast:

  • zatrudnionych na umowe o prace w celu przygotowania zawodowego,
  • pobierajacych zasilki z ubezpieczenia chorobowego (oprocz macierzynskiego),
  • uczestnikow Ochotniczych Hufcow Pracy, wykonujacych prace na umowe o prace.

W firmach zatrudniajacych mniej niz 25 osob w stosunku do pracownikow o znacznym lub o umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci:

  • czesc wynagrodzenia, odpowiadajaca skladce emerytalnej naleznej od zatrudnionego, finansuje Panstwowy Fundusz Rehabilitacji Osob Niepelnosprawnych (PFRON),
  • czesc kosztow osobowych pracodawcy, odpowiadajaca skladce emerytalnej naleznej od pracodawcy, finansuje budzet panstwa.

W zpchr i zaz w stosunku do zatrudnionych niepelnosprawnych:

  • czesc wynagrodzenia, odpowiadajaca skladkom emerytalnej chorobowej naleznym od pracownika, finansuje PFRON,
  • czesc kosztow osobowych zakladu, odpowiadajaca naleznym od pracodawcy skladkom emerytalnej i rentowym, finansuje budzet panstwa, a w czesci odpowiadajacej skladce wypadkowej - PFRON.

Za niepelnosprawnego pracodawca moze uznac wylacznie zatrudnionego po przedstawieniu przez niego stosownego orzeczenia. Dofinansowanie skladek przez budzet panstwa i PFRON moze nastapic dopiero po tym dniu.

Orzeczenie o stopniu niepelnosprawnosci w dokumentach ubezpieczeniowych wykazuje sie jako szosty znak w kodzie tytulu ubezpieczenia. Oznacza to koniecznosc zmiany stosowanego przez platnika skladek dla danego ubezpieczonego kodu tytulu ubezpieczenia od dnia nastepujacego po tym, w ktorym ten doreczyl orzeczenie. W celu dokonania zmiany, platnik musi zlozyc na formularzu:

  • ZUS ZWUA - wyrejestrowanie z ubezpieczen z dotychczasowym kodem, podajac dzien nastepny po dacie doreczenia platnikowi orzeczenia,
  • ZUS ZUA - zgloszenie do ubezpieczen (z nowym kodem tytulu ubezpieczen) z podaniem dnia nastepnego po dacie doreczenia orzeczenia.

Jezeli orzeczenie o uzyskaniu lub utracie stopnia niepelnosprawnosci zostanie doreczone w trakcie miesiaca, to uzyskany przez pracownika przychod, stanowiacy podstawe wymiaru skladek, trzeba ustalic proporcjonalnie za okres do przedlozenia orzeczenia oraz po tym dniu. Skladki powinny zostac rozliczone w odrebnych imiennych raportach miesiecznych (odpowiednio z poprzednim i nowym kodem), z uwzglednieniem dofinansowania przez PFRON oraz budzet panstwa w odpowiedniej czesci miesiaca.

Zatrudniajace niepelnosprawnych firmy z zaloga ponizej 25 osob, zpchr i zaz w bloku III imiennego raportu miesiecznego ZUS RCA naliczaja skladki na ubezpieczenia spoleczne w rozbiciu na finansowane przez ubezpieczonego (po pol skladki emerytalnej i rentowej, cala chorobowa) i platnika skladek (po pol skladki emerytalnej i rentowej, cala wypadkowa). Naliczenie tych skladek w imiennym raporcie miesiecznym nastepuje na zasadach ogolnych. Z kolei skladki spoleczne, finansowane przez PFRON i budzet panstwa, wykazuje sie w deklaracji rozliczeniowej w bloku IV "Zestawienie naleznych skladek na ubezpieczenia spoleczne i zrodel finansowania". Roznica miedzy skladka na ubezpieczenia spoleczne, potracana osobom niepelnosprawnym, a jej czescia odprowadzana do ZUS pozostaje w tych zakladach.

Reasumujac, preferencyjne zasady finansowania skladek na ubezpieczenia spoleczne stosuje sie do:

  • pracownikow i chalupnikow, zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepelnosprawnosci, w firmach zatrudniajacych do 25 osob,
  • niepelnosprawnych zatrudnionych w zpchr i zaz.

Nie dotycza one natomiast niepelnosprawnych pracownikow i chalupnikow zaangazowanych w innych podmiotach.

V. Na FP i FGSP

Skladka na FP wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru i jest finansowana ze srodkow pracodawcy. Podstawe jej wymiaru stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania limitu 30-krotnosci. Oznacza to, ze po przekroczeniu przez przychod ubezpieczonego kwoty 65 850 zl, skladki na FP nadal sie oplaca.

Pracodawca oplaca skladki na Fundusz Pracy od pracownikow, ktorych przychod z pracy (oczywiscie tylko ten, stanowiacy podstawe wymiaru skladek) w przeliczeniu na okres miesiaca jest rowny co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu. Zatem przy pelnoetatowcach rowny co najmniej 800 zl, a przy zatrudnionych bez dwuletniego stazu odpowiednio co najmniej 640 zl - w pierwszym roku pracy i 720 zl - w drugim.

W zwiazku z tym, jezeli praca jest wykonywana przez czesc miesiaca z nastepujacych powodow:

  • rozpoczecia lub zakonczenia umowy w trakcie miesiaca,
  • pobierania przez czesc miesiaca wynagrodzenia za chorobe od pracodawcy (art. 92 k. p.) lub zasilku chorobowego,
  • korzystania przez czesc miesiaca z urlopu bezplatnego lub innej nieobecnosci bez prawa do wynagrodzenia, nalezy ustalic, jaka bylaby podstawa wymiaru skladek emerytalnych i rentowych, gdyby prace swiadczono pelny miesiac. Gdy po przeliczeniach okaze sie, ze przychod wynosi co najmniej tyle co minimalne wynagrodzenie, trzeba oplacic skladki na FP.

W praktyce zatem skladke na FP zawsze trzeba potracic od zatrudnionego w pelnym wymiarze czasu pracy.

Problem powstaje, gdy pracownik uzyskuje przychody z roznych zrodel. Znaczenie ma tu laczna podstawa wymiaru skladek na obowiazkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe z wszystkich tytulow.

Gdy wiec osoba na niepelnym etacie otrzymuje 500 zl wynagrodzenia, pracodawca nie odprowadza skladki na FP. Jezeli jednak ma on pol etatu z 500 zl pensji w innym podmiocie, wowczas obowiazek taki jest od lacznej podstawy z obydwu stosunkow pracy, gdyz ta przekroczyla minimalne wynagrodzenie.

Zatem pracodawca zatrudniajacy pracownika na czesc etatu za mniej niz minimalne wynagrodzenia, powinien uzyskac od pracownika informacje, czy podlega obowiazkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytulow.

Skladki na FGSP musza oplacac pracodawcy za zatrudnionych w zwiazku z prowadzona dzialalnoscia gospodarcza z wyjatkiem zakladow budzetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budzetowych. Nie dotyczy to pracodawcow niewyplacalnych, zpchr, zaz i tych, ktorych upadlosc lub likwidacje wylaczaja odrebne przepisy. Skladka na FGSP wynosi 0,15 proc. i jest finansowana ze srodkow pracodawcy. Podstawe jej wymiaru stanowi podstawa wymiaru skladki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania limitu 30-krotnosci.

VI. Ubezpieczenie zdrowotne

Obowiazkowo ubezpieczeniem zdrowotnym sa objete osoby majace obywatelstwo polskie oraz cudzoziemcy z karta stalego pobytu, karta czasowego pobytu lub wiza pobytowa z prawem do pracy, jezeli podlegaja obowiazkowo ubezpieczeniu spolecznemu lub ubezpieczaja sie dobrowolnie. Zatem pracownicy Polacy czy pracownicy cudzoziemcy, posiadajacy wskazane dokumenty legalizacji pobytu, skladke zdrowotna placa obligatoryjnie. Od 1 stycznia 2003 r. wynosi ona 8 proc. podstawy wymiaru. Te stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wraz z wynagrodzeniem za chorobe, bez stosowania limitu 30-krotnosci, pomniejszona o kwoty skladek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe, finansowanych przez pracownika (razem to 18,71 proc.).

Do konca 2002 r. cala skladke zdrowotna odliczano od zaliczki na podatek dochodowy od osob fizycznych. Poczawszy od skladek naleznych za styczen tego roku odliczeniu podlega tylko 7,75 proc. podstawy wymiaru skladki, natomiast reszte (czyli 0,25 proc.) finansuja ubezpieczeni z wlasnych srodkow. Jesli skladka zdrowotna naliczona np. od umowy o prace jest wyzsza od zaliczki podatkowej, ulega obnizeniu do wysokosci tej zaliczki.

VII. Jak zglaszac i rozliczac

Pracodawca jest obowiazany zglosic pracownika na druku ZUS ZUA do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego w ciagu 7 dni od rozpoczecia umowy o prace. Podobnie po zakonczeniu zatrudnienia musi go wyrejestrowac na formularzu ZUS ZWUA. Skladki wykazuje w imiennym raporcie miesiecznym ZUS RCA za kolejne miesiace wykonywania pracy. Ten sklada sie rowniez wtedy z zerowymi podstawami wymiaru i kwotami skladek, gdy w danym miesiacu pracownik nie osiagnal zadnych przychodow.

Jezeli pracodawca zawiera z zatrudnionym druga umowe o prace, powinien zglosic go do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego na druku ZUS ZUA. W razie zakonczenia jednej umowy i kontynuacji drugiej, nie powinien skladac formularza ZUS ZWUA. Ten trzeba przekazac dopiero po zakonczeniu drugiej umowy. Jesli po jednej umowie zaczyna sie druga (bez dnia przerwy), nie trzeba wyrejestrowac pracownika i ponownie zglaszac.

W okresie rownoczesnego wykonywania dwoch umow o prace pracodawca sklada za zatrudnionego jeden imienny raport miesieczny ZUS RCA, gdzie skladki na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne nalicza lacznie od obydwu umow.

Jezeli pracodawca po zakonczeniu umowy o prace i wyrejestrowaniu pracownika wyplaca wynagrodzenie stanowiace podstawe wymiaru skladek, nalezne od niego skladki wykazuje w imiennym raporcie miesiecznym ZUS RCA z kodem tytulu ubezpieczenia 50 00 XX.

Rozdzial II. Na zleceniu

I. Jakie skladki

Zleceniobiorca obowiazkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym od dnia oznaczonego w umowie jako dzien rozpoczecia jej wykonywania do dnia jej rozwiazania lub wygasniecia.

Zleceniobiorca, dla ktorego ubezpieczenia emerytalne i rentowe sa obowiazkowe lub gdy sa dobrowolne i zleceniobiorca przystapil do tych ubezpieczen, podlega rowniez ubezpieczeniu wypadkowemu. Pod warunkiem jednak, ze prace wykonuje w miejscu lub siedzibie prowadzenia dzialalnosci przez zleceniodawce. Gdy praca jest wykonywana gdzie indziej, zleceniobiorca nie jest objety ubezpieczeniem wypadkowym.

Ustawa sus nie zawiera wlasnych definicji siedziby czy miejsca prowadzenia dzialalnosci. Posilkowo siega sie tu do k.c., a zgodnie z jego art. 41, jezeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowia inaczej, siedziba osoby prawnej jest miejscowosc, w ktorej ma siedzibe jej organ zarzadzajacy. Zatem w pierwszej kolejnosci o tym, co jest siedziba danego podmiotu, przesadza statut lub inny akt go konstytuujacy. Nalezy jednak podkreslic, iz siedziba jest miejscowosc, a nie konkretny budynek lub adres.

Miejsce prowadzenia dzialalnosci rowniez powinien okreslac statut lub inny akt konstytuujacy podmiot. Jezeli dany platnik skladek jako miejsce prowadzenia dzialalnosci podal caly kraj, to kazdego zleceniobiorce musi zglaszac do ubezpieczenia wypadkowego.

Ubezpieczenie chorobowe ma dla zleceniobiorcy charakter dobrowolny. Z tym ze moze do niego przystapic jedynie ten zleceniobiorca, za ktorego obowiazkowo oplaca sie skladki emerytalne i rentowe.

Objecie ubezpieczeniem chorobowym nastepuje od dnia wskazanego we wniosku o objecie tym ubezpieczeniem, nie wczesniej jednak niz od dnia, w ktorym wniosek zlozono. Od 1 stycznia 2003 r. osoby, ktore zglaszaja sie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i obowiazkowych ubezpieczen emerytalnego i rentowych w terminie 7 dni od powstania obowiazku ubezpieczen, sa obejmowane ubezpieczeniem chorobowym od dnia wskazanego we wniosku.

Jezeli z umowy wynika, ze jest ona wykonywana nieodplatnie, osoba nie podlega ubezpieczeniom spolecznym ani zdrowotnemu.

Przyklad:

Osoba zawarla umowe zlecenia na okres od 2 stycznia do 31 marca 2003 r. To jej jedyny tytul do ubezpieczen. Zgloszenie do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego platnik zlozyl 5 stycznia. W zgloszeniu tym zleceniobiorca zlozyl rowniez wniosek o objecie go dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od 2 stycznia.

- W zwiazku z tym, ze dotrzymano terminu dokonania zgloszenia do obowiazkowych ubezpieczen spolecznych (w ciagu 7 dni od powstania obowiazku ubezpieczen, czyli w tym wypadku od 2 stycznia), zleceniobiorca jest objety dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od dnia wskazanego we wniosku, tj. od 2 stycznia 2003 r. Natomiast zgodnie z przepisami obowiazujacymi do konca 2002 r. moglo to nastapic nie wczesniej niz od dnia zlozenia wniosku (jak w tym wypadku od 5 stycznia tego roku).

Ubezpieczenie chorobowe ustaje od dnia wskazanego we wniosku o wylaczenie z tego ubezpieczenia, nie wczesniej jednak niz od dnia, w ktorym wniosek zlozono (wniosek rowniez jest zglaszany do platnika, ktory przekazuje go do ZUS). Ubezpieczenie to ustaje rowniez wowczas, gdy zleceniobiorca zakonczy wykonywanie umowy zlecenia (ustanie tytulu do ubezpieczen).

Emeryt i rencista

Pod pojeciem "renta" ustawa sus rozumie wylacznie swiadczenia pieniezne z systemu ubezpieczenia spolecznego realizowanego przez Zaklad Ubezpieczen Spolecznych i Kase Rolniczego Ubezpieczenia Spolecznego badz zaopatrzenia emerytalnego osob w stosunku sluzby, np. funkcjonariuszy policji czy strazy pozarnej. Nie ma przy tym znaczenia, czy chodzi o rente z polskiego czy zagranicznego systemu ubezpieczenia badz zabezpieczenia spolecznego.

Zatem inne swiadczenia, jak renta ustanowiona na podstawie k.c., nie sa "renta" w rozumieniu ustawy sus. Nie jest nia rowniez renta socjalna, przyznawana zgodnie z ustawa z 29 listopada 1990 r. o pomocy spolecznej (Dz. U. nr 64, poz. 414 ze zm.).

Emeryt lub rencista, ktory zawiera umowe zlecenia (poczawszy od 14 stycznia 2000 r.), placi z niej obowiazkowo skladki emerytalne i rentowe oraz dobrowolnie - chorobowe. Ubezpieczeniu wypadkowemu podlega, jezeli uslugi wykonuje w miejscu lub siedzibie prowadzenia dzialalnosci przez zleceniodawce.

W obrocie funkcjonuja jeszcze umowy zlecenia zawarte z emerytem lub rencista przed 14 stycznia 2000 r. (przed zmiana ustawy sus). Z tych ubezpieczenia spoleczne sa dobrowolne.

W obu wypadkach (zawarcia umowy przed, jak i po tej dacie) koniecznie trzeba odprowadzic skladke zdrowotna.

W przypadku przystapienia do dobrowolnych ubezpieczen emerytalnych i rentowych z tytulu wykonywania umowy w siedzibie lub miejscu prowadzenia dzialalnosci zleceniodawcy, obowiazkowe jest rowniez ubezpieczenie wypadkowe.

Uczen i student

Student lub uczen szkoly ponadpodstawowej do ukonczenia 26 lat wykonujacy prace na podstawie umowy zlecenia w ogole nie podlegaja ubezpieczeniom spolecznym. Dotyczy to:

  • uczniow szkol ponadpodstawowych bez wzgledu na rodzaj szkoly (szkola zawodowa, technikum czy liceum) oraz na to, czy nauka jest prowadzona w systemie dziennym, wieczorowym czy zaocznym,
  • studentow bez wzgledu na rodzaj szkoly (panstwowa czy prywatna) oraz typ studiow (dzienne, zaoczne czy wieczorowe).

Oznacza to, ze zatrudniajac ucznia lub studenta do ukonczenia 26 lat na umowe zlecenia, nie zglasza sie go do ubezpieczen spolecznych i - w konsekwencji - zdrowotnego.

Dodajmy, iz uczniem szkoly ponadpodstawowej pozostaje sie do 31 sierpnia danego roku. Dotyczy to osob, ktore kontynuuja nauke w tej samej szkole, rozpoczynaja nauke w kolejnej szkole, w ktorej rok szkolny biegnie od 1 wrzesnia lub nie kontynuuja nauki. Tych, ktorzy przedstawia zaswiadczenie o przyjeciu na studia wyzsze, uznaje sie za ucznia szkoly ponadpodstawowej do 30 wrzesnia danego roku. Status studenta uzyskuja oni bowiem dopiero 1 pazdziernika.

Przyklad:

2 stycznia tego roku wydawnictwo zawarlo umowe zlecenia z uczniem III klasy liceum ogolnoksztalcacego.

- Taki zleceniobiorca w ogole nie podlega ubezpieczeniom spolecznym ani zdrowotnemu. Zleceniodawca nie zglasza go zatem do ZUS.

Uczen, ktory po ukonczeniu szkoly ponadpodstawowej nie kontynuuje nauki i zawiera umowe zlecenia, od 1 wrzesnia obowiazkowo podlega z tego tytulu ubezpieczeniom spolecznym i zdrowotnemu. Zleceniodawca zatrudniajacy na zlecenie studenta, ktory podczas wykonywania umowy ukonczy 26 lat, powinien go zglosic do obowiazkowych ubezpieczen. Czesto zdarza sie, ze studenci nie powiadamiaja zleceniodawcy o ich skresleniu ze studiow, co skutkuje koniecznoscia ich zgloszenia do ZUS. Opozniony zleceniodawca musi wowczas zglosic bylego studenta do obowiazkowych ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego od dnia, w ktorym przestal byc studentem, oraz oplacic skladki wraz z odsetkami za zwloke. Moze jednak obciazyc taka osobe odsetkami za zwloke, powstalymi z powodu niepoinformowania go w odpowiednim czasie o utracie statusu studenta.

Rownoczesnie kilka umow

Za zleceniobiorce zatrudnionego jednoczesnie na kilku zleceniach oplaca sie obowiazkowo skladki emerytalne i rentowe z tej umowy, ktora zawarl najwczesniej. Z pozostalych ubezpieczenia emerytalne i rentowe maja charakter dobrowolny. Dotyczy to rowniez emerytow i rencistow. W takiej sytuacji zleceniobiorca moze jednak zmienic tytul do obowiazkowych ubezpieczen i odprowadzac skladki z dowolnie wybranej umowy.

Przyklad:

Rencista wykonuje zlecenie na rzecz spolki A, za co otrzymuje 300 zl wynagrodzenia miesiecznie. Jednoczesnie podpisal umowe zlecenia ze spolka B z pensja 1000 zl.

- Obowiazkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlega z wybranej umowy, z drugiej zatem takie ubezpieczenia sa dobrowolne. Z obu tytulow koniecznie trzeba zaplacic skladke zdrowotna.

Ubezpieczenie zdrowotne ma charakter obowiazkowy, zatem skladke na to ubezpieczenie oplaca sie od kazdej umowy (tj. tej stanowiacej tytul do obowiazkowych ubezpieczen, jak i pozostalych, z ktorych ubezpieczenia spoleczne maja charakter dobrowolny). Studenci do 26 lat, wykonujacy kilka umow zlecen rownoczesnie, z zadnej nie podlegaja ubezpieczeniom spolecznym ani zdrowotnemu.

Tu etat, tam zlecenie

Pracownik, ktory dorabia sobie na zlecenie na rzecz obcego podmiotu, obowiazkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z umowy o prace, a ze zlecenia - dobrowolnie. Dotyczy to jednak tylko tych, ktorych podstawa wymiaru skladki ze stosunku pracy w przeliczeniu na okres miesiaca osiaga co najmniej minimalne wynagrodzenie (czyli odpowiednio 800, 640 lub 720 zl). Jezeli taka osoba wykonuje rownoczesnie kilka umow zlecen dla innych firm, moze dobrowolnie przystapic do ubezpieczen z tytulu jednej umowy, wybranych lub ze wszystkich.

Jezeli wykonujacy zlecenie w siedzibie lub miejscu prowadzenia dzialalnosci zleceniodawcy przystapi do dobrowolnych ubezpieczen emerytalnych i rentowych, podlega rowniez ubezpieczeniu wypadkowemu.

Inaczej jest, gdy w takiej sytuacji podstawa wymiaru skladek z pracy jest nizsza od minimalnego wynagrodzenia. Wowczas skladki trzeba zaplacic zarowno z umowy o prace, jak i ze zlecenia.

W razie rownoczesnego wykonywania kilku zlecen na rzecz obcych firm, osoba taka obowiazkowo podlega ubezpieczeniom ze stosunku pracy i jednej wybranej umowy zlecenia. Ubezpieczenia spoleczne z pozostalych umow zlecen maja charakter dobrowolny.

Bez wzgledu na charakter ubezpieczen spolecznych obowiazkowo nalezy oplacic skladke zdrowotna ze wszystkich wykonywanych umow.

Zlecenie plus biznes

Zleceniobiorca prowadzacy jednoczesnie pozarolnicza dzialalnosc moze wybrac, z ktorego tytulu placic obowiazkowe skladki spoleczne. Gdy dokona wyboru, drugi tytul podlega dobrowolnie ubezpieczeniom spolecznym. Z obu zrodel trzeba jednak zaplacic skladke na ubezpieczenie zdrowotne.

Jezeli umowa zlecenia lub zleceniopodobna jest wykonywana w ramach prowadzonej pozarolniczej dzialalnosci gospodarczej (przedmiot prowadzonej dzialalnosci jest taki sam, jak przedmiot wykonywanej umowy), nie mamy do czynienia ze zbiegiem tytulow do ubezpieczen spolecznych. Wowczas ubezpieczony podlega obowiazkowo ubezpieczeniom spolecznym oraz zdrowotnemu z tytulu firmy, nie oplaca zadnych skladek ze zlecenia.

II. Podstawa wymiaru skladek

Podstawe wymiaru skladek emerytalnych i rentowych zleceniobiorcy stanowi przychod w rozumieniu updf, jezeli w umowie odplatnosc okreslono kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. Gdy wynagrodzenie ustalono w inny sposob, podstawa wymiaru to zadeklarowana kwota, nie nizsza od minimalnego wynagrodzenia.

Podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenie wypadkowe zleceniobiorcow stanowi podstawa wymiaru skladek emerytalnych i rentowych bez stosowania limitu 30-krotnosci.

Natomiast podstawe wymiaru skladek chorobowych stanowi podstawa wymiaru skladek emerytalnych i rentowych, nie wyzsza w danym miesiacu od 250 proc. przecietnego miesiecznego wynagrodzenia.

III. Jak zglaszac do ZUS

Platnik angazujacy zleceniobiorce powinien ustalic, czy podlega on ubezpieczeniom z tego tytulu. Gdy nie ma on innych przychodow, rodzacych obowiazek ubezpieczen, ze zlecenia podlega obowiazkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym. Takiego zglasza sie na druku ZUS ZUA do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego z kodem tytulu ubezpieczenia rozpoczynajacym sie cyframi "04". Po zakonczeniu umowy trzeba go wyrejestrowac na ZUS ZWUA.

Takze zleceniobiorce, ktory deklaruje dobrowolne przystapienie do ubezpieczen emerytalnych i rentowych, zglasza sie w ciagu 7 dni na formularzu ZUS ZUA do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego. Gdy natomiast zleceniobiorca nie zglasza takich checi, obowiazkowo oplaca sie od niego skladke zdrowotna. Zglasza sie go do ubezpieczenia zdrowotnego na ZUS ZZA.

Podczas wykonywania umowy zleceniodawca rozlicza zleceniobiorce objetego ubezpieczeniami spolecznymi i zdrowotnym w raporcie ZUS RCA, a tylko zdrowotnym - ZUS RZA. Owe imienne raporty miesieczne, z zerowymi podstawami wymiaru i kwotami skladek, nalezy przekazywac takze wtedy, gdy zleceniobiorca nie otrzymuje zadnego przychodu.

Gdy po zakonczeniu umowy i wyrejestrowaniu zleceniobiorcy z ubezpieczen, zleceniodawca dokonuje wyplaty wynagrodzenia na jego rzecz, skladki od tego wynagrodzenia trzeba ujac w imiennym raporcie miesiecznym z kodem 50 00 XX.

Jezeli dana osoba zawiera kilka umow zlecenia, z jednej z nich podlega obowiazkowym ubezpieczeniom spolecznym, a z drugiej - tylko zdrowotnemu. Platnik zglasza ja na druku ZUS ZUA do obowiazkowych ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego z pierwszej umowy oraz na ZUS ZZA do ubezpieczenia zdrowotnego - z drugiej. W takiej sytuacji sumuje sie przychod ze wszystkich umow osiagniety w danym miesiacu, a nalezne skladki wykazuje w jednym imiennym raporcie miesiecznym. Pod warunkiem jednak, ze zostaly naliczone od przychodow osiagnietych z umow zgloszonych z tym samym kodem tytulu ubezpieczenia oraz ze obowiazuja je jednakowe zasady finansowania skladek.

Jezeli natomiast platnik zglosil te osobe z dwoma roznymi kodami tytulu ubezpieczen, sklada za nia dwa imienne raporty miesieczne: ZUS RCA, gdzie nalicza skladki na ubezpieczenia spoleczne, oraz ZUS RZA - tylko skladke zdrowotna.

Przyklad:

Zleceniobiorca wykonuje umowe zlecenia zawarta ze zleceniodawca A na okres od 2 do 31 stycznia, 10 stycznia zawiera ze zleceniodawca B umowe zlecenia na okres do 20 stycznia.

- W takiej sytuacji w okresie od 2 do 9 stycznia zleceniobiorca podlega obowiazkowo ubezpieczeniom spolecznym z tytulu wykonywania umowy u zleceniodawcy A, natomiast w okresie od 10 do 20 stycznia ubezpieczony moze w dalszym ciagu podlegac ubezpieczeniom z tytulu wykonywania tej umowy lub jako tytul obowiazkowych ubezpieczen wybrac umowe zlecenia u zleceniodawcy B, a z tytulu wykonywania umowy u zleceniodawcy A podlegac tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Po zakonczeniu wykonywania umowy zlecenia u zleceniodawcy B w okresie od 21 do 30 stycznia zleceniobiorca podlega obowiazkowo ubezpieczeniom z tytulu umowy zlecenia wykonywanej na rzecz podmiotu A.

Przyklad:

Zaklad pracy zawiera na okres dwoch dni umowe zlecenia z osoba, ktora nie ma innych tytulow do objecia ubezpieczeniem.

- Umowa ta rodzi obowiazek zgloszenia zleceniobiorcy do ubezpieczen emerytalnych i rentowych oraz zdrowotnego na formularzu ZUS ZUA z kodem zaczynajacym sie od 04 oraz wyrejestrowania po zakonczeniu umowy na druku ZUS ZWUA.

Przyklad:

25-letni student 15 stycznia 2003 r. zawiera umowe zlecenia z wlasnym pracodawca na okres od 20 do 31 stycznia tego roku.

- Nie ma tu studenckiej ulgi od skladek, mimo ze student nie ukonczyl jeszcze 26 lat. Umowe zlecenia z wlasnym pracodawca zawsze traktuje sie jak umowe o prace. Zatem pelne skladki placi sie od obu tytulow. Student ten natomiast nie podlegalby obowiazkowym ubezpieczeniom spolecznym i zdrowotnym ze zlecenia wykonywanego na rzecz obcego podmiotu.

Przyklad:

2 stycznia zaklad pracy zawiera umowe zlecenia z wynagrodzeniem 500 zl miesiecznie (wyplaconym 31 stycznia). Nastepnie 15 stycznia z ta sama osoba podpisuje drugie zlecenie, tez z pensja w wysokosci 500 zl (rowniez wyplacona 31 stycznia). Prace sa wykonywane w siedzibie zleceniodawcy. Z tytulu pierwszej umowy ubezpieczenia emerytalne i rentowe sa obowiazkowe, a z drugiej oplaca sie tylko skladke zdrowotna. Obydwie zgloszono do ubezpieczen z kodem 04 11 XX, pierwsza na formularzu ZUS ZUA, druga - na ZUS ZZA.

- Platnik sklada jeden raport miesieczny ZUS RNA/RCA, gdzie wykazuje:

  • podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne (emerytalne, rentowe oraz wypadkowe i - ewentualnie - chorobowe, jezeli zleceniobiorca przystapil do tego ubezpieczenia) w wysokosci 500 zl i od kwoty tej nalicza odpowiednie skladki,
  • podstawe wymiaru skladki zdrowotnej w wysokosci 1000 zl (laczny przychod z obydwu umow), od ktorej nalicza te skladke.

IV. Na FP i FGSP

Za zleceniobiorce nalezy oplacac skladke na FP, jezeli obowiazkowo podlega on ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym, a ich podstawa wymiaru ze wszystkich tytulow wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie.

Jezeli podstawa wymiaru jest nizsza od minimalnego wynagrodzenia, za zleceniobiorce nie oplaca sie skladki na FP.

Nalezy podkreslic, iz skladki na Fundusz Pracy platnicy skladek (zleceniodawcy) odprowadzaja, pod warunkiem ze zleceniobiorcy sa objeci obowiazkowymi ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi.

Przyklad:

Osoba wykonuje tylko umowe zlecenia od 1 do 20 stycznia 2003 r., z ktorej zarabia 900 zl brutto miesiecznie.

- Taki zleceniobiorca podlega obowiazkowo ubezpieczeniom spolecznym i w konsekwencji zleceniodawca ma obowiazek oplacic skladke na FP.

Jezeli kwoty podstawy wymiaru skladek pochodza z roznych zrodel, obowiazek oplacania skladki na FP powstaje wtedy, gdy laczna podstawa wymiaru skladek na obowiazkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie.

Przyklad:

Zleceniobiorca zarabia 500 zl. Nigdzie nie dorabia.

- Nie oplaca sie za niego skladek na FP, gdyz podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest nizsza od minimalnego wynagrodzenia.

Przyklad:

Zleceniobiorca otrzymuje wynagrodzenie w wysokosci 500 zl miesiecznie. Rownoczesnie w innej firmie zatrudnil sie na pol etatu, tez za 500 zl miesiecznie.

- W zwiazku z tym, iz laczna podstawa wymiaru skladek na obowiazkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosi 1000 zl, za osobe te platnik musi oplacac skladke na FP.

Generalnie skladki na FGSP musza oplacac pracodawcy za zatrudnionych pracownikow. Mowi o tym art. 2 ust. 1 ustawy z 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczen pracowniczych w razie niewyplacalnosci pracodawcy (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. nr 9, poz. 85 ze zm.). Ustawe te stosuje sie odpowiednio do osob wykonujacych prace zarobkowa na innej podstawie niz stosunek pracy, jezeli z tego tytulu podlegaja one obowiazkowo ubezpieczeniom spolecznym. W zwiazku z tym skladki na FGSP trzeba rowniez uiszczac za zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych (zlecenia, zleceniopodobne, agencyjne). Nie robi sie tego natomiast od zleceniobiorcy objetego dobrowolnymi ubezpieczeniami spolecznymi.

Przyklad:

Pracownik zarabia 1000 zl. Jednoczesnie z innym podmiotem zawarl umowe zlecenia, z ktorej przystapil do dobrowolnych ubezpieczen emerytalnych i rentowych

- Zleceniodawca nie powinien oplacac za niego skladki na FGSP, gdyz ubezpieczenia z tytulu zlecenia sa dobrowolne.

Podstawe wymiaru skladki na FGSP stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, bez stosowania limitu 30-krotnosci.

V. Ubezpieczenie zdrowotne

Jak juz wyjasnialismy przy pracownikach, obowiazkowa skladke zdrowotna placa wszyscy, ktorzy z przychodu z danego zrodla podlegaja obowiazkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniom spolecznym. Zatem kazdy zleceniobiorca (z wyjatkiem tego, ktory umowe zlecenia wykonuje w ramach prowadzonej dzialalnosci gospodarczej, oraz studenta i ucznia, ktorzy nie ukonczyli 26 lat) podlega co najmniej ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Podstawe wymiaru skladki zdrowotnej zleceniobiorcow stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, pomniejszona o kwote skladek na ubezpieczenia spoleczne, finansowana ze srodkow ubezpieczonego. Nie stosuje sie tu limitu 30-krotnosci.

Skladka zdrowotna wynosi 8 proc. podstawy wymiaru. Zgodnie z art. 30 ustawy puz podlega odliczeniu od podatku dochodowego od osob fizycznych i zryczaltowanego podatku dochodowego oplacanego w formie ryczaltu od przychodow ewidencjonowanych i karty podatkowej oraz od zryczaltowanego podatku dochodowego od przychodow osob duchownych.

Jezeli skladka zdrowotna zleceniobiorcy jest wyzsza od zaliczki na podatek dochodowy, obniza sie ja do wysokosci tej zaliczki. Od zasady tej istnieje wyjatek, dotyczacy przychodow z tytulu wykonywania tzw. ryczaltowej umowy zlecenia na kwote nie wyzsza od 149 zl, niepodpisanej z wlasnym pracodawca. W takiej sytuacji pobiera sie 20-procentowy podatek ryczaltowy z przychodu, czyli bez kosztow uzyskania. Od niego skladki zdrowotnej w ogole nie mozna odliczyc. W calosci finansuje ja z dochodu zleceniobiorca.

Przyklad:

Od 1 stycznia 2003 r. czesc skladki zdrowotnej odlicza sie z podatku zleceniobiorcy, a czesc potraca z jego dochodu. Dodatkowo wzrosla jej wysokosc z 7,75 do 8 proc. podstawy wymiaru. Mozna sie w tym wszystkim pogubic. Przedstawiamy na przykladach sposob naliczania skladek na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne w przypadku umow zlecenia na kwote: 1000 i 100 zl z osobami, ktore podlegaja ubezpieczeniom spolecznym.

Przy umowie zlecenia z wynagrodzeniem w wysokosci 1000 zl - przy zalozeniu, ze ubezpieczony podlega ubezpieczeniom: emerytalnym, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu - platnik dokonuje nastepujacych obliczen:

  • Najpierw oblicza sie skladki na ubezpieczenia spoleczne, finansowane przez ubezpieczonego:

1000 zl x 9,76 proc. = 97,60 zl (skladka emerytalna, finansowana przez ubezpieczonego),

1000 zl x 6,5 proc. = 65 zl (skladka rentowa, finansowana przez ubezpieczonego),

1000 x zl 2,45 proc. = 24,50 zl (skladka chorobowa, finansowana przez ubezpieczonego),

97,60 zl + 65 zl + 24,50 zl = 187,10 zl (razem skladki finansowane przez ubezpieczonego).

  • Potem odejmuje sie skladki finansowane przez ubezpieczonego od przychodu i uzyskuje podstawe wymiaru skladki na ubezpieczenie zdrowotne:

1000 zl -187,10 zl = 812,90 zl - podstawa wymiaru skladki na ubezpieczenie zdrowotne.

  • Oblicza sie skladke zdrowotna:

812,90zl x 8 proc. = 65,03 zl - skladka na ubezpieczenie zdrowotne ogolem.

  • Ustala sie podstawe opodatkowania:

1000 zl - (187,10 zl + 162,58 zl) = 650 zl (po zaokragleniu do pelnych zlotych)

162,58 to koszty uzyskania przychodu (1000 zl - 187,10 zl) x 20 proc.

  • Oblicza sie zaliczke na podatek dochodowy:

650 zl x 20 proc. = 130 zl.

  • Ustala sie skladke zdrowotna w rozbiciu na:

- podlegajaca odliczeniu od podatku 812,90 zl x 7,75 proc. = 63 zl,

- finansowana z dochodu ubezpieczonego 65,03 zl - 63 zl = 2,03 zl.

Do urzedu skarbowego platnik przekazuje 67 zl.

130 zl - 63 zl = 67 zl

Z kolei przy umowie zlecenia na kwote 100 zl, gdy zleceniobiorca (nie jest jednoczesnie pracownikiem zleceniodawcy) obowiazkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym i wypadkowemu, a nie podlega chorobowemu, wyliczenia przedstawiaja sie nastepujaco:

  • Razem skladki na ubezpieczenia spoleczne, finansowane przez ubezpieczonego - 16,26 zl.
  • Podstawa wymiaru skladki zdrowotnej: 100 zl - 16,26 zl = 83,74 zl.
  • Skladka zdrowotna: 83,74 zl x 8 proc. = 6,70 zl.
  • Podstawa opodatkowania: 100 zl.
  • Zryczaltowany podatek dochodowy od tej umowy zlecenia: 100 zl x 20 proc. = 20 zl.

Zleceniodawca z tytulu tej umowy zlecenia, objetej zryczaltowanym podatkiem dochodowym, powinien wyplacic zleceniobiorcy:

100 zl - (16,26 zl +20+6,70 zl) = 57,04 zl.

Skladka na ubezpieczenie zdrowotne nalezna od takiej umowy jest w calosci finansowana z dochodu ubezpieczonego i nie podlega odliczeniu od podatku.

Rozdzial III. Umowa o dzielo

Umowa o dzielo nie jest samoistnym tytulem do objecia danej osoby ubezpieczeniami spolecznymi. W zwiazku z tym, jezeli osiaga ona przychody tylko na podstawie umowy o dzielo, nie podlega ubezpieczeniom spolecznym i zdrowotnemu.

Po nowelizacji ustawy sus ubezpieczeniom spolecznym podlega natomiast wykonujacy prace na umowe o dzielo zawarta z wlasnym pracodawca po 13 stycznia 2000 r. Takze wtedy, gdy w ramach takiej umowy wykonuje prace na rzecz pracodawcy. Pracownika, z ktorym zawarto jednoczesnie umowe o dzielo, nie zglasza sie odrebnie do ubezpieczen. Przychod otrzymywany z tytulu umowy o dzielo wykazuje sie w raporcie miesiecznym z kodem tytulu ubezpieczenia 01 10 XX. Z umowy o dzielo z wlasnym pracownikiem nalicza sie skladki na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne tak jak od umowy o prace, czyli w pelnym wymiarze.

Nie kazda jednak umowa o dzielo z wlasnym pracownikiem jest oskladkowana. Zwolniona z ZUS jest wiec umowa o dzielo z wlasnym pracownikiem:

  • przebywajacym na urlopie wychowawczym,
  • korzystajacym z urlopu bezplatnego,
  • bedacym emerytem lub rencista.

Umowa o dzielo z obcym podmiotem (innym niz macierzysty zaklad) nie rodzi obowiazku ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego. Co wiecej, nie jest takze tytulem do dobrowolnych ubezpieczen.

Ustawa sus nie zawiera ograniczen co do rodzaju zawartej umowy o dzielo. Tym samym w zakresie ubezpieczen spolecznych nie ma znaczenia, iz w wyniku zawarcia umowy o dzielo moze powstac utwor bedacy przedmiotem ochrony z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Dzial III

Podatki

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.