Rozdzial VII

WYDZIEDZICZENIE

1. Przyczyny wydziedziczenia

Wydziedziczenie to pozbawienie zstepnych, malzonka i rodzicow spadkodawcy prawa do zachowku. Moze ono byc dokonane wylacznie z przyczyn wskazanych przez ustawodawce w art. 1008 k.c. Wydziedziczenie moze nastapic, gdy uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postepuje uporczywie w sposob sprzeczny z zasadami wspolzycia spolecznego,

2) dopuscil sie wzgledem spadkodawcy albo jednej z najblizszych mu osob umyslnego przestepstwa przeciwko zyciu, zdrowiu lub wolnosci albo razacej obrazy czci,

3) uporczywie nie dopelnia wzgledem spadkodawcy obowiazkow rodzinnych.


Zadne inne przyczyny nie moga stanowic podstawy wydziedziczenia.

Postepowanie przez uprawnionego do zachowku w sposob sprzeczny z zasadami wspolzycia spolecznego to np. naduzywanie alkoholu, niepodejmowanie pracy zarobkowej, zazywanie narkotykow.

Samo jednak zachowanie sie uprawnionego do zachowku w sposob sprzeczny z zasadami wspolzycia spolecznego nie moze stanowic podstawy wydziedziczenia. Zachowanie takie musi byc ponadto uporczywe i niezgodne z wola spadkodawcy. Jednorazowe, odosobnione przypadki nagannego zachowania sie uprawnionego, nie moga stanowic przyczyny wydziedziczenia. Konieczne jest takze, by spadkodawca nie akceptowal tego niewlasciwego postepowania.

Wydziedziczenie bedzie niewazne, jesli uprawniony do zachowku wprawdzie zachowal sie nagannie, ale zachowanie takie nie mialo trwalego charakteru. Bedzie niewazne takze wtedy, gdy postepowanie uprawnionego, sprzeczne z zasadami wspolzycia spolecznego, bylo uporczywe, to jednak spadkodawca nie sprzeciwial sie takiemu zachowaniu.

Przestepstwo, ktorego dopuscil sie uprawniony do zachowku, stanowi podstawe wydziedziczenia wowczas, gdy zostalo popelnione wzgledem spadkodawcy albo jednej z najblizszych mu osob, a ponadto gdy jest to przestepstwo przeciwko zyciu, zdrowiu lub wolnosci albo razacej obrazy czci i gdy jest ono umyslne.

Ustawodawca nie okreslil kregu osob najblizszych spadkodawcy w rozumieniu art. 1008 pkt 2 k.c. Czy dana osoba jest taka najblizsza, decyduja okolicznosci kazdej, indywidualnie uwzglednianej, sprawy. Z pewnoscia najblizszymi sa: malzonek, zstepny, wstepny, rodzenstwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostajaca w stosunku przysposobienia oraz jej malzonek, a takze osoba pozostajaca faktycznie we wspolnym pozyciu ze spadkodawca. Przestepstwo nie musi byc ciezkie, jednak ustawodawca wymaga, by bylo ono popelnione przez uprawnionego do zachowku z winy umyslnej. Przestepstwo nieumyslne nie moze stanowic podstawy wydziedziczenia.

Spadkodawca moze w testamencie pozbawic uprawnionego zachowku, jezeli uprawniony uporczywie nie dopelnia wzgledem spadkodawcy obowiazkow rodzinnych. Dotyczy to sytuacji, gdy np. uprawniony do zachowku nie udziela spadkodawcy pomocy w czasie choroby, opieki w zwiazku ze staroscia, a takze gdy nie dopelnia obowiazku alimentacyjnego.

Zaniedbywanie obowiazkow rodzinnych wobec spadkodawcy musi byc uporczywe. Jednorazowe uchylanie sie od pomocy czy opieki nad spadkodawca nie moze stanowic podstawy wydziedziczenia. Ponadto postepowanie uprawnionego do zachowku musi byc swiadome i zalezne od woli tego uprawnionego. W sytuacji, gdy nie mogl on wypelnic obowiazkow rodzinnych wzgledem spadkodawcy z przyczyn niezaleznych od siebie, np. w zwiazku ze swoja choroba, wyjazdem sluzbowym itp., niedopelnienie to nie moze byc podstawa wydziedziczenia.



 

2. Sposob dokonania wydziedziczenia

Spadkodawca moze dokonac wydziedziczenia wylacznie w testamencie. Moze to byc testament, w ktorym spadkodawca dokona rozrzadzenia swoim majatkiem na rzecz okreslonych osob. Moze to byc jednak rowniez tzw. testament negatywny, tzn. ograniczajacy sie do wydziedziczenia. Spadkodawca musi wyrazic wole wydziedziczenia. Konieczne jest takze, by z tresci testamentu wynikala przyczyna wydziedziczenia (art. 1009 k.c.). Spadkodawca moze przyczyne te wskazac w sposob wyrazny. Moze rowniez nie czynic tego w sposob wyrazny, lecz taki, by z tresci testamentu mozna bylo przyczyne te ustalic. Nalezy przypomniec, ze podstawa wydziedziczenia moga byc wylacznie przyczyny wskazane w art. 1008 pkt 1-3 k.c. Zadne inne przyczyny nie moga uzasadniac wydziedziczenia. Powolanie sie na inne okolicznosci niz okreslone w art. 1008 pkt 1-3 k.c. sprawi, ze wydziedziczenie bedzie niewazne.

Takze w sytuacji, gdy spadkodawca wydziedziczyl dana osobe, jednak nie wskazal w zaden sposob w testamencie przyczyny wydziedziczenia, wydziedziczenie to bedzie niewazne.

W przypadku uznania wydziedziczenia za niewazne, niewaznie wydziedziczony ma prawo do zadania zachowku.


 
3. Skutki prawne wydziedziczenia


Jezeli spadkodawca dokona wydziedziczenia zgodnie z wymogami z art. 1008 k.c. i art. 1009 k.c., omowionymi w punktach 1 i 2 niniejszego rozdzialu poradnika, to bedzie to wydziedziczenie wazne, a wiec skuteczne. Skutkiem prawnym wydziedziczenia jest wylaczenie od dziedziczenia ustawowego i pozbawienie uprawnionego prawa do zachowku. Jednak zgodnie z art. 1011 k.c. zstepni wydziedziczonego zstepnego sa uprawnieni do zachowku, chociazby przezyl on spadkodawce.



Przyklad:

Spadkodawca sporzadzil testament, w ktorym do calosci spadku powolal osobe spoza rodziny. W testamencie tym wydziedziczyl jedyna swoja corke, wskazujac jako przyczyne wydziedziczenia uporczywe uchylanie sie przez nia wzgledem spadkodawcy od obowiazkow rodzinnych (art. 1008 pkt 3 k.c.). Przyczyna byla rzeczywista, a wiec wydziedziczenie bylo wazne. Wydziedziczona corka spadkodawcy miala dwoje swoich dzieci. Spadkodawca byl wdowcem.
Uprawnionymi do zadania zachowku wobec spadkobiercy testamentowego sa dzieci wydziedziczonej corki spadkodawcy (wnuki spadkodawcy). Moga one zasadnie domagac sie zachowku pomimo tego, ze corka spadkodawcy, wydziedziczona, przezyla spadkodawce.


Natomiast inaczej bedzie sie przedstawiala sytuacja, gdy spadkodawca wydziedziczy zstepnego, ale nie powola spadkobiercy testamentowego. Nastapi dziedziczenie ustawowe. W takim przypadku zstepni wydziedziczonego zstepnego sa powolani do spadku jako spadkobiercy ustawowi.



Przyklad:

Spadkodawca sporzadzil testament, w ktorym tylko wydziedziczyl swojego jedynego syna. Jako przyczyne wydziedziczenia wskazal fakt ciaglego naduzywania alkoholu i zaniedbywania rodziny, wbrew woli spadkodawcy (art. 1008 pkt 1 k.c.). Przyczyna byla rzeczywista, a wiec wydziedziczenie bylo wazne. Wydziedziczony syn spadkodawcy mial troje swoich dzieci.
Spadkodawca nie powolal w testamencie do spadku zadnej osoby. Spadkodawca byl wdowcem.
W powyzszym przykladzie, poniewaz spadkodawca nie powolal spadkobiercy testamentowego, nastepuje dziedziczenie ustawowe. Wydziedziczony syn spadkodawcy zostal wylaczony od dziedziczenia ustawowego. Spadkobiercami ustawowymi sa wiec dzieci wydziedziczonego syna spadkodawcy (wnuki spadkodawcy), ktorzy dziedzicza spadek w czesciach rownych, tj. po 1/3 czesci kazdy z nich.


Sad Najwyzszy w uchwale z dnia 22 kwietnia 1975 roku (III CZP 15/75, OSN 1976 rok, nr 3, poz. 38) wyrazil poglad, ze spadkobierca testamentowy pozwany o zachowek przez zstepnych zyjacego wydziedziczonego zstepnego spadkodawcy nie moze skutecznie w tym procesie kwestionowac legitymacji czynnej powodow, opierajac sie na zarzucie, ze wydziedziczenie ich wstepnego bylo bezpodstawne. Spadkobierca testamentowy, ktory ma interes prawny w takim ustaleniu, moze w odrebnym procesie wytoczonym przeciwko wydziedziczonemu zstepnemu spadkodawcy oraz przeciw zstepnym tego wydziedziczonego zadac ustalenia, ze wydziedziczenie to bylo bezpodstawne. Interes prawny w takim zadaniu moze polegac na tym, ze zachowek wydziedziczonego zstepnego wynosilby polowe wartosci jego udzialu spadkowego, a zachowek jego zstepnych dwie trzecie wartosci ich udzialow.

W uzasadnieniu powyzszej uchwaly Sad Najwyzszy stwierdzil, ze spadkobierca testamentowy moze zglosic zarzut, ze wydziedziczenie bylo bezpodstawne zarowno w procesie z powodztwa zstepnych wydziedziczonego o zachowek badz tez w procesie z odrebnego powodztwa tego spadkobiercy o ustalenie. W obu przypadkach jednak warunkiem pelnej skutecznosci wyroku rozstrzygajacego bedzie udzial w procesie wszystkich osob, ktorych wyrok ma dotyczyc, a wiec spadkobiercy testamentowego, zstepnego wydziedziczonego i jego zstepnych. Skuteczne zgloszenie przez spadkobierce testamentowego w procesie o zachowek na rzecz zstepnych wydziedziczonego zarzutu, ze wydziedziczenie bylo bezpodstawne, mozliwe bedzie jedynie w wypadku, gdy wydziedziczony zmarl, a zstepni jego dochodzacy zachowku sa jego spadkobiercami do calego spadku po nim. W takiej bowiem sytuacji powodowie wystepuja w procesie w podwojnym charakterze: jako nastepcy prawni wydziedziczonego i jego zstepni dochodzacy wlasnego prawa. W innym przypadku zarzut ten w takim procesie nie moze byc skutecznie podniesiony, skoro wydziedziczony zstepny ani nie jest strona w procesie miedzy jego zstepnymi a spadkobierca testamentowym, ani nie zachodza - z uwagi na zadanie pozwu - podstawy do wezwania go do wziecia udzialu w sprawie w trybie art. 194 k.p.c. Spadkobierca testamentowy moze natomiast w kazdej sytuacji wystapic z powodztwem o ustalenie, ze wydziedziczenie zstepnego spadkodawcy bylo bezpodstawne (art. 189 k.p.c.).



 

4. Przebaczenie

Spadkodawca nie moze wydziedziczyc uprawnionego do zachowku, jezeli mu przebaczyl (art. 1010 § 1 k.c.).

Przebaczenie moze byc dokonane w dowolnej formie. Przebaczyc moze takze spadkodawca nie majacy zdolnosci do czynnosci prawnych, jednak w takim przypadku przebaczenie jest skuteczne wtedy, gdy nastapilo z dostatecznym rozeznaniem (art. 1010 § 2 k.c.). Ustawa nie precyzuje pojecia: "dostateczne rozeznanie". Zatem w kazdym przypadku sad, dokonujacy oceny skutecznosci przebaczenia, winien wnikliwie rozwazyc wszystkie okolicznosci laczace sie z osoba spadkodawcy i dokonanym przebaczeniem. Konieczne jest, by spadkodawca znal fakty, mogace stanowic podstawe wydziedziczenia, by chcial przebaczyc, a takze by wole swoja wyrazal swobodnie.

Przebaczenie moze byc dokonane po sporzadzeniu testamentu, w ktorym dochodzi do wydziedziczenia. Jednak Sad Najwyzszy w uchwale z dnia 14 czerwca 1971 roku (III CZP 24/71, OSN 1972 rok, nr 2, poz. 23) wskazal, ze gdy spadkodawca przebaczyl spadkobiercy po wydziedziczeniu go w testamencie, wydziedziczenie to jest bezskuteczne bez wzgledu na forme, w jakiej przebaczenie nastapilo.

Oznacza to zatem, ze w sytuacji, gdy spadkodawca dokonal w testamencie wydziedziczenia okreslonej osoby, a nastepnie chce przebaczyc tej osobie, to przebaczenie nie musi nastapic poprzez sporzadzenie nowego testamentu. Przebaczenie moze nastapic w dowolnej formie, ale powinno wyrazac wole przebaczenia spadkodawcy w sposob dostateczny.

Na skutek przebaczenia wydziedziczenie staje sie bezskuteczne. Osoba wydziedziczona odzyskuje prawo do zachowku.

Jezeli po dokonanym przebaczeniu uprawniony do zachowku postepuje ponownie w sposob naganny, swoim zachowaniem wyczerpuje znamiona z art. 1008 pkt 1-3 k.c., to spadkodawca moze sporzadzic kolejny testament, w ktorym znowu, juz w zwiazku z nowa przyczyna, wydziedziczy tego uprawnionego.


Rozdzial VIII

POSTEPOWANIE SADOWE

1. Ogloszenie testamentu

Kazda osoba, u ktorej znajduje sie testament, obowiazana jest zlozyc go w sadzie spadku, gdy dowie sie o smierci spadkodawcy (art. 646 § 1 k.p.c.).

Sadem spadku jest sad ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jezeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da sie ustalic, sad miejsca, w ktorym znajduje sie majatek spadkowy lub jego czesc. W braku powyzszych podstaw sadem spadku jest sad rejonowy dla m.st. Warszawy (art. 628 k.p.c.). Sad spadku jest wylacznie wlasciwy do czynnosci w postepowaniu spadkowym, ktore naleza do zakresu dzialania sadow.

Sad otwiera i oglasza testament, gdy ma dowod smierci spadkodawcy (art. 649 § 1 k.p.c.). Zatem do wniosku o otwarcie i ogloszenie testamentu nalezy dolaczyc odpis aktu zgonu spadkodawcy.

Od wniosku o ogloszenie testamentu nie uiszcza sie oplaty sadowej (art. 10 pkt 5 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 roku o kosztach sadowych w sprawach cywilnych - Dz.U. Nr 24, poz. 110 z pozn.zm.).

Otwarcia i ogloszenia testamentu sad spadku moze dokonac na rozprawie badz na posiedzeniu sadowym.

W przypadku rozprawy sad zawiadamia o jej terminie osoby zainteresowane. Ich obecnosc na rozprawie wyznaczonej w celu otwarcia i ogloszenia testamentu nie jest jednak obowiazkowa.

Gdy sad spadku dokonuje otwarcia i ogloszenia testamentu poza rozprawa, to o terminie tej czynnosci nie zawiadamia sie osob zainteresowanych, jednakze moga one byc przy niej obecne (art. 649 § 2 k.p.c.).

Dokonujac otwarcia i ogloszenia testamentu sporzadza sie protokol z tej czynnosci. W protokole opisuje sie jego stan zewnetrzny oraz wymienia sie jego date, date zlozenia i osobe, ktora testament zlozyla. Na testamencie zamieszcza sie date otwarcia i ogloszenia (art. 651 k.p.c.).

Gdy zlozono kilka testamentow jednego spadkodawcy, otwiera sie i oglasza wszystkie, a na kazdym z nich czyni sie wzmianke o innych (art. 650 k.p.c.).

Sad spadku zawiadamia o dokonanym otwarciu i ogloszeniu testamentu w miare mozliwosci osoby, ktorych rozrzadzenia testamentowe dotycza oraz wykonawce testamentu i kuratora spadku (art. 652 k.p.c.).

Testament wraz z protokolem otwarcia i ogloszenia przechowuje sie w sadzie spadku (art. 653 k.p.c.).

2. Stwierdzenie nabycia spadku

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nalezy zlozyc w sadzie spadku. Ktory sad jest sadem spadku, wskazano w punkcie 1 niniejszego rozdzialu poradnika.

We wniosku nalezy wskazac wszystkie osoby zainteresowane, poprzez podanie ich imion, nazwisk i aktualnych adresow. Zainteresowanym w sprawie jest kazdy, czyich praw dotyczy wynik postepowania. Moze on wziac udzial w postepowaniu w kazdym stanie sprawy. Jezeli wezmie udzial, staje sie uczestnikiem (art. 510 § 1 k.p.c.).

Zatem we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, nalezy wskazac osoby mogace wchodzic w rachube jako spadkobiercy ustawowi czy testamentowi.

W przypadku, gdy wnioskodawca nie wskaze we wniosku wszystkich zainteresowanych, sad wezwie ich do udzialu w sprawie. Przez wezwanie do wziecia udzialu w sprawie wezwany staje sie uczestnikiem (art. 510 § 2 k.p.c.).

Gdy wnioskodawca nie potrafi wskazac miejsca pobytu ktoregokolwiek z uczestnikow postepowania, gdyz nie jest ono znane, to sad wyznaczy kuratora do jego zastepowania. Wyznaczenie nastepuje z urzedu (art. 510 § 2 k.p.c.).

Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku nalezy dolaczyc tyle odpisow wniosku, ilu jest uczestnikow postepowania. Trzeba razem z tym wnioskiem dostarczyc odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz odpisy aktow urodzen (badz aktow malzenstw - w przypadku kobiet) uczestnikow postepowania.

Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku nalezy uiscic wpis sadowy w wysokosci 20 zlotych.

Sad spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy. Sad wzywa na te rozprawe strony, tj. wnioskodawce i uczestnikow postepowania.

Sad spadku bada z urzedu, kto jest spadkobierca. W szczegolnosci bada, czy spadkodawca pozostawil testament, czy w sklad spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz ktorzy sposrod spadkobiercow powolanych z ustawy do spadku odpowiadaja warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego (art. 670 § 1 i § 2 k.p.c.).

Sad spadku na rozprawie odbierze od zglaszajacego sie spadkobiercy zapewnienie spadkowe. Stanowi ono dowod, ze nie ma innych spadkobiercow. Pod wzgledem skutkow karnych zapewnienie jest rownoznaczne ze zlozeniem zeznan pod przyrzeczeniem, o czym sedzia powinien uprzedzic skladajacego zapewnienie (art. 671 § 3 k.p.c.).

W zapewnieniu zglaszajacy sie powinien zlozyc oswiadczenie co do wszystkiego, co mu jest wiadome. Winien zeznac o istnieniu lub nieistnieniu osob, ktore wylaczalyby znanych spadkobiercow od dziedziczenia lub dziedziczylyby wraz z nim i o testamentach spadkodawcy (art. 671 § 2 k.p.c.).

Jezeli zapewnienie nie bylo zlozone albo jezeli zapewnienie lub inne dowody nie beda uznane przez sad za wystarczajace, postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku moze zapasc dopiero po wezwaniu spadkobiercow przez ogloszenie (art. 672 k.p.c.).

Ogloszenie umieszcza sie w pismie poczytnym na calym obszarze panstwa, a ponadto podaje sie do publicznej wiadomosci w miejscu ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, w sposob przyjety na danym obszarze. Moze to byc np. umieszczenie ogloszenia w budynku urzedu miejskiego czy w lokalnym, poczytnym na danym obszarze pismie.

Sad moze jednak odstapic od umieszczenia ogloszenia w pismie w przypadkach, gdy wartosc spadku jest nieznaczna.

Ogloszenie powinno zawierac:


1) imie, nazwisko, zawod oraz ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy,

2) date smierci spadkodawcy,

3) wskazanie majatku pozostalego po spadkodawcy,

4) wezwanie, aby spadkobiercy w ciagu szesciu miesiecy od dnia wskazanego w ogloszeniu zglosili i udowodnili nabycie spadku, gdyz w przeciwnym razie moga byc pominieci w postanowieniu o stwierdzenie nabycia spadku (art. 673 k.p.c.).



Jezeli w tym terminie osoby zglosza sie jako spadkobiercy, sad wyznaczy rozprawe w celu rozpoznania ich zadan. Natomiast jezeli w ciagu szesciu miesiecy od dnia ogloszenia o wezwaniu spadkobiercow nikt nie zglosi sie jako spadkobierca albo zglosiwszy sie nie udowodni na rozprawie nabycia spadku, sad wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku przez spadkobiercow, ktorych prawa zostaly wykazane, a w razie ich braku - przez Skarb Panstwa jako spadkobierce ustawowego.

W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sad wymienia spadkodawce oraz wszystkich spadkobiercow, ktorym spadek przypadl, jak rowniez wysokosc ich udzialow. Gdy w sklad spadku wchodzi gospodarstwo rolne, podlegajace dziedziczeniu z ustawy, sad wymieni w tresci tego postanowienia ponadto spadkobiercow dziedziczacych to gospodarstwo oraz ich udzialy w nim (art. 677 § 1 i § 2 k.p.c.).

Od postanowienia stwierdzajacego nabycie spadku przysluguje apelacja. Chcac zaskarzyc takie postanowienie apelacja, nalezy w pierwszej kolejnosci zlozyc wniosek o sporzadzenie uzasadnienia postanowienia. Wniosek taki nalezy zlozyc w ciagu siedmiu dni od daty ogloszenia postanowienia. Apelacje wnosi sie do sadu, ktory wydal zaskarzone postanowienie w terminie dwutygodniowym od doreczenia stronie skarzacej postanowienia z uzasadnieniem.

Jezeli strona nie zazadala uzasadnienia postanowienia w terminie siedmiu dni od daty jego ogloszenia, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w ktorym uplynal termin do zadania uzasadnienia. W takim przypadku wiec mozna postanowienie zaskarzyc apelacja w ciagu trzech tygodni od dnia ogloszenia postanowienia.

Jednak - zgodnie z art. 519 k.p.c. - dla uczestnika, ktory zrzekl sie doreczenia, termin do wniesienia srodka odwolawczego biegnie od ogloszenia postanowienia. Oznacza to, ze gdy uczestnik postepowania po ogloszeniu przez sad postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oswiadczy, ze zrzeka sie jego doreczenia, termin dla tego uczestnika do zlozenia apelacji wynosi dwa tygodnie od dnia ogloszenia postanowienia.

Apelacje wniesiona po uplywie przepisanego terminu sad odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Tak samo sad postapi z apelacja z innych przyczyn niedopuszczalna oraz z apelacja, ktorej brakow strona nie uzupelnila w wyznaczonym terminie.

Jezeli postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie zostanie zaskarzone apelacja, to uprawomocni sie. Po uprawomocnieniu sie postanowienie stanie sie skuteczne.

Kazdy zainteresowany moze zlozyc wniosek o wszczecie postepowania o uchylenie lub zmiane stwierdzenia nabycia spadku, jesli posiada dowody, ze osoba, ktora uzyskala stwierdzenie nabycia spadku nie jest spadkobierca lub ze jej udzial w spadku jest inny niz stwierdzony. Jednakze ten, kto byl uczestnikiem postepowania o stwierdzenie nabycia spadku, moze tylko wowczas zadac zmiany postanowienia stwierdzajacego nabycie spadku, gdy zadanie opiera na podstawie, ktorej nie mogl powolac w tym postepowaniu, a wniosek o zmiane sklada przed uplywem roku od dnia, w ktorym uzyskal te moznosc (art. 679 § 1 k.p.c.).

W razie przeprowadzenia dowodu, ze spadek w calosci lub w czesci nabyla inna osoba niz wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sad spadku, zmieniajac to postanowienie, orzeknie nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 679 § 3 k.p.c.).

Od postanowienia sadu drugiej instancji (Sadu Wojewodzkiego) rozstrzygajacego apelacje w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku przysluguje kasacja do Sadu Najwyzszego.

W terminie tygodniowym od ogloszenia postanowienia nalezy zazadac doreczenia postanowienia z uzasadnieniem (art. 386 § 3 k.p.c.).

Kasacje wnosi sie do sadu, ktory wydal zaskarzone postanowienie w terminie miesiecznym od dnia doreczenia orzeczenia stronie skarzacej (art. 3934 k.p.c.).

Kasacja powinna byc wniesiona przez pelnomocnika bedacego adwokatem lub radca prawnym (art. 3932 § 1 k.p.c.).

Istnieje wiec przymus adwokacki lub radcowski przy sporzadzeniu kasacji.

Osobiscie moze wniesc kasacje tylko strona, ktora jest adwokatem, sedzia, prokuratorem, radca prawnym lub notariuszem oraz profesorem lub doktorem habilitowanym nauk prawnych polskich szkol wyzszych (art. 3932 § 2 k.p.c.).

Od postanowienia sadu drugiej instancji orzekajacego co do istoty sprawy nie przysluguje kasacja, jezeli przepisy ksiegi drugiej czesci pierwszej przewiduja mozliwosc zmiany lub uchylenia prawomocnego postanowienia (art. 5191 § 1 k.p.c.). Sad Najwyzszy w postanowieniach z dnia 29 pazdziernika 1996 r. (III CKN 8/96, OSN 1997 nr 3, poz. 30) i z dnia 8 kwietnia 1997 r. (I CZ 18/97, OSN 1997 nr 10, poz. 146) podal, ze od postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku kasacja nie przysluguje tylko wowczas, gdy opiera sie wylacznie na podstawach, ktorych uwzglednienie umozliwia zmiane lub uchylenie tego postanowienia przy zastosowaniu art. 678, 679 lub 690 § 2 k.p.c.

Od apelacji oraz kasacji pobiera sie taki sam wpis, jak od wniosku o wszczecie postepowania (§ 20 ust. 1 rozporzadzenia Ministra Sprawiedliwosci z dnia 17 grudnia 1990 r. w sprawie okreslenia wpisow w sprawach cywilnych - Dz.U. Nr 154, poz. 753, z 1997 r. Nr 141, poz. 948).

Wymaganie oznaczenia wartosci przedmiotu zaskarzenia w skardze kasacyjnej (art. 3933 k.p.c. w zw. z z art. 13 § 2 k.p.c.) nie ma zastosowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku (postanowienie Sadu Najwyzszego z dnia 26 maja 1998 r. - III CZP 68/98, OSN z 1999 r. z. 2, poz. 26).


Rozdzial IX

SPADKI ZAGRANICZNE

1. Wlasciwosc sadow polskich

Spadek otwiera sie z chwila smierci spadkodawcy (art. 924 k.c.).

Smierc obywatela polskiego, majacego miejsce zamieszkania za granica, moze jednak nastapic w Polsce, albo tez za granica. W takim przypadku nalezy rozwazyc, czy w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku istnieje tzw. jurysdykcja krajowa. Pojecie to oznacza wlasciwosc polskich sadow do rozpoznania sprawy. Konsekwencja posiadania jurysdykcji krajowej jest stosowanie przez polskie sady polskiego prawa procesowego, a wiec obowiazujacego u nas kodeksu postepowania cywilnego.

Normy jurysdykcyjne zawarte sa w czesci III kodeksu postepowania cywilnego (art. 1096-1153 k.p.c.). Nie stosuje sie ich jedynie wowczas, jezeli umowa miedzynarodowa, w ktorej Rzeczpospolita Polska jest strona, stanowi inaczej (art. 1096 k.p.c.).



Przyklady:

I. Jozef K. , obywatel polski, ostatnio zamieszkaly w Republice Federalnej Niemiec, zmarl w Polsce. Pozostawil spadkobierce ustawowego - syna - zamieszkalego w Polsce.
II. Karol W., obywatel polski, ostatnio zamieszkaly w stanie Michigan, zmarl w Polsce, pozostawiajac spadkobierce ustawowego - wnuka - zamieszkalego w Polsce.



W sprawach o stwierdzenie nabycia spadku po wyzej wymienionych spadkodawcach nalezy na wstepie wyjasnic, czy istnieje jurysdykcja krajowa. W tym celu ustalamy, czy istnieja miedzy Polska a Republika Federalna Niemiec i Stanami Zjednoczonymi Ameryki umowy regulujace kwestie jurysdykcji w tego rodzaju sprawach.

Polska jednak nie zawarla z tymi panstwami umow miedzynarodowych o obrocie prawnym. Jurysdykcja krajowa jest wylaczna, jezeli smierc obywatela polskiego nastapila w Polsce (art. 1108 § 2 k.p.c.). Mamy kilka rodzajow jurysdykcji krajowej, ale zasadniczymi sa jurysdykcja przemienna (fakultatywna) i jurysdykcja wylaczna.

Jurysdykcja przemienna (fakultatywna) oznacza, ze okreslone rodzaje spraw moze rozpoznac badz to sad polski, badz to sad panstwa obcego. Natomiast jurysdykcja wylaczna oznacza, ze w okreslonych rodzajach spraw moze rozpoznac sprawe i wydac orzeczenie tylko sad polski. W przypadku wydania orzeczenia przez sad panstwa obcego nie zostanie ono uznane przez sad polski za skuteczne na obszarze Polski (art. 1145 § 1 k.p.c.). W podanych przykladach wylacznie wlasciwym do rozpoznania sprawy (jurysdykcja wylaczna) jest sad polski. W razie wydania postanowien o stwierdzeniu nabycia spadku przez sad niemiecki (pkt I) lub Sad Stanu Michigan (pkt II) nie zostana one uznane za skuteczne na obszarze Polski (art. 1146 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Orzeczenie podlega uznaniu na obszarze Polski za skuteczne pod warunkiem wzajemnosci, jezeli miedzy innymi sprawa nie nalezy, wedlug polskiego prawa lub umowy miedzynarodowej, do wylacznej jurysdykcji sadow polskich lub sadow panstwa trzeciego (art. 146 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Sad Najwyzszy w postanowieniu z dnia 6 maja 1997 r. (I CKU 56/57, Prok. i Pr. z 1997 r., z. 10, poz. 42) wyrazil poglad, ze zgodnie z przepisem art. 1146 § 1 pkt 2 k.p.c. konieczna przeslanka uznania skutecznosci orzeczenia sadu zagranicznego jest brak wylacznej jurysdykcji sadow polskich. Bedace przedmiotem wniosku orzeczenie Sadu Stanu Michigan dotyczy sprawy spadkowej. Stosownie do przepisu art. 1108 k.p.c. w sprawie spadkowej jurysdykcja krajowa jest wylaczna, jezeli smierc obywatela polskiego nastapila w Polsce. Spadkodawca Karol W. (pkt II) zmarl w Warszawie, mial obywatelstwo polskie, a zatem Sad Stanu Michigan orzekl w sprawie, w ktorej zachodzi wylaczna jurysdykcja sadow polskich. Wniosek o uznanie tego orzeczenia na obszarze Polski podlega oddaleniu.

Oddalenie wniosku o uznanie za skuteczny na obszarze Polski orzeczenia Sadu Stanu Michigan oznacza, ze spadkobierca ponownie musi zlozyc wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, ale juz przed sadem polskim.

Calkowicie identyczna sytuacja zaistnieje w przypadku wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarlym w Polsce obywatelu polskim, majacym ostatnie miejsce zamieszkania w RFN (pkt I). W przypadku wydania prawomocnych postanowien o stwierdzenie nabycia spadku przez polskie sady oraz istnienia koniecznosci ich realizacji za granica, bezwzglednie nalezy wystapic z wnioskami o uznanie tych postanowien za skuteczne na terenie pastw obcych (w przykladach: pkt I - do wlasciwego sadu niemieckiego, pkt II - do sadu amerykanskiego).

Do jurysdykcji krajowej naleza sprawy spadkowe, jezeli spadkodawca w chwili smierci:


- mial obywatelstwo polskie lub

- nie posiadajac zadnego obywatelstwa zamieszkal w Polsce (art. 1108 § 1 k.p.c.).

Ta jurysdykcja krajowa nalezy do przemiennej (fakultatywnej), co oznacza, ze w tych przypadkach wniosek o stwierdzenie nabycia spadku moze rozpoznac albo sad polski, albo sad panstwa obcego.



 

Przyklady:

I. Jozef K., obywatel polski, zamieszkaly ostatnio w Berlinie, tam tez zmarl. Pozostawil jako spadkobiercow ustawowych: syna zamieszkalego w Berlinie i corke zamieszkala w Poznaniu. Corka chce zlozyc wniosek o stwierdzenie nabycia spadku.
II. Karol W, obywatel Polski, ostatnio zamieszkaly w stanie Michigan, gdzie zmarl. Pozostawil jako spadkobierce ustawowego syna zamieszkalego w USA.




W obu przypadkach mozna zlozyc wnioski o stwierdzenie nabycia spadku do sadow polskich albo sadow panstw obcych (pkt I - sadu niemieckiego, pkt II - sadu amerykanskiego). Wybor nalezy do wnioskodawcy, a wiec do skladajacego wniosek o stwierdzenie nabycia spadku.

W przypadku jednak realizacji praw spadkowych na terenie Polski w oparciu o postanowienia panstw obcych, musza one byc uznane przez wlasciwy polski sad okregowy postanowieniem za skuteczne na obszarze Polski (art. 1145 § 1 k.p.c.). W razie realizacji prawomocnych polskich postanowien o stwierdzeniu nabycia spadku na obszarze pastw obcych, musza one byc uznane za skuteczne na ich obszarze przez sady tych panstw.

Po zmarlym obywatelu polskim w Berlinie, majacym tam ostatnie miejsce zamieszkania, chce wniesc sprawe o stwierdzenie nabycia spadku jego corka, zamieszkala w Polsce. We wniosku powinna podac wlasciwy sad niemiecki, a wykaz sadow niemieckich i ich dokladne adresy uzyska do wgladu w sekretariacie kazdego prezesa sadu rejonowego lub sadu okregowego.

Wniosek powinien byc sporzadzony w jezyku niemieckim wzglednie polskim wraz z tlumaczeniem na jezyk niemiecki przez tlumacza przysieglego. Tresc wniosku powinna miec brzmienie podane w rozdziale VIII pkt 2 poradnika. Do wniosku powinny byc tez dolaczone:


- odpisy wniosku dla uczestnikow postepowania,

- uwierzytelnione odpisy aktow stanu cywilnego wraz z przekladem na jezyk niemiecki.

Odpisy aktow stanu cywilnego, zawierajace podpis kierownika USC i pieczec tego urzedu legalizowane sa bezposrednio przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Na tlumaczeniu dokumentow autentycznosc podpisu tlumacza przysieglego i jego pieczeci uwierzytelnia tez MSZ. Sad niemiecki moze ewentualnie zazadac innych dokumentow, ktore na wniosek osoby zainteresowanej uwierzytelniane sa w nastepujacy sposob:


- na dokumencie sadowym autentycznosc podpisu sedziego lub sekretarza sadowego oraz autentycznosc pieczeci urzedowej sadu uwierzytelnia prezes wlasciwego sadu okregowego lub upowazniony przez niego sedzia,

- na dokumencie notarialnym autentycznosc podpisu notariusza uwierzytelnia prezes wlasciwego sadu okregowego lub upowazniony przez niego sedzia (§ 12 ust. 1 pkt 1 i 2 zarzadzenia Ministra Sprawiedliwosci z dnia 25 maja 1970 r. - Instrukcja o obrocie prawnym z zagranica w sprawach cywilnych i karnych - Dz.Urz. Min.Sprawiedl. z 1970 r. Nr 4, poz. 14 z pozn.zm.).



We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku mozna umiescic wniosek o zwolnienie od kosztow sadowych (art. 12 ukladu miedzy Rzadem Rzeczypospolitej Polskiej a Rzadem Republiki Federalnej Niemiec o dalszym ulatwieniu obrotu prawnego na podstawie Konwencji Haskiej z dnia 1 marca 1954 r. dotyczacej procedury cywilnej sporzadzony w Warszawie dnia 14 grudnia 1992 r. - Dz.U. z 1994 r. Nr 30, poz. 110 i 111).

Do wniosku o zwolnienie od kosztow sadowych musi byc dolaczone "oswiadczenie o niezamoznosci" (art. 12 cytowanego ukladu oraz art. 21-23 Konwencji, dotyczacej procedury cywilnej, podpisanej w Hadze dnia 1 marca 1954 r. - Dz.U. z 1963 r. Nr 17, poz. 90 i 91).

W stosunku do spadku otwartego za granica, podlegajacego jurysdykcji sadu polskiego, sad moze wydac postanowienie o stwierdzenie nabycia spadku na wniosek polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzedu konsularnego (art. 1109 k.p.c.). Urzad zagraniczny RP moze tez wystapic do sadu polskiego o sporzadzenie pelnomocnictwa spadkobiercow do wydobycia spadku otwartego za granica (§ 104 ust. 1 powolanej juz Instrukcji). Nadeslany przez urzad zagraniczny RP formularz pelnomocnictwa w dwoch jezykach nalezy wypelnic w czesci sporzadzonej w jezyku polskim (tekst w jezyku obcym wypelnia urzad konsularny - § 114 wspomnianej Instrukcji). Pelnomocnictwo dla kazdorazowego konsula powinno byc podpisane przez spadkobiercow w obecnosci sedziego lub przed notariuszem (§ 113 cytowanej Instrukcji).

W szczegolnych wypadkach urzad zagraniczny RP moze, zgodnie z wymaganiami niektorych sadow amerykanskich, zadac, aby pelnomocnictwo dla konsula polskiego do realizacji spadku bylo podpisane przez spadkobiercow osobiscie przed konsulem USA w Polsce (§ 119 ust. 1 wspomnianej Instrukcji). Jezeli stawiennictwo osobiste spadkobiercy przed konsulem USA w Polsce nie bedzie mozliwe z powodu ulomnosci, choroby lub innej stalej przeszkody, to wowczas sad na wniosek tego spadkobiercy, ewentualnie przyjety do protokolu sadowego, ustanowi dla niego kuratora do podpisania pelnomocnictwa w jego imieniu.

Brak jest tez umowy miedzynarodowej o obrocie prawnym w sprawach cywilnych pomiedzy Polska a Kanada. Niektore umowy miedzynarodowe zawarte przez Polske nie zawieraja uregulowan w zakresie jurysdykcji. Dla przykladu:


- z Republika Francuska z dnia 5 kwietnia 1967 r. (Dz.U. z 1969 r. Nr 5, poz. 33 i 34),

- z Republika Grecka z dnia 24 pazdziernika 1979 r. (Dz.U. z 1982 r. Nr 4, poz. 24 i 25),

- z Republika Iraku z dnia 29 pazdziernika 1988 r. (Dz.U. z 1989 r. Nr 70, poz. 418 i 419).

Uregulowania w zakresie jurysdykcji zawieraja umowy miedzynarodowe zawarte przez Polske, miedzy innymi z:


- Republika Litewska z dnia 26 stycznia 1993 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 35, poz. 131 i 131, art. 43),

- Republika Bialorus z dnia 26 pazdziernika 1994 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 128, poz. 619 i 620, art. 43),

- Ukraina z dnia 24 maja 1993 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 96, poz. 465 i 466, art. 37),

- Wegrami z dnia 6 marca 1959 r. (Dz.U. z 1960 r. Nr 8, poz. 54 i 55, art. 50),

- Austria z dnia 11 grudnia 1963 r. (Dz.U. z 1974 r. Nr 6, poz. 33 i 35, art. 41).



 

2. Spadki po cudzoziemcach


Czesto obywatele polscy skladaja wnioski o stwierdzenie nabycia spadku po cudzoziemcach.



Przyklady:

I.
Karol C. wyjechal kilka lat temu z Polski do Republiki Federalnej Niemiec, uzyskujac tam obywatelstwo niemieckie. Zmarl w RFN, majac tam ostatnie miejsce zamieszkania. Pozostawil jako spadkobiercow ustawowych dwoch braci, majacych obywatelstwo polskie i zamieszkalych w Polsce.

II. Feliks W., majacy obywatelstwo amerykanskie, zmarl w USA, pozostawiajac jako spadkobierce ustawowego brata zamieszkalego w Polsce.

W obu przypadkach nie przysluguje sadom polskim jurysdykcja w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku. Wynika to - jak podkreslil Sad Najwyzszy w uzasadnieniu uchwaly z dnia 19 pazdziernika 1977 r. (III CZP 76/77, OSNC 1978, nr 8, poz. 129) - z art. 1108 § 1 k.p.c., zgodnie z ktorym sprawy spadkowe po obywatelach obcych nie naleza do jurysdykcji krajowej.

Taki tez poglad zostal wyrazony w jednolitych orzeczeniach Sadu Najwyzszego z dnia 25 maja 1971 r. (III CRN 371/70, OSN 1972, z. 4, poz. 74) i z dnia 4 wrzesnia 1969 r. (III CRN 185/69, OSP 1970, z. 5, poz. 101). W obu wiec przykladach spadkobiercy musza wniesc wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do sadow panstw obcych (w przykladach: I - do sadu niemieckiego, II - do sadu amerykanskiego).

W razie wniesienia wniosku do sadu polskiego musi on taki wniosek odrzucic (art. 1099 k.p.c.). Od tej zasady sa pewne wyjatki.



Przyklady:

I.
 Jozef H., obywatel brytyjski, zmarl w Wielkiej Brytanii. Pozostawil testament, zgodnie z ktorym gospodarstwo rolne polozone w Polsce ma dziedziczyc brat zamieszkaly w Polsce.
II. Wera K., obywatelka RFN, zmarla w RFN, pozostawila jako spadkobierce ustawowego syna zamieszkalego w Polsce. W sklad spadku wchodzi wlasnosciowe prawo do lokalu w spoldzielni mieszkaniowej na terenie Polski.

Wnioski w zakresie stwierdzenia nabycia spadku odnosnie gospodarstwa rolnego oraz wlasnosciowego prawa do lokalu w spoldzielni mieszkaniowej nalezy zlozyc do sadow polskich. Do wylacznej bowiem jurysdykcji krajowej naleza sprawy o prawo rzeczowe i o posiadanie nieruchomosci polozonej w Polsce (art. 1102 § 1 k.p.c.). Sad Najwyzszy wyrazil poglad, ze:


- postepowanie spadkowe po cudzoziemcu w zakresie dotyczacym nalezacego do spadku wlasnosciowego prawa do lokalu w spoldzielni mieszkaniowej na terenie Polski podlega, zgodnie z art. 1102 § 1 k.p.c., wylacznej jurysdykcji krajowej sadow polskich (orzeczenie SN z dnia 13 pazdziernika 1986 r. I CR 272/86,OSNC 1987, nr 12, poz. 213),

- zasada, w mysl ktorej wymienienie spadkobiercow dziedziczacych caly spadek wedlug zasad ogolnych i spadkobiercow dziedziczacych gospodarstwo rolne powinno byc zawarte w jednym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 1066 k.c. i art. 677 k.p.c.) nie ma zastosowania w sytuacji, gdy jurysdykcja sadu polskiego obejmuje jedynie czesc majatku spadkowego po cudzoziemcu zmarlym za granica, a mianowicie polozone w Polsce gospodarstwo rolne. W takiej sytuacji sad ogranicza rozstrzygniecie w przedmiocie nabycia spadku do tej czesci majatku spadkowego (uchwala SN z dnia 2 kwietnia 1982 r., III CZP 8/82, OSNC 1982 r., z. 10, poz. 142).

Taki tez poglad wyrazil Sad Najwyzszy w poprzednich orzeczeniach z dnia 28 maja 1969 r. (III CZP 23/69, OSNCP 1970, z. 1, poz. 3) i z dnia 8 marca 1970 r. (I CR 3/70, PiP 1971, nr 12, s. 1087).



Przyklad:

Karol C., obywatel USA, na stale zamieszkaly w Polsce, zmarl tez w Polsce. Pozostawil jako spadkobierce ustawowego corke, obywatelke USA, tam tez zamieszkala. Wniosla ona wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, ale sad amerykanski odmowil prowadzenia sprawy z powodu braku ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy na terenie USA. Wniosla wiec sprawe do sadu polskiego. W sklad spadku wchodza ruchomosci znajdujace sie w Polsce.


Sad Najwyzszy w uchwalach z dnia 31 maja 1975 r. (III CZP 78/75, OSNC 976, nr 2, poz. 33) i z dnia 19 pazdziernika 1977 r. (III CZP 76/77, OSNC 1978, z. 8, poz. 129) wyrazil poglad, ze jezeli w sklad spadku wchodza znajdujace sie w Polsce ruchomosci, a spadkobierca nie moze uzyskac stwierdzenia swoich praw do spadku przez sad ojczysty spadkodawcy, w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku istnieje w tym zakresie jurysdykcja sadu polskiego - niezaleznie od tego, czy spadkobierca jest obywatelem polskim, czy cudzoziemcem.

Osoba, ktora wskutek zwyklej pomylki zostala pominieta jako spadkobierca ustawowy w postepowaniu spadkowym - jak to podal Sad Najwyzszy w wyroku z dnia 17 marca 1967 r. (I CR 370/66, OSNC 1967, z. 12, poz. 222) - przeprowadzonym przez sad zagraniczny , moze przed sadem krajowym dochodzic roszczenia z tytulu nieslusznego wzbogacenia przeciwko wspolspadkobiercom, jezeli ci w drodze dokonanego podzialu spadku przejeli rowniez czesc majatku nalezna tej osobie. Sprawa ta nie jest juz sprawa spadkowa, a jedynie sprawa, w ktorej pominiety spadkobierca dochodzi roszczenia z tytulu nieslusznego wzbogacenia od pozostalych wspolspadkobiercow, ktorzy otrzymali czesc spadku nalezna stronie wnoszacej sprawe.

 

3. Uprawnienia placowek dyplomatycznych i urzedow konsularnych


Na terenie niemal kazdego obcego panstwa umieszczone sa placowki dyplomatyczne i urzedy konsularne. Urzednicy konsularni sa uprawnieni do udzielania pomocy obywatelom polskim w zalatwianiu, miedzy innymi spraw spadkowych przed organami panstwa obcego. Obowiazani sa oni, z zastrzezeniem przestrzegania praktyki i przepisow postepowania obowiazujacych w panstwie obcym, do podejmowania czynnosci w celu zapewnienia odpowiedniego zastepstwa obywateli polskich przed sadami panstwa obcego oraz srodkow tymczasowych, zmierzajacych do ochrony praw i interesow tych obywateli, gdy osoby te z powodu nieobecnosci lub z jakiejkolwiek innej przyczyny nie sa w stanie podjac w odpowiednim czasie ochrony swych praw i interesow.

Uprawnienia te jednak wygasaja z momentem, w ktorym obywatel polski bedzie obecny lub bedzie reprezentowany przez pelnomocnika. Urzednicy konsularni maja prawo tlumaczyc i legalizowac wszelkie dokumenty wydawane przez organy lub urzednikow panstwa polskiego lub panstwa obcego. Te uprawnienia urzedow konsularnych wynikaja z zawartych przez Polske konwencji konsularnych z panstwami obcymi. Aktualne wykazy polskich placowek dyplomatycznych i urzedow konsularnych mozna uzyskac do wgladu w polskich placowkach dyplomatycznych i urzedach konsularnych, Ministerstwie Spraw Zagranicznych oraz w kazdym sekretariacie prezesa sadu rejonowego, okregowego i apelacyjnego.

Kazdy obywatel polski moze zwrocic sie do wlasciwej polskiej placowki dyplomatycznej lub urzedu konsularnego z prosba o udzielenie pomocy w zalatwieniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku z jednoczesnym przyjeciem pelnomocnictwa do dzialania w jego imieniu. Zwracajac sie z taka prosba moze powolac sie na odpowiednia konwencje konsularna [wzor nr 7] albo - co bedzie najczesciej - bez jej powolania [wzor nr 8].


Rozdzial X

UZNANIE ORZECZEN

1. Sadow zagranicznych

Skutecznosc na obszarze Polski orzeczen sadow zagranicznych stwierdzajacych nabycie spadku zalezy od uznania ich przez sad polski. Wniosek o uznanie orzeczenia sadu zagranicznego nalezy zlozyc w sadzie okregowym, ktory bylby miejscowo wlasciwy do rozpoznania sprawy lub w ktorego okregu znajduje sie miejscowo wlasciwy sad rejonowy, a w braku tej podstawy - sad wlasciwy dla miasta st. Warszawy (art. 1148 § 1 k.p.c.). Pojecie sadu spadku zostalo okreslone w rozdziale VIII pkt 1 poradnika.

Z wnioskiem o uznanie orzeczenia sadu zagranicznego moze wystapic kazdy, kto ma w tym interes prawny (art. 1147 § 1 k.p.c.). Legitymowana jest zatem osoba, ktora powoluje sie na skutki zagranicznego orzeczenia. Niewatpliwie legitymowanie do wystapienia z takim wnioskiem - bez wykazywania interesu prawnego - sa uczestnicy postepowania spadkowego, w czasie ktorego wydano orzeczenie zagraniczne. Zawsze musza oni byc uczestnikami postepowania, niezaleznie czy zamieszkuja w Polsce, czy tez za granica. Wniosek powinien wymieniac imie i nazwisko wnioskodawcy, jego adres zamieszkania, imiona i nazwiska uczestnikow postepowania oraz ich adresy zamieszkania, oznaczenie sadu, do ktorego jest skierowane, oznaczenie rodzaju pisma, dokladne okreslenie zadania i przytoczenie okolicznosci faktycznych uzasadniajacych zadanie, podpis wnioskodawcy lub jego pelnomocnika (art. 13 § 2 k.p.c., art. 126 § 1 k.p.c. i art. 187 § 1 k.p.c.). Do wniosku nalezy dolaczyc:


a) urzedowy odpis wyroku,

b) uwierzytelniony przeklad tegoz wyroku na jezyk polski,

c) stwierdzenie, ze orzeczenie jest prawomocne (art. 1147 § 2 k.p.c.),

d) odpisy wniosku w takiej ilosci, ilu jest uczestnikow postepowania oraz jeden dodatkowy dla prokuratora [wzor nr 9].

Niedolaczenie do wniosku dokumentu stwierdzajacego jego prawomocnosc, co jest w swietle art. 1146 § 1 pkt 1 k.p.c. przeslanka merytoryczna jego uznania, stanowi brak formalny wniosku, uzasadniajacy w konsekwencji jego zwrot na podstawie art. 130 § 1 i § 2 k.p.c. w zwiazku z art. 13 § 2 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 6 czerwca 1977 r., II CZ 45/77, OSNCP 1978, nr 3, poz. 51).

Od wniosku pobiera sie wpis tymczasowy w granicach od 60 do 200 zl (§ 5 pkt 1 rozporzadzenia Ministra Sprawiedliwosci z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie okreslenia wysokosci wpisow w sprawach cywilnych - Dz.U. Nr 154, poz. 753 z pozn.zm.). O uznaniu orzeka sad okregowy w skladzie trzech sedziow zawodowych po przeprowadzeniu rozprawy z udzialem prokuratora (art. 1148 k.p.c.). Orzeczenie podlega uznaniu pod warunkiem wzajemnosci w przypadku zaistnienia przeslanek z art.1146 k.p.c., a wiec jezeli:


1) orzeczenie jest prawomocne w panstwie, w ktorym zostalo wydane,

2) sprawa nie nalezy, wedlug polskiego prawa lub umowy miedzynarodowej do wylacznej jurysdykcji sadow polskich lub sadow panstwa trzeciego,

3) strona nie byla pozbawiona moznosci obrony, a w razie nie posiadania zdolnosci procesowej - nalezytego przedstawicielstwa,

4) sprawa nie zostala juz prawomocnie osadzona przed sadem polskim albo nie wszczeto jej przed sadem polskim powolanym do jej rozstrzygniecia, zanim orzeczenie sadu zagranicznego stalo sie prawomocne,

5) orzeczenie nie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami porzadku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej,

6) przy wydaniu orzeczenia w sprawie, w ktorej nalezalo zastosowac prawo polskie, prawo to zostalo zastosowane, chyba ze zastosowane w sprawie obce prawo nie rozni sie w sposob istotny od prawa polskiego.

W sprawach spadkowych, gdy orzeczenie sadu panstwa obcego stwierdza - zgodnie z przepisami tego panstwa o wlasciwosci jego sadow i zgodnie z prawem tego panstwa - nabycie przez osobe mieszkajaca w Polsce mienia spadkowego, ktore w chwili smierci spadkodawcy znajdowalo sie na obszarze tego panstwa obcego, nie wymaga sie jednak spelnienia warunkow przewidzianych w pkt 4 i 6 oraz warunku wzajemnosci (art. 1146 § 2 k.p.c.). Przestrzeganie warunku wzajemnosci nie jest tez wymagane w sprawach nalezacych wedlug prawa polskiego do wylacznej jurysdykcji panstwa, skad pochodzi orzeczenie (art. 1146 § 3 k.p.c.).

W razie braku ktorejkolwiek z wyzej wymienionych przeslanek sad okregowy postanowieniem odmawia uznania orzeczenia sadu zagranicznego. Sad Najwyzszy w uchwale z dnia 13 pazdziernika 1986 r. (I CR 272/86, OSNCP 987, nr 12, poz. 213) wyrazil poglad, ze orzeczenie sadu panstwa obcego stwierdzajacego nabycie spadku, w sklad ktorego wchodzi spoldzielcze prawo do lokalu polozonego w Polsce, nie podlega w tym zakresie uznaniu z braku przeslanek z art. 1146 § 1 pkt 2 k.p.c.).

W postanowieniu uznajacym orzeczenie sadu zagranicznego albo odmawiajacym jego uznania, sad okregowy ustala sume wpisu ostatecznego, majac na wzgledzie stan majatkowy strony obciazonej kosztami, rodzaj sprawy, stopien jej zawilosci, wartosc majatku (art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sadowych w sprawach cywilnych - Dz.U. Nr24, poz. 10 z pozn.zm.). Jezeli wpis ostateczny jest wyzszy od wpisu tymczasowego (przewaznie jest znacznie wyzszy), sad orzeka o obowiazku uiszczenia roznicy, a jesli jest nizszy, roznice z urzedu zwraca sie stronie (art. 33 cytowanej ustawy). Od postanowienia sadu przysluguje apelacja, a od prawomocnego postanowienia - skarga o wznowienie postepowania (art. 1148 § 2 k.p.c.). Natomiast od postanowienia sadu apelacyjnego przysluguje kasacja do Sadu Najwyzszego. Od apelacji i kasacji uiszcza sie juz wpis koncowy.

 

2. Sadow polskich za granica


W przypadku realizacji praw spadkowych za granica w oparciu o prawomocne polskie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, musi ono byc uznane przez sad panstwa obcego za skuteczne na jego obszarze. Przeslanki uznania sa wymienione w umowach miedzynarodowych o obrocie prawnym, dla przykladu: z Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna z dnia 9 listopada 1976 r. (Dz.U. z 1982 r. Nr 10, poz. 73 i 74, art. 29 umowy), z Republika Austrii z dnia 11 grudnia 1963 r. (Dz.U. z 1974 r. Nr 6, poz. 33 i 35, art. 48 umowy) z Republika Finlandii z dnia 27 maja 1980 r. (Dz.U. z 1981 r. Nr 27, poz. 140 i 141, art. 24 umowy), z Republika Francuska z dnia 5 kwietnia 1967 r. (Dz.U. z 1969 r. Nr 5, poz. 33 i 34, art. 25), z Republika Grecka z dnia 24 pazdziernika 1979 r. (Dz.U. z 1982 r. Nr 4, poz. 24 i 25, art. 23).

Przeslanki uznania sa identyczne jak w polskim postepowaniu cywilnym przy uznawaniu orzeczen sadow zagranicznych. Dla przykladu we Wloszech:


- wyrok zostal wydany przez sad wlasciwy,

- wyrok jest prawomocny zgodnie z prawem strony, na ktorej terytorium zostal wydany,

- wyrok nie jest sprzeczny z innym wyrokiem wydanym miedzy tymi samymi stronami i dotyczacym tego samego przedmiotu przez sad strony, na ktorej terytorium zada sie uznania,

- przed sadem strony, na ktorej terytorium zada sie uznania, nie toczy sie sprawa o to samo wczesniej wszczeta,

- wyrok nie jest sprzeczny z porzadkiem publicznym tej strony, na ktorej terytorium wnosi sie o uznanie (art. 16 umowy miedzy Polska a Republika Wloska z dnia 28 kwietnia 1989 r. o pomocy sadowej oraz o uznaniu i wykonywaniu wyrokow w sprawach cywilnych - Dz.U. z 1992 r. Nr 23, poz. 97 i 98), ktora weszla w zycie z dniem 1 marca 1992 r.

Do wniosku nalezy dolaczyc identyczne dokumenty jak w postepowaniu cywilnym przy uznaniu wyroku sadu zagranicznego, za wyjatkiem odpisu wniosku przeznaczonego u nas dla prokuratora (art. 18 wspomnianej umowy). Wnioski te mozna skladac za posrednictwem placowek dyplomatycznych i urzedow konsularnych.


 

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.