Pytania i odpowiedzi dotyczace zatrudniania i zwalniania z pracy

Anna Telec

FOT. JAKUB OSTALOWSKI

Anita Gwarek

Bozena Lenart

FOT. RAFAL GUZ

AKTA OSOBOWE

Za tydzien mam podjac prace jako sekretarka. Szef zazadal dostarczenia zaswiadczenia o niekaralnosci. Czy ma do tego prawo? Dlaczego mam za to placic?

Przelozony nie moze zadac zaswiadczenia o niekaralnosci od sekretarki. Zgodnie z ustawa o Krajowym Rejestrze Karnym pracodawcy moga sie tego domagac w zakresie niezbednym do zatrudnienia pracownika, co do ktorego z przepisow ustawy wynika wymog niekaralnosci czy korzystania z pelni praw publicznych. Takze w celu ustalenia uprawnienia danej osoby do zajmowania okreslonego stanowiska, wykonywania okreslonego zawodu lub prowadzenia przez nia okreslonej dzialalnosci. Zadanie takie jest zatem uzasadnione np. wobec czlonka korpusu sluzby cywilnej, ale nie sekretarki. Zaswiadczenia o niekaralnosci przechowuje sie w aktach osobowych pracownika.

Podstawa prawna: rozporzadzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawcow dokumentacji w sprawach zwiazanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz. U. nr 62, poz. 286 ze zm.; dalej: rozporzadzenie z 28 maja 1996 r.), art. 6 pkt 10 ustawy z 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (Dz. U. z 2000 r. nr 50, poz. 580 ze zm.)

Zatrudniam piec osob. Co powinno sie znalezc w ich aktach osobowych? Czy badanie lekarskie musza byc zrobione przed nawiazaniem stosunku pracy czy po? Czy zaswiadczenie lekarskie powinno byc w oryginale?

Zakres dokumentacji gromadzonej w aktach osobowych pracownika okresla rozporzadzenie z 28 maja 1996 r. Akta skladaja sie z trzech czesci. W pierwszej gromadzi sie dokumenty zwiazane z ubieganiem sie o zatrudnienie, w drugiej - dotyczace nawiazania stosunku pracy oraz jego przebiegu, w trzeciej zas - zwiazane z ustaniem zatrudnienia. Obowiazek prowadzenia akt osobowych dotyczy wszystkich pracodawcow, niezaleznie od formy organizacyjnej, a takze liczby zatrudnionych. Osoba przyjmowana do pracy podlega wstepnym badaniom lekarskim. Pracodawca nie moze dopuscic jej do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, stwierdzajacego brak przeciwwskazan do zatrudnienia na okreslonym stanowisku. Oznacza to, ze badania lekarskie musza byc przeprowadzone przed nawiazaniem stosunku pracy. Pracodawca jest obowiazany przechowywac w aktach osobowych pracownika orzeczenia wydane na podstawie badan lekarskich w odpisach lub kopiach.

Podstawa prawna: rozporzadzenie z 28 maja 1996 r.

Czy pracodawca, umieszczajacy w prasie ogloszenie o konkursie na wakujace stanowisko, moze zadac wsrod dokumentow wymaganych od kandydata aktualnego zaswiadczenia lekarskiego o jego stanie zdrowia?

Dokumenty, jakich moze zadac pracodawca od kandydata do pracy, okresla rozporzadzenie z 28 maja 1996 r. Wsrod nich znajduje sie orzeczenie lekarskie stwierdzajace brak przeciwwskazan do pracy na okreslonym stanowisku. Nie mozna jednak zadac od kandydata, by takie zaswiadczenie przyniosl juz na rozmowe o pracy. Obowiazkiem pracodawcy jest bowiem - jeszcze przed dopuszczeniem do wykonywania obowiazkow - skierowanie go na wstepne badania lekarskie. Skierowanie takie powinno okreslac: stanowisko pracy, jakie ma zostac objete, wystepujace na nim czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciazliwe, wraz z aktualnymi wynikami badan i pomiarow tych czynnikow i warunkow. Kandydat musi sie poddac takim badaniom. Innych dokumentow dotyczacych jego stanu zdrowia pracodawca nie moze zadac, chyba ze obowiazek ich przedlozenia wynika z odrebnych przepisow.

Podstawa prawna: art. 211 i 229 k.p. oraz rozporzadzenie z 28 maja 1996 r.

Czy w aktach osobowych trzeba przechowywac comiesieczne oceny pracownika?

Powszechnie przepisy nie nakazuja pracodawcom dokonywania okresowych ocen pracownikow. Zatem nie moze byc rowniez mowy o obowiazku przechowywania tych ocen w aktach osobowych. Dokumenty, jakie trzeba tam gromadzic, okresla rozporzadzenie z 28 maja 1996 r. Oczywiscie, nie ma przeszkod, aby pracodawca (jesli tego chce) przechowywal je w aktach.

Podstawa prawna: rozporzadzenie z 28 maja 1996 r.

Nasza spolka jest mala firma, niekorzystajaca z uslug radcy prawnego. Jedna z bylych pracownic zostala przywrocona do pracy na mocy wyroku sadu okregowego. Zatrudnilismy ja zatem ponownie od 1 wrzesnia. Ile urlopu wypoczynkowego powinnismy jej udzielic do konca roku, skoro ma juz prawo do 26-dniowego wymiaru?

Pracownicy nalezy sie proporcjonalny urlop wypoczynkowy do konca roku, czyli 9 dni (4/12 z 26 dni). Za wskazany okres pozostawania bez pracy urlop jej nie przysluguje, mimo ze sad nakazal przywrocenie jej do pracy.

Podstawa prawna: art. 1551 k.p.

A czy ow czas pozostawania bez pracy trzeba jakos odnotowac w aktach osobowych?

Tak. Nalezy uzupelnic uprzednio wydane swiadectwo pracy o informacje o wyroku przywracajacym kobiete do pracy. Swiadectwo to nalezy przechowywac w czesci "C" jej akt osobowych.

Podstawa prawna: rozporzadzenie z 28 maja 1996 r.

DOPILNUJ FORMALNOSCI

31 lipca tego roku podpisalem z pracownikiem umowe o prace. Dzien podjecia obowiazkow oznaczylismy na 1 sierpnia, w tym dniu stawil sie tez do pracy. Czy jest on zatrudniony od 31 lipca czy od 1 sierpnia? Od kiedy jest objety ubezpieczeniem spolecznym? Jaki okres zatrudnienia wykazac w swiadectwie pracy po rozwiazaniu umowy?

Nie zawsze data zawarcia umowy o prace jest data nawiazania stosunku pracy. Ten nawiazuje sie bowiem albo w terminie okreslonym w umowie jako dzien rozpoczecia pracy, albo - jezeli strony takiego terminu nie okreslily - w dniu zawarcia umowy. W tej sytuacji dniem zawarcia umowy jest 31 lipca 2003 r., natomiast nawiazania stosunku pracy - 1 sierpnia 2003 r. Zatem pracodawca - wypelniajac swiadectwo pracy - w czesci dotyczacej dlugosci okresu zatrudnienia powinien podac, ze pracownik byl zatrudniony od 1 sierpnia 2003 r. do... (dzien zakonczenia stosunku pracy).

Obowiazkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu pracownicy podlegaja od dnia nawiazania stosunku pracy do dnia jego ustania.

Podstawa prawna: art. 26 k.p. oraz art. 13 pkt 1 ustawy z 13 pazdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczen spolecznych (Dz. U. z 1998 r. nr 137, poz. 887 ze zm.)

Od 1 lipca 2003 r. jestem zatrudniona na umowe o prace, ale do dzis nie otrzymalam oryginalu umowy. Wynagrodzenie za lipiec dostalam dopiero 2 wrzesnia, i to w wysokosci 1/3 kwoty, ktora mi sie nalezy. Reszty pracodawca nie chce wyplacic, twierdzac, ze nie ma srodkow. Co robic?

Umowa o prace powinna byc sporzadzona na pismie w co najmniej dwoch jednobrzmiacych egzemplarzach. Jeden (oryginal) jest dla pracownika, a drugi (kopie) - wlacza sie do jego akt osobowych. Jezeli pracodawca nie spisze umowy, jest zobowiazany - nie pozniej niz w ciagu siedmiu dni od dnia rozpoczecia pracy - potwierdzic na pismie rodzaj umowy i jej warunki. Jesli tego nie uczyni, naraza sie na kare grzywny, ktora nakladaja inspektorzy pracy. Kazdy zatrudniony moze udac sie do okregowego inspektora pracy po pomoc i interwencje. To organ, ktory kontroluje przestrzeganie przez pracodawcow prawa pracy. Do niego tez nalezy sie zwrocic w przypadku problemow z nieterminowa i niepelna wyplata wynagrodzenia za prace. W razie stwierdzenia, ze wynagrodzenie lub inne swiadczenie ze stosunku pracy nalezy sie pracownikowi, inspektor moze wydac nakaz jego wyplaty. Niezaleznie od tego czytelniczka moze dochodzic swoich praw przed sadem pracy. Postepowanie przed nim jest dla niej wolne od oplat sadowych. Ma ona prawo zadac zaleglego wynagrodzenia wraz z odsetkami w wysokosci ustawowej (obecnie 13 proc. w stosunku rocznym).

Kazdy pracownik moze rozwiazac umowe bez wypowiedzenia wowczas, gdy pracodawca dopuscil sie ciezkiego naruszenia podstawowych obowiazkow wobec niego, w tym gdy nie wyplaca w terminie wynagrodzenia. Wowczas po ewentualnym procesie przysluguje mu odszkodowanie w wysokosci wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a gdy chodzi o umowy na czas okreslony lub na czas wykonania okreslonej pracy - za dwa tygodnie.

Podstawa prawna: art. 29, art. 55 11, art. 281 pkt 2 k.p.

W naszym przedsiebiorstwie umowy o prace szczegolowo okreslaja zadania powierzane zatrudnianym. Czy oprocz tego trzeba im dawac oddzielnie zakres obowiazkow? Tak zasugerowala kadrowa z innej firmy.

Nic podobnego. Zrodlem watpliwosci jest zapewne art. 94 pkt 1 k.p., zgodnie z ktorym pracodawca jest zobowiazany zaznajamiac podejmujacych prace z zakresem ich obowiazkow, sposobem wykonywania pracy na wyznaczonych stanowiskach oraz podstawowymi uprawnieniami. Moze to zatem robic w dowolnej postaci, zgodnie z wyrokiem SN z 7 stycznia 1998 r. - takze ustnie. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika ponadto, ze pracodawca moze dac wypowiedzenie osobie zle wykonujacej swe obowiazki, o ktorych zakresie i sposobie byla przez niego nalezycie powiadomiona. Zadania pracownika mozna zatem (ale nie trzeba) okreslic w formie pisemnego zakresu czynnosci, stanowiacego np. zalacznik do umowy o prace.

Podstawa prawna: rozporzadzenie z 28 maja 1996 r., art. 94 pkt 1 k.p., wyrok SN z 7 stycznia 1998 r. (I PKN 457/97, OSNAPiUS 1998 nr 22, poz. 653)

Zamierzam podjac prace w duzej hurtowni jako starsza kasjerka. Kadrowa kazala mi przyniesc do moich akt osobowych oryginalne swiadectwa pracy i dyplomy ze szkol. Boje sie, ze je zgubi. Czy ma prawo zadac tego ode mnie?

Kadrowa moze domagac sie od kandydata do pracy oryginalnych swiadectw pracy czy dyplomow, ale tylko w celu wgladu do nich, dokonania odpisow czy zrobienia kopii. W aktach osobowych pracownika przechowuje sie bowiem tylko odpisy lub kopie dokumentow.

Podstawa prawna: 1 ust. 3 rozporzadzenie z 28 maja 1996 r.

Jestem wlascicielka firmy produkujacej nawozy sztuczne. Mamy problem z naborem personelu. Niedawno zatrudnilismy na trzy miesiace operatora maszyny, ktory juz po tygodniu okazal sie nieprzydatny. Kadrowa powiedziala jednak, ze nie mozemy dac mu wypowiedzenia. Niedlugo przyjdzie kolejny kandydat na to stanowisko. Jak mam sie zabezpieczyc, aby po raz kolejny nie popelnic bledu?

Sa rozne rodzaje umow o prace. W tym przypadku rzeczywiscie dokonano nie najszczesliwszego wyboru. Umow o prace na czas okreslony szesciu miesiecy lub krotszy nie mozna bowiem wypowiedziec. Standardowo nowo przyjmowanych zatrudnia sie na podstawie umow na okres probny. Ten zas nie moze przekraczac trzech miesiecy, ale - z drugiej strony - przepisy nie narzucaja minimalnego czasu jego trwania. Rownie dobrze czytelniczka moze zatrudnic nowa osobe na tygodniowy okres probny. Wowczas przyjrzy jej sie dokladnie i sprawdzi, czy sprosta ona powierzonym zadaniom. Jezeli nie, taka umowe mozna wypowiedziec za trzydniowym wypowiedzeniem. Poza tym warto dokladnie przestudiowac przedkladane przez zatrudnianego dokumenty potwierdzajace jego wyksztalcenie i kwalifikacje zawodowe.

Podstawa prawna: art. 25 i 32 k.p.

Firma, w ktorej pracuje, podlega reorganizacji. Pracodawca zamierza zmienic stanowiska oraz zakres obowiazkow kilku pracownikom z pionu kierowniczego, a co za tym idzie - obnizyc im pensje. Czy w tym celu wystarczy aneks do umow o prace? A moze kazdemu trzeba wreczyc wypowiedzenie zmieniajace?

Wystarczajace moga byc aneksy do umow o prace, pod warunkiem, ze zainteresowani zgodza sie na nie. Oznaczaloby to zmiane umow o prace na mocy porozumienia stron, ktore - aby doszlo do skutku - wymaga akceptacji zarowno pracodawcy, jak i pracownika. W razie braku zgody zatrudnionego, pracodawcy pozostaje wreczenie mu wypowiedzenia warunkow pracy i placy (tzw. zmieniajacego). W oswiadczeniu o wypowiedzeniu zmieniajacym powinno byc pouczenie, ze do polowy okresu wymowienia zainteresowany moze odmowic na pismie przyjecia nowych warunkow. Jezeli odmowi, wypowiedzenie zmieniajace przeksztalca sie w definitywne, a umowa rozwiazuje sie z jego uplywem. Inaczej bedzie, gdy do polowy okresu wymowienia pracownik nie zlozy oswiadczenia o odrzuceniu oferty. Wtedy przyjmuje sie, ze propozycje zaakceptowal, a nowe warunki zatrudnienia wiaza po uplywie okresu wypowiedzenia. Jezeli natomiast w oswiadczeniu o wypowiedzeniu zabraknie takiego pouczenia, pracownik moze odmowic przyjecia nowych warunkow az do konca uplywu wypowiedzenia.

Podstawa prawna: art. 42 k.p.

BADANIA LEKARSKIE

Czy i kiedy musze skierowac nowo zatrudniana osobe na badania lekarskie? Czy moge to zrobic juz po podpisaniu z nia umowy o prace?

Zatrudnianej osoby nie mozna dopuscic na stanowisko pracy przed dostarczeniem przez nia aktualnego zaswiadczenia lekarskiego. Pracodawca ma zatem prawo skierowac ja na badania zarowno przed, jak i po podpisaniu umowy o prace, z tym ze praca moze sie rozpoczac najwczesniej po przyniesieniu przez nia zaswiadczenia lekarskiego. Inaczej pracodawca musi liczyc sie z przykrymi konsekwencjami. Aktualne badania lekarskie to pierwsza rzecz, o ktora pytaja podczas kontroli inspektorzy pracy. Badania te sa wykonywane na koszt pracodawcy.

Podstawa prawna: art. 229 1 k.p.

A jezeli pracownik przechodzi do nas z poprzedniego zakladu z aktualnymi badaniami? I tam, i u nas zajmuje sie ksiegowoscia.

Pracownik musi zrobic wstepne badania lekarskie kazdorazowo przed podjeciem kolejnej pracy. Nawet gdy ma aktualne badania z poprzedniego zakladu. Wyjatkiem jest sytuacja, gdy firma zatrudnia ponownie dana osobe bezposrednio po ustaniu poprzedniej umowy o prace (np. na czas nieokreslony zaraz po umowie terminowej). Wtedy wstepnych badan lekarskich nie trzeba robic.

Podstawa prawna: 229 k.p.

STAZE, UMOWY O DZIELO

Co to jest staz absolwencki i kto wyplaca wynagrodzenie takiemu stazyscie?

Starosta moze - na wniosek lub za zgoda absolwenta - skierowac go do odbycia u pracodawcy maksymalnie dwunastomiesiecznego stazu. Odbywa sie on na podstawie umowy zawartej miedzy starosta a pracodawca, ktory zgodzil sie przyjac absolwenta stazyste wedlug programu okreslonego w umowie. Nie jest to jednak umowa o prace. Podczas stazu absolwentowi przysluguje od starosty stypendium w wysokosci zasilku dla bezrobotnych (wysokosc zasilku 503,20 zl brutto).

Podstawa prawna: art. 37b i 37e ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdzialaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r. nr 6, poz. 56 ze zm.)

Nasza firma zawiera czesto ze swoimi pracownikami jednoczesnie umowy o dzielo. Skladki na ZUS odprowadza jednak tylko od wynagrodzenia z umow o prace. Czy takie postepowanie jest zgodne z przepisami?

Niestety, nie. Zatrudniony u wlasnego pracodawcy rownoczesnie na umowe o prace i o dzielo podlega obowiazkowym ubezpieczeniom spolecznym i zdrowotnym z obydwu tytulow. Do celow ubezpieczen przychody z obu umow sumuje sie i lacznie oskladkowuje. Jest tu jeden wyjatek, dotyczacy umow o dzielo zawartych z wlasnym pracownikiem do 13 stycznia 2000 r.

A zatem zasady nakazujace placic skladki na ZUS od umow o dzielo z wlasnym pracownikiem stosuje sie do takich umow zawartych od 14 stycznia 2000 r.

Podstawa prawna: art. 8 ust. 2a i art. 18 ust. 1a ustawy z 13 pazdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczen spolecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.)

WYPOWIEDZENIA Z PRZYCZYN EKONOMICZNYCH

Pracodawca chce zredukowac koszty i z przyczyn ekonomicznych zwolnic dwoch pracownikow, szeregowych czlonkow zakladowej organizacji zwiazkowej. Czy musi wystepowac do zwiazku z zapytaniem o ich czlonkostwo czy - skoro o tym wie - moze ten etap pominac? A jesli komisja zakladowa ma zastrzezenia do ich zwolnienia, to kto podejmuje ostateczna decyzje?

Jesli pracodawca wie, ze sa czlonkami zwiazku, to nie musi wystepowac z oficjalnym zapytaniem. Wystarczy przejsc do kolejnego etapu i powiadomic organizacje o zamiarze wypowiedzenia umowy o prace. Decyzje ostatecznie podejmuje pracodawca. Opinia zwiazku nie wiaze pracodawcy.

Podstawa prawna: art. 38 k.p., art. 32 ustawy z 23 maja 1991 r. o zwiazkach zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm.)

Prowadze mala firme. Zwolnilem pracownika z przyczyn ekonomicznych za trzymiesiecznym wypowiedzeniem. Tymczasem on znalazl sobie prace i chce skrocic ten okres. Co mam zrobic?

Strony moga, po dokonaniu wypowiedzenia umowy o prace przez jedna z nich, ustalic wczesniejszy termin rozwiazania umowy, tzn. skrocic okres wypowiedzenia. Zatem jezeli czytelnik zgodzi sie na skrocenie okresu wypowiedzenia, to umowa rozwiaze sie w terminie ustalonym w porozumieniu z pracownikiem. Taka decyzja nie zmienia trybu rozwiazania umowy o prace.

Podstawa prawna: art. 36 6 k.p.

W oswiadczeniu o rozwiazaniu umowy okres wypowiedzenia okreslono od 1 wrzesnia do 30 listopada 2003 r. Pismo pracownik dostal i podpisal 27 sierpnia 2003 r. Czy takie wypowiedzenie rzeczywiscie uplywa 30 listopada 2003 r.? A moze przedluza sie i konczy 31 grudnia 2003 r.?

Wypowiedzenie miesieczne lub trzymiesieczne zawsze musi sie konczyc ostatniego dnia miesiaca. Jego bieg rozpoczyna sie pierwszego dnia miesiaca nastepujacego po tym, w ktorym wypowiedzenie zostalo zlozone. A to jest zlozone w dniu, w ktorym pracownik zapoznal sie lub mial mozliwosc zapoznania sie z jego trescia. W tej sytuacji pracownik otrzymal i podpisal wypowiedzenie 27 sierpnia 2003 r. Rozpoczelo zatem swoj bieg 1 wrzesnia 2003 r. Jak mozna wnioskowac z pytania, pracownik ma trzymiesieczny okres wypowiedzenia, ktory zakonczy sie 30 listopada 2003 r. W tym dniu umowa sie rozwiaze. Gdyby jednak otrzymal on wypowiedzenie we wrzesniu, to rozpoczeloby ono swoj bieg 1 pazdziernika i wowczas umowa rozwiazalaby sie 31 grudnia 2003 r.

Podstawa prawna: art. 30 21, art. 36 1 k.p.

DLA KOGO ODPRAWY

Otrzymalem wypowiedzenie umowy z przyczyn ekonomicznych. Prowadzilem dzialalnosc gospodarcza, ktora obecnie zawiesilem. Czy mam prawo do odprawy?

Generalnie odprawa pieniezna nie przysluguje pracownikowi prowadzacemu dzialalnosc gospodarcza na wlasny rachunek.

Jednak ten, kto podczas zatrudnienia zawiesil dzialalnosc gospodarcza i stan ten trwal w chwili rozwiazania umowy, nie prowadzil jej w rozumieniu ustawy z 28 grudnia 1989 r. A zatem odprawa pieniezna przysluguje temu, kto w chwili rozwiazania stosunku pracy - mimo zarejestrowania dzialalnosci gospodarczej (wpisania do ewidencji) - nie prowadzil jej faktycznie. Do wylaczenia prawa do odprawy nie wystarcza bowiem - zgodnie z wyrokiem SN z 5 maja 1999 r. - samo zgloszenie przez pracownika do ewidencji prowadzenia dzialalnosci gospodarczej na wlasny rachunek. Nalezy pamietac, ze odprawy pieniezne sa obowiazani wyplacac tylko ci pracodawcy, ktorzy zatrudniaja co najmniej 20 pracownikow.

Podstawa prawna: art. 8 ust. 3 pkt 5 ustawy z 28 grudnia 1989 r., wyrok SN z 5 maja 1999 r. (I PKN 665/98, OSNAP 2000/14/535)

Prowadze sklep spozywczy, w ktorym zatrudniam dwie osoby. Jedna chce zwolnic z przyczyn ekonomicznych. Czy musze wyplacac jej odprawe?

Nie, poniewaz od 1 lipca 2003 r. do wyplaty odpraw sa zobowiazani jedynie wieksi pracodawcy, zatrudniajacy co najmniej 20 pracownikow.

Podstawa prawna: art. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r.

NA ZASILKU CHOROBOWYM I URLOPIE

Od kilku tygodni przebywam na zasilku chorobowym. 1 wrzesnia 2003 r. przynioslam do pracy kolejne zwolnienie lekarskie. Gdy weszlam do swojego pokoju, kadrowa od razu wreczyla mi wypowiedzenie, ktorego jednak nie przyjelam. Czy mimo to dojdzie do rozwiazania umowy? Jezeli tak, to kiedy?

Pracodawca nie moze dac pracownikowi wypowiedzenia podczas jego urlopu, a takze podczas innej usprawiedliwionej nieobecnosci w pracy, jezeli nie uplynal jeszcze okres uprawniajacy do rozwiazania umowy bez wypowiedzenia. Ochrona przed wypowiedzeniem polega na zakazie zlozenia przez pracodawce oswiadczenia o wypowiedzeniu podczas usprawiedliwionej nieobecnosci w pracy, np. z powodu choroby. Aby pracownik podlegal jednak w tym czasie ochronie, jego choroba stwierdzona zaswiadczeniem lekarskim powinna istniec w dniu zlozenia przez pracodawce takiego oswiadczenia. Z pytania wynika, ze 1 wrzesnia czytelniczka stawila sie w pracy tylko po to, aby dostarczyc kolejne zaswiadczenie lekarskie. Nadal tego dnia nie byla wiec zdolna do swiadczenia pracy i pozostawala w okresie ochronnym przed wypowiedzeniem. Wreczenie jej wypowiedzenia bylo zatem niezgodne z prawem pracy, ale skuteczne. Oznacza to, ze w opisanej sytuacji dojdzie do rozwiazania umowy po uplywie wypowiedzenia okreslonego w doreczonym jej pismie. Czytelniczka moze natomiast odwolac sie do sadu pracy i zadac przywrocenia do pracy albo odszkodowania. Nalezy podkreslic, ze odmowa przyjecia przez nia wypowiedzenia nie wplywa na skutecznosc dokonanego wypowiedzenia. To jest bowiem skuteczne z chwila, gdy pracownica zapoznala sie z nim lub miala taka mozliwosc.

Podstawa prawna: art. 41 k.p., art. 61 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) w zw. z art. 300 k.p.

Ledwo 28 sierpnia 2003 r. stawilam sie w pracy, dyrektor wreczyl mi miesieczne wypowiedzenie. Nie przyjelam pisma, tlumaczac, ze jestem chora i mam umowiona wizyte u lekarza. Nastepnie okolo godz. 12 przynioslam zwolnienie lekarskie, obejmujace rowniez ten dzien. Mimo to szef powiedzial, ze wymowienie jest wazne i zatrudnienie ustanie 30 wrzesnia. Czy to prawda?

Tak. Zatrudnienie ustanie z koncem wrzesnia tego roku, po uplywie miesiecznego wypowiedzenia. O skutecznosci dokonanego wypowiedzenia decyduje chwila doreczenia jej pisma o wymowieniu, podczas ktorej - w tym przypadku - czytelniczka byla w pracy i wykonywala swoje obowiazki. Jak wynika z pytania, do lekarza udala sie dopiero po wreczeniu jej tego pisma. Chroniony jest natomiast pracownik podczas zwolnienia lekarskiego. Tu jednak choroba nastapila juz podczas wypowiedzenia umowy. Nie jest to zatem okolicznosc powodujaca objecie zatrudnionego ochrona przed wypowiedzeniem. Potwierdzil to rowniez Sad Najwyzszy w wyroku z 14 pazdziernika 1997 r., w ktorym orzekl: "wypowiedzenie umowy o prace pracownikowi, ktory swiadczyl prace, a nastepnie wykazal, ze w dniu wypowiedzenia byl niezdolny do pracy z powodu choroby, nie narusza art. 41 k.p.".

Podstawa prawna: art. 41 k.p., wyrok SN z 14 pazdziernika 1997 r. (I PKN 322/97, OSNAP z 1998 r. nr 15, poz. 451)

Od stycznia do lipca tego roku pracownik byl na zwolnieniu lekarskim, potem przeszedl na swiadczenie rehabilitacyjne. Czy moge go zwolnic? Jesli tak, czy nalezy mu sie odprawa?

Pracownik, ktory korzysta ze swiadczenia rehabilitacyjnego, nie jest chroniony. Mozna go zwolnic, rozwiazujac umowe o prace bez wypowiedzenia. W tej chwili nie placi mu sie zadnej odprawy. Gdyby sie jednak okazalo, ze po uplywie swiadczenia rehabilitacyjnego bedzie nadal niezdolny do pracy i otrzyma rente, to trzeba bedzie mu wyplacic odprawe rentowa. Zgodnie z orzeczeniem SN pracownikowi, ktory przeszedl na rente z tytulu niezdolnosci do pracy po rozwiazaniu umowy o prace, przysluguje jednorazowa odprawa pieniezna na podstawie art. 921 1 k.p., gdy stal sie niezdolny do pracy wskutek choroby stwierdzonej w czasie zatrudnienia i prowadzacej, po nieprzerwanym okresie pobierania zasilku chorobowego, do przyznania mu renty.

Podstawa prawna: art. 921 1 k.p.

Podczas najwiekszego spietrzenia prac pracownik jest niedyspozycyjny, nie przychodzi do pracy, czesto przedstawiajac zwolnienia lekarskie. Czy mozna go zwolnic za utrudnianie pracy?

Jesli pracownik jest niezdolny do pracy, to korzysta ze swojego prawa do przebywania na zwolnieniu lekarskim. Od oceniania zdolnosci do pracy jest lekarz, a nastepnie lekarz orzecznik ZUS, ktory moze go przebadac i sprawdzic zasadnosc wykorzystywania zwolnien lekarskich. Jesli czytelnik chce go zwolnic, to nalezy podac prawdziwa, rzeczywista i konkretna przyczyne. A taka w tym przypadku moze byc dezorganizacja pracy w zakladzie ze wzgledu na czeste absencje chorobowe. Pracownik na pewno odwola sie do sadu. Wowczas to pracodawca bedzie musial udowodnic, ze jego nieobecnosci dezorganizuja prace.

Podstawa prawna: art. 32 k.p.

Pracodawca zwolnil mnie z pracy podczas urlopu wypoczynkowego. Czy mial do tego prawo?

Nie mozna wypowiedziec umowy podczas urlopu wypoczynkowego. Ale jesli pracodawca juz to uczynil, to takie wymowienie jest wadliwe, ale skuteczne. W tej sytuacji czytelniczka moze zadac przywrocenia do pracy lub odszkodowania. Pracownik ma prawo w ciagu siedmiu dni podwazyc skutecznosc wreczonego wypowiedzenia, skladajac odwolanie do sadu pracy.

Podstawa prawna: art. 32 k.p.

KOBIETY, POBOROWI I EMERYCI

Zatrudniam kobiete, ktorej tydzien temu skonczyl sie urlop wychowawczy, a mimo to do tej pory nie pokazala sie w pracy. Nie informowala tez, jaka jest przyczyna nieobecnosci. Czy moge ja zwolnic?

Pracownik, ktory - choc powinien - nie pojawia sie w pracy, najpozniej drugiego dnia nieobecnosci powinien powiadomic pracodawce o przyczynach absencji i czasie jej trwania. Jezeli nie dopelnia tego obowiazku, to jego zachowanie mozna zakwalifikowac jako ciezkie naruszenie podstawowego obowiazku i zwolnic dyscyplinarnie bez wypowiedzenia, podajac jako przyczyne "niezawiadomienie w terminie pracodawcy o przyczynie nieobecnosci". Aby zwolnic taka osobe, nalezy przeslac jej stosowne oswiadczenie pod adresem, ktory podala w dokumentach pracowniczych. Data rozwiazania umowy jest dzien, w ktorym zapozna sie ona z trescia pisma lub ma po temu mozliwosc. Najlepiej wyslac to pismo za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Wtedy wiadomo, kiedy je odbierze albo odmowi odebrania.

Podstawa prawna: art. 52 1 pkt 1 k.p.

Zatrudniony na czas okreslony do konca 2003 r. otrzymal karte powolania do odbycia zasadniczej sluzby wojskowej od 1 pazdziernika. Z jaka data rozwiaze sie jego umowa? Kiedy nalezy mu wydac swiadectwo pracy? Czy musimy wyplacic mu odprawe, a jesli tak, to w jakiej wysokosci?

W okresie od dnia doreczenia pracownikowi karty powolania do czynnej sluzby wojskowej do dnia zakonczenia jej odbycia stosunek pracy nie moze byc przez pracodawce wypowiedziany ani rozwiazany. Nawet gdy wczesniej dokonane przez pracodawce lub pracownika wymowienie uplywa po dniu doreczenia karty powolania, staje sie ono bezskuteczne. W tym przypadku rozwiazanie stosunku pracy moze nastapic tylko na zadanie pracownika. Nie dotyczy to jednak umow na czas okreslony lub na czas wykonania okreslonej pracy. Te ulegaja rozwiazaniu z uplywem terminow, do ktorych je zawarto, czyli w tej sytuacji 31 grudnia 2003 r. Fakt powolania do wojska nie ma zatem zadnego wplywu na termin zakonczenia umowy na czas okreslony. Jeszcze inaczej jest przy umowach na okres probny. W razie uplywu okresu probnego po powolaniu do czynnej sluzby wojskowej umowe uwaza sie za zawarta na czas nieokreslony. Pracodawca jest obowiazany wyplacic pracownikowi powolanemu do zasadniczej lub okresowej sluzby wojskowej odprawe w wysokosci dwutygodniowego wynagrodzenia, obliczonego wedlug zasad ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Swiadectwo pracy wydaje sie w dniu rozwiazania stosunku pracy, a jezeli nie jest to mozliwe - nie pozniej niz w ciagu siedmiu dni od dnia ustania stosunku pracy. Wowczas swiadectwo przesyla sie poczta lub dorecza w inny sposob. Doreczenie swiadectwa pracy moze nastapic bezposrednio pracownikowi albo osobie przez niego upowaznionej na pismie.

Podstawa prawna: art. 118 i 125 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiazku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r., nr 21, poz. 205 ze zm.)

Czy osiagniecie przez pracownika wieku emerytalnego moze byc jedyna przyczyna wypowiedzenia umowy o prace? Pracodawca przeprowadza zwolnienia z przyczyn ekonomicznych. Jesli tak, to czy i jaka odprawe nalezy wyplacic?

Wypowiedzenie umowy ze wzgledu na osiagniecie wieku emerytalnego oraz uzyskanie prawa do emerytury jest uzasadnione i nie moze byc ocenione jako dyskryminacja pracownika ze wzgledu na plec lub wiek. Potwierdzil to SN w wyroku z 21 kwietnia 1999 r. Osiagniecie wieku emerytalnego nie stwarza jednak ani dla pracodawcy, ani dla pracownika obowiazku rozwiazania stosunku pracy. Jezeli natomiast pracodawca przeprowadza zwolnienia z przyczyn dotyczacych zakladu i ogranicza zatrudnienie, przy doborze pracownikow moze kierowac sie zasada, ze jako pierwsze beda zwalniane osoby, ktore nabyly prawo do emerytury. Takie postepowanie jest zgodne z zasadami wspolzycia spolecznego i uzasadnione. W tej sytuacji zwalnianemu nalezy sie jedynie odprawa emerytalna. Odprawa pieniezna z tytulu zwolnienia z przyczyn dotyczacych zakladu pracy nie przysluguje pracownikowi, ktory nabyl prawo do emerytury.

Podstawa prawna: art. 45 w zwiazku z art. 39, art. 113 k.p., wyrok SN z 21 kwietnia 1999 r. (I PKN 31/99, OSNAP 2000/13/505), art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r.

NA CZAS OKRESLONY

Zatrudnilem pracownika na trzy miesiace. Po miesiacu poszedl na zwolnienie lekarskie, ktore trwa do dzis. Czy ta umowa rozwiazala sie automatycznie?

Tak. Rozwiazala sie w dniu ustalonym przez strony w umowie. Fakt zachorowania w czasie zatrudnienia nie ma bowiem wplywu na termin rozwiazania umowy o prace na czas okreslony.

Od osmiu lat dana osoba jest zatrudniona w naszej firmie na podstawie umowy na czas nieokreslony. Niedawno na mocy porozumienia stron przeksztalcilismy ja w piecioletnia umowe na czas okreslony, z klauzula o mozliwosci wypowiedzenia. Czy w razie zamiaru wypowiedzenia takiej umowy nalezy podac jego przyczyne? Czy trzeba wyplacic odprawe pieniezna, jezeli firma zatrudnia ponad 20 osob, a zwolnienie ma charakter ekonomiczny?

Wypowiadajac umowe na czas okreslony pracodawca nie musi podawac przyczyny uzasadniajacej wypowiedzenie. Obowiazek taki istnieje jedynie w przypadku umowy na czas nieokreslony. Odprawa pieniezna przysluguje pracownikowi niezaleznie od rodzaju wypowiadanej umowy. Prawo do odprawy powstaje zawsze, jezeli pracodawca zatrudniajacy co najmniej 20 pracownikow ogranicza zatrudnienie z przyczyn go dotyczacych (ekonomicznych, organizacyjnych, technologicznych itp.), chyba ze zachodza okolicznosci wylaczajace prawo do niej, okreslone w ustawie z 28 grudnia 1989 r. To, ze pracodawca nie musi podawac przyczyny swojej decyzji przy wypowiadaniu umowy na czas okreslony, w zaden sposob nie pozbawia pracownika prawa do odprawy pienieznej, jezeli u podstaw tej decyzji leza przyczyny dotyczace pracodawcy.

Podstawa prawna: art. 30 4 k.p., ustawa z 28 grudnia 1989 r. o szczegolnych zasadach rozwiazywania z pracownikami stosunkow pracy z przyczyn dotyczacych zakladu pracy (Dz. U. z 2002 r. nr 112, poz. 980 ze zm.; dalej: ustawa z 28 grudnia 1989 r.)

Czy pracodawca moze przez wypowiedzenie zmieniajace zmienic umowe na czas nieokreslony w umowe na czas okreslony? A moze trzeba tu rozwiazac stosunek pracy i nawiazac kolejny, na innych warunkach?

W drodze wypowiedzenia zmieniajacego mozna zmienic jedynie warunki pracy lub placy. Nie jest natomiast dopuszczalna zmiana w ten sposob umowy bezterminowej w umowe na czas okreslony. Potwierdza to uchwala siedmiu sedziow SN z 28 kwietnia 1994 r. Nie ma natomiast przeszkod, aby strony dokonaly takiej zmiany w drodze porozumienia stron.

Podstawa prawna: art. 42 k.p., uchwala siedmiu sedziow SN z 28 kwietnia 1994 r. (I PZP 52/93, OSNAP 1994/11/169)

Pytania i odpowiedzi dotyczace zakladowego funduszu swiadczen socjalnych

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.