Tekst jednolity z 28 sierpnia 2003 r. ogloszony w Dz. U. Nr 169 z 29 wrzesnia 2003 r., poz. 1650*)

Rozporzadzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 wrzesnia 1997 r. w sprawie ogolnych przepisow bezpieczenstwa i higieny pracy

SPIS TRESCI:

Zalaczniki:

Na podstawie art. 23715 § 1 Kodeksu pracy zarzadza sie, co nastepuje:

DZIAL I

Przepisy wstepne

§ 1. 1. Rozporzadzenie okresla ogolnie obowiazujace przepisy bezpieczenstwa i higieny pracy w zakladach pracy, w szczegolnosci dotyczace:

1) obiektow budowlanych, pomieszczen pracy i terenu zakladow pracy;

2) procesow pracy;

3) pomieszczen i urzadzen higienicznosanitarnych.

2. Przepisy rozporzadzenia nie dotycza srodkow transportu kolejowego, lotniczego, morskiego i wodnego srodladowego.

§ 2. Ilekroc w rozporzadzeniu jest mowa o:

1) "oslonie" - rozumie sie przez to element lub zestaw elementow konstrukcyjnych sluzacy do ochrony czlowieka przed niebezpiecznymi lub uciazliwymi wplywami pracujacych czesci, mechanizmow i ukladow roboczych maszyny lub innego urzadzenia technicznego;

2) "pomieszczeniach higienicznosanitarnych" - rozumie sie przez to szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami, ustepy, palarnie, jadalnie, z wyjatkiem stolowek, pomieszczenia do ogrzewania sie pracownikow oraz pomieszczenia do prania, odkazania, suszenia i odpylania odziezy roboczej lub ochronnej;

3) "pomieszczeniu pracy" - rozumie sie przez to pomieszczenie przeznaczone na pobyt pracownikow, w ktorym wykonywana jest praca. Nie uwaza sie za przeznaczone na pobyt pracownikow pomieszczen, w ktorych:

a) laczny czas przebywania tych samych pracownikow w ciagu jednej zmiany roboczej jest krotszy niz 2 godziny, a wykonywane czynnosci maja charakter dorywczy badz praca polega na krotkotrwalym przebywaniu zwiazanym z dozorem albo konserwacja urzadzen lub utrzymaniem czystosci i porzadku,

b) maja miejsce procesy technologiczne niepozwalajace na zapewnienie odpowiednich warunkow przebywania pracownikow w celu ich obslugi, bez zastosowania srodkow ochrony indywidualnej i zachowania specjalnego rezimu organizacji pracy,

c) jest prowadzona hodowla roslin lub zwierzat, niezaleznie od czasu przebywania w nich pracownikow zajmujacych sie obsluga;

4) "pomieszczeniu stalej pracy" - rozumie sie przez to pomieszczenie pracy, w ktorym laczny czas przebywania tego samego pracownika w ciagu jednej doby przekracza 4 godziny;

5) "pomieszczeniu czasowej pracy" - rozumie sie przez to pomieszczenie pracy, w ktorym laczny czas przebywania tego samego pracownika w ciagu jednej doby trwa od 2 do 4 godzin;

6) "przepisach techniczno-budowlanych" - rozumie sie przez to przepisy ustawy - Prawo budowlane oraz aktow wykonawczych do tej ustawy;

7) "ryzyku zawodowym" - rozumie sie przez to prawdopodobienstwo wystapienia niepozadanych zdarzen zwiazanych z wykonywana praca, powodujacych straty, w szczegolnosci wystapienia u pracownikow niekorzystnych skutkow zdrowotnych w wyniku zagrozen zawodowych wystepujacych w srodowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy;

7a) "terenie zakladu pracy" - rozumie sie przez to przestrzen wraz z obiektami budowlanymi, bedaca w dyspozycji pracodawcy, w ktorej pracodawca organizuje miejsca pracy;

7b) "miejscu pracy" - rozumie sie przez to miejsce wyznaczone przez pracodawce, do ktorego pracownik ma dostep w zwiazku z wykonywaniem pracy;

8) "stanowisku pracy" - rozumie sie przez to przestrzen pracy, wraz z wyposazeniem w srodki i przedmioty pracy, w ktorej pracownik lub zespol pracownikow wykonuje prace;

9) "srodkach ochrony indywidualnej" - rozumie sie przez to wszelkie srodki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub wieksza liczba zagrozen zwiazanych z wystepowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynnikow w srodowisku pracy, w tym rowniez wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu. Do srodkow ochrony indywidualnej nie zalicza sie:

- zwyklej odziezy roboczej i mundurow, ktore nie sa specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczenstwa i ochrony zdrowia pracownika,

- srodkow ochrony indywidualnej uzywanych przez wojsko, Policje i inne sluzby utrzymania porzadku publicznego,

- wyposazenia stosowanego przez sluzby pierwszej pomocy i ratownicze,

- srodkow ochrony indywidualnej stosowanych na podstawie przepisow Prawa o ruchu drogowym,

- wyposazenia sportowego,

- srodkow sluzacych do samoobrony lub do odstraszania,

- przenosnych urzadzen do wykrywania oraz sygnalizowania zagrozen i naruszania porzadku publicznego;

10) "srodkach ochrony zbiorowej" - rozumie sie przez to srodki przeznaczone do jednoczesnej ochrony grupy ludzi, w tym i pojedynczych osob, przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami wystepujacymi pojedynczo lub lacznie w srodowisku pracy, bedace rozwiazaniami technicznymi stosowanymi w pomieszczeniach pracy, maszynach i innych urzadzeniach;

11) "srodowisku pracy" - rozumie sie przez to warunki srodowiska materialnego (okreslonego czynnikami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi), w ktorym odbywa sie proces pracy;

12) "urzadzeniach ochronnych" - rozumie sie przez to oslony lub takie urzadzenia, ktore spelniaja jedna lub wiecej z nizej wymienionych funkcji:

- zapobiegaja dostepowi do stref niebezpiecznych,

- powstrzymuja ruchy elementow niebezpiecznych, zanim pracownik znajdzie sie w strefie niebezpiecznej,

- nie pozwalaja na wlaczenie ruchu elementow niebezpiecznych, jesli pracownik znajduje sie w strefie niebezpiecznej,

- zapobiegaja naruszeniu normalnych warunkow pracy maszyn i innych urzadzen technicznych,

- nie pozwalaja na uaktywnienie innych czynnikow niebezpiecznych lub szkodliwych;

13) "zagrozeniu" - rozumie sie przez to stan srodowiska pracy mogacy spowodowac wypadek lub chorobe;

14) "punkcie pierwszej pomocy" - rozumie sie przez to - w zaleznosci od wielkosci zakladu pracy, rodzaju prowadzonej dzialalnosci i zwiazanych z nia zagrozen - pomieszczenie lub wyodrebnione miejsce o wystarczajacej powierzchni, umozliwiajacej wniesienie noszy, wyposazone w niezbedny sprzet i inne srodki do udzielania pierwszej pomocy;

15) "znaku bezpieczenstwa" - rozumie sie przez to znak utworzony przez kombinacje ksztaltu geometrycznego, barwy i symbolu graficznego lub obrazkowego (piktogramu) albo tekstu, przekazujacy okreslona informacje zwiazana z bezpieczenstwem lub jego zagrozeniem;

16) "sygnalach bezpieczenstwa" - rozumie sie przez to sygnaly swietlne i dzwiekowe, komunikaty slowne lub sygnaly reczne, przekazujace informacje istotne dla zachowania bezpieczenstwa i ochrony zdrowia pracownikow;

17) "sygnale swietlnym" - rozumie sie przez to sygnal emitowany przez urzadzenie wykonane z przezroczystych lub polprzezroczystych materialow, podswietlonych od wewnatrz lub z tylu, tak aby dawalo to efekt swiecacej powierzchni;

18) "sygnale dzwiekowym" - rozumie sie przez to sygnal akustyczny (dzwiekowy) emitowany przez urzadzenie przeznaczone do tego celu, bez uzycia glosu ludzkiego i nieemitujace tego glosu, wskazujacy na zaistnienie oraz - w razie potrzeby - trwanie i zakonczenie niebezpiecznej sytuacji;

19) "sygnale recznym" - rozumie sie przez to ustalony ruch lub uklad rak i dloni, sluzacy do kierowania osobami wykonujacymi czynnosci mogace stwarzac zagrozenia dla bezpieczenstwa pracownikow;

20) "komunikacie slownym" - rozumie sie przez to ustalona, krotka i jednoznaczna, informacje slowna wypowiadana przez czlowieka lub emitowana jako glos ludzki, nakazujaca okreslone postepowanie w celu zachowania bezpieczenstwa i ochrony zdrowia pracownikow.

DZIAL II

Obiekty budowlane i teren zakladu pracy

§ 3. Budynki i inne obiekty budowlane, w ktorych znajduja sie pomieszczenia pracy, powinny byc zbudowane i utrzymywane zgodnie z wymaganiami okreslonymi w przepisach techniczno-budowlanych.

§ 4. 1. Pracodawca jest obowiazany zapewnic na terenie zakladu pracy wykonane i oznakowane, zgodnie z Polskimi Normami i wlasciwymi przepisami, drogi komunikacyjne i transportowe, zwane dalej "drogami", drogi dla pieszych, zwane dalej "przejsciami", i dojazdy pozarowe oraz utrzymywac je w stanie niestwarzajacym zagrozen dla uzytkownikow. Drogi i przejscia oraz dojazdy pozarowe nie moga prowadzic przez miejsca, w ktorych wystepuja zagrozenia dla ich uzytkownikow.

2. Drogi i przejscia powinny posiadac wymiary odpowiednie do liczby potencjalnych uzytkownikow oraz rodzajow i wielkosci stosowanych urzadzen transportowych i przemieszczanych ladunkow. Minimalne wymiary drog i przejsc okreslaja Polskie Normy.

3. Nawierzchnia drog, placow manewrowych, postojowych i skladowych, dojazdow pozarowych i przejsc powinna byc rowna i twarda lub utwardzona oraz posiadac nosnosc odpowiednia do obciazenia wynikajacego ze stosowanych srodkow transportowych oraz przemieszczanych i skladowanych materialow.

4. Drogi, przejscia oraz place manewrowe, postojowe i skladowe powinny posiadac urzadzenia lub inne rozwiazania techniczne zapewniajace odprowadzanie wod opadowych.

§ 5. 1. Na drogach transportowych i w magazynach nie powinny wystepowac progi ani stopnie. W przypadku zroznicowania poziomow podlogi, roznice te powinny byc wyrownane pochylniami o nachyleniu dostosowanym do rodzaju uzywanego srodka transportu, ale nie wiekszym niz 8%.

2. Pochylnie powinny umozliwiac bezpieczne poruszanie sie pracownikow i dogodny transport ladunkow.

§ 6. 1. Miejsca w zakladzie pracy, w ktorych wystepuja zagrozenia dla pracownikow, powinny byc oznakowane widocznymi barwami lub znakami bezpieczenstwa zgodnie z wymaganiami okreslonymi w zalaczniku nr 1 do rozporzadzenia i w Polskich Normach.

2. Jezeli oznakowanie, o ktorym mowa w ust. 1, nie jest wystarczajace dla zapewnienia bezpieczenstwa i ochrony zdrowia pracownika, miejsca niebezpieczne powinny byc wylaczone z uzytkowania poprzez ich odpowiednie wygrodzenie lub w inny sposob.

3. Otwory i zaglebienia powinny byc zamkniete odpowiednimi pokrywami, a jezeli jest to niemozliwe - wlasciwie ogrodzone i oznakowane.

4. Miejsca niebezpieczne na przejsciach zagrazajace potknieciem sie, upadkiem lub uderzeniem (np. stopnie) powinny byc pomalowane barwami bezpieczenstwa zgodnie z Polskimi Normami.

5. Na drogach - w miejscach, w ktorych mozliwe jest niespodziewane wtargniecie pieszych, w szczegolnosci przed bramami, drzwiami i przejsciami, nalezy ustawic barierki lub zastosowac inne skuteczne srodki ochronne.

§ 7. 1. Drog, przejsc i dojazdow pozarowych nie wolno zastawiac materialami, srodkami transportu, sprzetem i innymi przedmiotami.

2. Na skrzyzowaniach drog powinna byc zapewniona dobra widocznosc.

§ 8. W tunelach przeznaczonych do stalej komunikacji nie powinny znajdowac sie rurociagi sluzace do transportu substancji chemicznych toksycznych lub zracych oraz substancji z innych wzgledow niebezpiecznych. Wymog ten nie dotyczy przewodow sluzacych do ogrzewania tunelu, jezeli temperatura czynnika grzewczego nie przekracza 95°C.

§ 9. 1. Pracodawca jest obowiazany zapewnic drogi ewakuacyjne ze wszystkich pomieszczen obiektu budowlanego, w ktorych moga przebywac pracownicy, umozliwiajace szybkie wydostanie sie pracownikow na otwarta przestrzen. Drogi ewakuacyjne oraz dojscia do nich prowadzace nie moga byc zastawiane.

2. Wymagania dla drog ewakuacyjnych i warunki ewakuacji okreslaja przepisy techniczno-budowlane i dotyczace ochrony przeciwpozarowej.

§ 10. 1. We wszystkich miejscach na terenie zakladu pracy, w ktorych moga przebywac pracownicy, pracodawca jest obowiazany zapewnic oswietlenie elektryczne w porze nocnej lub jezeli oswietlenie dzienne jest niewystarczajace. Wymagania dotyczace oswietlenia okreslaja Polskie Normy.

2. Instalacje i urzadzenia elektryczne powinny byc tak wykonane i eksploatowane, aby nie narazaly pracownikow na porazenie pradem elektrycznym, przepiecia atmosferyczne, szkodliwe oddzialywanie pol elektromagnetycznych oraz nie stanowily zagrozenia pozarowego, wybuchowego i nie powodowaly innych szkodliwych skutkow.

§ 11. Zaklad pracy powinien byc wyposazony w urzadzenia zapobiegajace zanieczyszczeniu lub skazeniu, w stopniu szkodliwym dla zdrowia ludzkiego - powietrza, gruntu oraz wod - substancjami chemicznymi, srodkami promieniotworczymi albo biologicznie zakaznymi, w zwiazku z produkcja badz inna dzialalnoscia zakladu pracy.

§ 12. Pracodawca jest obowiazany zapewnic ochrone obiektow budowlanych i urzadzen technicznych przed gromadzeniem sie ladunkow i wyladowaniami elektrycznosci statycznej - stwarzajacymi zagrozenia w srodowisku pracy.

§ 13. 1. Pracodawca jest obowiazany zapewnic dostateczna ilosc wody zdatnej do picia oraz do celow higienicznosanitarnych, gospodarczych i przeciwpozarowych.

2. Ilosc wody do celow higienicznych przypadajaca dziennie na kazdego pracownika jednoczesnie zatrudnionego nie moze byc mniejsza niz:

1) 120 l - przy pracach w kontakcie z substancjami szkodliwymi, trujacymi lub zakaznymi albo powodujacymi silne zabrudzenie pylami, w tym 90 l w przypadku korzystania z natryskow;

2) 90 l - przy pracach brudzacych, wykonywanych w wysokiej temperaturze lub wymagajacych zapewnienia nalezytej higieny procesow technologicznych, w tym 60 l w przypadku korzystania z natryskow;

3) 30 l - przy pracach niewymienionych w pkt 1 i 2.

3. Niezaleznie od ilosci wody, okreslonej w ust. 2, nalezy zapewnic wode niezbedna do utrzymania czystosci pomieszczen i terenu zakladu pracy w ilosci co najmniej 1,5 l na dobe na kazdy metr kwadratowy powierzchni podlogi, wymagajacej zmywania, oraz co najmniej 2,5 l na dobe na kazdy metr kwadratowy powierzchni terenu poza budynkami, wymagajacej polewania (tereny zielone, utwardzone ulice, place itp.).

DZIAL III

Pomieszczenia pracy

Rozdzial 1

Przepisy ogolne

§ 14. Pracodawca jest obowiazany utrzymywac pomieszczenia pracy w czystosci i porzadku oraz zapewnic ich okresowe remonty i konserwacje w celu zachowania wymagan bezpieczenstwa i higieny pracy.

§ 15. 1. Pomieszczenia pracy i ich wyposazenie powinny zapewniac pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W szczegolnosci w pomieszczeniach pracy nalezy zapewnic oswietlenie naturalne i sztuczne, odpowiednia temperature, wymiane powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocia, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i naslonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciazliwosciami.

2. W pomieszczeniach pracy, w ktorych wystepuja czynniki szkodliwe dla zdrowia (wysoka temperatura, halas, drgania, promieniowanie, gazy, pyly, pary itp.) powinny byc zastosowane rozwiazania techniczne uniemozliwiajace przedostawanie sie tych czynnikow do innych pomieszczen pracy oraz do pomieszczen higienicznosanitarnych.

3. Sciany i sufity pomieszczen pracy, w ktorych wydzielaja sie substancje szkodliwe dla zdrowia pracownikow lub pyly niebezpieczne pod wzgledem wybuchowym, powinny miec pokrycie ochronne, zabezpieczajace przed adsorpcja i gromadzeniem sie pylu oraz powinny byc przystosowane do latwego czyszczenia lub zmywania.

4. Jezeli ze wzgledu na rodzaj wykonywanych robot lub rodzaj stosowanych urzadzen moze zachodzic niebezpieczenstwo wybuchu, stropy, dachy i sciany pomieszczen pracy powinny byc wykonane zgodnie z wymaganiami bezpieczenstwa dla tego rodzaju robot lub znajdujacych sie tam urzadzen oraz zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi.

§ 16. 1. W pomieszczeniach oraz na drogach znajdujacych sie w obiektach budowlanych podlogi powinny byc stabilne, rowne, niesliskie, niepylace i odporne na scieranie oraz nacisk, a takze latwe do utrzymania w czystosci.

2. W pomieszczeniach, w ktorych moga wystapic mieszaniny wybuchowe palnych par, pylow lub gazow z powietrzem, powierzchnie podlog powinny byc wykonane z materialu niepowodujacego iskrzenia mechanicznego lub wyladowan elektrostatycznych.

3. Jezeli podloga jest wykonana z materialu bedacego dobrym przewodnikiem ciepla lub jezeli przy wykonywaniu pracy wystepuje jej zamoczenie, w przejsciach oraz w miejscach do stania i siedzenia powinny znajdowac sie podesty izolujace od zimna lub wilgoci albo powinny byc stosowane inne srodki izolujace. Podesty powinny byc stabilne, wytrzymale na obciazenie uzytkowe, zabezpieczajace przed poslizgiem i potknieciem oraz latwe do utrzymania w czystosci.

§ 17. W pomieszczeniach magazynowych i na drogach znajdujacych sie w obiektach budowlanych powinny byc umieszczone informacje o dopuszczalnym obciazeniu stropow.

§ 18. 1. Pomieszczenia stalej pracy nie powinny byc lokalizowane ponizej poziomu otaczajacego terenu, z wyjatkiem pomieszczen, o ktorych mowa w ust. 2, oraz jezeli wymaga tego rodzaj produkcji (w chlodniach, rozlewniach win itp.).

2. Ponizej poziomu otaczajacego terenu moga znajdowac sie pomieszczenia pracy w garazu, kotlowni i warsztatach podrecznych, pomieszczenia handlowe, uslugowe i gastronomiczne w ulicznych przejsciach podziemnych, w podziemnych stacjach komunikacyjnych i tunelach, w domach handlowych i hotelach oraz w obiektach zabytkowych, pod warunkiem zachowania wymagan przepisow techniczno-budowlanych i po uzyskaniu zgody wlasciwego panstwowego wojewodzkiego inspektora sanitarnego, wydanej w porozumieniu z okregowym inspektorem pracy.

3. Na warunkach okreslonych w ust. 2 i w przypadku zapewnienia oswietlenia dziennego, pomieszczenia stalej pracy moga znajdowac sie w suterenach lub piwnicach.

§ 19. 1. Powierzchnia i wysokosc pomieszczen pracy powinny zapewniac spelnienie wymagan bezpieczenstwa i higieny pracy, z uwzglednieniem rodzaju wykonywanej pracy, stosowanych technologii oraz czasu przebywania pracownikow w tych pomieszczeniach.

2. Na kazdego z pracownikow jednoczesnie zatrudnionych w pomieszczeniach stalej pracy powinno przypadac co najmniej 13 m3 wolnej objetosci pomieszczenia oraz co najmniej 2 m2 wolnej powierzchni podlogi (niezajetej przez urzadzenia techniczne, sprzet itp.).

§ 20. 1. Wysokosc pomieszczenia stalej pracy nie moze byc mniejsza niz:

1) 3 m w swietle - jezeli w pomieszczeniu nie wystepuja czynniki szkodliwe dla zdrowia;

2) 3,3 m w swietle - jezeli w pomieszczeniu prowadzone sa prace powodujace wystepowanie czynnikow szkodliwych dla zdrowia.

2. Wysokosc pomieszczen, o ktorych mowa w ust. 1, moze byc obnizona w przypadku zastosowania klimatyzacji - pod warunkiem uzyskania zgody panstwowego wojewodzkiego inspektora sanitarnego.

3. Wysokosc okreslona w ust. 1 pkt 1 moze byc zmniejszona do:

1) 2,5 m w swietle:

a) jezeli w pomieszczeniu zatrudnionych jest nie wiecej niz 4 pracownikow, a na kazdego z nich przypada co najmniej po 15 m3 wolnej objetosci pomieszczenia lub

b) w pomieszczeniu uslugowym lub produkcyjnym drobnej wytworczosci mieszczacym sie w budynku mieszkalnym, jezeli przy wykonywanych pracach nie wystepuja pyly lub substancje szkodliwe dla zdrowia, halas nie przekracza dopuszczalnych wartosci poziomu dzwieku w budynkach mieszkalnych, okreslonych w Polskich Normach, a na jednego pracownika przypada co najmniej 15 m3 wolnej objetosci pomieszczenia;

2) 2,2 m w swietle - w dyzurce, portierni, kantorze, kiosku ulicznym, dworcowym i innym oraz w pomieszczeniu usytuowanym na antresoli otwartej do wiekszego pomieszczenia.

4. Wysokosc pomieszczenia czasowej pracy nie moze byc mniejsza niz:

1) 2,2 m w swietle - jezeli w pomieszczeniu nie wystepuja czynniki szkodliwe dla zdrowia;

2) 2,5 m w swietle - jezeli w pomieszczeniu prowadzone sa prace powodujace wystepowanie czynnikow szkodliwych dla zdrowia.

5. W pomieszczeniu o stropie pochylym wymagania okreslone w ust. 1, 3 i 4 stosuje sie do sredniej wysokosci pomieszczenia, przy czym w najnizszym miejscu wysokosc pomieszczenia nie moze byc mniejsza w swietle niz 1,9 m (liczac od poziomu podlogi do najnizej polozonej czesci konstrukcyjnej sufitu).

§ 21. 1. Do pomieszczen i stanowisk pracy polozonych na roznych poziomach powinny prowadzic bezpieczne dojscia stalymi schodami lub pochylniami.

2. Nawierzchnie schodow, pomostow i pochylni nie powinny byc sliskie, a w miejscach, w ktorych moze wystepowac zaleganie pylow - powinny byc azurowe.

3. Zamocowane na stale drabiny lub klamry moga byc stosowane jako dojscia dodatkowe oprocz schodow, a zamiast schodow - tylko w wyjatkowych przypadkach uzasadnionych wzgledami uzytkowymi lub gdy nie ma technicznych mozliwosci ich zastosowania.

4. Wymagania, jakie powinny spelniac schody i pochylnie, okreslaja przepisy techniczno-budowlane.

§ 22. 1. Wymiary otworow drzwiowych w kazdym pomieszczeniu powinny byc odpowiednie do liczby pracownikow z nich korzystajacych oraz do rodzaju i wielkosci uzywanych urzadzen transportowych i przemieszczanych ladunkow. Wymiary otworow drzwiowych okresla Polska Norma.

2. Sposob otwierania drzwi z pomieszczen pracy i z pomieszczen higienicznosanitarnych powinien odpowiadac wymaganiom przepisow techniczno-budowlanych i dotyczacych ochrony przeciwpozarowej.

3. Drzwi rozsuwane musza byc wyposazone w urzadzenia zapobiegajace ich wypadnieciu z prowadnic.

4. Drzwi i bramy otwierajace sie do gory musza byc wyposazone w urzadzenia zapobiegajace ich przypadkowemu opadaniu.

5. Wrota bram powinny byc wyposazone w urzadzenia zapobiegajace ich przypadkowemu zamknieciu.

6. Wahadlowe drzwi i bramy musza byc przezroczyste lub posiadac przezroczyste panele.

7. Drzwi i bramy przezroczyste powinny byc wykonane z materialu odpornego na rozbicie lub ze szkla hartowanego oraz odpowiednio oznakowane w widocznym miejscu.

8. Pomiedzy pomieszczeniami nie nalezy wykonywac progow, chyba ze warunki techniczne wymagaja ich zastosowania. W takich przypadkach nalezy je oznaczyc w sposob widoczny.

9. Drzwi i bramy otwierane i zamykane mechanicznie powinny tak funkcjonowac, aby nie stwarzaly zagrozenia urazem. Drzwi takie powinny miec zamontowane latwo rozpoznawalne i latwo dostepne z obu stron urzadzenie do ich zatrzymywania, a takze powinny byc przystosowane do recznego otwierania.

§ 23. Pomieszczenia pracy, w ktorych przebywaja pracownicy, nie moga byc zamykane w sposob uniemozliwiajacy wyjscie z pomieszczenia. Jezeli istnieja wzgledy wymagajace zamykania pomieszczen w czasie pracy przed osobami nieupowaznionymi, nalezy stosowac przy drzwiach zamki uniemozliwiajace wejscie z zewnatrz, a jednoczesnie umozliwiajace wyjscie z pomieszczenia bez uzycia klucza. W takiej sytuacji nalezy przewidziec mozliwosc powiadamiania pracownikow znajdujacych sie w takich pomieszczeniach o niebezpieczenstwie grozacym z zewnatrz.

§ 24. 1. Szyby w oknach oraz inne przedmioty i powierzchnie szklane, znajdujace sie w pomieszczeniach pracy, narazone na uszkodzenia w zwiazku z rodzajem prowadzonych prac, powinny byc od strony, po ktorej moga znajdowac sie ludzie, osloniete siatka zabezpieczajaca przed odlamkami szkla.

2. Przezroczyste sciany dzialowe, znajdujace sie w pomieszczeniach pracy, w poblizu takich pomieszczen lub wzdluz przejsc - musza byc jednoznacznie oznakowane oraz wykonane z materialu odpornego na rozbicie lub tak osloniete, aby niemozliwe bylo zetkniecie sie pracownika ze sciana lub jego zranienie w razie rozbicia tej sciany.

Rozdzial 2

Oswietlenie

§ 25. W pomieszczeniach stalej pracy nalezy zapewnic oswietlenie dzienne, chyba ze jest to niemozliwe lub niewskazane ze wzgledu na technologie produkcji, a na stosowanie oswietlenia wylacznie elektrycznego pracodawca uzyskal zgode wlasciwego panstwowego wojewodzkiego inspektora sanitarnego wydana w porozumieniu z okregowym inspektorem pracy.

§ 26. 1. Oswietlenie dzienne na poszczegolnych stanowiskach pracy powinno byc dostosowane do rodzaju wykonywanych prac i wymaganej dokladnosci oraz powinno spelniac wymagania okreslone w Polskiej Normie.

2. Niezaleznie od oswietlenia dziennego w pomieszczeniach pracy nalezy zapewnic oswietlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polskimi Normami.

§ 27. 1. Stosunek wartosci srednich natezenia oswietlenia w pomieszczeniach sasiadujacych ze soba, przez ktore odbywa sie komunikacja wewnetrzna, nie powinien byc wiekszy niz 5 do 1.

2. Przy wyjsciu z pomieszczen, w ktorych ze wzgledow technologicznych praca jest wykonywana w ciemnosci (np. ciemnie optyczne), powinny byc zapewnione warunki umozliwiajace stopniowa adaptacje wzroku.

§ 28. W pomieszczeniach i miejscach pracy, w ktorych w razie awarii oswietlenia moga wystapic zagrozenia dla zycia lub zdrowia pracownikow, nalezy zapewnic oswietlenie awaryjne o odpowiednim natezeniu, zgodnie z Polska Norma.

§ 28a. Instalacje oswietleniowe w pomieszczeniach, w ktorych znajduja sie miejsca pracy, oraz w korytarzach powinny byc dobrane i wykonane tak, aby nie narazaly pracownika na wypadek powodowany rodzajem zainstalowanego oswietlenia.

§ 29. 1. Okna, swietliki i naswietla w pomieszczeniach pracy o duzej wilgotnosci powietrza powinny byc wykonane w sposob zapobiegajacy skraplaniu sie w nich pary wodnej. W przypadku szczegolnie duzego zaparowania pomieszczenia i mozliwosci spadania kropel wody na stanowisko pracy nalezy zainstalowac rynienki lub inne urzadzenia odprowadzajace wode z okien, swietlikow i naswietli.

2. Szyby w oknach i swietlikach powinny byc czyste oraz przepuszczac dostateczna ilosc swiatla. Do mycia okien i swietlikow powinien byc zapewniony dogodny i bezpieczny dostep.

3. Okna i swietliki powinny byc wyposazone w odpowiednie urzadzenia eliminujace nadmierne operowanie promieni slonecznych padajacych na stanowiska pracy.

4. Okna i swietliki, przeznaczone do wietrzenia pomieszczen, nalezy wyposazyc w urzadzenia pozwalajace na otwieranie ich w sposob latwy i bezpieczny z poziomu podlogi oraz ustawienie czesci otwieranych w pozadanym polozeniu.

Rozdzial 3

Ogrzewanie i wentylacja

§ 30. W pomieszczeniach pracy nalezy zapewnic temperature odpowiednia do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysilku fizycznego niezbednego do jej wykonania) nie nizsza niz 14°C (287 K), chyba ze wzgledy technologiczne na to nie pozwalaja. W pomieszczeniach pracy, w ktorych jest wykonywana lekka praca fizyczna, i w pomieszczeniach biurowych temperatura nie moze byc nizsza niz 18°C (291 K).

§ 31. Pomieszczenia i stanowiska pracy powinny byc zabezpieczone przed niekontrolowana emisja ciepla w drodze promieniowania, przewodzenia i konwekcji oraz przed naplywem chlodnego powietrza z zewnatrz.

§ 32. 1. W pomieszczeniach pracy powinna byc zapewniona wymiana powietrza wynikajaca z potrzeb uzytkowych i funkcji tych pomieszczen, bilansu ciepla i wilgotnosci oraz zanieczyszczen stalych i gazowych.

2. W pomieszczeniach pracy, w ktorych wydzielaja sie substancje szkodliwe dla zdrowia, powinna byc zapewniona taka wymiana powietrza, aby nie byly przekraczane wartosci najwyzszych dopuszczalnych stezen tych substancji.

3. Wymagania dotyczace parametrow powietrza w pomieszczeniach pracy okreslaja odrebne przepisy i Polskie Normy.

§ 33. W pomieszczeniach pracy, w ktorych nastepuje wydzielanie sie ciepla przez promieniowanie w ilosci przekraczajacej na stanowiskach pracy

kJ·godz.
2500--------------
m2

nalezy stosowac nawiewna wentylacje miejscowa. Parametry nawiewanego powietrza powinny spelniac wymagania dla mikroklimatu goracego, okreslone w przepisach w sprawie najwyzszych dopuszczalnych stezen i natezen czynnikow szkodliwych dla zdrowia w srodowisku pracy.

§ 34. Urzadzenia lub ich czesci, z ktorych moga wydzielac sie szkodliwe gazy, pary lub pyly, powinny byc zhermetyzowane. W razie niemozliwosci zhermetyzowania, urzadzenia te powinny byc wyposazone w miejscowe wyciagi.

§ 35. 1. Powietrze doprowadzane do pomieszczen pracy z zewnatrz przy zastosowaniu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej powinno byc oczyszczone z pylow i substancji szkodliwych dla zdrowia.

2. Klimatyzacja lub wentylacja nie moze powodowac przeciagow, wyziebienia lub przegrzewania pomieszczen pracy. Nie dotyczy to wentylacji awaryjnej.

3. Strumien powietrza pochodzacy z urzadzen wentylacji nawiewnej nie powinien byc skierowany bezposrednio na stanowisko pracy.

§ 36. 1. Maksymalna temperatura nawiewanego powietrza nie powinna przekraczac 70°C (343 K) przy nawiewie powietrza na wysokosci nie mniejszej niz 3,5 m od poziomu podlogi stanowiska pracy i 45°C (318 K) - w pozostalych przypadkach.

2. W pomieszczeniach pracy, w ktorych wystepuja latwo palne lub niebezpieczne pod wzgledem wybuchowym pyly, gazy lub pary, maksymalna temperatura nawiewanego powietrza powinna byc zgodna z przepisami w sprawie ochrony przeciwpozarowej.

§ 37. 1. W przypadku zastosowania systemu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej nalezy zapewnic:

1) odpowiednia konserwacje urzadzen i instalacji klimatyzacyjnych i wentylacyjnych w celu niedopuszczenia do awarii;

2) stosowanie srodkow majacych na celu ograniczenie natezenia i rozprzestrzeniania sie halasu i drgan powodowanych praca urzadzen klimatyzacyjnych i wentylacyjnych.

2. Jezeli w zwiazku z wydzielaniem sie w procesie pracy substancji szkodliwych dla zdrowia awaria wentylacji moze zagrazac zdrowiu pracownikow, nalezy zastosowac system kontrolny sygnalizujacy stan zagrozenia.

§ 38. 1. Przy stosowaniu w pomieszczeniach pracy wentylacji mechanicznej z recyrkulacja powietrza ilosc powietrza swiezego nie powinna byc mniejsza niz 10% ogolnej ilosci wymienianego powietrza.

2. W powietrzu wprowadzanym do pomieszczen pracy przy stosowaniu recyrkulacji zanieczyszczenie czynnikami szkodliwymi dla zdrowia nie powinno przekraczac poziomu, przy ktorym suma stosunkow stezen poszczegolnych substancji do odpowiadajacych im wartosci najwyzszych dopuszczalnych stezen przekracza 0,3.

3. Recyrkulacja powietrza nie powinna byc stosowana w pomieszczeniach pracy, w ktorych wystepuje narazenie na mikroorganizmy chorobotworcze lub znajduja sie substancje trujace, cuchnace albo mozliwe jest nagle zwiekszenie stezenia szkodliwych substancji, a takze w przestrzeniach zagrozonych wybuchem.

DZIAL IV

Procesy pracy

Rozdzial 1

Przepisy ogolne

§ 39. 1. Pracodawca jest obowiazany oceniac i dokumentowac ryzyko zawodowe, wystepujace przy okreslonych pracach, oraz stosowac niezbedne srodki profilaktyczne zmniejszajace ryzyko. W szczegolnosci pracodawca jest obowiazany:

1) zapewnic organizacje pracy i stanowisk pracy w sposob zabezpieczajacy pracownikow przed zagrozeniami wypadkowymi oraz oddzialywaniem czynnikow szkodliwych dla zdrowia i uciazliwosci - z uwzglednieniem mozliwosci psychofizycznych pracownikow;

2) zapewnic likwidacje zagrozen dla zdrowia i zycia pracownikow glownie przez stosowanie technologii, urzadzen, materialow i substancji niepowodujacych takich zagrozen.

2. Jezeli ze wzgledu na rodzaj procesu pracy likwidacja zagrozen nie jest mozliwa, nalezy stosowac odpowiednie rozwiazania organizacyjne i techniczne, w tym odpowiednie srodki ochrony zbiorowej, ograniczajace wplyw tych zagrozen na zdrowie i bezpieczenstwo pracownikow.

3. W sytuacji gdy ograniczenie zagrozen w wyniku zastosowania rozwiazan organizacyjnych i technicznych nie jest wystarczajace, pracodawca jest obowiazany zapewnic pracownikom srodki ochrony indywidualnej, odpowiednie do rodzaju i poziomu zagrozen.

4. Pracodawca powinien zapewnic pracownikom informacje o istniejacych zagrozeniach, przed ktorymi chronic ich beda srodki ochrony indywidualnej oraz informacje o tych srodkach i zasadach ich stosowania. Szczegolowe zasady stosowania srodkow ochrony indywidualnej okresla zalacznik nr 2 do rozporzadzenia.

5. Przy pracach stwarzajacych niebezpieczenstwo, gdy wymaga tego sytuacja, do kierowania ludzmi wykonujacymi te prace powinny byc stosowane sygnaly bezpieczenstwa - reczne lub komunikaty slowne, zgodnie z wymaganiami okreslonymi w zalaczniku nr 1 do rozporzadzenia.

§ 40. 1. Pracodawca jest obowiazany zapewnic systematyczne kontrole stanu bezpieczenstwa i higieny pracy ze szczegolnym uwzglednieniem organizacji procesow pracy, stanu technicznego maszyn i innych urzadzen technicznych oraz ustalic sposoby rejestracji nieprawidlowosci i metody ich usuwania.

2. W razie stwierdzenia bezposredniego zagrozenia dla zycia lub zdrowia pracownikow, osoba kierujaca pracownikami jest obowiazana do niezwlocznego wstrzymania prac i podjecia dzialan w celu usuniecia tego zagrozenia.

§ 41. 1. Pracodawca jest obowiazany udostepnic pracownikom, do stalego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczenstwa i higieny pracy dotyczace:

1) stosowanych w zakladzie procesow technologicznych oraz wykonywania prac zwiazanych z zagrozeniami wypadkowymi lub zagrozeniami zdrowia pracownikow;

2) obslugi maszyn i innych urzadzen technicznych;

3) postepowania z materialami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi;

4) udzielania pierwszej pomocy.

2. Instrukcje, o ktorych mowa w ust. 1, powinny w sposob zrozumialy dla pracownikow wskazywac czynnosci, ktore nalezy wykonac przed rozpoczeciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy, czynnosci do wykonania po jej zakonczeniu oraz zasady postepowania w sytuacjach awaryjnych stwarzajacych zagrozenia dla zycia lub zdrowia pracownikow. Instrukcje dotyczace prac zwiazanych ze stosowaniem niebezpiecznych substancji i preparatow chemicznych powinny uwzgledniac informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i preparatow.

§ 42. Zmiany w procesie technologicznym, zmiany konstrukcyjne urzadzen technicznych oraz zmiany w sposobie uzytkowania pomieszczen powinny byc poprzedzone ocena pod wzgledem bezpieczenstwa i higieny pracy, w trybie ustalonym przez pracodawce.

§ 43. 1. Jezeli w pomieszczeniu pracy, w ktorym zatrudniona jest tylko jedna osoba, moga w sytuacji awaryjnej wystapic zagrozenia dla zdrowia lub zycia pracownikow, a w szczegolnosci zagrozenia: pozarowe, wybuchowe, porazenia pradem elektrycznym, wydzielania sie trujacych i szkodliwych gazow lub par - pracodawca powinien wprowadzic obowiazek meldowania sie tej osoby w ustalony sposob w oznaczonych porach.

2. Pracodawca powinien ustalic rodzaje pomieszczen, o ktorych mowa w ust. 1, a takze okreslic sposob meldowania sie oraz postepowania w razie braku meldunkow.

§ 44. 1. Pracodawca jest obowiazany zapewnic pracownikom sprawnie funkcjonujacy system pierwszej pomocy w razie wypadku oraz srodki do udzielania pierwszej pomocy. W szczegolnosci pracodawca powinien zapewnic:

1) punkty pierwszej pomocy w wydzialach (oddzialach), w ktorych wykonywane sa prace powodujace duze zagrozenia wypadkowe lub wydzielanie sie par, gazow albo pylow szkodliwych dla zdrowia - wyposazone w umywalki z ciepla i zimna woda oraz w niezbedny sprzet i inne srodki do udzielania pierwszej pomocy;

2) apteczki w poszczegolnych wydzialach (oddzialach) zakladu pracy.

2. Ilosc, usytuowanie i wyposazenie punktow pierwszej pomocy i apteczek powinny byc ustalone w porozumieniu z lekarzem sprawujacym profilaktyczna opieke zdrowotna nad pracownikami, z uwzglednieniem rodzajow i nasilenia wystepujacych zagrozen.

3. Obsluga punktow i apteczek, o ktorych mowa w ust. 1, na kazdej zmianie powinna byc powierzana wyznaczonym pracownikom, przeszkolonym w udzielaniu pierwszej pomocy.

4. W punktach pierwszej pomocy i przy apteczkach, w widocznych miejscach, powinny byc wywieszone instrukcje o udzielaniu pierwszej pomocy w razie wypadku oraz wykazy pracownikow, o ktorych mowa w ust. 3.

5. Punkty pierwszej pomocy i miejsca usytuowania apteczek powinny byc odpowiednio oznakowane, zgodnie z Polska Norma, i latwo dostepne.

Rozdzial 2

Organizacja stanowisk pracy

§ 45. 1. Stanowiska pracy powinny byc urzadzone stosownie do rodzaju wykonywanych na nich czynnosci oraz psychofizycznych wlasciwosci pracownikow, przy czym wymiary wolnej (niezajetej przez urzadzenia) powierzchni stanowiska pracy powinny zapewnic pracownikom swobode ruchu wystarczajaca do wykonywania pracy w sposob bezpieczny, z uwzglednieniem wymagan ergonomii.

2. Stanowiska pracy, na ktorych wystepuje ryzyko pozaru, wybuchu, upadku lub wyrzucenia przedmiotow albo wydzielenia sie substancji szkodliwych dla zdrowia lub niebezpiecznych, powinny byc zaopatrzone w urzadzenia ochronne zapewniajace ochrone pracownikow przed skutkami tego ryzyka.

3. Stanowiska pracy, na ktorych wykonywane prace powoduja wystepowanie czynnikow szkodliwych dla zdrowia lub niebezpiecznych, powinny byc tak usytuowane i zorganizowane, aby pracownicy zatrudnieni na innych stanowiskach nie byli narazeni na te czynniki.

4. Stanowiska pracy znajdujace sie na zewnatrz pomieszczen powinny byc tak usytuowane i zorganizowane, aby pracownicy byli chronieni przed zagrozeniami zwiazanymi w szczegolnosci:

1) z warunkami atmosferycznymi, w tym opadami, niska lub wysoka temperatura, silnym wiatrem i spadajacymi przedmiotami;

2) ze szkodliwym dla zdrowia halasem, jak rowniez szkodliwymi gazami, parami lub pylami.

W razie niebezpieczenstwa powinno byc mozliwe szybkie opuszczenie stanowisk pracy przez pracownikow lub, w razie potrzeby, udzielenie im szybkiej pomocy.

§ 46. 1. Na stanowiskach pracy nalezy zapewnic wynikajaca z technologii powierzchnie oraz odpowiednie urzadzenia pomocnicze przeznaczone na skladowanie materialow, wyrobow, przyrzadow, narzedzi i odpadow.

2. Na stanowiskach pracy nie wolno przechowywac surowcow, gotowych wyrobow, materialow pomocniczych i odpadow w ilosciach wiekszych od wynikajacych z potrzeb technologicznych, umozliwiajacych utrzymanie ciaglosci pracy na danej zmianie. Odpady produkcyjne powinny byc sukcesywnie usuwane.

3. Szmaty, tampony, trociny itp. nasycone lub zanieczyszczone substancjami latwo zapalnymi, utleniajacymi sie lub szkodliwymi dla zdrowia albo wydzielajace uciazliwe zapachy - nalezy przechowywac w zamknietych naczyniach z materialu niepalnego oraz co najmniej raz na dobe usuwac z pomieszczen pracy i niszczyc w sposob okreslony w instrukcji, o ktorej mowa w § 41.

§ 47. 1. Do kazdego stanowiska pracy powinno byc zapewnione bezpieczne i wygodne dojscie, przy czym jego wysokosc na calej dlugosci nie powinna byc mniejsza w swietle niz 2 m.

2. W przypadkach uzasadnionych wzgledami konstrukcyjnymi maszyn i innych urzadzen technicznych dopuszcza sie zmniejszenie wysokosci dojscia do 1,8 m przy jego odpowiednim zabezpieczeniu i oznakowaniu znakami bezpieczenstwa zgodnymi z Polska Norma.

3. Przejscia miedzy maszynami a innymi urzadzeniami lub scianami przeznaczone tylko do obslugi tych urzadzen powinny miec szerokosc co najmniej 0,75 m; jezeli w przejsciach tych odbywa sie ruch dwukierunkowy, szerokosc ich powinna wynosic co najmniej 1 m.

§ 48. Pracodawca zatrudniajacy pracownikow niepelnosprawnych powinien zapewnic dostosowanie stanowisk pracy oraz dojsc do nich - do potrzeb i mozliwosci tych pracownikow, wynikajacych ze zmniejszonej sprawnosci.

§ 49. 1. Przy wykonywaniu pracy niewymagajacej stale pozycji stojacej nalezy zapewnic pracownikom mozliwosc siedzenia.

2. Przy wykonywaniu pracy wymagajacej stale pozycji stojacej lub chodzenia nalezy zapewnic pracownikom mozliwosc odpoczynku w poblizu miejsca pracy w pozycji siedzacej.

3. Siedziska powinny spelniac wymagania Polskich Norm.

§ 50. 1. Stosowane w zakladach pracy drabiny przenosne powinny spelniac wymagania Polskich Norm.

2. Przy uzywaniu drabin przenosnych niedopuszczalne jest w szczegolnosci:

1) stosowanie drabin uszkodzonych;

2) stosowanie drabiny jako drogi stalego transportu, a takze do przenoszenia ciezarow o masie powyzej 10 kg;

3) uzywanie drabiny niezgodnie z przeznaczeniem;

4) uzywanie drabiny rozstawnej jako przystawnej;

5) ustawianie drabiny na niestabilnym podlozu;

6) opieranie drabiny przystawnej o sliskie plaszczyzny, o obiekty lekkie lub wywrotne albo o stosy materialow niezapewniajace stabilnosci drabiny;

7) stawianie drabiny przed zamknietymi drzwiami, jezeli nie sa one zamkniete na klucz od strony ustawianej drabiny;

8) ustawianie drabin w bezposrednim sasiedztwie maszyn i innych urzadzen - w sposob stwarzajacy zagrozenia dla pracownikow uzywajacych drabiny;

9) wchodzenie i schodzenie z drabiny plecami do niej;

10) przenoszenie drabiny o dlugosci powyzej 4 m przez jedna osobe.

3. Drabina przystawna powinna wystawac ponad powierzchnie, na ktora prowadzi, co najmniej 0,75 m, a kat jej nachylenia powinien wynosic od 65° do 75°.

Rozdzial 3

Obsluga i stosowanie maszyn, narzedzi i innych urzadzen technicznych

§ 51. 1. Maszyny i inne urzadzenia techniczne, zwane dalej "maszynami", powinny spelniac wymagania bezpieczenstwa i higieny pracy, okreslone w odrebnych przepisach, przez caly okres ich uzytkowania.

2. Montaz, demontaz i eksploatacja maszyn, w tym ich obsluga, powinny odbywac sie przy zachowaniu wymagan bezpieczenstwa i higieny pracy oraz ergonomii, uwzgledniajacych instrukcje zawarte w dokumentacji techniczno-ruchowej. Miejsce i sposob zainstalowania oraz uzytkowania maszyn powinny uwzgledniac minimalizacje ryzyka zawodowego, w szczegolnosci poprzez:

1) zapewnienie dostatecznej przestrzeni pomiedzy ruchomymi czesciami maszyn a ruchomymi lub stalymi elementami otoczenia;

2) zapewnienie, aby wszystkie uzywane lub produkowane materialy badz energia byly w bezpieczny sposob dostarczane i odprowadzane ze stanowiska pracy.

§ 52. 1. Kazda maszyna powinna byc wyposazona w element sterowniczy przeznaczony do jej calkowitego i bezpiecznego zatrzymywania.

2. Gdy jest to konieczne w zwiazku z zagrozeniami, jakie stwarza maszyna, i jej nominalnym czasem zatrzymania sie, maszyna powinna byc wyposazona w urzadzenie do zatrzymywania awaryjnego.

3. Elementy sterownicze maszyn majace wplyw na bezpieczenstwo musza byc widoczne i mozliwe do zidentyfikowania oraz oznakowane zgodnie z wymaganiami okreslonymi w Polskich Normach.

4. Elementy sterownicze nie moga stwarzac jakichkolwiek zagrozen, w szczegolnosci spowodowanych ich niezamierzonym uzyciem.

§ 53. Maszyny powinny byc wyposazone w latwo odrozniajace sie i odpowiednio oznakowane urzadzenia do odlaczania od wszystkich zrodel energii. Wlaczenie zasilania energia nie moze powodowac zagrozenia dla obslugi.

§ 54. 1. W przypadku zespolowej obslugi maszyny lub gdy stwarza ona zagrozenie dla otoczenia, nalezy zapewnic sygnalizacje ostrzegawcza i alarmowa - latwo dostrzegalna i zrozumiala.

2. Maszyny wielostanowiskowe powinny byc wyposazone w urzadzenia sygnalizacji dzwiekowej lub swietlnej automatycznie wysylajace sygnaly uprzedzajace o uruchomieniu maszyny. Sygnaly powinny byc odbierane na wszystkich stanowiskach pracy przy danej maszynie.

§ 55. 1. Elementy ruchome i inne czesci maszyn, ktore w razie zetkniecia sie z nimi stwarzaja zagrozenie, powinny byc do wysokosci co najmniej 2,5 m od poziomu podlogi (podestu) stanowiska pracy osloniete lub zaopatrzone w inne skuteczne urzadzenia ochronne, z wyjatkiem przypadkow, gdy spelnienie tych wymagan nie jest mozliwe ze wzgledu na funkcje maszyny.

2. Pasy, lancuchy, tasmy, kola zebate i inne elementy ukladow napedowych oraz czesci maszyn zagrazajace spadnieciem, znajdujace sie nad stanowiskami pracy lub przejsciami na wysokosci ponad 2,5 m od poziomu podlogi, powinny byc osloniete co najmniej od dolu trwalymi oslonami.

3. Oslony stosowane na maszynach powinny uniemozliwiac bezposredni dostep do strefy niebezpiecznej. Oslony niepelne (wykonane z siatki, blachy perforowanej, pretow itp.) powinny znajdowac sie w takiej odleglosci od elementow niebezpiecznych, aby przy danej wielkosci i ksztalcie otworow nie bylo mozliwe bezposrednie dotkniecie tych elementow. Odleglosci bezpieczenstwa okreslaja Polskie Normy.

4. Maszyny powinny byc oznakowane znakami i barwami bezpieczenstwa, zgodnie z wymaganiami okreslonymi w zalaczniku nr 1 do rozporzadzenia oraz w Polskich Normach.

§ 56. 1. Urzadzenia ochronne stosowane przy maszynach powinny spelniac nastepujace ogolne wymagania:

1) zapewniac bezpieczenstwo zarowno pracownikowi zatrudnionemu bezposrednio przy obsludze maszyny, jak i osobom znajdujacym sie w jej poblizu;

2) dzialac niezawodnie, posiadac odpowiednia trwalosc i wytrzymalosc;

3) funkcjonowac samoczynnie, niezaleznie od woli i uwagi obslugujacego, w przypadkach gdy jest to celowe i mozliwe;

4) nie moga byc latwo usuwane lub odlaczane bez pomocy narzedzi;

5) nie moga utrudniac wykonywania operacji technologicznej ani ograniczac mozliwosci sledzenia jej przebiegu oraz nie moga powodowac zagrozen i dodatkowego obciazenia fizycznego lub psychicznego pracownikow.

2. Urzadzenia ochronne przy maszynach szczegolnie niebezpiecznych powinny byc tak skonstruowane, aby:

1) zdjecie, otwarcie lub wylaczenie urzadzenia ochronnego powodowalo natychmiastowe zatrzymanie maszyny badz jej niebezpiecznych elementow lub niemozliwe bylo zdjecie albo otwarcie oslony podczas ruchu oslanianych elementow;

2) ponowne zalozenie, zamkniecie lub wlaczenie urzadzenia ochronnego nie uruchamialo automatycznie maszyny.

3. Uzywanie maszyny bez wymaganego urzadzenia ochronnego lub przy jego nieodpowiednim stosowaniu jest niedopuszczalne.

4. Szczegolowe wymagania dla urzadzen ochronnych okreslaja Polskie Normy.

§ 57. Maszyny i narzedzia oraz ich urzadzenia ochronne powinny byc utrzymywane w stanie sprawnosci technicznej i czystosci zapewniajacej uzytkowanie ich bez szkody dla bezpieczenstwa i zdrowia pracownikow oraz stosowane tylko w procesach i warunkach, do ktorych sa przeznaczone.

§ 58. 1. O dostrzezonych wadach lub uszkodzeniach maszyny pracownik powinien niezwlocznie zawiadomic przelozonego.

2. Maszyny, ktorych uszkodzenie stwierdzono w czasie pracy, powinny byc niezwlocznie zatrzymane i wylaczone z zasilania energia. Wznowienie pracy maszyny bez usuniecia uszkodzenia jest niedopuszczalne.

3. Maszyny niesprawne, uszkodzone lub pozostajace w naprawie powinny byc wycofane z uzytkowania oraz wyraznie oznakowane tablicami informacyjnymi i zabezpieczone w sposob uniemozliwiajacy ich uruchomienie.

§ 59. 1. Maszyn bedacych w ruchu nie wolno pozostawiac bez obslugi lub nadzoru, chyba ze dokumentacja techniczno-ruchowa stanowi inaczej.

2. Pracodawca jest obowiazany ustalic rodzaje maszyn, ktore wymagaja stalej obslugi, a pozostawianie ich bez niej moze byc przyczyna katastrofy, wybuchu lub pozaru, oraz ustalic szczegolowe warunki obslugi i nadzoru nad praca tych maszyn.

§ 60. 1. Maszyn bedacych w ruchu nie wolno naprawiac, czyscic i smarowac, z wyjatkiem smarowania za pomoca specjalnych urzadzen okreslonych w dokumentacji techniczno-ruchowej.

2. Pracownicy zatrudnieni przy obsludze maszyn z ruchomymi elementami nie moga pracowac w odziezy z luznymi (zwisajacymi) czesciami, jak np. luzno zakonczone rekawy, krawaty, szaliki, poly, oraz bez nakryc glowy okrywajacych wlosy.

§ 61. 1. Jezeli obsluga, naprawa, remont lub konserwacja maszyn powoduje zagrozenia dla bezpieczenstwa lub zdrowia pracownikow - pracodawca powinien zapewnic, aby czynnosci te wykonywane byly przez pracownikow upowaznionych i posiadajacych odpowiednie przygotowanie.

2. W czasie ruchu maszyny niedopuszczalne jest reczne zakladanie i zrzucanie pasow pednych, lin i tasm. Czynnosci te moga byc wykonywane wylacznie przy uzyciu specjalnych urzadzen przeznaczonych do tego celu.

3. Pednie powinny posiadac urzadzenia do zawieszania pasow pednych zapobiegajace zetknieciu sie zrzuconych pasow, lin lub tasm z czesciami pedni bedacymi w ruchu.

4. Pasy pedne, liny i tasmy pedne moga byc napinane, naprawiane, laczone, skracane i smarowane po unieruchomieniu napedu maszyny.

Rozdzial 4

Transport wewnetrzny i magazynowanie

§ 62. 1. Pracodawca powinien zapewnic zastosowanie odpowiednich rozwiazan organizacyjnych i technicznych, zwlaszcza w zakresie wyposazenia technicznego, w celu wyeliminowania potrzeby recznego przemieszczania ciezarow.

2. Jesli nie ma mozliwosci unikniecia recznego przemieszczania ciezarow, nalezy podjac odpowiednie przedsiewziecia, w tym wyposazyc pracownikow w niezbedne srodki w celu zmniejszenia uciazliwosci i zagrozen zwiazanych z wykonywaniem tych czynnosci.

§ 63. 1. Reczne przemieszczanie i przewozenie ciezarow o masie przekraczajacej ustalone normy jest niedopuszczalne.

2. Szczegolowe wymagania dotyczace recznego transportu okreslaja przepisy w sprawie bezpieczenstwa i higieny pracy przy recznych pracach transportowych oraz przepisy o pracach wzbronionych kobietom i mlodocianym.

§ 64. 1. Masa ladunkow przemieszczanych przy uzyciu srodkow transportowych nie powinna przekraczac dopuszczalnej nosnosci lub udzwigu danego srodka transportowego.

2. Masa i rozmieszczenie ladunku na srodkach transportowych powinny zapewniac bezpieczne warunki przewozu i przeladunku.

3. Ladunek powinien byc zabezpieczony w szczegolnosci przed upadkiem, przemieszczeniem i zsypywaniem sie ze srodka transportu.

§ 64a. Stosowane do zaladunku i rozladunku pomosty i rampy powinny byc odpowiednie do wymiarow i masy ladunkow przeznaczonych do transportu. Na pomost i rampe powinno prowadzic co najmniej jedno wejscie.

§ 65. Przy obsludze urzadzen transportu zmechanizowanego moga byc zatrudniane tylko osoby o kwalifikacjach wlasciwych do obslugi okreslonego urzadzenia.

§ 66. 1. Pracodawca jest obowiazany zapewnic opracowanie zasad ruchu na drogach wewnatrzzakladowych, zgodnych z przepisami prawa o ruchu drogowym.

2. W zasadach ruchu, wymienionych w ust. 1, nalezy okreslic w szczegolnosci maksymalne predkosci srodkow transportu i komunikacji na drogach wewnatrzzakladowych oraz w pomieszczeniach zakladu pracy, uzaleznione od szerokosci drog, natezenia ruchu, widocznosci itp.

3. Drogi powinny byc oznakowane znakami drogowymi zgodnymi z przepisami prawa o ruchu drogowym.

§ 67. Wymagania dotyczace transportu przy uzyciu dzwignic, przenosnikow, wozkow jezdniowych z napedem silnikowym oraz kolei wewnatrzzakladowych okreslaja odrebne przepisy.

§ 68. 1. Materialy i inne przedmioty, zwane dalej "materialami", powinny byc magazynowane w pomieszczeniach i miejscach do tego przeznaczonych. Pomieszczenia magazynowe powinny spelniac wymagania bezpieczenstwa, stosownie do rodzaju i wlasciwosci skladowanych w nich materialow.

2. Przy skladowaniu materialow nalezy:

1) okreslic dla kazdego rodzaju skladowanego materialu miejsce, sposob i dopuszczalna wysokosc skladowania;

2) zapewnic, aby masa skladowanego ladunku nie przekraczala dopuszczalnego obciazenia urzadzen przeznaczonych do skladowania (regalow, podestow itp.);

3) zapewnic, aby masa skladowanego ladunku, lacznie z masa urzadzen przeznaczonych do jego skladowania i transportu, nie przekraczala dopuszczalnego obciazenia podlog i stropow, na ktorych odbywa sie skladowanie;

4) wywiesic czytelne informacje o dopuszczalnym obciazeniu podlog, stropow i urzadzen przeznaczonych do skladowania.

§ 69. 1. Regaly powinny miec odpowiednio wytrzymala i stabilna konstrukcje oraz zabezpieczenia przed ich przewroceniem sie.

2. Szerokosc odstepow miedzy regalami powinna byc odpowiednia do stosowanych srodkow transportowych oraz powinna umozliwiac bezpieczne operowanie tymi srodkami i ladunkami.

§ 70. 1. Sposob ukladania materialow na regalach i ich zdejmowania nie moze stwarzac zagrozen dla bezpieczenstwa pracownikow.

2. Przedmioty latwo tlukace sie, niebezpieczne substancje i preparaty chemiczne oraz materialy o najwiekszej masie powinny byc skladowane na najnizszych polkach regalow.

§ 71. Przedmioty, ktorych wymiary, ksztalt i masa decyduja o ich indywidualnym sposobie skladowania, powinny byc ustawiane lub ukladane stabilnie, z uwzglednieniem polozenia ich srodka ciezkosci, tak aby zapobiec ich wywroceniu sie lub spadnieciu.

§ 72. 1. Przy skladowaniu materialow w stosach nalezy zapewnic:

1) statecznosc stosow poprzez skladowanie na wysokosc uzalezniona od rodzaju materialow (ich wymiarow, masy, ksztaltu) oraz wytrzymalosci opakowan;

2) wiazanie miedzy warstwami;

3) ukladanie stosow tak, aby srodek ciezkosci przedmiotow skladowanych pozostawal wewnatrz obrysu stosow;

4) zachowanie odleglosci miedzy stosami, umozliwiajacej bezpieczne ukladanie i przemieszczanie materialow.

2. Rozladunek stosow powinien byc prowadzony kolejno poczawszy od najwyzszych warstw. Niedopuszczalne jest wyjmowanie materialow ze srodka stosow.

§ 73. Przy skladowaniu materialow na paletach lub w kontenerach stosuje sie odpowiednio przepis § 69 ust. 2.

§ 74. 1. Przy skladowaniu materialow sypkich luzem nalezy zapewnic:

1) powierzchnie skladowa, ktora przy zachowaniu kata zsypu naturalnego umozliwi zachowanie przejsc lub przejazdow wokol haldy lub zwalu;

2) wytrzymalosc zapor odpowiednia do parcia skladowanego materialu sypkiego;

3) w miare potrzeby wynikajacej z ochrony sasiednich stref pracy oraz technicznych mozliwosci - szczelne obudowanie miejsca przeladunku i urzadzen przeladunkowych oraz polaczenie ich z urzadzeniami odciagajacymi pyl w miejscu jego powstawania;

4) bezpieczne metody pracy, szczegolnie przy recznym pobieraniu i przenoszeniu materialow.

2. Wchodzenie pracownikow na zwaly materialow sypkich grozacych zasypaniem dozwolone jest jedynie w przypadkach wyjatkowej koniecznosci z zastosowaniem pomostow lub innych urzadzen zapewniajacych bezpieczenstwo, a takze przy zapewnieniu asekuracji przez drugiego pracownika oraz odpowiedniego nadzoru.

§ 75. 1. Przy skladowaniu materialow pylacych luzem nalezy zapewnic szczelne ogrodzenie co najmniej do wysokosci 0,5 m ponad wysokosc skladowanego materialu.

2. Transport materialow, o ktorych mowa w ust. 1, moze odbywac sie wylacznie specjalnymi srodkami transportu lub w zamknietych pojemnikach (np. kontenerach).

§ 76. Przy skladowaniu materialow sklonnych do samozapalenia sie nalezy je zabezpieczyc przed samozaplonem, a w szczegolnosci ograniczyc wysokosc skladowania, stosowac kominy wentylacyjne oraz przesypywac lub czesto przerzucac haldy i zwaly.

§ 77. Niedopuszczalne jest skladowanie materialow bezposrednio pod elektroenergetycznymi liniami napowietrznymi lub w odleglosci mniejszej (liczac w poziomie od skrajnych przewodow) niz:

1) 2 m - od linii niskiego napiecia;

2) 5 m - od linii wysokiego napiecia do 15 kV;

3) 10 m - od linii wysokiego napiecia do 30 kV;

4) 15 m - od linii wysokiego napiecia powyzej 30 kV.

Rozdzial 5

Ochrona przed halasem

§ 78. 1. Pracodawca jest obowiazany zapewnic ochrone pracownikow przed zagrozeniami zwiazanymi z narazeniem na halas, a w szczegolnosci zapewnic stosowanie:

1) procesow technologicznych niepowodujacych nadmiernego halasu;

2) maszyn i innych urzadzen technicznych powodujacych mozliwie najmniejszy halas, nieprzekraczajacy dopuszczalnych wartosci;

3) rozwiazan obnizajacych poziom halasu w procesach pracy.

2. Dopuszczalne wartosci halasu w srodowisku pracy okreslaja wlasciwe przepisy i Polskie Normy.

§ 79. 1. Na stanowiskach pracy, na ktorych mimo zastosowania mozliwych rozwiazan technicznych i organizacyjnych poziom halasu przekracza dopuszczalne normy, pracodawca ma obowiazek zapewnic:

1) ustalenie przyczyn przekroczenia dopuszczalnego poziomu halasu oraz opracowanie i zastosowanie programu dzialan technicznych i organizacyjnych, majacych na celu najskuteczniejsze zmniejszenie narazenia pracownikow na halas;

2) zaopatrzenie pracownikow w indywidualne ochrony sluchu, dobrane do wielkosci charakteryzujacych halas i do cech indywidualnych pracownikow oraz ich stosowanie;

3) ograniczenie czasu ekspozycji na halas, w tym stosowanie przerw w pracy;

4) oznakowanie stref zagrozonych halasem, a takze, gdy jest to uzasadnione ze wzgledu na stopien zagrozenia oraz mozliwe, ograniczenie dostepu do tych stref poprzez ich odgrodzenie.

2. W odniesieniu do stanowisk pracy, o ktorych mowa w ust. 1, nalezy zapewnic pracownikom informacje na temat:

- wynikow pomiarow halasu i zagrozenia dla zdrowia wynikajacego z narazenia na halas,

- dzialan podjetych w zwiazku z przekroczeniem na okreslonych stanowiskach dopuszczalnych wartosci halasu,

- wlasciwego doboru i sposobu uzywania indywidualnych ochron sluchu.

Rozdzial 6

Prace szczegolnie niebezpieczne

A. Przepisy ogolne

§ 80. 1. Przez prace szczegolnie niebezpieczne rozumie sie prace, o ktorych mowa w niniejszym rozdziale, oraz prace okreslone jako szczegolnie niebezpieczne w innych przepisach dotyczacych bezpieczenstwa i higieny pracy lub w instrukcjach eksploatacji urzadzen i instalacji, a takze inne prace o zwiekszonym zagrozeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, uznane przez pracodawce jako szczegolnie niebezpieczne.

2. Pracodawca jest obowiazany do ustalenia i aktualizowania wykazu prac szczegolnie niebezpiecznych wystepujacych w zakladzie pracy.

§ 81. Pracodawca powinien okreslic szczegolowe wymagania bezpieczenstwa i higieny pracy przy wykonywaniu prac szczegolnie niebezpiecznych, a zwlaszcza zapewnic:

1) bezposredni nadzor nad tymi pracami wyznaczonych w tym celu osob;

2) odpowiednie srodki zabezpieczajace;

3) instruktaz pracownikow obejmujacy w szczegolnosci:

a) imienny podzial pracy,

b) kolejnosc wykonywania zadan,

c) wymagania bezpieczenstwa i higieny pracy przy poszczegolnych czynnosciach.

B. Roboty budowlane, rozbiorkowe, remontowe i montazowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakladu pracy lub jego czesci

§ 82. Roboty budowlane, rozbiorkowe, remontowe i montazowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakladu pracy lub jego czesci w miejscach przebywania pracownikow zatrudnionych przy innych pracach lub dzialania maszyn i innych urzadzen technicznych powinny byc organizowane w sposob nienarazajacy pracownikow na niebezpieczenstwa i uciazliwosci wynikajace z prowadzonych robot, z jednoczesnym zastosowaniem szczegolnych srodkow ostroznosci.

§ 83. 1. Przed rozpoczeciem robot, o ktorych mowa w § 82, pracodawca, u ktorego maja byc prowadzone roboty, i osoba kierujaca robotami powinni ustalic w podpisanym protokole szczegolowe warunki bezpieczenstwa i higieny pracy, z podzialem obowiazkow w tym zakresie.

2. O prowadzonych robotach oraz o niezbednych srodkach bezpieczenstwa, jakie nalezy stosowac w czasie trwania prac, pracodawca powinien poinformowac pracownikow przebywajacych lub mogacych przebywac na terenie prowadzenia robot albo w jego sasiedztwie.

3. Teren prowadzenia robot, o ktorych mowa w § 82, powinien byc wydzielony i wyraznie oznakowany. W miejscach niebezpiecznych nalezy umiescic znaki informujace o rodzaju zagrozenia oraz stosowac inne srodki zabezpieczajace przed skutkami zagrozen (siatki, bariery itp.).

§ 84. 1. Spawanie wykonywane w ramach robot, o ktorych mowa w § 82, powinno byc prowadzone na podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie ustalonym u danego pracodawcy.

2. Szczegolowe wymagania bezpieczenstwa i higieny pracy przy spawaniu i cieciu metali reguluja odrebne przepisy.

C. Prace w zbiornikach, kanalach, wnetrzach urzadzen technicznych i w innych niebezpiecznych przestrzeniach zamknietych

§ 85. Przepisy niniejszej czesci dotycza pracy w zbiornikach, kanalach, studniach, studzienkach kanalizacyjnych, wnetrzach urzadzen technicznych i w innych zamknietych przestrzeniach, do ktorych wejscie odbywa sie przez wlazy lub otwory o niewielkich rozmiarach lub jest w inny sposob utrudnione, zwanych dalej "zbiornikami".

§ 86. 1. Podjecie i prowadzenie pracy w zbiornikach moze nastapic jedynie na podstawie pisemnego pozwolenia wydanego w trybie ustalonym przez pracodawce.

2. Przy pracy w zbiornikach nalezy zapewnic staly nadzor. Osoba wydajaca polecenie wykonania takiej pracy powinna sprawdzic, czy przygotowania organizacyjne i techniczne zapewniaja bezpieczenstwo pracownikom podczas wykonywania pracy.

3. Pracownikowi znajdujacemu sie w zbiorniku nalezy zapewnic mozliwosc udzielenia natychmiastowej pierwszej pomocy w razie naglej potrzeby lub wypadku.

§ 87. 1. Prace w zbiorniku moga byc podjete i prowadzone, z zastrzezeniem ust. 2, po spelnieniu nastepujacych wymagan:

1) zbiornik nalezy oproznic i wstepnie oczyscic przez przemycie, przedmuchanie para lub gazem obojetnym oraz przedmuchanie powietrzem; przedmuchiwanie zbiornika tlenem jest niedopuszczalne;

2) jezeli praca w zbiorniku moze byc zwiazana z zagrozeniem pozarowym, nalezy stosowac niezbedne srodki ochrony przeciwpozarowej;

3) odlaczyc doplyw do zbiornika materialow, substancji i czynnikow z innych zbiornikow, przewodow, aparatury itp.;

4) znajdujace sie we wnetrzu zbiornika grzejniki, urzadzenia ruchome i inne mogace stworzyc zagrozenie nalezy odlaczyc od zrodel zasilania;

5) na czas trwania prac w zbiorniku nalezy wylaczyc z ruchu lub unieruchomic tory kolejowe, zwrotnice, przenosniki, miejsca zsypu itp., znajdujace sie nad zbiornikiem;

6) bezposrednio przed przystapieniem do pracy wewnatrz zbiornika powietrze w zbiorniku nalezy zbadac na zawartosc tlenu oraz gazow i par substancji toksycznych i palnych;

7) temperatura powietrza w zbiorniku nie powinna sie roznic od temperatury otoczenia o wiecej niz 5°C (5 K);

8) zapewnienie niezbednych srodkow ochrony zbiorowej i indywidualnej.

2. Wymagania okreslone w ust. 1 pkt 1 nie dotycza przygotowania kanalu do wykonywania w nim pracy, a pkt 3 - kanalu i studzienki kanalizacyjnej. Przed wykonywaniem prac w kanale lub studzience nalezy przewietrzyc dany odcinek kanalu, pozostawiajac otwarte wlazy, oraz wylaczyc ten odcinek kanalizacyjny, a jezeli to nie jest mozliwe - maksymalnie ograniczyc splyw sciekow.

§ 88. Bezposrednio przed przystapieniem pracownikow do pracy w zbiorniku osoba kierujaca pracownikami jest obowiazana poinformowac ich o:

1) zakresie pracy, jaka maja wykonac;

2) rodzaju zagrozen, jakie moga wystapic;

3) niezbednych srodkach ochrony zbiorowej i indywidualnej oraz o sposobie ich stosowania;

4) sposobie sygnalizacji miedzy pracujacymi wewnatrz zbiornika a asekurujacymi ich na zewnatrz zbiornika;

5) postepowaniu w razie wystapienia zagrozenia.

§ 89. 1. Pracownik lub pracownicy wykonujacy prace wewnatrz zbiornika powinni byc asekurowani co najmniej przez jedna osobe znajdujaca sie na zewnatrz. Osoba asekurujaca powinna byc w stalym kontakcie z pracownikami znajdujacymi sie wewnatrz zbiornika oraz miec mozliwosc niezwlocznego powiadomienia innych osob mogacych, w razie potrzeby, niezwlocznie udzielic pomocy.

2. Pracownik wchodzacy do wnetrza zbiornika powinien byc wyposazony w odpowiednie srodki ochrony indywidualnej, a w szczegolnosci:

1) szelki bezpieczenstwa z linka umocowana do odpowiednio wytrzymalego elementu konstrukcji zewnetrznej;

2) helm ochronny i odziez ochronna;

3) sprzet izolujacy ochronny ukladu oddechowego.

3. Wyposazenie w srodki ochrony indywidualnej osoby asekurujacej powinno byc takie, jak wyposazenie pracownikow wchodzacych do wnetrza zbiornika.

4. Niestosowanie ochron ukladu oddechowego jest dopuszczalne wylacznie w warunkach, gdy zawartosc tlenu w powietrzu zbiornika wynosi co najmniej 18% oraz gdy w powietrzu tym nie wystepuja substancje szkodliwe dla zdrowia w stezeniu przekraczajacym najwyzsze dopuszczalne stezenia czynnikow szkodliwych dla zdrowia w srodowisku pracy ani nie istnieje niebezpieczenstwo ich wystapienia podczas przebywania pracownika w zbiorniku.

5. Decyzje o niestosowaniu przez pracownikow ochron ukladu oddechowego w zwiazku ze spelnieniem warunkow, o ktorych mowa w ust. 4, moze podjac jedynie osoba kierujaca pracownikami.

§ 90. 1. W czasie przebywania pracownikow wewnatrz zbiornika wszystkie wlazy powinny byc otwarte, a jezeli nie jest to wystarczajace do utrzymania wymaganych parametrow powietrza w zbiorniku - nalezy w tym czasie stosowac staly nadmuch powietrza.

2. Wnetrze zbiornika powinno byc oswietlone przy uzyciu zrodla swiatla elektrycznego o bezpiecznym napieciu.

3. Transport narzedzi, innych przedmiotow i materialow wewnatrz zbiornika powinien odbywac sie w sposob niestwarzajacy zagrozen i uciazliwosci dla zatrudnionych tam pracownikow.

4. Jezeli istnieje mozliwosc powstania stezen wybuchowych w zbiorniku, nalezy zastosowac srodki zapobiegajace wybuchowi.

5. Jezeli praca ma byc wykonana wewnatrz zbiornika zawierajacego materialy plynne lub sypkie, w ktorym istnieje mozliwosc utoniecia lub zasypania pracownika - niezaleznie od zabezpieczenia odpowiednimi srodkami ochrony indywidualnej - pracownik powinien byc opuszczany do wnetrza na pomoscie lub innym urzadzeniu umozliwiajacym bezpieczne wykonanie pracy.

D. Prace przy uzyciu materialow niebezpiecznych

§ 91. Materialami niebezpiecznymi w rozumieniu rozporzadzenia sa w szczegolnosci substancje i preparaty chemiczne zaliczone do niebezpiecznych, zgodnie z przepisami w sprawie substancji chemicznych stwarzajacych zagrozenia dla zdrowia lub zycia.

§ 92. 1. Pracodawca jest obowiazany informowac pracownikow o wlasciwosciach fizycznych, chemicznych i biologicznych stosowanych w zakladzie pracy materialow, polfabrykatow i wyrobow gotowych oraz o ryzyku dla zdrowia i bezpieczenstwa pracownikow zwiazanym z ich stosowaniem, a takze o sposobach bezpiecznego ich stosowania oraz postepowania z nimi w sytuacjach awaryjnych.

2. Materialy o nieznanych wlasciwosciach, do czasu ich zbadania, moga byc stosowane tylko w warunkach laboratoryjnych, do celow badawczych i doswiadczalnych, przy zastosowaniu wzmozonych srodkow ostroznosci.

§ 93. 1. Materialy niebezpieczne nalezy przechowywac w miejscach i opakowaniach przeznaczonych do tego celu i odpowiednio oznakowanych.

2. Pomieszczenia, aparatura, srodki transportu, zbiorniki i opakowania, w ktorych sa stosowane, przemieszczane lub przechowywane materialy niebezpieczne powinny byc odpowiednie do wlasciwosci tych materialow.

3. W czasie transportu, skladowania i stosowania materialow niebezpiecznych nalezy stosowac odpowiednie srodki ochrony zbiorowej i indywidualnej - chroniace pracownikow przed szkodliwym lub niebezpiecznym dzialaniem tych materialow.

§ 94. 1. Zbiorniki, naczynia i inne opakowania sluzace do przechowywania materialow niebezpiecznych powinny byc:

1) oznakowane w sposob okreslony w odrebnych przepisach;

2) wykonane z materialu niepowodujacego niebezpiecznych reakcji chemicznych z ich zawartoscia i nieulegajacego uszkodzeniu w wyniku dzialania znajdujacego sie w nich materialu niebezpiecznego;

3) wytrzymale i zabezpieczone przed uszkodzeniem z zewnatrz odpowiednio do warunkow ich stosowania;

4) odpowiednio szczelne i zabezpieczone przed wydostawaniem sie z nich niebezpiecznej zawartosci lub dostaniem sie do ich wnetrza innych substancji, ktore w kontakcie z ich zawartoscia moga stworzyc stan zagrozenia;

5) wypelnione w sposob zapewniajacy wolna przestrzen odpowiednio do mozliwosci termicznego rozszerzania sie cieczy w warunkach przechowywania, transportu i stosowania.

2. Oproznione pojemniki po materialach niebezpiecznych przeznaczone do wielokrotnego uzycia powinny spelniac wymagania okreslone w ust. 1 pkt 1-4.

3. Przechowywanie materialow niebezpiecznych w pojemnikach i opakowaniach sluzacych do srodkow spozywczych jest niedopuszczalne.

§ 95. 1. Przy przechowywaniu cieklego materialu niebezpiecznego w stalych zbiornikach nalezy:

1) stosowac odpowiednie zabezpieczenia przed rozlewaniem i rozprzestrzenianiem sie zawartosci zbiornika w razie jego uszkodzenia, jak np. wanny, rynny, koryta, zbiorniki rezerwowe;

2) zapewnic urzadzenie do bezpiecznego pomiaru ilosci cieczy zawartej w zbiorniku;

3) uniemozliwic dostep osob niepowolanych do miejsc, w ktorych znajduja sie zbiorniki.

2. Zbiorniki z cieklymi materialami niebezpiecznymi oraz cieczami goracymi moga byc umieszczane nad stanowiskami pracy lub przejsciami wylacznie w przypadkach wymuszonych przez proces technologiczny. W takich przypadkach nalezy stosowac urzadzenia chroniace przed oblaniem pracownikow znajdujacych sie pod tymi zbiornikami.

3. Nad pomieszczeniami, w ktorych znajduja sie stale zbiorniki z gazami sprezonymi, skroplonymi lub rozpuszczonymi pod cisnieniem nie moga byc organizowane stanowiska pracy.

§ 96. 1. Pakowanie, skladowanie, zaladunek i transport materialow niebezpiecznych z innymi materialami stwarzajacymi dodatkowe zagrozenie na skutek wzajemnego oddzialywania tych materialow w przypadku uszkodzenia opakowania jest niedopuszczalne.

2. W magazynach powinny byc wywieszone instrukcje okreslajace sposob skladowania, pakowania, zaladunku i transportu materialow niebezpiecznych; z trescia instrukcji nalezy zapoznac pracownikow zatrudnionych przy tych pracach.

§ 97. 1. Pomieszczenia przeznaczone do skladowania lub stosowania materialow niebezpiecznych pod wzgledem pozarowym lub wybuchowym oraz w ktorych istnieje niebezpieczenstwo wydzielania sie substancji trujacych albo tworzacych z powietrzem mieszaniny wybuchowe, powinny byc wyposazone w:

1) urzadzenia zapewniajace sygnalizacje o zagrozeniach;

2) odpowiedni sprzet i srodki gasnicze, srodki neutralizujace, apteczki oraz odpowiednie srodki ochrony zbiorowej i indywidualnej, stosownie do wystepujacych zagrozen.

2. Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach wymienionych w ust. 1 powinni miec zapewniony staly dostep do srodkow lacznosci na wypadek awarii, wybuchu lub pozaru.

3. Pracodawca jest obowiazany ustalic i podac do wiadomosci pracownikow warunki, jakie powinny byc spelnione przed wejsciem pracownikow do pomieszczen, o ktorych mowa w ust. 1.

§ 98. W pomieszczeniach, w ktorych w wyniku awarii moga wydzielac sie substancje toksyczne lub palne, w ilosciach mogacych stworzyc zagrozenie wybuchem, pracodawca powinien zapewnic awaryjna wentylacje wyciagowa uruchamiana od wewnatrz i z zewnatrz pomieszczen - zapewniajaca wymiane powietrza dostosowana do przeznaczenia pomieszczen zgodnie z wlasciwymi przepisami i Polskimi Normami.

§ 99. 1. Sposob skladowania i stosowania materialow niebezpiecznych powinien zapewniac:

1) zachowanie temperatur, wilgotnosci i ochrone przed naslonecznieniem stosownie do rodzaju materialow niebezpiecznych i ich wlasciwosci;

2) przestrzeganie ograniczen dotyczacych wspolnego skladowania i stosowania materialow;

3) ograniczenie ilosci jednoczesnie skladowanych materialow do ilosci dopuszczalnej dla danego materialu i danego pomieszczenia;

4) przestrzeganie zasad rotacji z zachowaniem dopuszczalnego czasu skladowania poszczegolnych materialow;

5) zachowanie dodatkowych wymagan specyficznych dla skladowania materialow i ich stosowania;

6) rozmieszczenie materialow w sposob umozliwiajacy prowadzenie kontroli skladowania i skladowanych materialow.

2. Szczegolowe warunki skladowania i stosowania materialow niebezpiecznych powinny byc okreslone w instrukcjach ustalajacych co najmniej wymagania wymienione w ust. 1 oraz zasady postepowania w sytuacjach awaryjnych.

§ 100. 1. Przeladunek materialow niebezpiecznych powinien odbywac sie w miejscu do tego przystosowanym, przy wykorzystaniu odpowiednich do tego celu urzadzen oraz srodkow ochrony zbiorowej i indywidualnej chroniacych przed zagrozeniami i skutkami zagrozen, szczegolnie pochodzacych od elektrycznosci statycznej oraz wystepujacych przy przelewaniu cieczy.

2. W miejscu przeladunku materialow niebezpiecznych nie moga przebywac osoby niezatrudnione przy tych pracach.

§ 101. 1. Jezeli procesy pracy powoduja wystepowanie czynnikow rakotworczych, biologicznych o dzialaniu zakaznym i innych stwarzajacych niebezpieczenstwo dla zdrowia i zycia pracownikow - pracodawca powinien podjac przedsiewziecia w kierunku zastapienia tych procesow innymi, w ktorych czynniki te nie wystepuja.

2. Jezeli przedsiewziecia, o ktorych mowa w ust. 1, nie sa technicznie mozliwe, pracodawca jest obowiazany w szczegolnosci:

1) ograniczyc do minimum liczbe pracownikow narazonych na czynniki, o ktorych mowa w ust. 1;

2) ograniczyc do minimum wystepowanie tych czynnikow w srodowisku pracy;

3) zapewnic stosowanie srodkow ochrony zbiorowej, a gdy narazenie nie moze byc zlikwidowane w inny sposob - srodkow ochrony indywidualnej;

4) zapewnic stosowanie przez pracownikow wymagan higieny, a w szczegolnosci niedopuszczanie do spozywania posilkow, picia i palenia tytoniu w miejscach pracy;

5) okreslic w instrukcjach, o ktorych mowa w § 41, odpowiednie zasady postepowania w razie powstania nieprzewidzianych sytuacji powodujacych powazne zagrozenia dla pracownikow;

6) zapewnic oznaczenie miejsc stwarzajacych ryzyko dla zdrowia pracownikow zwiazane z wystepowaniem czynnikow rakotworczych, poprzez umieszczenie w miejscach narazenia pracownikow na te czynniki odpowiednich napisow i znakow ostrzegawczych;

7) zapewnic pomieszczenia, instalacje i urzadzenia przystosowane do regularnego i skutecznego czyszczenia.

3. Wykaz substancji, czynnikow i procesow technologicznych o dzialaniu rakotworczym i prawdopodobnym dzialaniu rakotworczym, sposob ich rejestracji oraz warunki sprawowania nadzoru nad stanem zdrowia pracownikow zawodowo narazonych na dzialanie substancji i czynnikow rakotworczych okreslone sa w odrebnych przepisach.

§ 102. 1. Pracodawca jest obowiazany poinformowac pracownikow o mozliwosci powstania nieprzewidzianych sytuacji, podczas ktorych moglyby wystapic powazne zagrozenia dla zdrowia lub zycia, zwiazane z wystepowaniem czynnikow, o ktorych mowa w § 101 ust. 1.

2. W razie powstania zagrozen, o ktorych mowa w ust. 1, do czasu usuniecia tych zagrozen nalezy:

1) dopuscic do pracy w warunkach zagrozen jedynie pracownikow niezbednych do usuniecia awarii, zapewniajac im odpowiednie do tych prac srodki ochrony indywidualnej oraz ograniczajac do minimum czas przebywania w tych warunkach;

2) pracownikom niezatrudnionym przy pracach, o ktorych mowa w pkt 1, zakazac wstepu do zagrozonych miejsc.

§ 103. 1. Jezeli podczas procesow pracy wystepuje niebezpieczenstwo oblania pracownikow srodkami zracymi lub zapalenia odziezy na pracowniku - nie dalej niz 20 m w linii poziomej od stanowisk, na ktorych wykonywane sa te procesy, powinny byc zainstalowane natryski ratunkowe (prysznice bezpieczenstwa) do obmycia calego ciala oraz oddzielne natryski (prysznice) do przemywania oczu.

2. Natryski, o ktorych mowa w ust. 1, powinny, w razie potrzeby, umozliwiac ich natychmiastowe uruchomienie samoczynne lub w inny sposob - z uwzglednieniem ograniczonej sprawnosci osob z nich korzystajacych. Natryski powinny byc zasilane woda nieogrzewana i dzialac niezawodnie bez wzgledu na warunki atmosferyczne.

3. Przy wyjsciu z pomieszczenia, w ktorym odbywa sie praca przy uzyciu materialow zakaznych lub toksycznych powinna znajdowac sie co najmniej jedna umywalka z doprowadzona do niej ciepla woda - na kazdych dwudziestu pracownikow jednoczesnie zatrudnionych, lecz nie mniej niz jedna umywalka przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

§ 104. Szczegolowe warunki przechowywania, transportu i stosowania materialow niebezpiecznych okreslaja odrebne przepisy.

E. Prace na wysokosci

§ 105. 1. Praca na wysokosci w rozumieniu rozporzadzenia jest praca wykonywana na powierzchni znajdujacej sie na wysokosci co najmniej 1,0 m nad poziomem podlogi lub ziemi.

2. Do pracy na wysokosci nie zalicza sie pracy na powierzchni, niezaleznie od wysokosci, na jakiej sie znajduje, jezeli powierzchnia ta:

1) oslonieta jest ze wszystkich stron do wysokosci co najmniej 1,5 m pelnymi scianami lub scianami z oknami oszklonymi;

2) wyposazona jest w inne stale konstrukcje lub urzadzenia chroniace pracownika przed upadkiem z wysokosci.

§ 106. 1. Na powierzchniach wzniesionych na wysokosc powyzej 1,0 m nad poziomem podlogi lub ziemi, na ktorych w zwiazku z wykonywana praca moga przebywac pracownicy, lub sluzacych jako przejscia, powinny byc zainstalowane balustrady skladajace sie z poreczy ochronnych umieszczonych na wysokosci co najmniej 1,1 m i kraweznikow o wysokosci co najmniej 0,15 m. Pomiedzy porecza i kraweznikiem powinna byc umieszczona w polowie wysokosci poprzeczka lub przestrzen ta powinna byc wypelniona w sposob uniemozliwiajacy wypadniecie osob.

2. Jezeli ze wzgledu na rodzaj i warunki wykonywania prac na wysokosci zastosowanie balustrad, o ktorych mowa w ust. 1, jest niemozliwe, nalezy stosowac inne skuteczne srodki ochrony pracownikow przed upadkiem z wysokosci, odpowiednie do rodzaju i warunkow wykonywania pracy.

3. Wymagania okreslone w ust. 1 nie dotycza ramp przeladunkowych.

§ 107. Prace na wysokosci powinny byc organizowane i wykonywane w sposob niezmuszajacy pracownika do wychylania sie poza porecz balustrady lub obrys urzadzenia, na ktorym stoi.

§ 108. Przy pracach na: drabinach, klamrach, rusztowaniach i innych podwyzszeniach nieprzeznaczonych na pobyt ludzi, na wysokosci do 2 m nad poziomem podlogi lub ziemi niewymagajacych od pracownika wychylania sie poza obrys urzadzenia, na ktorym stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej pozycji ciala grozacej upadkiem z wysokosci, nalezy zapewnic, aby:

1) drabiny, klamry, rusztowania, pomosty i inne urzadzenia byly stabilne i zabezpieczone przed nieprzewidywana zmiana polozenia oraz posiadaly odpowiednia wytrzymalosc na przewidywane obciazenie;

2) pomost roboczy spelnial nastepujace wymagania:

a) powierzchnia pomostu powinna byc wystarczajaca dla pracownikow, narzedzi i niezbednych materialow,

b) podloga powinna byc pozioma i rowna, trwale umocowana do elementow konstrukcyjnych pomostu,

c) w widocznym miejscu pomostu powinny byc umieszczone czytelne informacje o wielkosci dopuszczalnego obciazenia.

§ 109. 1. Przy pracach wykonywanych na rusztowaniach na wysokosci powyzej 2 m od otaczajacego poziomu podlogi lub terenu zewnetrznego oraz na podestach ruchomych wiszacych nalezy w szczegolnosci:

1) zapewnic bezpieczenstwo przy komunikacji pionowej i dojscia do stanowiska pracy;

2) zapewnic stabilnosc rusztowan i odpowiednia ich wytrzymalosc na przewidywane obciazenia;

3) przed rozpoczeciem uzytkowania rusztowania nalezy dokonac odbioru technicznego w trybie okreslonym w odrebnych przepisach.

2. Rusztowania i podesty ruchome wiszace powinny spelniac wymagania okreslone odpowiednio w odrebnych przepisach oraz w Polskich Normach.

§ 110. 1. Przy pracach na: slupach, masztach, konstrukcjach wiezowych, kominach, konstrukcjach budowlanych bez stropow, a takze przy ustawianiu lub rozbiorce rusztowan oraz przy pracach na drabinach i klamrach na wysokosci powyzej 2 m nad poziomem terenu zewnetrznego lub podlogi nalezy w szczegolnosci:

1) przed rozpoczeciem prac sprawdzic stan techniczny konstrukcji lub urzadzen, na ktorych maja byc wykonywane prace, w tym ich stabilnosc, wytrzymalosc na przewidywane obciazenie oraz zabezpieczenie przed nieprzewidywana zmiana polozenia, a takze stan techniczny stalych elementow konstrukcji lub urzadzen majacych sluzyc do mocowania linek bezpieczenstwa;

2) zapewnic stosowanie przez pracownikow, odpowiedniego do rodzaju wykonywanych prac, sprzetu chroniacego przed upadkiem z wysokosci jak: szelki bezpieczenstwa z linka bezpieczenstwa przymocowana do stalych elementow konstrukcji, szelki bezpieczenstwa z pasem biodrowym (do prac w podparciu - na slupach, masztach itp.);

3) zapewnic stosowanie przez pracownikow helmow ochronnych przeznaczonych do prac na wysokosci.

2. Wymagania okreslone w ust. 1 dotycza rowniez prac wykonywanych na galeriach, pomostach, podestach i innych podwyzszeniach, o ktorych mowa w § 108, jezeli rodzaj pracy wymaga od pracownika wychylenia sie poza balustrade lub obrys urzadzenia, na ktorym stoi, albo przyjmowania innej wymuszonej pozycji ciala grozacej upadkiem z wysokosci.

DZIAL V

Pomieszczenia i urzadzenia higienicznosanitarne oraz zaopatrzenie pracownikow w napoje i srodki higieny osobistej

§ 111. 1. Pracodawca jest obowiazany zapewnic pracownikom pomieszczenia i urzadzenia higieniczno-sanitarne, ktorych rodzaj, ilosc i wielkosc powinny byc dostosowane do liczby zatrudnionych pracownikow, stosowanych technologii i rodzajow pracy oraz warunkow, w jakich ta praca jest wykonywana.

2. Wymagania dla pomieszczen i urzadzen higienicznosanitarnych okresla zalacznik nr 3 do rozporzadzenia.

§ 112. Pracodawca jest obowiazany zapewnic wszystkim pracownikom wode zdatna do picia lub inne napoje, a pracownikom zatrudnionym stale lub okresowo w warunkach szczegolnie uciazliwych zapewnic oprocz wody, inne napoje. Ilosc, rodzaj i temperatura tych napojow powinny byc dostosowane do warunkow wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracownikow. Szczegolowe zasady zaopatrzenia w napoje pracownikow zatrudnionych w warunkach szczegolnie uciazliwych okreslaja odrebne przepisy.

§ 113. 1. Miejsca czerpania wody zdatnej do picia powinny znajdowac sie nie dalej niz 75 m od stanowisk pracy.

2. Zbiorniki, przewody i miejsca czerpania wody powinny byc zabezpieczone przed zanieczyszczeniem lub zakazeniem. Czerpanie wody ze zbiornikow powinno odbywac sie wylacznie z zaworow czerpalnych.

3. Miejsca czerpania wody nienadajacej sie do picia powinny byc oznakowane zgodnie z Polska Norma.

§ 114. 1. Pracodawca zatrudniajacy pracownikow przy pracach wykonywanych w pomieszczeniach, w ktorych temperatura spowodowana procesami technologicznymi jest stale wyzsza niz 30°C (303 K), jest obowiazany zapewnic klimatyzowane pomieszczenie do wypoczynku, wyposazone w stoly oraz krzesla z oparciem spelniajace wymagania ergonomii. Liczba miejsc siedzacych powinna byc nie mniejsza niz jedno miejsce na pieciu pracownikow korzystajacych z pomieszczenia, zatrudnionych na najliczniejszej zmianie. Odleglosc od najdalszego stanowiska pracy do pomieszczenia klimatyzowanego nie powinna przekraczac 75 m.

2. Pracownikom zatrudnionym w warunkach, o ktorych mowa w ust. 1, nalezy stworzyc mozliwosc obmycia ciala, szczegolnie w cieplej porze roku - poprzez umieszczenie w poblizu pomieszczen pracy natryskow recznych na gietkich przewodach, z doprowadzeniem cieplej wody.

3. Jako pomieszczenia do wypoczynku moga byc wykorzystane jadalnie, o ile spelniaja wymagania okreslone w ust. 1.

§ 115. Pracodawca jest obowiazany zapewnic dostarczanie pracownikom srodkow higieny osobistej, ktorych ilosc i rodzaje powinny byc dostosowane do rodzaju i stopnia zanieczyszczenia ciala przy okreslonych pracach.

DZIAL VI

Przepisy przejsciowe i koncowe

§ 116. Przepisy § 27 ust. 2 rozporzadzenia oraz § 14 ust. 2 i 3, § 23 ust. 4 i § 28 zalacznika do rozporzadzenia nie dotycza zakladow pracy powstalych przed dniem wejscia w zycie rozporzadzenia, natomiast przepisy § 55 ust. 1 i 2 rozporzadzenia nie dotycza maszyn, w ktore wyposazone zostaly stanowiska pracy przed wejsciem w zycie rozporzadzenia.

§ 117. Traci moc:

1) rozporzadzenie Ministrow: Pracy i Opieki Spolecznej, Zdrowia, Przemyslu, Odbudowy, Administracji Publicznej oraz Ziem Odzyskanych z dnia 6 listopada 1946 r. o ogolnych przepisach dotyczacych bezpieczenstwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 62, poz. 344, z 1947 r. Nr 45, poz. 240 i z 1959 r. Nr 53, poz. 316);

2) rozporzadzenie Rady Ministrow z dnia 21 sierpnia 1959 r. w sprawie ogolnych warunkow higieniczno-sanitarnych w nowo budowanych lub przebudowywanych zakladach przemyslowych (Dz. U. Nr 53, poz. 316, z 1963 r. Nr 18, poz. 97 i z 1976 r. Nr 13, poz. 77).

§ 118. 1. Rozporzadzenie wchodzi w zycie po uplywie 6 miesiecy od dnia ogloszenia [UWAGA, rozporzadzenie zostalo ogloszone dnia 23 pazdziernika 1997 r.], z zastrzezeniem ust. 2.

2. Przepisy § 103 i § 114 ust. 1 rozporzadzenia oraz § 3 ust. 1, § 34 ust. 2 i § 38 zalacznika do rozporzadzenia wchodza w zycie po uplywie 2 lat od dnia ogloszenia.

Zalacznik nr 1

SZCZEGOLOWE ZASADY STOSOWANIA ZNAKOW I SYGNALOW BEZPIECZENSTWA

Rozdzial 1

Przepisy ogolne

§ 1. 1. Pracodawca powinien zapewnic stosowanie znakow lub sygnalow bezpieczenstwa wszedzie tam, gdzie nie mozna zlikwidowac zagrozenia srodkami ochrony zbiorowej lub innymi srodkami stosowanymi w organizacji pracy.

2. W zaleznosci od rodzaju stosowanego transportu - w zakladzie pracy powinny byc stosowane znaki i sygnaly uzywane w transporcie drogowym, kolejowym, srodladowym, morskim i powietrznym.

§ 2. Pracodawca powinien zapewnic pracownikom instrukcje dotyczace stosowanych w zakladzie pracy znakow i sygnalow bezpieczenstwa, obejmujace w szczegolnosci znaczenie znakow i sygnalow oraz zasady zachowania sie pracownikow, ktorych moga one dotyczyc.

§ 3. Znaki i sygnaly bezpieczenstwa powinny byc stosowane do przekazywania informacji okreslonych w niniejszym zalaczniku oraz powinny spelniac wymagania w nim zawarte. Wymagania dotyczace znakow bezpieczenstwa nieuregulowane w zalaczniku, w tym wzory tych znakow, sa okreslone w Polskich Normach.

§ 4. 1. Znaki zakazu, ostrzegawcze, nakazu, ewakuacyjne i informacyjne powinny byc stosowane jako znaki stale.

2. Miejsca, w ktorych istnieje ryzyko upadku lub kolizji z przeszkodami, powinny byc na stale oznaczone barwa bezpieczenstwa lub znakiem bezpieczenstwa.

3. Drogi powinny byc na stale oznaczone barwa bezpieczenstwa.

§ 5. 1. Sygnaly swietlne, sygnaly dzwiekowe i komunikaty slowne powinny byc stosowane, gdy wymaga tego sytuacja, w celu zasygnalizowania niebezpieczenstwa i wezwania ludzi do podjecia okreslonych dzialan albo do ewakuacji.

2. Lacznie moga byc stosowane:

1) sygnaly swietlne i sygnaly dzwiekowe;

2) sygnaly swietlne i komunikaty slowne;

3) sygnaly reczne i komunikaty slowne.

§ 6. 1. Stosowane znaki i sygnaly powinny byc odpowiednio czytelne, widoczne i slyszalne. Ich czytelnosc, widocznosc i slyszalnosc nie moze byc zmniejszana przede wszystkim przez:

1) jednoczesne stosowanie znakow lub sygnalow tego samego rodzaju. W szczegolnosci nalezy unikac:

a) umieszczania zbyt wielu znakow lub sygnalow blisko siebie,

b) jednoczesnego stosowania dwoch sygnalow swietlnych, ktore latwo moga byc pomylone,

c) stosowania sygnalu swietlnego blisko innego zrodla swiatla,

d) uzywania jednoczesnie dwoch sygnalow dzwiekowych,

e) stosowania sygnalow dzwiekowych przy zbyt duzym natezeniu halasu tla (otoczenia);

2) zastosowanie nieodpowiedniego wzoru znaku;

3) niewystarczajaca liczbe znakow lub sygnalow oraz ich nieodpowiednie umiejscowienie;

4) niewystarczajaca dbalosc o stan techniczny lub prawidlowe funkcjonowanie urzadzen sygnalizacyjnych.

2. Znaki bezpieczenstwa i urzadzenia sygnalizacyjne powinny byc sprawdzane, czyszczone i konserwowane w regularnych odstepach czasu oraz, w zaleznosci od potrzeb, naprawiane i wymieniane, tak aby zapewnic spelnianie przez nie funkcji informacyjnej i sygnalizacyjnej.

3. Liczba i umiejscowienie znakow bezpieczenstwa i urzadzen sygnalizacyjnych powinny byc uzaleznione od wielkosci terenu, na ktorym sa stosowane, oraz od rodzajow i poziomu wystepujacych zagrozen.

§ 7. Jesli zdolnosc slyszenia lub widzenia pracownikow jest ograniczona, w szczegolnosci w zwiazku ze stosowaniem srodkow ochrony indywidualnej, znaki i sygnaly bezpieczenstwa powinny byc dostosowane do mozliwosci percepcyjnych pracownikow.

§ 8. 1. Znaki i sygnaly bezpieczenstwa, wymagajace zasilania energia elektryczna, w razie przerwy w doplywie tej energii powinny miec zapewnione zasilanie awaryjne, chyba ze przerwa ta spowoduje ustanie zagrozenia.

2. Przed zastosowaniem sygnalow swietlnych lub sygnalow dzwiekowych nalezy upewnic sie, ze dzialaja poprawnie i niezawodnie.

3. Zadzialanie sygnalu swietlnego lub sygnalu dzwiekowego powinno nastapic w czasie, kiedy jest to niezbedne z uwagi na bezpieczenstwo pracownikow; dzialanie tego sygnalu powinno trwac do czasu ustania zagrozenia.

Rozdzial 2

Wymagania dotyczace stosowania znakow bezpieczenstwa

§ 9. 1. Znaki bezpieczenstwa powinny byc umieszczone odpowiednio do linii wzroku - w miejscu lub w najblizszym otoczeniu okreslonego zagrozenia, a w przypadku ogolnego zagrozenia - przy wejsciu na teren, na ktorym wystepuje zagrozenie.

2. Miejsce, w ktorym znajduja sie znaki bezpieczenstwa, powinno byc dobrze oswietlone, latwo dostepne i widoczne. W przypadku gdy znaki znajduja sie w miejscu o niedostatecznym poziomie oswietlenia dziennego, miejsce to powinno byc oswietlone swiatlem elektrycznym albo powinny byc zastosowane znaki wykonane z materialu posiadajacego zdolnosc emisji swiatla po usunieciu zrodla wzbudzajacego lub pokryte takim materialem.

§ 10. Znak bezpieczenstwa powinien byc usuniety, gdy przestanie istniec zagrozenie, ktorego on dotyczy.

§ 11. Wymagania dotyczace stosowania znakow ewakuacyjnych i znakow dotyczacych ochrony przeciwpozarowej okreslaja odrebne przepisy i Polskie Normy.

Rozdzial 3

Wymagania dotyczace oznaczania przeszkod, niebezpiecznych miejsc i drog

§ 12. 1. Miejsca w zakladzie pracy, do ktorych pracownicy maja dostep podczas pracy, a w ktorych istnieje ryzyko kolizji z przeszkodami, upadku lub spadania przedmiotow, powinny byc oznakowane skosnymi pasami - na przemian zoltymi i czarnymi lub czerwonymi i bialymi.

2. Wymiary oznaczenia, o ktorym mowa w ust. 1, powinny byc odpowiednie do rozmiaru przeszkody lub niebezpiecznego miejsca.

3. Zolte i czarne lub biale i czerwone pasy powinny byc narysowane pod katem okolo 45° i powinny miec zblizone wymiary.

§ 13. 1. Drogi w budynkach powinny byc wyraznie wyznaczone za pomoca ciaglych pasow o dobrze widocznej barwie (z uwzglednieniem barwy podloza) - najlepiej zoltej lub bialej.

2. Rozmieszczenie pasow wyznaczajacych drogi powinno uwzgledniac niezbedna (bezpieczna) odleglosc miedzy pojazdami i jakakolwiek przeszkoda mogaca znajdowac sie w poblizu oraz miedzy pieszymi i pojazdami.

3. Przepis ust. 1 dotyczy rowniez stalych drog na zewnatrz budynkow, o ile drogi te nie sa otoczone odpowiednimi barierami lub chodnikami.

Rozdzial 4

Wymagania dotyczace sygnalow swietlnych

§ 14. 1. Swiatlo emitowane przez urzadzenie sygnalizacyjne powinno kontrastowac odpowiednio z otoczeniem i warunkami jego stosowania; nie moze ono byc zbyt silne, aby nie powodowalo olsnienia, ani zbyt slabe, aby nie powodowalo zlej widocznosci sygnalu.

2. Powierzchnia swiecaca moze byc tylko w jednym kolorze lub zawierac symbol obrazkowy (piktogram) na okreslonym tle - zgodnie z wymaganiami okreslonymi w Polskich Normach.

§ 15. 1. Jezeli urzadzenie moze wysylac sygnal swietlny ciagly i przerywany (migajacy) - sygnal przerywany powinien byc uzywany do informowania o wiekszym niebezpieczenstwie lub o pilniejszej potrzebie interwencji albo podjecia okreslonej akcji, niz to wskazuje sygnal ciagly. Czas trwania kazdego blysku i czestotliwosc blyskow w sygnale przerywanym powinny byc tak dobrane, aby zapewnic dobra percepcje informacji i uniknac pomylenia z roznymi sygnalami swietlnymi przerywanymi lub z sygnalem ciaglym.

2. Jezeli sygnal swietlny przerywany jest uzywany zamiast lub razem z sygnalem dzwiekowym, kod tego sygnalu powinien byc taki sam.

3. Urzadzenie do wysylania sygnalow swietlnych, uzywane w przypadku powaznego niebezpieczenstwa, powinno zapewniac ciaglosc wysylania sygnalow, w szczegolnosci poprzez zainstalowanie dodatkowego zrodla swiatla lub systematyczne kontrole urzadzenia.

Rozdzial 5

Wymagania dotyczace sygnalow dzwiekowych

§ 16. 1. Sygnal dzwiekowy powinien:

1) byc dobrze slyszalny - o poziomie dzwieku odpowiednio wyzszym niz poziom halasu tla (otoczenia), a jednoczesnie nie moze byc nadmiernie glosny lub przykry;

2) byc latwo rozpoznawalny, zwlaszcza gdy chodzi o czas trwania impulsow oraz przerw miedzy impulsami i grupa impulsow;

3) latwo odrozniac sie od innych sygnalow dzwiekowych oraz halasu tla (otoczenia).

2. Jezeli urzadzenie moze wysylac sygnal dzwiekowy o zmiennej i stalej czestotliwosci - sygnal o zmiennej czestotliwosci powinien byc uzywany do informowania o wiekszym niebezpieczenstwie lub o pilniejszej potrzebie interwencji albo podjecia okreslonej akcji, niz to wskazuje sygnal o stalej czestotliwosci.

§ 17. Dzwiekowy sygnal wzywajacy do ewakuacji powinien byc ciagly.

§ 18. Wymagania dotyczace projektowania sygnalow dzwiekowych okreslone sa w Polskich Normach.

Rozdzial 6

Wymagania dotyczace stosowania komunikatow slownych

§ 19. 1. Komunikat slowny wysylany przez nadawce lub urzadzenie emitujace do jednego lub wielu odbiorcow powinien miec forme krotkich tekstow, zwrotow, slow pojedynczych lub grup slow.

2. Komunikaty slowne powinny byc mozliwie jak najkrotsze, najprostsze i najbardziej przejrzyste - przystosowane do zdolnosci werbalnej nadawcy i zdolnosci slyszenia odbiorcy lub odbiorcow.

3. Komunikat slowny moze byc przekazywany bezposrednio (wypowiadany przez czlowieka) lub posrednio (emitowany za pomoca odpowiedniego urzadzenia).

§ 20. 1. Osoby, bedace nadawcami i odbiorcami komunikatu powinny dobrze znac jezyk, w ktorym jest sformulowany, aby mogly go poprawnie wymowic oraz zrozumiec i w efekcie przyjac odpowiednie zachowanie zgodne z wymaganiami bezpieczenstwa i ochrony zdrowia.

2. Jezeli komunikat slowny jest uzywany zamiast lub razem z sygnalami recznymi, a nie stosuje sie specjalnych kodow, nalezy uzyc takich slow jak:

- start - oznaczajace rozpoczecie kierowania.

- zatrzymac - oznaczajace przerwe lub zakonczenie jakiegos ruchu,

- koniec - oznaczajace zatrzymanie dzialania,

- szybko - oznaczajace koniecznosc przyspieszenia ruchu ze wzgledow bezpieczenstwa,

- wolno - oznaczajace koniecznosc powolnego wykonywania ruchu,

- do gory - w znaczeniu "podniesc ladunek do gory",

- do dolu - w znaczeniu "opuscic ladunek w dol",

- do przodu - oznaczajace kierunek ruchu, ktory jednoczesnie powinien byc skoordynowany z odpowiednimi sygnalami recznymi,

- do dolu

- w prawo

- w lewo

- stop - oznaczajace koniecznosc zatrzymania w naglym przypadku.

Rozdzial 7

Wymagania dotyczace stosowania sygnalow recznych

§ 21. 1. Sygnal reczny powinien byc precyzyjny, prosty, latwy do wykonania i do zrozumienia, a takze odrozniac sie od innych sygnalow.

2. Jesli podczas sygnalu recznego konieczne jest uzywanie obu rak naraz - ich uzycie powinno odbywac sie w sposob symetryczny i dotyczyc tylko jednego sygnalu.

§ 22. Osoba przekazujaca sygnaly reczne - sygnalista lub hakowy - zwana dalej "sygnalista", wykonuje za pomoca rak lub dloni okreslone w ponizszej tabeli gesty, przekazujac w ten sposob instrukcje dotyczace okreslonych manewrow osobie odbierajacej sygnal, zwanej dalej "operatorem".

Uwaga: Wszystkie zakodowane gesty, przedstawione w tabeli, nie wykluczaja uzycia, zwlaszcza w pewnych sektorach dzialalnosci, innych dodatkowych gestow, stosowanych na podstawie przepisow szczegolowych.

§ 23. 1. Sygnalista kieruje manewrami w taki sposob, aby ich wykonywanie zapewnialo bezpieczenstwo pracownikom znajdujacym sie w poblizu.

2. Sygnalista powinien miec mozliwosc kontrolowania wszystkich manewrow - bez ryzyka narazenia na zagrozenia zwiazane z wykonywaniem tych manewrow. Jezeli wymog ten nie moze byc w pelni spelniony przez jednego sygnaliste - pracodawca powinien zatrudnic jednego lub kilku dodatkowych sygnalistow.

3. Jezeli operator nie moze wykonac otrzymanych od sygnalisty polecen z zachowaniem wymagan bezpieczenstwa - powinien wstrzymac wykonywanie rozpoczetego manewru i zazadac nowych instrukcji.

§ 24. Sygnalista powinien byc wyposazony w jeden lub wiecej elementow rozpoznawczych, takich jak kurtka, kamizelka, kask, opaska. Elementy rozpoznawcze powinny miec jaskrawe, najlepiej jednakowe kolory, takie jak pomaranczowy, zolty lub czerwony, uzywane wylacznie przez sygnaliste.

Zalacznik nr 2

SZCZEGOLOWE ZASADY STOSOWANIA SRODKOW OCHRONY INDYWIDUALNEJ

§ 1. Srodki ochrony indywidualnej powinny byc stosowane w sytuacjach, kiedy nie mozna uniknac zagrozen lub nie mozna ich wystarczajaco ograniczyc za pomoca srodkow ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy.

§ 2. Dostarczane pracownikom do stosowania srodki ochrony indywidualnej powinny:

1) byc odpowiednie do istniejacego zagrozenia i nie powodowac same z siebie zwiekszonego zagrozenia;

2) uwzgledniac warunki istniejace w danym miejscu pracy;

3) uwzgledniac wymagania ergonomii oraz stan zdrowia pracownika;

4) byc odpowiednio dopasowane do uzytkownika - po wykonaniu niezbednych regulacji.

§ 3. W przypadku wystepowania wiecej niz jednego zagrozenia i koniecznosci jednoczesnego stosowania kilku srodkow ochrony indywidualnej - srodki te powinny dac sie dopasowac wzgledem siebie bez zmniejszenia ich wlasciwosci ochronnych.

§ 4. W zaleznosci od stopnia zagrozenia, czestosci narazenia na zagrozenie, cech stanowiska pracy kazdego pracownika i skutecznosci dzialania srodkow ochrony indywidualnej - pracodawca powinien okreslic warunki stosowania srodkow ochrony indywidualnej, a w szczegolnosci czas i przypadki, w ktorych powinny byc uzywane.

§ 5. Srodki ochrony indywidualnej powinny byc przeznaczone do osobistego uzytku. W wyjatkowych przypadkach srodek ochrony indywidualnej moze byc uzywany przez wiecej niz jedna osobe, o ile zastosowano dzialania wykluczajace niepozadany wplyw takiego uzytkowania na zdrowie lub higiene uzytkownikow.

§ 6. 1. Srodki ochrony indywidualnej powinny byc stosowane zgodnie ze swoim przeznaczeniem, z wylaczeniem szczegolnych i wyjatkowych sytuacji - zgodnie z instrukcja przekazana przez pracodawce. W razie potrzeby - w celu zapewnienia wlasciwego uzywania srodkow ochrony indywidualnej - pracodawca powinien zorganizowac pokazy uzywania tych srodkow.

2. Instrukcja, o ktorej mowa w ust. 1, powinna byc zrozumiala dla pracownikow oraz powinna okreslac sposoby uzywania srodkow ochrony indywidualnej, ich kontroli i konserwacji.

§ 7. 1. Przed nabyciem srodkow ochrony indywidualnej pracodawca powinien ocenic, czy srodki, ktore zamierza zastosowac, spelniaja wymagania okreslone w § 2 i 3. Ocena taka powinna obejmowac:

1) analize i ocene zagrozen, ktorych nie mozna uniknac innymi metodami;

2) okreslenie cech, jakie musza posiadac srodki ochrony indywidualnej, aby skutecznie chronily przed zagrozeniami, o ktorych mowa w pkt 1, uwzgledniajac wszelkie ryzyko, jakie moga stwarzac te srodki same z siebie;

3) porownanie cech dostepnych na rynku srodkow ochrony indywidualnej z cechami, o ktorych mowa w pkt 2.

2. Ocena, o ktorej mowa w ust. 1, powinna byc ponawiana w sytuacji wystapienia zmian ktoregokolwiek z jej elementow.

§ 8. Przy ustalaniu srodkow ochrony indywidualnej niezbednych do stosowania przy okreslonych pracach pracodawca powinien uwzgledniac wskazania zawarte w tabelach nr 1-3.

Tabela nr 1

ZAGROZENIA, PRZY KTORYCH WYMAGANE JEST STOSOWANIE SRODKOW OCHRONY INDYWIDUALNEJ

Tabela nr 2

RODZAJE PRAC, PRZY KTORYCH WYMAGANE JEST STOSOWANIE SRODKOW OCHRONY INDYWIDUALNEJ

Lp.

Rodzaje srodkow ochrony indywidualnej

Rodzaje prac, przy ktorych wymagane jest stosowanie srodkow ochrony indywidualnej

1

2

3

1

Odziez ochronna

Prace w narazeniu na dzialanie wody, czynnikow chemicznych, pylowych, mechanicznych i biologicznych oraz wysokiej i niskiej temperatury - stwarzajace ryzyko dla zdrowia lub bezpieczenstwa pracownikow, w tym w szczegolnosci:

a) prace w narazeniu na dzialanie szkodliwych dla zdrowia substancji chemicznych i biologicznych oraz pylow,

b) prace w narazeniu na dzialanie substancji rakotworczych,

c) prace w kanalach sciekowych, rowach, podziemnych kryptach, studzienkach, cysternach, kadziach, zbiornikach lub innych podobnych miejscach - w narazeniu na kontakt z wilgotnymi lub mokrymi sciankami,

d) prace na zewnatrz pomieszczen - w narazeniu na deszcz lub chlod,

e) prace w pomieszczeniach o bardzo niskiej temperaturze, w tym w komorach chlodniczych,

f) przenoszenie ladunkow o wysokiej temperaturze lub przebywanie w ich poblizu oraz prace w wysokiej temperaturze (pochodzenia technologicznego),

g) spawanie, kucie oraz odlewanie metali,

h) prace stwarzajace ryzyko zapalenia odziezy od plomienia, goracych odpryskow metali lub zuzla,

i) prace w kontakcie z przedmiotami o szorstkich powierzchniach, ostrych krawedziach i inne stwarzajace ryzyko urazu,

j) oczyszczanie odlewow, piaskowanie albo srutowanie wyrobow,

k) prace narazajace na zamoczenie ciala lub przesiakniecie odziezy w wyniku stosowania wody, roztworow, kapieli, mas cieklych, olei, tluszczow lub innych substancji plynnych, wilgotnych, oleistych lub tlustych,

l) prace w narazeniu na zanieczyszczenie ciala substancjami podatnymi na gnicie lub zainfekowanymi albo odpadami, w tym w zakladach oczyszczania miasta, zakladach zajmujacych sie oproznianiem szamb lub zbiornikow na gnojowke, w laboratoriach biologicznych, w ubojniach, rzezniach, wytworniach konserw miesnych lub rybnych, zakladach przetworstwa podrobow i wszelkie inne prace, przy ktorych istnieje ryzyko podobnych zanieczyszczen,

l) prace, podczas ktorych pracownicy musza byc dobrze widoczni, w tym wykonywane na torach kolejowych, w miejscach o wzmozonym ruchu pojazdow, w transporcie dolowym kopaln i w transporcie wewnatrzzakladowym

2

Srodki ochrony glowy

 

1) helmy ochronne

Prace narazajace pracownikow na urazy glowy, w tym w szczegolnosci:

a) prace budowlane, zwlaszcza na rusztowaniach i w ich sasiedztwie, przy wznoszeniu i demontazu szalowania, przy rozbiorkach obiektow budowlanych, prace montazowe i instalacyjne,

b) prace na mostach, konstrukcjach stalowych, masztach, wiezach, stalowych konstrukcjach hydraulicznych, wielkich piecach, w stalowniach, walcowniach, duzych zbiornikach i rurociagach, stacjach energetycznych, prace remontowo-montazowe przy kotlach i ich instalacjach,

c) prace ziemne i skalne, prace w wykopach, rowach, szybach i tunelach,

d) prace w podziemnych wyrobiskach, kopalniach odkrywkowych, przy wydobywaniu wegla i innych surowcow mineralnych,

e) prace z materialami wybuchowymi,

f) prace przy wielkich piecach, w zakladach przerobki rud, kuzniach i odlewniach metali,

g) prace w sasiedztwie urzadzen do podnoszenia, dzwigow i przenosnikow,

h) prace przy piecach przemyslowych,

i) prace w stoczniach okretowych,

2) nakrycia glowy

j) prace manewrowe na kolei.

Prace stwarzajace ryzyko pochwycenia wlosow, zamoczenia glowy lub zanieczyszczenia substancjami i materialami toksycznymi, drazniacymi, zracymi, podatnymi na gnicie lub mogacymi byc zrodlem infekcji oraz wykonywane w warunkach niskiej i wysokiej temperatury, a w szczegolnosci:

a) prace w narazeniu na dzialanie pylow toksycznych albo substancji zracych lub drazniacych,

b) przenoszenie, na glowie lub ramionach, poltuszy zwierzecych, skor lub innych produktow podatnych na gnicie, pochodzacych z uboju zwierzat, paczek z niezdezynfekowanymi kawalkami materialu lub substancji pochodzenia zwierzecego (nawet jesli sa suche) mogacych byc zrodlem infekcji (w tym worki z koscmi lub porozem, paczki zawierajace wlosie, welne, skory),

c) prace w kanalach sciekowych, rowach, podziemnych kryptach, studzienkach, cysternach, kadziach, zbiornikach lub innych podobnych miejscach, zanieczyszczonych osadami albo odpadami z jakichkolwiek substancji lub opanowanych przez robactwo,

d) prace na zewnatrz pomieszczen - w narazeniu na deszcz albo dzialanie niskiej lub wysokiej temperatury,

e) prace w komorach chlodniczych,

f) prace, przy ktorych wlosy pracownikow sa narazone na wciagniecie przez ruchome czesci maszyn lub urzadzen mechanicznych,

g) prace w narazeniu na dzialanie substancji rakotworczych

3

Srodki ochrony konczyn dolnych

Prace stwarzajace ryzyko urazow konczyn dolnych (w tym oparzenia), ich zamoczenia lub zanieczyszczenia substancjami i materialami toksycznymi, drazniacymi, zracymi, podatnymi na gnicie lub mogacymi byc zrodlem infekcji oraz wykonywane w warunkach niskiej lub wysokiej temperatury, a w szczegolnosci:

a) prace przy rozbiorce, prace budowlane, prace przy wznoszeniu rusztowan, prace przy deskowaniu lub zdejmowaniu deskowania konstrukcji betonowych oraz inne prace na budowie w narazeniu na zranienie stop przez gwozdzie lub ostre przedmioty,

b) prace na mostach, konstrukcjach stalowych, masztach, wiezach i dzwigach,

c) prace przy wielkich piecach, w stalowniach, walcowniach, stacjach energetycznych, duzych zbiornikach i rurociagach,

d) prace w kopalniach odkrywkowych, przy wydobywaniu wegla, przy wybieraniu i obrobce materialow skalnych,

e) oczyszczanie odlewow lub piaskowanie albo srutowanie jakichkolwiek przedmiotow,

f) prace w kuzniach lub przy odlewaniu stopionych metali,

g) prace w narazeniu na kontakt nog z bardzo goracymi lub bardzo zimnymi materialami,

h) prace w komorach chlodniczych,

i) prace przy wytwarzaniu i obrobce szkla plaskiego i szklanych pojemnikow,

j) prace formierskie podczas produkcji wyrobow ceramicznych i materialow budowlanych,

k) prace remontowe i renowacyjne,

l) prace w stoczniach, prace manewrowe na kolei,

l) transport i magazynowanie ciezkich elementow, ktorych upadek na stope moze spowodowac jej zranienie,

m) prace w narazeniu na ryzyko upadku z wysokosci na skutek zeslizgniecia, w tym prace na dachu,

n) prace z uzyciem pilarki lancuchowej, w tym przycinanie i scinanie drzew,

o) prace w kanalach sciekowych, rowach, podziemnych kryptach, studzienkach, cysternach, kadziach, zbiornikach, stawach, ciekach wodnych lub innych podobnych miejscach zawierajacych ciecze lub bloto,

p) prace, przy ktorych mozliwe jest wylanie lub wyciek cieczy, w narazeniu na zamoczenie stop przez te ciecze, w tym w plywalniach lub myjniach,

q) prace w narazeniu na zanieczyszczenie stop substancjami toksycznymi, zracymi lub drazniacymi,

r) prace w narazeniu na zanieczyszczenie stop substancjami organicznymi podatnymi na gnicie lub odpadami

4

Srodki ochrony konczyn gornych

Prace stwarzajace ryzyko urazow rak (zwiazanych rowniez z dzialaniem wysokiej temperatury, wibracji oraz substancji chemicznych), prace w kontakcie z woda, substancjami toksycznymi, zracymi lub drazniacymi, z materialami podatnymi na gnicie i innymi mogacymi byc zrodlem infekcji oraz prace w niskiej temperaturze, w tym w szczegolnosci:

a) prace z uzyciem przedmiotow lub materialow ostrych, tnacych, klujacych, parzacych lub szczegolnie chropowatych albo inne narazajace na uszkodzenia rak, z wylaczeniem prac przy obsludze maszyn, przy ktorych istnieje niebezpieczenstwo wciagniecia rekawicy,

b) spawanie lub ciecie metali przy pomocy luku elektrycznego i wszelkie inne czynnosci wymagajace uzycia lamp lukowych lub tez innych zrodel promieniowania ultrafioletowego,

c) oczyszczanie odlewow lub piaskowanie albo srutowanie jakichkolwiek przedmiotow, lub tez odlewanie stopionych metali,

d) prace, przy ktorych przedramiona sa narazone na poranienie lub rozpryskiwanie materialow zarzacych sie,

e) ciecie miesa i usuwanie kosci za pomoca nozy,

f) przenoszenie ladunkow o wysokiej temperaturze,

g) prace narazajace pracownikow na dzialanie substancji chemicznych i biologicznych niebezpiecznych dla zdrowia,

h) prace, przy ktorych rece pracownikow narazone sa na kontakt z substancjami toksycznymi, zracymi lub drazniacymi,

i) prace w narazeniu na dzialanie substancji rakotworczych,

j) prace, przy ktorych rece pracownikow sa narazone na kontakt z zainfekowanymi zwierzetami lub padlina, szczatkami zwierzat lub substancjami pochodzenia zwierzecego nienadajacymi sie do spozycia, w tym w miejscach przeznaczonych do rozbioru poltuszy zwierzecych i laboratoriach biologicznych,

k) prace w kontakcie ze zwlokami lub z substancjami z nich pochodzacymi,

l) prace przy sciekach i innych instalacjach kanalizacyjnych oraz czynnosci zwiazane z recznym czyszczeniem rur i zbiornikow lub inne czynnosci wymagajace kontaktu rak ze sciekami,

l) prace w kontakcie z brudna bielizna lub brudna odzieza, szmatami i starymi, niezdezynfekowanymi ubraniami, smieciami,

m) wszelkie prace, podczas ktorych rece sa narazone na kontakt z substancjami mogacymi zawierac zarazki,

n) prace w komorach chlodniczych

5

Srodki ochrony twarzy i oczu

Prace, przy ktorych twarz lub oczy pracownikow sa narazone na urazy albo podraznienia w wyniku dzialania czynnikow niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia, w tym w szczegolnosci:

a) prace, przy ktorych oczy sa narazone na kontakt z substancjami o wyraznym dzialaniu drazniacym wzrok, jak pyl paku, pyl weglowy i inne czasteczki lub opary substancji zracych,

b) spawanie lub ciecie metali przy pomocy palnika lub luku elektrycznego,

c) prace z laserami,

d) obserwowanie intensywnych punktow swietlnych, w tym wnetrza pieca lub substancji silnie rozzarzonych, takich jak roztopiona stal albo szklo,

e) prace wymagajace zastosowania promieni podczerwonych lub wywolujace intensywne promieniowanie cieplne,

f) prace wymagajace uzycia lamp lukowych lub innych zrodel promieniowania ultrafioletowego,

g) szlifowanie na sucho, oczyszczanie lub usuwanie kamienia kotlowego przy uzyciu mlota oraz inne prace powodujace rozpryskiwanie mogacych przedostac sie do oczu ostrych czasteczek, stopionych metali lub zracych plynow,

h) prace przy maszynach do obrobki skrawaniem materialu, podczas ktorej powstaja wiory odpryskowe,

i) prace w narazeniu na dzialanie substancji rakotworczych,

j) prace przy rozpylaniu plynow,

k) prace z kwasami i roztworami zracymi, srodkami odkazajacymi i substancjami do usuwania korozji

6

Srodki ochrony ukladu oddechowego

Prace w warunkach ryzyka narazenia na nadmierne zanieczyszczenie powietrza czynnikami szkodliwymi lub w warunkach niedoboru tlenu w powietrzu, w tym w szczegolnosci:

a) prace w zbiornikach, w ograniczonym obszarze i w gazowych piecach przemyslowych, gdzie moze wystepowac szkodliwy gaz lub niedobor tlenu,

b) prace w narazeniu na wdychanie szkodliwych pylow, gazow, par lub dymu,

c) prace w sasiedztwie otworow spustowych wielkich piecow, gdzie moga wystepowac opary metali ciezkich,

d) prace w sasiedztwie konwerterow gazowych i przewodow gazowych wielkich piecow,

e) prace przy wykladaniu piecow i kadzi, gdzie moze wystepowac zapylenie,

f) prace w chlodniach, gdzie istnieje niebezpieczenstwo wycieku czynnika chlodniczego,

g) prace w szybach, kanalach sciekowych i innych obiektach podziemnych polaczonych kanalami,

h) prace w narazeniu na dzialanie substancji rakotworczych

7

Srodki ochrony sluchu

Prace w warunkach, w ktorych poziom halasu przekracza najwyzsze dopuszczalne natezenie, w tym w szczegolnosci:

a) prace przy obsludze pras do metalu,

b) prace przy uzyciu narzedzi pneumatycznych,

c) prace obslugi naziemnej na lotniskach,

d) prace przy wbijaniu pali,

e) ciecie drewna przy uzyciu pilarki tarczowej lub pilarki z pila lancuchowa

8

Srodki ochrony przed upadkiem z wysokosci

Prace wykonywane w warunkach narazajacych na upadek z wysokosci, w tym w szczegolnosci:

a) prace na rusztowaniach,

b) montaz elementow prefabrykowanych,

c) prace na masztach, slupach,

d) prace w kabinach wysokich dzwigow,

e) prace w wysoko polozonych kabinach urzadzen magazynowych,

f) prace na wiezach wiertniczych, masztach, czworonogach i trojnogach,

g) prace w szybach i kanalach sciekowych

9

Dermatologiczne srodki ochrony indywidualnej

Prace narazajace na podraznienia skory, w tym w szczegolnosci:

a) prace w narazeniu na dzialanie pylu paku albo innych pylow lub oparow wywierajacych na skore podobne dzialanie drazniace,

b) przetwarzanie materialow powlekanych,

c) garbowanie skory,

d) prace w narazeniu na wdychanie chromianow, dwuchromianow alkalicznych, kwasu chromowego lub innych substancji zracych lub drazniacych, wplywajacych na owrzodzenia lub perforacje przegrody nosowej



Tabela nr 3

RODZAJE SRODKOW OCHRONY INDYWIDUALNEJ

Lp.

Rodzaje srodkow ochrony indywidualnej

1

2

3

1

Odziez ochronna

ubrania

kombinezony

kurtki, bluzy

kamizelki

spodnie

fartuchy

fartuchy przednie

plaszcze

peleryny

ochraniacze barku

ochraniacze klatki piersiowej

ochraniacze brzucha

ochraniacze posladkow

oslony tulowia

oslony glowy i karku

kamizelki ostrzegawcze

kurtki ostrzegawcze

spodnie ostrzegawcze

narzutki ostrzegawcze

inne rodzaje odziezy ochronnej

2

Srodki ochrony glowy

helmy ochronne

helmy ochronne z wyposazeniem dodatkowym

czapki

czepki i stozki

kapelusze

kaptury

berety

chustki

inne nakrycia glowy

3

Srodki ochrony konczyn gornych

rekawice ochronne

ochraniacze palcow

ochraniacze dloni

ochraniacze nadgarstka

ochraniacze nadgarstka i przedramienia

ochraniacze lokcia

ochraniacze przedramienia i ramienia

inne srodki ochrony rak

4

Srodki ochrony konczyn dolnych

buty

polbuty

trzewiki

saperki

polsaperki

kalosze

sandaly

trepy

ochraniacze stopy

ochraniacze golenia

ochraniacze kolana

ochraniacze uda

getry

inne srodki ochrony nog

5

Srodki ochrony twarzy i oczu

okulary

gogle

oslony twarzy, w tym poloslony i przylbice

tarcze

inne srodki ochrony twarzy i oczu

6

Srodki ochrony sluchu

wkladki przeciwhalasowe

nauszniki przeciwhalasowe

helmy przeciwhalasowe

inne srodki ochrony sluchu

7

Srodki ochrony ukladu oddechowego

sprzet oczyszczajacy do pracy ciaglej, w tym filtrujacy, pochlaniajacy i filtrujaco-pochlaniajacy

sprzet izolujacy do pracy ciaglej, w tym autonomiczny i stacjonarny

sprzet ucieczkowy oczyszczajacy, w tym pochlaniacze i filtropochlaniacze

sprzet ucieczkowy izolujacy, w tym aparaty powietrzne butlowe i regeneracyjne

inne rodzaje sprzetu ochrony ukladu oddechowego

8

Srodki izolujace caly organizm

srodki z doprowadzeniem powietrza

srodki umozliwiajace stosowanie izolujacego sprzetu ochrony ukladu oddechowego

srodki umozliwiajace doprowadzenie powietrza lub stosowanie sprzetu ochrony ukladu oddechowego

9

Srodki ochrony przed upadkiem z wysokosci

uprzeze, w tym szelki bezpieczenstwa i pasy biodrowe

linki bezpieczenstwa

amortyzatory

urzadzenia samohamowne

inne srodki chroniace przed upadkiem z wysokosci

10

Dermatologiczne srodki ochrony skory

srodki oslaniajace skore - kremy, pasty, masci

srodki oczyszczajace skore

srodki regenerujace skore

Zalacznik nr 3

WYMAGANIA DLA POMIESZCZEN I URZADZEN HIGIENICZNOSANITARNYCH

Rozdzial 1

Przepisy ogolne

§ 1. 1. Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny znajdowac sie w budynku, w ktorym odbywa sie praca, albo w budynku polaczonym z nim obudowanym przejsciem, ktore w przypadku przechodzenia z ogrzewanych pomieszczen pracy powinno byc rowniez ogrzewane. Wymog ten nie dotyczy pomieszczen higienicznosanitarnych, o ktorych mowa w § 27 ust. 4 i § 44.

2. Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny byc usytuowane w sposob uniemozliwiajacy pracownikom korzystajacym z nich przechodzenie przez pomieszczenia, w ktorych stosowane sa substancje trujace lub materialy zakazne albo wykonywane sa prace szczegolnie brudzace, jezeli nie pracuja oni w kontakcie z tymi czynnikami.

3. Pomieszczenia higienicznosanitarne powinny byc ogrzewane, oswietlone i wentylowane zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi i Polskimi Normami.

4. Wysokosc pomieszczen higienicznosanitarnych nie powinna byc w swietle mniejsza niz 2,5 m. Dopuszcza sie zmniejszenie wysokosci pomieszczen higienicznosanitarnych do 2,2 m w swietle - w przypadku usytuowania ich w suterenie, piwnicy lub na poddaszu.

§ 2. 1. Pracodawca jest obowiazany utrzymywac pomieszczenia higienicznosanitarne oraz znajdujace sie w nich urzadzenia w stanie zapewniajacym bezpieczne i higieniczne korzystanie z nich przez pracownikow.

2. Podloga oraz sciany pomieszczen higienicznosanitarnych powinny byc tak wykonane, aby mozliwe bylo latwe utrzymanie czystosci w tych pomieszczeniach. Sciany pomieszczen do wysokosci co najmniej 2 m powinny byc pokryte materialami gladkimi, nienasiakliwymi i odpornymi na dzialanie wilgoci.

3. W pomieszczeniach umywalni i natryskow na podlogach wykonanych z materialow o duzym przewodnictwie ciepla nalezy ulozyc w miejscach mycia sie podkladki izolujace (podesty).

§ 3. 1. Szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami i ustepy powinny byc urzadzone oddzielnie dla kobiet i mezczyzn. Nie dotyczy to zakladu pracy, w ktorym jest zatrudnionych do dziesieciu pracownikow na jednej zmianie - pod warunkiem zapewnienia mozliwosci osobnego korzystania przez kobiety i mezczyzn z tych pomieszczen.

2. Pracodawca zatrudniajacy do dwudziestu pracownikow powinien zapewnic im co najmniej ustepy i umywalki, a takze warunki do higienicznego przechowywania odziezy wlasnej (domowej), roboczej i ochronnej oraz do higienicznego spozywania posilkow. Jezeli w zakladzie pracy takiego pracodawcy nie wystepuja czynniki szkodliwe dla zdrowia i prace brudzace lub nie wystepuja szczegolne wymagania sanitarne, miejsca do spozywania posilkow, przechowywania odziezy oraz umywalki moga znajdowac sie w jednym pomieszczeniu.

§ 4. 1. Odziez powinna byc przechowywana w szatniach lub odpowiednio w pomieszczeniach, o ktorych mowa w § 3 ust. 2.

2. Pracownicy zatrudnieni w pomieszczeniach biurowych moga przechowywac swoja odziez w przeznaczonych do tego miejscach w pomieszczeniach pracy.

§ 5. Pracodawca zatrudniajacy pracownikow niepelnosprawnych powinien zapewnic dostosowanie urzadzen higienicznosanitarnych oraz dojsc do nich - do potrzeb i mozliwosci tych pracownikow wynikajacych ze zmniejszonej sprawnosci, zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi.

Rozdzial 2

Szatnie

Przepisy ogolne

§ 6. Szatnie powinny byc urzadzone w oddzielnych lub wydzielonych pomieszczeniach.

§ 7. 1. Pomieszczenia przeznaczone na szatnie powinny byc suche i, w miare mozliwosci, oswietlone swiatlem dziennym.

2. Szatnie moga byc urzadzone w suterenach lub w piwnicach, pod warunkiem zastosowania odpowiedniej izolacji scian zewnetrznych i podlog zabezpieczajacej pomieszczenia przed wilgocia i nadmiernymi stratami ciepla oraz zapewnienia warunkow ewakuacji ludzi z tych pomieszczen.

3. W szatniach nalezy zapewnic przynajmniej czterokrotna wymiane powietrza na godzine, a w szatniach wyposazonych w okna otwieralne przeznaczonych dla nie wiecej niz 10 pracownikow wymiana powietrza nie moze byc mniejsza niz dwukrotna na godzine.

4. Szatnie, o ktorych mowa w ust. 2, przeznaczone dla ponad 25 pracownikow powinny byc wyposazone w wentylacje mechaniczna.

§ 8. 1. W szatni powinny byc zapewnione miejsca siedzace dla co najmniej 50% zatrudnionych na najliczniejszej zmianie.

2. Szerokosc przejsc miedzy dwoma rzedami szaf oraz glownych przejsc komunikacyjnych powinna byc nie mniejsza niz 1,5 m. Szerokosc przejsc miedzy rzedami szaf a sciana powinna byc nie mniejsza niz 1,1 m.

3. Szafy na odziez powinny spelniac wymagania Polskiej Normy.

§ 9. 1. Szatnie powinny byc dostosowane do rodzaju prac, stopnia narazenia pracownika na zabrudzenie ciala i zanieczyszczenia jego odziezy substancjami szkodliwymi, trujacymi lub materialami zakaznymi.

2. Szatnie dzieli sie na:

1) szatnie odziezy wlasnej pracownikow - przeznaczone do przechowywania odziezy nalezacej do pracownikow (domowej), jezeli ze wzgledow higienicznych odziez ta nie powinna sie stykac z odzieza robocza i srodkami ochrony indywidualnej;

2) szatnie odziezy roboczej i ochronnej - przeznaczone do przechowywania odziezy i obuwia roboczego oraz srodkow ochrony indywidualnej;

3) szatnie podstawowe - przeznaczone do przechowywania odziezy wlasnej pracownikow oraz odziezy roboczej i srodkow ochrony indywidualnej;

4) szatnie przepustowe - skladajace sie z czesci przeznaczonej na odziez wlasna pracownikow, czesci przeznaczonej na odziez robocza i srodki ochrony indywidualnej oraz przepustowego zespolu sanitarnego z natryskami, laczacego obie te czesci.

§ 10. 1. W zespole szatni przeznaczonym dla pracownikow zatrudnionych przy pracach powodujacych znaczne zabrudzenie odziezy (stwarzajace mozliwosc zanieczyszczenia wnetrza szafy) lub jej zamoczenie, oraz dla pracownikow, ktorych odziez robocza, z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy, musi spelniac szczegolne wymagania higienicznosanitarne, powinny znajdowac sie pomieszczenia wyposazone w urzadzenia do odkazania, odpylania i suszenia odziezy oraz czyszczenia obuwia - odpowiednio do potrzeb. W przypadku zainstalowania jednoczesnie kilku urzadzen, kazde z nich powinno byc umieszczone w oddzielnym pomieszczeniu.

2. Na kazdego pracownika korzystajacego z suszarni powinno przypadac co najmniej 0,2 m2 powierzchni podlogi.

3. Wydajnosc i ilosc urzadzen, o ktorych mowa w ust. 1, powinny zapewniac oczyszczenie i wysuszenie odziezy i obuwia w czasie trwania jednej zmiany.

Szatnie odziezy wlasnej pracownikow

§ 11. 1. Szatnia odziezy wlasnej pracownikow powinna byc wyposazona w szafy przeznaczone do indywidualnego uzytku kazdego pracownika.

2. W pomieszczeniu szatni, o ktorej mowa w ust. 1, powinno przypadac co najmniej 0,3 m2 wolnej powierzchni podlogi na kazdego pracownika korzystajacego z tej szatni.

§ 12. 1. Szatnia odziezy wlasnej pracownikow moze byc urzadzona w formie szatni wieszakowej, jezeli nie ma do tego przeciwwskazan ze wzgledu na rodzaj pracy, warunki jej wykonywania, rodzaje wystepujacych zanieczyszczen itp. oraz jezeli jest zapewniona szybka obsluga. Szatnia taka powinna odpowiadac nastepujacym wymaganiom:

1) powinna byc urzadzona osobna szatnia dla mezczyzn i osobna dla kobiet; w przypadku zatrudnienia mniej niz pieciu pracownikow na jednej zmianie szatnie moga byc wspolne dla mezczyzn i kobiet, z tym ze powinny byc urzadzone kabiny do przebierania sie;

2) przyjmowanie odziezy do szatni i wydawanie odziezy powinno byc wykonywane przez specjalnie do tego wyznaczony personel;

3) powinna byc wyposazona w stojaki wieszakowe na odziez wlasna pracownikow; odziez ta powinna byc przechowywana, na indywidualnych wieszakach;

4) stojaki wieszakowe powinny byc jednopoziomowe i miec w dolnej czesci siatkowe polki na obuwie, w gornej zas - polki na nakrycia glowy, teczki itp.;

5) szerokosc przejscia dla obslugi szatni powinna wynosic co najmniej 1,1 m miedzy rzedami wieszakow na dwoch sasiednich stojakach, zas co najmniej 0,95 m miedzy sciana a zewnetrznym rzedem wieszakow;

6) powinna w niej znajdowac sie przebieralnia wyposazona w miejsca do siedzenia i wieszaki na odziez; liczba miejsc do siedzenia powinna wynosic co najmniej 30% liczby zatrudnionych na najliczniejszej zmianie.

2. Szatnie wieszakowe przeznaczone dla pracownikow niemajacych obowiazku stosowania odziezy roboczej i ochronnej moga nie spelniac wymagan okreslonych w ust. 1 pkt 1 i 6.

Szatnie odziezy roboczej i ochronnej

§ 13. 1. Szatnia odziezy roboczej i ochronnej powinna byc urzadzona - niezaleznie od szatni odziezy wlasnej pracownikow - dla pracownikow zatrudnionych przy pracach powodujacych znaczne zabrudzenie odziezy (stwarzajace mozliwosc zanieczyszczenia wnetrz szafy do przechowywania odziezy) lub jej zamoczenie oraz dla pracownikow, ktorych odziez robocza, z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy, musi spelniac szczegolne wymagania higienicznosanitarne.

2. Szatnia, o ktorej mowa w ust. 1, powinna byc wyposazona w szafy przeznaczone do indywidualnego uzytku kazdego pracownika.

3. W pomieszczeniu szatni, o ktorej mowa w ust. 1, powinno przypadac co najmniej 0,3 m2 wolnej powierzchni podlogi na kazdego pracownika korzystajacego z tej szatni.

4. Szatnia odziezy roboczej i ochronnej powinna miec bezposrednie polaczenie z umywalnia, z natryskami i szatnia odziezy wlasnej pracownikow.

Szatnie podstawowe

§ 14. 1. Szatnia podstawowa moze byc urzadzona zamiast osobnych szatni odziezy wlasnej pracownikow oraz szatni odziezy roboczej i ochronnej dla zatrudnionych przy pracach, podczas ktorych zabrudzenie odziezy roboczej i srodkow ochrony indywidualnej wystepuje w tak malym stopniu, ze nie stwarza ryzyka zanieczyszczenia odziezy wlasnej pracownikow. Szatnia ta powinna miec bezposrednie polaczenie z umywalnia.

2. W szatni, o ktorej mowa w ust. 1, powinno przypadac co najmniej 0,5 m2 wolnej powierzchni podlogi na kazdego pracownika korzystajacego z tej szatni.

3. Szatnia, o ktorej mowa w ust. 1, powinna byc wyposazona w dwie szafy pojedyncze lub jedna szafe podwojna dla kazdego pracownika korzystajacego z tej szatni. Jedna szafa pojedyncza lub jedna czesc szafy podwojnej powinna byc przeznaczona na odziez robocza i srodki ochrony indywidualnej, zas druga - na odziez wlasna pracownikow.

§ 15. Do szatni podstawowej mozna stosowac odpowiednie przepisy § 12, z tym ze stojaki wieszakowe powinny byc osobne na odziez wlasna pracownikow i osobne na odziez robocza i ochronna.

Szatnie przepustowe

§ 16. 1. Szatnia przepustowa powinna byc urzadzona dla pracownikow zatrudnionych przy pracach zwiazanych ze stosowaniem lub wydzielaniem sie substancji trujacych, zakaznych, promieniotworczych, drazniacych lub uczulajacych oraz innych substancji o nieprzyjemnym zapachu, a takze przy pracach pylacych, w wilgotnym i goracym mikroklimacie lub powodujacych intensywne brudzenie.

2. Szatnia przepustowa powinna spelniac nastepujace wymagania:

1) czesc szatni przeznaczona na odziez robocza i srodki ochrony indywidualnej powinna odpowiadac wymaganiom okreslonym w § 13 ust. 2 i 3;

2) czesc szatni przeznaczona na odziez wlasna pracownikow powinna odpowiadac wymaganiom okreslonym w § 11 lub § 12;

3) ruch uzytkownikow szatni przepustowej pomiedzy obu jej czesciami powinien odbywac sie wylacznie przez zespol sanitarny z natryskami.

3. Dla pracownikow majacych kontakt z substancjami trujacymi lub zakaznymi powinna byc przeznaczona odrebna szatnia przepustowa, spelniajaca wymagania okreslone w ust. 2.

Rozdzial 3

Umywalnie i pomieszczenia z natryskami

§ 17. W sklad zespolu szatni powinny wchodzic umywalnie latwo dostepne dla pracownikow i zapewniajace bezkolizyjny ruch pracownikow juz umytych i przebranych w odziez wlasna.

§ 18. 1. Umywalnia powinna byc wyposazona w umywalki emaliowane lub wykonane z materialu odpornego na korozje, zgodne z Polska Norma.

2. Do umywalek powinna byc doprowadzona woda biezaca - ciepla i zimna.

3. Szerokosc przejscia miedzy umywalkami a sciana przeciwlegla powinna wynosic nie mniej niz 1,3 m, a miedzy dwoma rzedami umywalek - nie mniej niz 2 m.

§ 19. 1. Na kazdych dziesieciu pracownikow najliczniejszej zmiany powinna w umywalni przypadac co najmniej jedna umywalka indywidualna, a przy pracach brudzacych i w kontakcie z substancjami szkodliwymi lub zakaznymi - co najmniej jedna umywalka na kazdych pieciu pracownikow - lecz nie mniej niz jedna przy mniejszej liczbie zatrudnionych. W przypadku zastosowania umywalek szeregowych do mycia zbiorowego (np. na placach budowy) powinno przypadac co najmniej jedno stanowisko do mycia (zawor czerpalny wody) na kazdych pieciu pracownikow jednoczesnie zatrudnionych.

2. Na kazdych trzydziestu mezczyzn lub na kazde dwadziescia kobiet jednoczesnie zatrudnionych przy pracach biurowych lub w warunkach zblizonych do tych prac powinna przypadac co najmniej jedna umywalka, lecz nie mniej niz jedna umywalka przy mniejszej liczbie zatrudnionych. Umywalki powinny byc instalowane w pomieszczeniach ustepow lub w ich przedsionkach izolacyjnych.

§ 20. Dla pracownikow narazonych na zabrudzenie nog przy pracy powinny byc instalowane w umywalniach brodziki do mycia nog z doprowadzeniem cieplej wody, w ilosci co najmniej jeden brodzik na kazdych dziesieciu uzytkownikow. Brodziki nie sa wymagane dla pracownikow zatrudnionych przy pracach na otwartej przestrzeni - poza terenem zakladu pracy.

§ 21. 1. W zespole szatni powinny znajdowac sie pomieszczenia z natryskami, jesli wymagaja tego warunki pracy lub ochrona zdrowia pracownikow.

2. Pomieszczenia z natryskami powinny byc latwo dostepne dla pracownikow i zapewniac bezkolizyjny ruch pracownikow juz umytych i ubranych w odziez wlasna.

§ 22. 1. Na kazdych osmiu pracownikow najliczniejszej zmiany wykonujacych prace powodujace zabrudzenie ich ciala powinna przypadac co najmniej jedna kabina natryskowa, a przy pracach, o ktorych mowa w § 16 ust. 1, co najmniej jedna kabina natryskowa na kazdych pieciu pracownikow - lecz nie mniej niz jedna przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

2. Wymiary kabin natryskowych powinny byc zgodne z przepisami techniczno-budowlanymi. Szerokosc przejscia miedzy dwoma rzedami kabin, przy zastosowaniu zaslon zasuwanych lub scianek oslaniajacych powinna wynosic co najmniej 1,30 m, a miedzy kabinami i sciana - co najmniej 0,90 m.

§ 23. 1. W pomieszczeniu z natryskami poszczegolne sitka powinny byc zainstalowane w oddzielnych kabinach i umieszczone w taki sposob, aby strumien wody splywal na ramiona, a nie na glowe.

2. Pomieszczenie z natryskami, w ktorym znajduje sie wiecej niz szesc sitek, powinno byc oddzielone od szatni pomieszczeniem izolujacym.

3. Do natryskow powinna byc doprowadzona woda biezaca zimna i ciepla. Woda zuzyta powinna byc odprowadzana do kanalizacji.

4. Przy pomieszczeniach z natryskami powinna znajdowac sie wydzielona kabina z jedna miska ustepowa na kazde dziesiec natryskow, lecz nie mniej niz jedna.

§ 24. 1. Temperatura wody cieplej doprowadzonej do umywalek, natryskow i brodzikow przy stosowaniu centralnej regulacji lub zbiorowego mieszania wody powinna wynosic od 35°C do 40°C (od 308 K do 313 K), a w przypadku indywidualnego mieszania wody - od 50°C do 60°C (323 K do 333 K).

2. W pomieszczeniach umywalni nalezy zapewnic co najmniej dwukrotna wymiane powietrza w ciagu godziny, natomiast w pomieszczeniach z natryskami wymiana ta nie powinna byc mniejsza niz pieciokrotna w ciagu godziny.

Rozdzial 4

Ustepy

§ 25. 1. Ustepy powinny byc zlokalizowane w odleglosci nie wiekszej niz 75 m od stanowiska pracy. Odleglosc ta moze byc wieksza jedynie dla pracownikow pracujacych stale na otwartej przestrzeni, lecz nie powinna przekraczac 125 m od najdalszego stanowiska pracy.

2. W budynkach ustepy powinny byc urzadzone na kazdej kondygnacji. Jezeli na kondygnacji pracuje mniej niz dziesiec osob, ustepy moga znajdowac sie nie dalej niz na sasiedniej kondygnacji.

§ 26. 1. Wejscia do ustepow powinny prowadzic bezposrednio z pomieszczen, korytarzy lub drog sluzacych do komunikacji ogolnej.

2. Ustep powinien miec wejsciowe pomieszczenie izolujace wyposazone w umywalki z doplywem cieplej i zimnej wody w ilosci co najmniej jedna umywalka na trzy miski ustepowe lub pisuary, lecz nie mniej niz jedna umywalka.

3. Drzwi prowadzace do pomieszczenia izolujacego oraz drzwi laczace je z dalsza czescia ustepu powinny zamykac sie samoczynnie.

§ 27. 1. Zainstalowane w ustepach miski ustepowe i pisuary powinny byc splukiwane biezaca woda oraz podlaczone do kanalizacji.

2. Ustepy powinny byc wyposazone w instalacje i urzadzenia przeznaczone do utrzymania wymagan higienicznosanitarnych.

3. W pomieszczeniach ustepow nalezy zapewnic wymiane powietrza w ilosci nie mniejszej niz 50 m3 na godzine na 1 miske ustepowa i 25 m3 na 1 pisuar.

4. Dla pracownikow zatrudnionych na otwartej przestrzeni poza terenem zakladu pracy przez okres nie dluzszy niz 3 miesiace oraz zatrudnionych w budynkach niewyposazonych w instalacje wodociagowa i kanalizacyjna moga byc urzadzane ustepy wyposazone w szczelne zbiorniki nieczystosci. W takim przypadku ustepy moga nie spelniac wymagan okreslonych w ust. 1, 2 i 3 oraz w § 26 ust. 2.

5. Szerokosc przejsc wzdluz kabin ustepowych przy jednostronnym ich rozmieszczeniu powinna wynosic co najmniej 1,3 m. Jezeli naprzeciwko kabin sa umieszczone pisuary, odleglosc miedzy sciana, na ktorej sa zainstalowane, a kabinami nie powinna byc mniejsza niz 2 m. Przejscie miedzy rzedami kabin powinno miec szerokosc co najmniej 2 m.

§ 28. 1. Na kazdych trzydziestu mezczyzn zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadac co najmniej jedna miska ustepowa i jeden pisuar, lecz nie mniej niz jedna miska i jeden pisuar przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

2. Na kazde dwadziescia kobiet zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadac jedna miska ustepowa, lecz nie mniej niz jedna miska przy mniejszej liczbie zatrudnionych.

Rozdzial 5

Jadalnie

§ 29. 1. Pracodawca zatrudniajacy powyzej dwudziestu pracownikow na jednej zmianie powinien zapewnic pracownikom pomieszczenie do spozywania posilkow, zwane dalej "jadalnia".

2. Obowiazek okreslony w ust. 1 dotyczy rowniez pracodawcow zatrudniajacych dwudziestu i mniej pracownikow, jezeli narazeni sa na kontakt ze szkodliwymi srodkami chemicznymi lub promieniotworczymi, materialami biologicznie zakaznymi albo przy pracach szczegolnie brudzacych.

3. W jadalni nalezy umiescic w widocznych miejscach napisy lub znaki informujace o zakazie palenia tytoniu.

4. Przepis ust. 1 nie dotyczy zakladow pracy, w ktorych wykonywane sa prace wylacznie o charakterze biurowym.

§ 30. Ustala sie nastepujace typy jadalni:

1) jadalnia przeznaczona do spozywania posilkow wlasnych (typ I);

2) jadalnia przeznaczona do spozywania posilkow wlasnych i wydawania napojow (typ II);

3) jadalnia z zapleczem - przeznaczona do spozywania posilkow profilaktycznych (typ III).

Dopuszcza sie laczenie jadalni typu II i III.

§ 31. 1. W pomieszczeniu jadalni typu I powinno przypadac co najmniej 1,1 m2 powierzchni na kazdego z pracownikow jednoczesnie spozywajacych posilek.

2. Powierzchnia jadalni nie powinna byc mniejsza niz 8 m2.

§ 32. Jadalnia typu II powinna skladac sie z dwoch czesci:

1) jadalni wlasciwej odpowiadajacej wymaganiom jadalni typu I oraz

2) pomieszczen do przygotowywania, wydawania napojow i zmywania naczyn stolowych.

§ 33. Jadalnia typu III powinna odpowiadac wymaganiom okreslonym dla jadalni typu II oraz powinna posiadac wezel sanitarny dla konsumentow i wezel sanitarny z szatnia dla pracownikow obslugi.

§ 34. 1. Dla kazdego pracownika spozywajacego posilek w jadalni nalezy zapewnic indywidualne miejsce siedzace przy stole.

2. Jadalnia powinna byc wyposazona w umywalki w ilosci nie mniejszej niz jedna umywalka na dwadziescia miejsc siedzacych w jadalni, lecz nie mniej niz jedna umywalka. Przy kazdej umywalce powinny znajdowac sie reczniki jednorazowe lub powinna byc zainstalowana suszarka do rak.

3. W jadalni powinny byc zainstalowane urzadzenia do podgrzewania przez pracownika posilku wlasnego oraz zlewozmywaki dwukomorowe w ilosci jeden zlewozmywak na dwadziescia miejsc w jadalni, ale nie mniej niz jeden zlewozmywak.

4. W jadalniach typu I i II lub przy nich powinny znajdowac sie indywidualne zamykane szafki przeznaczone do przechowywania w higienicznych warunkach wlasnego posilku pracownika.

§ 35. W pomieszczeniu jadalni nalezy zapewnic przynajmniej 2-krotna wymiane powietrza w ciagu godziny.

§ 36. 1. Dla pracownikow zatrudnionych przy wykonywaniu prac w kontakcie z materialami zakaznymi lub trujacymi powinny byc urzadzone oddzielnie jadalnie niedostepne dla innych pracownikow.

2. Jadalnia, o ktorej mowa w ust. 1, powinna byc oddzielona od pomieszczen pracy pomieszczeniem izolujacym, w ktorym nalezy urzadzic miejsca do pozostawiania odziezy ochronnej oraz zainstalowac umywalki z ciepla biezaca woda.

Rozdzial 6

Pomieszczenia do wypoczynku

§ 37. (skreslony).

§ 38. 1. W zakladzie pracy zatrudniajacym na jedna zmiane wiecej niz dwadziescia kobiet w jednym budynku nalezy urzadzic pomieszczenie z miejscami do wypoczynku w pozycji lezacej dla kobiet w ciazy i karmiacych matek, przyjmujac co najmniej jedno miejsce na kazdych trzysta kobiet zatrudnionych na jednej zmianie, lecz nie mniej niz jedno miejsce.

2. Powierzchnia pomieszczenia, o ktorym mowa w ust. 1, nie moze byc mniejsza niz 8 m2.

§ 39. W pomieszczeniach higieny osobistej kobiet oraz w pomieszczeniach, o ktorych mowa w § 38, nalezy zapewnic przynajmniej dwukrotna wymiane powietrza w ciagu godziny.

Rozdzial 7

Palarnie

§ 40. 1. Palenie tytoniu w zakladach pracy jest dozwolone wylacznie w odpowiednio przystosowanych pomieszczeniach (palarniach) wyposazonych w dostateczna ilosc popielniczek.

2. Palarnie powinny byc usytuowane w sposob nienarazajacy osob niepalacych na wdychanie dymu tytoniowego.

§ 41. W palarni powinno przypadac co najmniej 0,1 m2 powierzchni podlogi na kazdego pracownika najliczniejszej zmiany korzystajacego z tego pomieszczenia, z tym jednak, ze powierzchnia poszczegolnych pomieszczen przeznaczonych na palarnie nie powinna byc mniejsza niz 4 m2.

§ 42. W palarni nalezy zapewnic przynajmniej dziesieciokrotna wymiane powietrza w ciagu godziny.

Rozdzial 8

Pomieszczenia do prania, odkazania, suszenia i odpylania odziezy roboczej i ochronnej

§ 43. 1. Jezeli przeznaczona do prania odziez robocza lub ochronna moze stac sie powodem skazenia innej odziezy pranej jednoczesnie lub jezeli jest ona szczegolnie zabrudzona, a takze gdy wymagaja tego specjalne wzgledy higieny produkcji, w zakladzie pracy powinna byc urzadzona specjalna pralnia odziezy wyposazona w urzadzenia mechaniczne do prania.

2. Przy pralni nalezy zapewnic mozliwosc odpylania, degazacji, dezynfekcji, suszenia oraz naprawy odziezy roboczej i ochronnej.

3. W zakladzie pracy, w ktorym odziez pracownikow jest narazona na zanieczyszczenie substancjami trujacymi, nalezy stosowac urzadzenia sluzace do neutralizacji tych substancji.

Rozdzial 9

Pomieszczenia do ogrzewania sie pracownikow

§ 44. 1. Przy pracach wykonywanych na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach nalezy zapewnic pracownikom w poblizu miejsc pracy pomieszczenia umozliwiajace im schronienie sie przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie sie oraz zmiane odziezy. Pomieszczenia te powinny byc zaopatrzone w urzadzenia do podgrzewania posilkow.

2. W pomieszczeniach do ogrzewania sie pracownikow powinna byc zapewniona temperatura co najmniej 16°C (289 K), a na kazdego pracownika najliczniejszej zmiany powinno przypadac co najmniej 0,1 m2 powierzchni, przy czym calkowita powierzchnia pomieszczenia nie moze byc mniejsza niz 8 m2.

3. W razie gdy ze wzgledu na rodzaje prac wykonywanych na otwartej przestrzeni w okresie zimowym nie jest mozliwe zapewnienie pomieszczen, o ktorych mowa w ust. 1, nalezy zapewnic pracownikom w poblizu miejsca ich pracy odpowiednio urzadzone zrodla ciepla, przy zachowaniu wymagan ochrony przeciwpozarowej.


*) Tekst jednolity rozporzadzenia (tekst pierwotny w Dz. U. Nr 129, poz. 844) obejmuje zmiany wprowadzone rozporzadzeniem Ministra Pracy i Polityki Spolecznej z dnia 11 czerwca 2002 r. zmieniajacym rozporzadzenie w sprawie ogolnych przepisow bezpieczenstwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 91, poz. 811) oraz zmiany wynikajace z przepisow ogloszonych przed dniem 28 sierpnia 2003 r. Nie obejmuje jednakze 3 rozporzadzenia z 11 czerwca 2002 r., ktory stanowi:

" 3. Rozporzadzenie wchodzi w zycie po uplywie 12 miesiecy od dnia ogloszenia.".

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.