Rozdzial I

Pracownicy

MARIA BRZEZINSKA, GLOWNY SPECJALISTA I ANDRZEJ RADZISLAW, SPECJALISTA Z DEPARTAMENTU UBEZPIECZEN I SKLADEK W CENTRALI ZUS

Dla systemu ubezpieczen spolecznych pracownik to nie tylko ten, kto podpisal umowe o prace, spoldzielcza umowe o prace, zostal powolany, mianowany czy wybrany. Jest nim takze osoba, ktora z wlasnym pracodawca zawarla umowe:

  • zlecenia lub inna o swiadczenie uslug, do ktorej - zgodnie z art. 750 kodeksu cywilnego - stosuje sie przepisy o zleceniu (te ostatnie nazwijmy umowami zleceniopodobnymi; nalezy do nich m.in. kontrakt menedzerski o charakterze zlecenia),
  • agencyjna,
  • o dzielo.

Pracownikiem jest rowniez ten, kto wprawdzie wskazanych umow cywilnoprawnych nie podpisal z macierzystym zakladem, ale w ich ramach swiadczy prace na jego rzecz.

Przyklad:

Bank A podpisal z firma informatyczna B umowe w zakresie komputeryzacji. Przy wykonywaniu projektu na rzecz banku firma informatyczna zatrudnia na podstawie umowy o dzielo pracownika banku. Wynagrodzenie w wysokosci 100 zl za godzine wyplaca mu bank. Wydawac by sie moglo, ze ta umowa o dzielo, zawarta przeciez z obcym podmiotem, jest wolna od skladek na ubezpieczenia. W rzeczywistosci w jej ramach ekspert swiadczy rowniez prace na rzecz macierzystego pracodawcy (banku). Firma informatyczna powinna go zatem zglosic do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego z kodem 01 10 x x i od przychodu z umowy o dzielo naliczyc skladki na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne.

Od przedstawionej zasady jest jeden wyjatek, dotyczacy emeryta lub rencisty zatrudnionego na etacie, u ktorego pracodawca zamowil jednoczesnie jakies dzielo. Z tytulu wykonywania umowy o dzielo nie podlega on ubezpieczeniom spolecznym i zdrowotnemu. Oznacza to, ze nie placi sie od niej skladek. Przychod uzyskiwany z takiej umowy ma jednak wplyw na zmniejszenie lub zawieszenie emerytury czy renty.

Kazdy zatrudniony na umowe o prace podlega obowiazkowo ubezpieczeniom spolecznym i zdrowotnemu, jezeli umowy miedzynarodowe nie stanowia inaczej. Nie ma przy tym znaczenia, czy ma jeszcze inne tytuly do ubezpieczen, np. wlasny biznes, umowe zlecenia na rzecz innej firmy itd. Podobnie nie ma znaczenia fakt, ze pracownik jest uczniem, studentem czy tez ma ustalone prawo do emerytury lub renty.

Gdy pracownik spelnia warunki okreslone dla osob wspolpracujacych, podlega ubezpieczeniom jako osoba wspolpracujaca.

Jezeli wiec indywidualny przedsiebiorca zatrudni na umowe o prace bliskiego czlonka rodziny, to musi go zglosic do ZUS i odprowadzac za niego skladki, jak od osoby wspolpracujacej. Tak powinien zrobic z angazowanym przez siebie malzonkiem, wlasna corka czy synem, dziecmi malzonka i przysposobionymi, rodzicami, macocha czy ojczymem. Osoby te, gdy pozostaja z nim we wspolnym gospodarstwie domowym i wspolpracuja przy prowadzeniu dzialalnosci, sa objete ubezpieczeniami jako osoby wspolpracujace. Nie dotyczy to jednak dzieci, z ktorymi zawarto umowe o prace w celu przygotowania zawodowego; te mozna zglaszac do ZUS jako pracownikow.

Przyklad:

Janusz K. prowadzi jednoosobowo sklep spozywczy. Jego zona nigdzie nie pracuje, ale pomaga mu w prowadzeniu spraw firmy. Mieszkaja razem. Janusz K. chce jakos zatrudnic zone, aby podlegala ochronie ubezpieczeniowej. Najbardziej pasuje mu umowa o prace. Nie ma przeszkod, aby Janusz. K. zatrudnil zone u siebie na etacie. Gdy to jednak zrobi, do ZUS musi ja zglosic jako osobe wspolpracujaca. Nawet, jezeli umowa o prace bedzie opiewac na 800 zl (minimalne wynagrodzenie za prace), skladki za zone bedzie musial placic od kwoty zadeklarowanej, nie nizszej od 60 proc. przecietnego wynagrodzenia miesiecznego. Taka jest bowiem minimalna podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne dla osob wspolpracujacych z prowadzacymi pozarolnicza dzialalnosc.

DORABIAJACY

Obowiazek ubezpieczen emerytalnego i rentowych pracownika z innych tytulow jest uzalezniony od wynagrodzenia otrzymywanego z umowy o prace. Gdy jest ono nizsze od minimalnego wynagrodzenia w przeliczeniu na miesiac, z dodatkowego tytulu ubezpieczony podlega obowiazkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Gdy zas przychod z umowy o prace jest rowny lub wyzszy od minimalnego wynagrodzenia, z innych tytulow ubezpieczenia spoleczne sa dobrowolne. Od 1 stycznia 2003 r. minimalne wynagrodzenie za prace to 800 zl brutto oraz 640 zl (80 proc. z 800 zl) - w pierwszym roku pracy i 720 zl (90 proc. z 800 zl) - w drugim.

Decydujace znaczenie ma wiec wynagrodzenie wynikajace z umowy o prace. Zatrudniony, ktory - zgodnie z ta umowa - powinien otrzymywac co miesiac pensje rowna co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu, z innych tytulow (np. prowadzenia dzialalnosci, wykonywania umowy zlecenia) podlega zawsze dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. I uwaga! - takze wtedy, gdy z roznych wzgledow jego przychod z etatu za dany miesiac, wchodzacy do podstawy wymiaru skladek, nie osiagnal pulapu minimalnego wynagrodzenia, a umowa o prace byla wykonywana przez caly miesiac.

Przyjecie w tej sytuacji literalnego brzmienia art. 9 ust. 1a ustawy sus (czyli uzaleznienie obowiazku ubezpieczen z innych tytulow od przychodu wykazanego w pracowniczym raporcie ZUS RCA) prowadziloby do pewnych nieprawidlowosci. Te polegalyby glownie na tym, ze koniecznosc odprowadzania skladek z innych tytulow zachodzilaby nawet w razie choroby tego pracownika lub zawinionych przez pracodawce opoznien w wyplacie pensji. Zatem osoba zatrudniona na umowe o prace opiewajaca na co najmniej minimalne wynagrodzenie, ktora w danym miesiacu osiagnela mniej niz 800 zl z powodu choroby lub ze wzgledu na to, ze pracodawca nie wyplacil jej wynagrodzenia, nie jest objeta obowiazkowymi ubezpieczeniami np. z prowadzonej jednoczesnie firmy czy wykonywania zlecenia na rzecz obcego podmiotu. Te dodatkowe tytuly sa natomiast objete dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Zatrudniony w pelnym wymiarze czasu pracy musi otrzymywac co najmniej minimalne wynagrodzenie. Wobec tego pelnoetatowiec, ktory ma inne tytuly do ubezpieczen, podlega z nich dobrowolnie ubezpieczeniom spolecznym.

Emeryt lub rencista zatrudniony na podstawie umowy o prace, ktory dodatkowo dorabia (np. prowadzi dzialalnosc gospodarcza), obowiazkowo podlega ubezpieczeniom z umowy o prace, a z innych tytulow - dobrowolnym ubezpieczeniom. I to bez wzgledu na wysokosc przychodu osiaganego z umowy o prace.

Przyklad:

Pracownik ma w zakladzie A pol etatu z wynagrodzeniem 500 zl. Zawiera umowe zlecenia z firma B. Poniewaz przychod z pracy jest nizszy od minimalnego wynagrodzenia, z tytulu zlecenia podlega on obowiazkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu, jezeli uslugi wykonuje w miejscu lub siedzibie prowadzenia dzialalnosci przez zleceniodawce. Moze rowniez przystapic do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Powinien sie zastanowic, co dla niego korzystniejsze. Gdyby bowiem podlegal dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu ze zlecenia, w razie choroby dostalby dwa zasilki, z obydwu tytulow. O ile, oczywiscie, spelni pozostale warunki do ich przyznania z ustawy z 25 czerwca 1999 r. o swiadczeniach pienieznych z ubezpieczenia spolecznego w razie choroby i macierzynstwa (Dz. U. nr 60, poz. 636 ze zm.).

NA ZLECENIU U PRACODAWCY

Opisanych zasad nie stosuje sie, gdy pracownik zawarl jednoczesnie z wlasnym pracodawca umowe: zlecenia (lub inna umowe o swiadczenie uslug, do ktorej stosuje sie przepisy dotyczace zlecenia), agencyjna lub o dzielo. Wowczas wskazane umowy cywilnoprawne traktuje sie jak stosunek pracy, a wszystkie skladki oplaca od zsumowanych przychodow z obydwu zrodel (tzn. z pracy i np. umowy o dzielo). Takiego pracownika nie zglasza sie dodatkowo do ZUS z danej umowy cywilnoprawnej, a przychod z niej otrzymywany wykazuje sie lacznie w imiennym raporcie miesiecznym ZUS RCA z kodem 01 10 0 0.

Ale uwaga! Jezeli pracodawca zatrudnil pracownika dodatkowo na zlecenie przed 14 stycznia 2000 r. i umowa ta nadal jest wykonywana, ze zlecenia osoba ta podlega dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Obowiazkowa jest jedynie skladka na ubezpieczenie zdrowotne. W takiej sytuacji - gdy ubezpieczonego zgloszono ze zlecenia tylko do ubezpieczenia zdrowotnego - sklada sie za niego imienny raport miesieczny ZUS RCA z kodem 01 10 x x, gdzie nalicza sie skladki na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne z pracy oraz raport ZUS RZA - tylko skladki zdrowotne nalezne z umowy zlecenia. Dotyczy to takze podpisanych przed ta data innych umow o swiadczenie uslug, do ktorych stosuje sie przepisy o zleceniu, oraz agencyjnych.

Statusu "wlasnego pracownika" nie maja przebywajacy na urlopie wychowawczym lub bezplatnym. Wprawdzie w tym czasie stosunek pracy nadal trwa, ale praca nie jest swiadczona i nie dochodzi do wyplaty wynagrodzenia. Jesli pracodawca zdecyduje sie zaangazowac taka osobe na umowe zlecenia, skladki placi sie jak za zleceniobiorce. Takiego ubezpieczonego trzeba zglosic do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego z kodem rozpoczynajacym sie cyframi 04. Natomiast w razie zawarcia z nia umowy o dzielo nie ma zadnych skladek i tym samym nie zglasza sie jej do ZUS.

Przyklad:

Jan Kowalski, zatrudniony na pelny etat w zakladzie A, prowadzi rownoczesnie dzialalnosc gospodarcza. Dodatkowo zawiera z pracodawca umowe zlecenia. Zastanawia sie, jakie skladki musi odprowadzac z firmy. Jezeli przedmiot umowy zlecenia pokrywa sie z zakresem dzialalnosci (czyli gdy X podpisal umowe zlecenia w ramach prowadzonej dzialalnosci), ze zlecenia nie podlega on ubezpieczeniom spolecznym (ani obowiazkowo, ani dobrowolnie) i - w konsekwencji - zdrowotnemu. Mamy tu zatem tylko dwa tytuly ubezpieczen: umowe o prace i pozarolnicza dzialalnosc gospodarcza, w ramach ktorej Jan Kowalski swiadczy pracodawcy pewne uslugi na podstawie umowy zlecenia. Wobec tego zaklad A z umowy zlecenia nie odprowadza za niego skladek.

Przyklad:

Przedsiebiorca angazuje na pieciodniowym zleceniu osobe, ktora w tym czasie wykonuje dwumiesieczne zlecenie na rzecz innego podmiotu. Ten zglosil ja do obowiazkowych ubezpieczen emerytalnego i rentowych. Z czego placic ZUS? Pieciodniowa umowa zlecenia stanowi w tej sytuacji tytul do dobrowolnych ubezpieczen emerytalnego i rentowych oraz obowiazkowego - zdrowotnego. Zatem, jezeli zleceniobiorca nie przystapi do dobrowolnych ubezpieczen emerytalnego i rentowych, zleceniodawca jest zobowiazany zglosic go do ZUS do ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZZA. Ubezpieczony moze jednak zdecydowac, aby obowiazkowe skladki oplacal z owego pieciodniowego zlecenia. Gdy to zrobi, dwumiesieczne zlecenie na rzecz obcego podmiotu (podczas owych pieciu dni) stanie sie tytulem do dobrowolnych ubezpieczen spolecznych. Ubezpieczeniu zdrowotnemu zleceniobiorca bedzie podlegal z obydwu umow.

PODSTAWA WYMIARU SKLADEK

Podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracownikow stanowi przychod w rozumieniu ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osob fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: updf), otrzymywany ze stosunku pracy. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy przychodami z umowy o prace sa wszelkiego rodzaju wyplaty pieniezne oraz wartosc pieniezna swiadczen w naturze badz ich ekwiwalenty, bez wzgledu na zrodlo finansowania. W szczegolnosci chodzi o: wynagrodzenie zasadnicze, za godziny nadliczbowe, roznego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i inne kwoty, niezaleznie od tego, czy ich wysokosc ustalono z gory. Takze o swiadczenia pieniezne ponoszone za pracownika, jak tez wartosc innych swiadczen nieodplatnych lub czesciowo odplatnych.

Przychod pracownika to suma wyplat dokonanych w danym miesiacu. Dla celow ubezpieczeniowych nie ma wiec znaczenia fakt, za jaki zalegly miesiac - poczawszy od stycznia 1999 r. - wyplacono wynagrodzenie w danym miesiacu. Zatem do podstawy wymiaru skladek naleznych od pracownika za dany miesiac przyjmuje sie wszystkie przychody wyplacone mu lub postawione do dyspozycji od pierwszego do ostatniego dnia danego miesiaca.

1. Czego do przychodu sie nie wlicza

Podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie stanowi wynagrodzenie za czas choroby oraz zasilki. Liczne wylaczenia przewiduje tez 2 ust. 1 pkt 1 - 32 rozp. w sprawie podstawy wymiaru. Chodzi tu o:

  • nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), ktore - zgodnie z obowiazujacymi w firmie przepisami placowymi - przysluguja nie czesciej niz co 5 lat. Do tej podstawy wymiaru nie wejdzie rowniez nagroda jubileuszowa, ktora pracownik dostal przed uplywem owych 5 lat, gdyz udokumentowal zatrudnienie, ktore nie bylo uwzglednione przy ustalaniu prawa do poprzedniej nagrody. Dotyczy to takze wyplaconej wczesniej nagrody jubileuszowej pracownikowi przechodzacemu na emeryture lub rente zwiazana z wypadkiem przy pracy lub choroba zawodowa albo na rente z tytulu calkowitej lub czesciowej niezdolnosci do pracy (tzw. I lub II grupa) z innych przyczyn, albo na swiadczenie przedemerytalne, ktoremu do nabycia prawa do nagrody brakuje mniej niz 12 miesiecy, liczac od dnia rozwiazania stosunku pracy. Wylaczenie obejmuje jednak tylko nagrody zwiazane z jubileuszem pracownika, a nie pracodawcy. Wobec tego nagroda, ktora pracownik otrzymal na 50-lecie firmy, stanowi jego przychod wliczany do podstawy wymiaru skladek,
  • naleznosci obliczone od wielkosci efektow uzyskanych przez zastosowanie pracowniczego projektu wynalazczego i za dokumentacje dostarczona bezumownie przez tworce projektu, przydatna do stosowania projektu, oraz nagrody za wynalazczosc, prace badawcze i wdrozeniowe. Naleznosci te sa wylaczone z podstawy wymiaru od 31 maja 1999 r. Gdy wiec przekazanie pracodawcy praw do korzystania z wynalazku nastapilo miedzy 1 stycznia a 30 maja 1999 r., taki przychod jest oskladkowany, a gdy po 30 maja 1999 r. - wolny od ZUS,
  • nagrody ministra gospodarki za szczegolne osiagniecia w eksporcie,
  • odprawy pieniezne w zwiazku z przejsciem na emeryture lub rente,
  • odprawy, odszkodowania i rekompensaty wyplacane pracownikom z tytulu: wygasniecia lub rozwiazania stosunku pracy z przyczyn lezacych po stronie zakladu pracy; nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o prace lub jej rozwiazania bez wypowiedzenia; skrocenia okresu jej wypowiedzenia; niewydania w terminie lub wydania niewlasciwego swiadectwa pracy. Podstawy wymiaru nie stanowia wiec odprawy przyslugujace na podstawie ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczegolowych zasadach rozwiazywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn dotyczacych zakladu pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. nr 112, poz. 980 ze zm., dalej: ustawa o zwolnieniach grupowych). Takze inne odprawy lub odszkodowania, wyplacane na podstawie k.p., porozumienia pracodawcy ze zwiazkiem zawodowym czy indywidualnego porozumienia ze zwalnianym. Sa one wylaczone z podstawy wymiaru skladek bez wzgledu na ich wysokosc,
  • odszkodowania wyplacone bylym pracownikom po rozwiazaniu stosunku pracy, na podstawie umowy o zakazie konkurencji, o ktorej mowa w art. 1012 k.p.,
  • wartosc swiadczen rzeczowych oraz ekwiwalenty za te swiadczenia wynikajace z przepisow BHP, w tym posilkow profilaktycznych wydawanych na podstawie art. 232 k.p.,
  • jednorazowe odszkodowania z tytulu stalego lub dlugotrwalego uszczerbku na zdrowiu albo smierci oraz za przedmioty utracone wskutek wypadku przy pracy, przyslugujace od pracodawcy,
  • ekwiwalenty za pranie i reperacje odziezy roboczej przez pracownika oraz za przedluzanie uzywalnosci odziezy roboczej i uzywanie odziezy wlasnej zamiast roboczej,
  • ekwiwalenty pieniezne za uzyte podczas pracy narzedzia, materialy lub sprzet, bedace wlasnoscia pracownika,
  • wartosc ubioru sluzbowego (umundurowania), ktorego uzywanie nalezy do obowiazkow pracownika lub ekwiwalent pieniezny za ten ubior,
  • wartosc finansowanych przez pracodawce posilkow udostepnianych pracownikom do spozycia bez prawa do ekwiwalentu z tego tytulu, z wylaczeniem posilkow profilaktycznych - do wysokosci nieprzekraczajacej miesiecznie jednej czwartej najnizszego wynagrodzenia za prace. Pracodawca moze rowniez przekazac pracownikom kupony w celu zakupu posilkow w punktach gastronomicznych swiadczacych takie uslugi,
  • wartosc swiadczen okolicznosciowych przyznawanych w formie rzeczowej lub bonow towarowych, uprawniajacych do zakupu w sklepach artykulow spozywczych i przemyslowych, pod warunkiem, ze nie podlegaja one wymianie na pieniadze - do wysokosci kwoty, ktora z tego tytulu zwolniono z podatku dochodowego. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 67 updf w brzmieniu obowiazujacym do konca 2001 r. takie swiadczenia byly wolne od podatku do wysokosci najnizszego wynagrodzenia za prace za grudzien roku poprzedniego. Od 1 stycznia 2002 r. zwolnienie podatkowe dotyczy wylacznie rzeczowych swiadczen okolicznosciowych, sfinansowanych w calosci ze srodkow zakladowego funduszu swiadczen socjalnych (zfss) lub funduszy zwiazkow zawodowych i jest ograniczone limitem polowy najnizszego wynagrodzenia z grudnia zeszlego roku (obecnie to 380 zl). Zatem swiadczenia z innych zrodel niz wskazane (np. ze srodkow obrotowych przedsiebiorcy) wchodza do podstawy wymiaru skladek,
  • ryczalty i ekwiwalenty za uzywanie do celow sluzbowych samochodow lub innych srodkow lokomocji, niebedacych wlasnoscia pracodawcy - do kwoty zwolnionej z tego tytulu z podatku dochodowego,
  • zwracane pracownikowi koszty przeniesienia sluzbowego oraz zwiazane z tym zasilki na zagospodarowanie i osiedlenie - do kwoty, ktora z tego tytulu zwolniono z podatku dochodowego,
  • naleznosci z tytulu podrozy sluzbowych - do wysokosci okreslonej w odrebnych przepisach, z wyjatkiem rownowartosci dodatkow dewizowych wyplacanych zatrudnionym na morskich statkach handlowych i rybackich, ktore sa wolne od ZUS w czesci odpowiadajacej 75 proc. dodatkow,
  • czesc wynagrodzenia pracownikow zatrudnionych za granica w polskich zakladach pracy, odpowiadajaca rownowartosci diety przyslugujacej z tytulu podrozy sluzbowej poza granicami kraju, za kazdy dzien pobytu. Ustalony w ten sposob miesieczny przychod osoby, stanowiacy podstawe wymiaru skladek, nie moze byc nizszy od prognozowanego przecietnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej na dany rok, okreslonego w ustawie budzetowej, ustawie o prowizorium budzetowym lub ich projektach,
  • naleznosci za wykonywanie pracy poza stalym miejscem pracy lub stalym miejscem zamieszkania: dodatki, ryczalty za rozlake oraz strawne - do kwoty, ktora z tego tytulu zwolniono z podatku dochodowego,
  • swiadczenia finansowane ze srodkow przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakladowego funduszu swiadczen socjalnych,
  • swiadczenia z funduszu utworzonego na cele socjalno-bytowe na podstawie ukladu zbiorowego pracy (uzp) w zakladzie, ktory nie tworzy zfss - do wysokosci odpisu podstawowego, okreslonego w art. 5 ust. 2 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakladowym funduszu swiadczen socjalnych (tekst jedn. Dz. U. z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm.; dalej: ustawa o zfss),
  • swiadczenia urlopowe,
  • zapomogi losowe w przypadku klesk zywiolowych, indywidualnych zdarzen losowych lub dlugotrwalej choroby,
  • srodki otrzymywane w zakladach pracy chronionej i zakladach aktywizacji zawodowej na rehabilitacje zawodowa, spoleczna oraz lecznicza osob niepelnosprawnych na podstawie odrebnych przepisow, z zakladowego funduszu rehabilitacji osob niepelnosprawnych albo z zakladowego funduszu aktywnosci, z wylaczeniem wynagrodzen finansowanych ze srodkow tych funduszy,
  • skladniki wynagrodzenia, do ktorych pracownik ma prawo podczas pobierania wynagrodzenia za chorobe od pracodawcy, zasilku chorobowego, macierzynskiego, opiekunczego, swiadczenia rehabilitacyjnego na podstawie uzp lub przepisow placowych. Z takiego zwolnienia korzysta zatem np. dodatek za wysluge lat, jesli pracownik go otrzymuje podczas zwolnienia.
  • dodatki uzupelniajace 70- lub 80-proc. zasilek chorobowy - do kwoty nieprzekraczajacej, lacznie z tym zasilkiem, 100 proc. przychodu pracownika, stanowiacego podstawe wymiaru skladek,
  • korzysci materialne wynikajace z uzp, regulaminow wynagradzania lub innych przepisow placowych, polegajace na uprawnieniu do zakupu po cenach nizszych od detalicznych niektorych artykulow, przedmiotow lub uslug czy korzystaniu z bezplatnych lub czesciowo odplatnych przejazdow srodkami lokomocji,
  • dodatkowe swiadczenia niemajace charakteru deputatu przyznawane na podstawie przepisow szczegolnych - kart branzowych, np. ekwiwalent pieniezny z tytulu zwrotu kosztow przejazdow urlopowych, swiadczenia na pomoce naukowe dla dzieci czy z okazji uroczystych dni (jak tradycyjne barborkowe), z wyjatkiem nagrod pienieznych wyplacanych z tytulu uroczystych dni,
  • nagrody za wyniki sportowe od klubow sportowych oraz nagrody za wybitne osiagniecia sportowe, wyplacane zawodnikom ze srodkow budzetowych,
  • swiadczenia przyznane przez pracodawce - zgodnie z odrebnymi przepisami - na podnoszenie kwalifikacji zawodowych i wyksztalcenia ogolnego pracownikow, z wylaczeniem tych za czas urlopu szkoleniowego oraz zwolnienia z czesci dnia, przyslugujace pracownikom podejmujacym nauke lub podnoszacym kwalifikacje zawodowe w formach pozaszkolnych,
  • swiadczenia w naturze w postaci dzialki gruntu,
  • finansowane przez pracodawce skladki na grupowe ubezpieczenia na zycie (dotyczace ryzyk 1 oraz 3 - 5 dzialu I wymienionych w zalaczniku do ustawy dzial. ubezp.), zawarte lub odnowione przed 9 lipca 1998 r. Od takich skladek nie placi sie ZUS do wysokosci 7 proc. biezacej, przecietnej, miesiecznej podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe, przypadajacej na jednego pracownika. Oczywiscie, dopiero po spelnieniu kilku warunkow. Po pierwsze: pracodawca nie moze byc uprawnionym do otrzymania swiadczenia ubezpieczeniowego. Po drugie: polisa w okresie 5 lat, liczac od konca roku, w ktorym ja zawarto, wyklucza:

- mozliwosc odstapienia od umowy,

- zaciaganie zobowiazan pod jej zastaw,

- wyplate z tytulu dozycia oznaczonego wieku.

Po trzecie: program objal co najmniej polowe pracownikow danego zakladu w dniu zawarcia umowy,

  • oplacane przez pracodawce skladki na grupowe ubezpieczenia na zycie pracownikow (tez od ryzyk 1 oraz 3 - 5 dzialu I), zawarte lub odnowione przed 1 kwietnia 1999 r. (data wejscia w zycie ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o pracowniczych programach emerytalnych; tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. nr 60, poz. 623 ze zm; dalej: ustawa ppe). Te sa wolne od ZUS do takiej samej wysokosci, jak poprzednie oraz po spelnieniu pierwszego i drugiego z powyzszych wymogow, z tym ze wskazane wykluczenia obowiazuja do uzyskania przez pracownika 60 lat albo wczesniejszych uprawnien emerytalno-rentowych. Ponadto polisa musi zapewniac prawo przystapienia do niej co najmniej polowie pracownikow danej firmy.
  • koszty poniesione przez pracodawce na nabycie przez pracownikow jednostek uczestnictwa funduszy powierniczych i funduszy inwestycyjnych.

Aby wydatki te skorzystaly z zusowskiej ulgi (tez do 7 proc. biezacej, przecietnej, miesiecznej podstawy na jedna osobe), umowa pracodawcy z towarzystwem funduszy powierniczych (funduszem inwestycyjnym) i pracownikiem - do czasu uzyskania przez pracownika 60 lat albo wczesniejszych uprawnien emerytalnych lub rentowych - nie moze dopuszczac:

- umorzenia jednostek uczestnictwa funduszy powierniczych,

- mozliwosci zadania odkupienia jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych nabytych za srodki pieniezne przekazane przez zaklady pracy,

- zaciagania zobowiazan pod zastaw wierzytelnosci, ktorej przedmiotem jest umorzenie przez towarzystwo funduszy powierniczych lub odkupienie jednostek uczestnictwa przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych.

Musi takze umozliwiac jej zawarcie co najmniej polowie pracownikow danego pracodawcy. Zwolnienie dotyczy wylacznie takich umow, ktore zawarto lub odnowiono przed 1 kwietnia 1999 r.

Dodajmy, ze skladki na wskazane ubezpieczenia grupowe lub nabyte jednostki uczestnictwa funduszy powierniczych i funduszy inwestycyjnych, placone przez zaklad za pracownika bedacego jednoczesnie uczestnikiem pracowniczego programu emerytalnego, sa dla niego - przychodem oskladkowanym. Skladki na grupowa polise na zycie pracownikow sa zwolnione z ZUS, tylko gdy pracodawca zawarl dana umowe odpowiednio przed 9 lipca 1998 r. lub 1 kwietnia 1999 r., a pracownicy przystapili do niej do 21 wrzesnia 2001 r. Jezeli zdecydowali sie na to po tej dacie, oplacane w ten sposob skladki trzeba doliczyc do ich przychodu i zaplacic od nich pelny ZUS.

Nalezy wiec zaznaczyc, iz nie zawsze wylaczenia z podstawy opodatkowania sa tozsame z wylaczeniami z podstawy wymiaru skladek emerytalnych i rentowych.

2. Jak wycenic swiadczenia w naturze

Czesto zdarza sie, ze pracodawca - chcac wyroznic zasluzonego pracownika - wynagradza go pewnymi dodatkowymi gratyfikacjami, np. posyla w droga podroz zagraniczna czy z okazji 10-lecia firmy wrecza zloty zegarek. Nalezy pamietac, iz wartosc swiadczen rzeczowych jest przychodem pracownika w rozumieniu updof i tym samym wchodzi rowniez do podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia spoleczne.

Przyklad:

We wrzesniu 2003 r. w nagrode za nienaganna prace szef poslal pracownika na wycieczke do Tunezji. Podroz kosztowala zaklad 6 tys. zl. Po powrocie pracownik nie dostal pensji za wrzesien (miesiecznie zarabia 3000 zl brutto). Obciazono go zusowskimi skladkami i podatkiem od wartosci wycieczki. Tak wyjasnila ksiegowa. Czy ma racje? Tak, ksiegowa postapila prawidlowo. Zakupiona przez zaklad wycieczka stanowi przychod pracownika zgodnie z art. 12 updf. Podlega wiec opodatkowaniu i oskladkowaniu. Zatem za wrzesien pracownik zaplacil podatek i zusowskie skladki nie tylko od comiesiecznej pensji, ale i od wartosci wycieczki (czyli lacznie od 9 tys. zl). Sprobujmy zatem policzyc, ile powinien dostac we wrzesniu do reki.

  • Najpierw z przychodu pracownika za wrzesien 2003 r. potraca sie koszty uzyskania. Zakladamy, iz ma on jedna umowe o prace z jednym zakladem i mieszka w tym samym miescie, w ktorym jest siedziba pracodawcy; zatem wlasciwe dla niego koszty uzyskania to 99,96 zl.

9000 zl - 99,96 zl = 8900,04 zl

  • Potem odejmuje sie skladki na ubezpieczenia spoleczne finansowane z jego przychodu, tj. 18,71 proc. (emerytalna - 9,76 proc. podstawy wymiaru, rentowa - 6,5 proc. i chorobowa - 2,45 proc.):

9000 zl x 18,71 proc. = 1683,90 zl

8900,04 zl - 1683,90 zl = 7216 zl podstawa opodatkowania po zaokragleniu do pelnych zl

  • Nastepnie oblicza sie zaliczke podatkowa:

7216 x 19 proc - 44,17 zl = 1326,87 zl,

  • Oblicza sie skladke zdrowotna i odejmuje od zaliczki:

(9000 zl - 1683,90 zl) x 8 proc. = 585,29 zl skladka zdrowotna

(9000 zl - 1683,90 zl) x 7,75 proc. = 567 zl - skladka podlegajaca odliczeniu od podatku,

skladka na ubezpieczenie zdrowotne finansowana z dochodu ubezpieczonego:

585,29 zl - 567 zl = 18,29 zl

1326,87 - 567 (skladka podlegajaca odliczeniu od podatku) = 759,90 zaliczka do urzedu skarbowego po zaokragleniu do pelnych dziesiatek groszy.

  • Oblicza sie, ile pracownik powinien dostac do reki wrzesniowej pensji:

3000 zl - 1683,90 zl - 759,90 zl - 585,29 zl - 18,29 zl = -47,38 zl

Wychodzi na to, ze te 47,38 zl pracownik musi jeszcze doplacic albo pracodawca potraci je z jego pensji netto za pazdziernik.

Nie ma problemu z wycena wskazanych swiadczen rzeczowych (oplacenie wycieczki, kosztowny zegarek), do przychodu pracownika dolicza sie po prostu zaplacona przez szefa cene. Czasami jednak - mimo iz latwo wskazac koszt poniesiony przez pracodawce na takie swiadczenie - do przychodu pracownika dolicza sie inna wartosc. Jak szacowac swiadczenia w naturze na rzecz pracownikow, mowi o tym 3 rozp. w sprawie podstawy wymiaru. Najpierw wskazowek szuka sie w obowiazujacych w przedsiebiorstwie przepisach placowych, ktore czesto okreslaja sposob ustalania ekwiwalentu pienieznego takiego swiadczenia. Dopiero gdy uzp, regulamin wynagradzania lub inne firmowe regulacje placowe milcza na ten temat, stosuje sie ponizsze zasady. I tak, gdy pracodawca obdarowuje zaloge swiadczeniami lub rzeczami wchodzacymi w zakres jego dzialalnosci gospodarczej, wycenia sie je wedlug cen stosowanych wobec zewnetrznych odbiorcow. Gdy zas szef kupuje cos pracownikowi, ekwiwalent pieniezny ustala sie wedlug ceny zakupu (lacznie z VAT).

Przyklad:

Prezes spolki komputerowej zagwarantowal najlepszemu przedstawicielowi handlowemu, ze bedzie pokrywal pelny koszt rozmow jego prywatnej komorki. Pozostaly personel nie korzysta z takich preferencji. Za maj rachunek za telefon wyniosl 340 zl. Cene z faktury, czyli 340 zl, nalezy zsumowac z wynagrodzeniem pracownika za maj, ktore otrzymal w gotowce, i skladki na ZUS oplacic od lacznej kwoty.

Odrebne reguly dotycza udostepniania przez zaklad mieszkania. Takie swiadczenie w naturze wycenia sie nastepujaco. Gdy chodzi o lokal:

  • spoldzielczy typu lokatorskiego i wlasnosciowego - w wysokosci obowiazujacego go czynszu w danej spoldzielni mieszkaniowej,
  • komunalny - czynszu wyznaczonego dla niego przez gmine,
  • wlasnosciowy, z wylaczeniem lokali spoldzielczych typu wlasnosciowego oraz domow stanowiacych wlasnosc prywatna - wedlug zasad i stawek czynszu dla mieszkan komunalnych na tym terenie, a w miastach - w danej dzielnicy,
  • w hotelach - w wysokosci kosztu udokumentowanego rachunkami wystawionymi przez hotel.

Gdy wiec zaklad sam wynajmuje mieszkanie, ktore udostepnia pracownikowi, do podstawy wymiaru skladek pracownika wlicza sie nie faktyczny koszt, jaki poniosl pracodawca, lecz wartosc czynszu obowiazujacego dla tego typu lokalu.

RYS. JACEK FRANKOWSKI

Przyklad:

Firma zawarla umowe najmu mieszkania spoldzielczego, na podstawie ktorej jego wlascicielowi placi 1000 zl. Czynsz placony spoldzielni za to mieszkanie wynosi 300 zl. Od maja do sierpnia spolka udostepnia to mieszkanie pracownikowi. Do podstawy wymiaru skladek pracownika w tych miesiacach dolicza sie 300 zl, a wiec kwote czynszu placonego spoldzielni, a nie faktycznie placona wlascicielowi mieszkania.

Gdyby natomiast zaklad zwracal pracownikowi koszty wynajmu lokalu (pracownik dostawalby co miesiac pieniadze na oplacenie czynszu wlascicielowi), to do jego przychodu w gotowce nalezaloby dodac pelna kwote otrzymywana od pracodawcy.

Przychod pracownika w walutach obcych przyjmuje sie do podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe po przeliczeniu na zlote w sposob okreslony w updf. Natomiast w podstawie wymiaru skladek czlonkow sluzby zagranicznej nie uwzglednia sie dodatku zagranicznego i innych swiadczen przyslugujacych czlonkom sluzby zagranicznej wykonujacym obowiazki sluzbowe w placowce zagranicznej.

Zatem na koniec miesiaca kazdy platnik skladek w pierwszej kolejnosci powinien ustalic, czy dany skladnik wynagrodzenia jest przychodem ze stosunku pracy (gotowkowym lub w naturze). Nastepnie trzeba sprawdzic, czy przychod ten nie jest wylaczony z podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jezeli nie, mozna brac sie za wycene swiadczen w naturze.

Dodajmy jeszcze, ze przeliczone w powyzszy sposob swiadczenia w naturze ujmuje sie takze w podstawie wymiaru skladek na ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGSP.

3. Limit 30-krotnosci

Podstawa wymiaru skladek emerytalnych i rentowych pracownika nie moze byc wyzsza w danym roku od 30-krotnosci przecietnego miesiecznego wynagrodzenia (w 2003 r. od 65 850 zl). Gdy przychod przekroczy te kwote, od nadwyzki wskazanych skladek sie nie placi. W celu ustalenia limitu 30-krotnosci sumuje sie co miesiac narastajaco od poczatku roku wszystkie podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, z wszystkich tytulow danego ubezpieczonego. Uwzglednia sie tu zatem wszystkie przychody stanowiace podstawe wymiaru tych skladek, wyplacone lub postawione do dyspozycji pracownika od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku. Bez znaczenia jest przy tym fakt, ze wskutek klopotow finansowych czesc pensji za grudzien 2002 r. pracodawca wyplacil dopiero w nastepnym miesiacu. Otrzymane w styczniu tego roku wynagrodzenie zalegle za zeszly rok to przychod pracownika z 2003 r. Zatem dolicza sie je do innych przychodow, aby sprawdzic, czy nie nastapilo przekroczenie gornej rocznej podstawy wymiaru skladek emerytalnych i rentowych.

Przyklad:

Do 30 marca 2003 r. pracownica przebywala na urlopie macierzynskim. W tym czasie zaklad naliczal skladki emerytalne i rentowe od zasilku macierzynskiego. Potem wrocila do pracy. Aby skontrolowac, czy jej przychod przekroczyl 65 850 zl, trzeba dodac podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z obydwu zrodel dochodu: z zasilku macierzynskiego i z umowy o prace.

Gdy pracownik byl zatrudniony rownoczesnie u dwoch pracodawcow, dla ustalenia limitu 30-krotnosci sumuje sie podstawe wymiaru skladek w obydwu zakladach. Do konca 2002 r. sledzenie limitu 30-krotnosci bylo zadaniem ZUS. W ciagu trzech miesiecy od otrzymania dokumentow potwierdzajacych przekroczenie tej kwoty ZUS niezwlocznie informowal o tym platnikow, a za ich posrednictwem rowniez zainteresowanego. Nowela ustawy sus z 18 grudnia 2002 r. (Dz. U. nr 241, poz. 2074) wprowadzila zmiany w tym zakresie. Od 1 stycznia 2003 r. kontrola limitu 30-krotnosci to zadanie platnikow i ubezpieczonych (jezeli maja kilku platnikow). O przekroczeniu limitu 30-krotnosci ubezpieczeni majacy kilku platnikow powinni natychmiast zawiadomic platnika, aby nie poplynely nienalezne skladki. Zaleca sie przy tym niezwykla ostroznosc, gdyz - zgodnie z art. 19 ustawy sus - za skutki blednego oswiadczenia o przekroczeniu maksymalnej podstawy wymiaru skladek emerytalnych i rentowych odpowiada sam ubezpieczony.

Przyklad:

Anna G. ma dwa etaty, kazdy z wynagrodzeniem 5000 zl brutto miesiecznie. Zdaje sobie sprawe, ze do przekroczenia 65 850 zl brakuje jej rowno 5000 zl. Anna G. powinna zlozyc np. pracodawcy A oswiadczenie, aby ten nie odprowadzil w danym miesiacu za nia skladek emerytalnych i rentowych. Oplaci je pracodawca B.

Jezeli pracownik nie poinformuje zadnego z platnikow o przekroczeniu rocznego limitu, skladki nalicza obaj. W takim wypadku skladki nalezy rozliczyc proporcjonalnie, a wiec kazdy z pracodawcow powinien je oplacic od 2500 zl.

NA UBEZPIECZENIA CHOROBOWE I WYPADKOWE

Podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenie chorobowe oraz wypadkowe zatrudnionych stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, bez stosowania ograniczenia gornej rocznej podstawy wymiaru skladek.

W zwiazku z tym platnik ma obowiazek odprowadzac za ubezpieczonego skladki chorobowe i wypadkowe takze wowczas, gdy z powodu przekroczenia limitu 30-krotnosci nie sa placone skladki emerytalne i rentowe.

FINANSOWANIE SKLADEK

Skladka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52 proc. podstawy wymiaru, rentowe - 13 proc., chorobowe - 2,45 proc., wypadkowe - jest zroznicowana w zaleznosci od rodzaju prowadzonej dzialalnosci przez pracodawce i liczby ubezpieczonych wypadkowo.

Skladki emerytalne i rentowe po polowie (czyli odpowiednio po 9,76 i 6,5 proc.) finansuja pracodawca i pracownik, chorobowe - sam pracownik, a wypadkowe - pracodawca.

PRZY NIEPELNOSPRAWNYCH INACZEJ

Pewne odrebnosci w finansowaniu skladek stosuje sie przy pracownikach niepelnosprawnych. Zasady oplacania za nich skladek w tym roku reguluja ustawy: sus i z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych (Dz. U. nr 123, poz. 776 ze zm.). Przyznanie komus znacznego lub umiarkowanego stopnia niepelnosprawnosci nie wyklucza mozliwosci podejmowania przez niego pracy zarobkowej. Przepisy stwarzaja pewne preferencje ich pracodawcom. Daja im rowniez mozliwosc uzyskania statusu zakladu pracy chronionej (ZPCh) czy zakladu aktywizacji zawodowej (ZAZ), co jest zwiazane z roznego rodzaju ulgami, rowniez ubezpieczeniowymi.

I tak skladki na ubezpieczenia spoleczne niepelnosprawnych o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci, zaangazowanych u pracodawcy zatrudniajacego mniej niz 25 osob w przeliczeniu na pelne etaty oraz w ZPCh i ZAZ nalicza sie na zasadach okreslonych w ustawie sus. Przy ustalaniu owych 25 osob bierze sie pod uwage tych pracownikow i chalupnikow, ktorzy podlegali ubezpieczeniom spolecznym z tych tytulow chocby przez jeden dzien miesiaca. Zatem pomija sie:

  • przebywajacych na urlopie bezplatnym,
  • korzystajacych z urlopu wychowawczego,
  • pobierajacych zasilek macierzynski,
  • nieswiadczacych pracy w zwiazku z odbywaniem zasadniczej lub zastepczej sluzby wojskowej.

Uwzglednia sie natomiast:

  • zatrudnionych na umowe o prace w celu przygotowania zawodowego,
  • pobierajacych zasilki z ubezpieczenia chorobowego (oprocz macierzynskiego),
  • uczestnikow Ochotniczych Hufcow Pracy wykonujacych prace na umowe o prace.

W firmach zatrudniajacych mniej niz 25 osob w stosunku do pracownikow o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci:

  • czesc wynagrodzenia odpowiadajaca skladce emerytalnej naleznej od zatrudnionego finansuje Panstwowy Fundusz Rehabilitacji Osob Niepelnosprawnych (PFRON),
  • czesc kosztow osobowych pracodawcy odpowiadajaca skladce emerytalnej naleznej od pracodawcy finansuje budzet panstwa.

W ZPCh i ZAZ w stosunku do zatrudnionych niepelnosprawnych:

  • czesc wynagrodzenia odpowiadajaca skladkom emerytalnej i chorobowej naleznym od pracownika finansuje PFRON,
  • czesc kosztow osobowych zakladu odpowiadajaca naleznym od pracodawcy skladkom emerytalnej i rentowym finansuje budzet panstwa, a w czesci odpowiadajacej skladce wypadkowej - PFRON.

Za niepelnosprawnego pracodawca moze uznac wylacznie zatrudnionego po przedstawieniu przez niego stosownego orzeczenia. Dofinansowanie skladek przez budzet panstwa i PFRON moze nastapic dopiero po tym dniu. Orzeczenie o stopniu niepelnosprawnosci w dokumentach ubezpieczeniowych wykazuje sie jako szosty znak w kodzie tytulu ubezpieczenia. Oznacza to koniecznosc zmiany stosowanego przez platnika skladek dla danego ubezpieczonego kodu tytulu ubezpieczenia od dnia nastepujacego po tym, w ktorym ten doreczyl orzeczenie. W celu dokonania zmiany platnik musi zlozyc na formularzu:

  • ZUS ZWUA - wyrejestrowanie z ubezpieczen z dotychczasowym kodem, podajac dzien nastepny po dacie doreczenia platnikowi orzeczenia,
  • ZUS ZUA - zgloszenie do ubezpieczen (z nowym kodem tytulu ubezpieczen) z podaniem dnia nastepnego po dacie doreczenia orzeczenia.

Jezeli orzeczenie o uzyskaniu lub utracie stopnia niepelnosprawnosci zostanie doreczone w trakcie miesiaca, to uzyskany przez pracownika przychod stanowiacy podstawe wymiaru skladek trzeba ustalic proporcjonalnie za okres do przedlozenia orzeczenia oraz po tym dniu. Skladki powinny zostac rozliczone w odrebnych imiennych raportach miesiecznych (odpowiednio z poprzednim i nowym kodem), z uwzglednieniem dofinansowania przez PFRON oraz budzet panstwa w odpowiedniej czesci miesiaca.

Zatrudniajace niepelnosprawnych firmy z zaloga ponizej 25 osob, ZPCh i ZAZ w bloku III imiennego raportu miesiecznego ZUS RCA naliczaja skladki na ubezpieczenia spoleczne w rozbiciu na finansowane przez ubezpieczonego (po pol skladki emerytalnej i rentowej, cala chorobowa) i platnika skladek (po pol skladki emerytalnej i rentowej, cala wypadkowa). Naliczenie tych skladek w imiennym raporcie miesiecznym nastepuje na zasadach ogolnych. Z kolei skladki spoleczne finansowane przez PFRON i budzet panstwa wykazuje sie w deklaracji rozliczeniowej w bloku IV "Zestawienie naleznych skladek na ubezpieczenia spoleczne i zrodel finansowania". Roznica miedzy skladka na ubezpieczenia spoleczne potracana osobom niepelnosprawnym a jej czescia odprowadzana do ZUS pozostaje w tych zakladach.

Reasumujac, preferencyjne zasady finansowania skladek na ubezpieczenia spoleczne stosuje sie do:

  • pracownikow i chalupnikow zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepelnosprawnosci w firmach zatrudniajacych do 25 osob,
  • niepelnosprawnych zatrudnionych w ZPCh i ZAZ.

Nie dotycza one natomiast niepelnosprawnych pracownikow i chalupnikow zaangazowanych w innych podmiotach.

Uwaga! 1 stycznia 2004 r. wejdzie w zycie ustawa z 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i spolecznej oraz zatrudnianiu osob niepelnosprawnych oraz o zmianie niektorych innych ustaw (Dz.U. z 2003 r. nr 7, poz. 79). Zmieni ona zasady finansowania skladek na ubezpieczenia spoleczne osob niepelnosprawnych przez budzet panstwa i PFRON.

NA FP I FGSP

Skladka na FP wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru i jest finansowana ze srodkow pracodawcy. Podstawe jej wymiaru stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania limitu 30-krotnosci. Oznacza to, ze po przekroczeniu kwoty 65 850 zl skladki na FP nadal sie potraca.

Pracodawca oplaca skladki na Fundusz Pracy od pracownikow, ktorych przychod z pracy (oczywiscie tylko ten stanowiacy podstawe wymiaru skladek) w przeliczeniu na okres miesiaca jest rowny co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu. Zatem przy pelnoetatowcach rowny co najmniej 800 zl, a przy zatrudnionych w pierwszym roku pracy - 640 zl, a w drugim - 720 zl.

W zwiazku z tym, jezeli praca jest wykonywana przez czesc miesiaca z powodu:

  • rozpoczecia lub zakonczenia umowy w trakcie miesiaca,
  • pobierania przez czesc miesiaca wynagrodzenia za chorobe od pracodawcy (art. 92 k. p.) lub zasilku chorobowego,
  • korzystania przez czesc miesiaca z urlopu bezplatnego lub innej nieobecnosci bez prawa do wynagrodzenia, nalezy ustalic, jaka bylaby podstawa wymiaru skladek emerytalnych i rentowych, gdyby prace swiadczono pelny miesiac. Gdy po przeliczeniach okaze sie, ze przychod wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie, trzeba oplacic skladki na FP.

W praktyce zatem skladke na FP zawsze trzeba oplacic od zatrudnionego w pelnym wymiarze czasu pracy.

Problem powstaje, gdy pracownik lub inny ubezpieczony uzyskuje przychody z roznych zrodel. Znaczenie ma tu laczna podstawa wymiaru skladek na obowiazkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe z wszystkich tytulow.

Gdy wiec osoba na niepelnym etacie otrzymuje 500 zl wynagrodzenia, pracodawca nie odprowadza skladki na FP. Jezeli jednak ma on pol etatu z 500 zl pensji w innym podmiocie, wowczas obowiazek taki istnieje, gdyz laczna podstawa z obydwu stosunkow pracy przekroczyla minimalne wynagrodzenie. Zatem pracodawca zatrudniajacy pracownika na czesc etatu za mniej niz minimalne wynagrodzenie powinien uzyskac od niego informacje, czy podlega obowiazkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytulow.

Skladki na FGSP musza oplacac pracodawcy za zatrudnionych w zwiazku z prowadzona dzialalnoscia gospodarcza, z wyjatkiem zakladow budzetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budzetowych. Nie dotyczy to pracodawcow niewyplacalnych, ZPCh, ZAZ i tych, ktorych upadlosc lub likwidacje wylaczaja odrebne przepisy. Skladka na FGSP wynosi 0,15 proc. i jest finansowana ze srodkow pracodawcy. Podstawe jej wymiaru stanowi podstawa wymiaru skladki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania limitu 30-krotnosci.

UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE

Obowiazkowo ubezpieczeniem zdrowotnym sa objete osoby majace obywatelstwo polskie oraz cudzoziemcy z wiza pobytowa w celu wykonywania pracy, zezwoleniem na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwoleniem na osiedlenie sie, zgoda na pobyt tolerowany, statusem uchodzcy nadanym w Rzeczypospolitej Polskiej lub zgoda na pobyt tolerowany, jezeli podlegaja obowiazkowo ubezpieczeniu spolecznemu lub ubezpieczaja sie dobrowolnie. Zatem pracownicy Polacy czy cudzoziemcy majacy wskazane dokumenty legalizacji pobytu skladke zdrowotna placa obligatoryjnie. Od 1 stycznia 2003 r. wynosi ona 8 proc. podstawy wymiaru. Te stanowi podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wraz z wynagrodzeniem za chorobe, bez stosowania limitu 30-krotnosci, pomniejszona o kwoty skladek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe, finansowanych przez pracownika (razem to 18,71 proc.).

Do konca 2002 r. cala skladke zdrowotna odliczano od zaliczki na podatek dochodowy od osob fizycznych. Poczawszy od skladek naleznych za styczen tego roku odliczeniu podlega tylko 7,75 proc. podstawy wymiaru skladki, natomiast reszte (czyli 0,25 proc.) finansuja ubezpieczeni z wlasnych srodkow. Jesli skladka zdrowotna naliczona np. od umowy o prace jest wyzsza od zaliczki podatkowej, ulega obnizeniu do wysokosci tej zaliczki.

JAK ZGLASZAC I ROZLICZAC

Pracodawca jest obowiazany zglosic pracownika na druku ZUS ZUA do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego w ciagu 7 dni od rozpoczecia umowy o prace. Podobnie po zakonczeniu zatrudnienia musi go wyrejestrowac na formularzu ZUS ZWUA. Skladki wykazuje w imiennym raporcie miesiecznym ZUS RCA, skladanym za kazdy miesiac wykonywania pracy i trwania ubezpieczen. Ten sklada sie rowniez wtedy, gdy w danym miesiacu pracownik nie osiagnal zadnych przychodow, z zerowymi podstawami wymiaru i kwotami skladek.

Jezeli pracodawca zawiera z zatrudnionym druga umowe o prace, powinien zglosic go ponownie do ubezpieczen spolecznych i zdrowotnego na druku ZUS ZUA. W razie zakonczenia jednej umowy i kontynuacji drugiej nie powinien skladac formularza ZUS ZWUA. Ten trzeba przekazac dopiero po zakonczeniu drugiej umowy.

W okresie rownoczesnego wykonywania dwoch umow o prace pracodawca sklada za zatrudnionego jeden imienny raport miesieczny ZUS RCA, gdzie skladki na ubezpieczenia spoleczne i zdrowotne nalicza lacznie od obydwu umow.

Jezeli pracodawca po zakonczeniu umowy o prace i wyrejestrowaniu pracownika wyplaca w nastepnym miesiacu po wyrejestrowaniu wynagrodzenie stanowiace podstawe wymiaru skladek, nalezne od niego skladki wykazuje w imiennym raporcie miesiecznym ZUS RCA z kodem tytulu ubezpieczenia 30 00 x x.

Rozdzial II

Zleceniobiorcy

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.