Ujednolicony tekst ustawy

Postepowanie w sprawach nieletnich

Spis tresci


Z pierwotnego tekstu ustawy z 26 pazdziernika 1982 r. o postepowaniu w sprawach nieletnich niewiele juz zostalo. Zrobilismy wiec ujednolicona jej wersje, poslugujac sie nastepujacymi Dziennikami Ustaw:

  • z 1982 r. nr 35, poz. 228,
  • z 1992 r. nr 24, poz. 101,
  • z 1995 r. nr 89, poz. 443,
  • z 1998 r. nr 106, poz. 668,
  • z 1999 r. nr 83, poz. 931,
  • z 2000 r. nr 12, poz. 136, nr 50, poz. 580 i nr 91, poz. 1010.

W tym ostatnim numerze jest najnowsza - bardzo obszerna i wazna merytorycznie - nowelizacja z 15 wrzesnia 2000 r. Nowe przepisy - zaznaczone tlustym drukiem - wejda w zycie 29 stycznia 2001 r.

Przepisy wykonawcze wydane do tej daty zachowuja moc do czasu wydania nowych, nie dluzej jednak niz przez dziewiec miesiecy liczonych od 29 stycznia 2001 r. - w zakresie, w jakim nie sa sprzeczne z nowymi przepisami ustawy.

Oto ujednolicona wersja ustawy, ktora zaczyna sie od preambuly

Spis tresci


Spis tresci

PREAMBULA

W dazeniu do przeciwdzialania demoralizacji i przestepczosci nieletnich i stwarzania warunkow powrotu do normalnego zycia nieletnim, ktorzy popadli w konflikt z prawem badz z zasadami wspolzycia spolecznego, oraz w dazeniu do umacniania funkcji opiekunczo-wychowawczej i poczucia odpowiedzialnosci rodzin za wychowanie nieletnich na swiadomych swych obowiazkow czlonkow spoleczenstwa stanowi sie, co nastepuje:

Spis rozdzialow

Dzial I

Przepisy ogolne

Art. 1. 1. Przepisy ustawy stosuje sie w zakresie:

1) zapobiegania i zwalczania demoralizacji - w stosunku do osob, ktore nie ukonczyly lat 18,

2) postepowania w sprawach o czyny karalne - w stosunku do osob, ktore dopuscily sie takiego czynu po ukonczeniu lat 13, ale nie ukonczyly lat 17,

3) wykonywania srodkow wychowawczych lub poprawczych - w stosunku do osob, wzgledem ktorych srodki te zostaly orzeczone, nie dluzej jednak niz do ukonczenia przez te osoby lat 21.

2. Ilekroc w ustawie jest mowa o:

1) "nieletnich" - rozumie sie przez to osoby, o ktorych mowa w 1,

2) "czynie karalnym" - rozumie sie przez to czyn zabroniony przez ustawe jako:

a) przestepstwo lub przestepstwo skarbowe albo

b) wykroczenie okreslone w art. 51, 62, 69, 74, 76, 85, 87, 119, 122, 124, 133 lub 143 kodeksu wykroczen.

Art. 2. Przewidziane w ustawie dzialania podejmuje sie w wypadkach, gdy nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub dopusci sie czynu karalnego.

Art. 3. 1. W sprawie nieletniego nalezy kierowac sie przede wszystkim jego dobrem, dazac do osiagniecia korzystnych zmian w osobowosci i zachowaniu sie nieletniego oraz zmierzajac w miare potrzeby do prawidlowego spelniania przez rodzicow lub opiekuna ich obowiazkow wobec nieletniego, uwzgledniajac przy tym interes spoleczny.

2. W postepowaniu z nieletnim bierze sie pod uwage osobowosc nieletniego, a w szczegolnosci wiek, stan zdrowia, stopien rozwoju psychicznego i fizycznego, cechy charakteru, a takze zachowanie sie oraz przyczyny i stopien demoralizacji, charakter srodowiska oraz warunki wychowania nieletniego.

Art. 3a. 1. W kazdym stadium postepowania sad rodzinny moze, z inicjatywy lub za zgoda pokrzywdzonego i nieletniego, skierowac sprawe do instytucji lub osoby godnej zaufania w celu przeprowadzenia postepowania mediacyjnego.

2. Instytucja lub osoba godna zaufania sporzadza, po przeprowadzeniu postepowania mediacyjnego, sprawozdanie z jego przebiegu i wynikow, ktore sad rodzinny bierze pod uwage, orzekajac w sprawie nieletniego.

3. Minister sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe zasady i tryb przeprowadzania mediacji, regulujac zwlaszcza warunki, jakim powinny odpowiadac instytucje i osoby uprawnione do jej przeprowadzania, sposob rejestracji tych instytucji i osob oraz szkolenia mediatorow, zakres i warunki udostepniania im akt sprawy, forme i zakres sprawozdania z przebiegu i wynikow postepowania mediacyjnego, majac na wzgledzie wychowawcza role postepowania mediacyjnego, interes pokrzywdzonego, dobrowolnosc i poufnosc mediacji oraz fachowosc i bezstronnosc mediatora.

Art. 4. 1. Kazdy, kto stwierdzi istnienie okolicznosci swiadczacych o demoralizacji nieletniego, w szczegolnosci naruszanie zasad wspolzycia spolecznego, popelnienie czynu zabronionego, systematyczne uchylanie sie od obowiazku szkolnego lub ksztalcenia zawodowego, uzywanie alkoholu lub innych srodkow w celu wprowadzenia sie w stan odurzenia, uprawianie nierzadu, wloczegostwo, udzial w grupach przestepczych, ma spoleczny obowiazek odpowiedniego przeciwdzialania temu, a przede wszystkim zawiadomienia o tym rodzicow lub opiekuna nieletniego, szkoly, sadu rodzinnego, Policji lub innego wlasciwego organu.

2. Kazdy, dowiedziawszy sie o popelnieniu czynu karalnego przez nieletniego, ma spoleczny obowiazek zawiadomic o tym sad rodzinny lub Policje.

3. Instytucje panstwowe i organizacje spoleczne, ktore w zwiazku ze swa dzialalnoscia dowiedzialy sie o popelnieniu przez nieletniego czynu karalnego sciganego z urzedu, sa obowiazane niezwlocznie zawiadomic o tym sad rodzinny lub Policje oraz przedsiewziac czynnosci nie cierpiace zwloki, aby nie dopuscic do zatarcia sladow i dowodow popelnienia czynu.

Art. 4a. Podmioty wspoldzialajace z sadem rodzinnym, a w szczegolnosci: instytucje panstwowe, spoleczne lub jednostki samorzadowe oraz osoby godne zaufania, w zakresie swego dzialania, udzielaja na zadanie sadu rodzinnego informacji niezbednych w toku postepowania.

Spis tresci

Dzial II

Srodki zapobiegania i zwalczania demoralizacji i przestepczosci nieletnich

Art. 5. Wobec nieletniego moga byc stosowane srodki wychowawcze oraz srodek poprawczy w postaci umieszczenia w zakladzie poprawczym; kara moze byc orzeczona tylko w wypadkach prawem przewidzianych, jezeli inne srodki nie sa w stanie zapewnic resocjalizacji nieletniego.

Art. 6. Wobec nieletnich sad rodzinny moze:

1) udzielic upomnienia,

2) zobowiazac do okreslonego postepowania, a zwlaszcza do naprawienia wyrzadzonej szkody, do wykonania okreslonych prac lub swiadczen na rzecz pokrzywdzonego lub spolecznosci lokalnej, do przeproszenia pokrzywdzonego, do podjecia nauki lub pracy, do uczestniczenia w odpowiednich zajeciach o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym, do powstrzymania sie od przebywania w okreslonych srodowiskach lub miejscach albo do zaniechania uzywania alkoholu lub innego srodka w celu wprowadzania sie w stan odurzenia,

3) ustanowic nadzor odpowiedzialny rodzicow lub opiekuna,

4) ustanowic nadzor organizacji mlodziezowej lub innej organizacji spolecznej, zakladu pracy albo osoby godnej zaufania - udzielajacych poreczenia za nieletniego,

5) zastosowac nadzor kuratora,

6) skierowac do osrodka kuratorskiego, a takze do organizacji spolecznej lub instytucji zajmujacych sie praca z nieletnimi o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym, po uprzednim porozumieniu sie z ta organizacja lub instytucja,

7) orzec zakaz prowadzenia pojazdow,

8) orzec przepadek rzeczy uzyskanych w zwiazku z popelnieniem czynu karalnego,

9) orzec umieszczenie w rodzinie zastepczej, w odpowiedniej placowce opiekunczo-wychowawczej albo osrodku szkolno-wychowawczym,

10) orzec umieszczenie w zakladzie poprawczym,

11) zastosowac inne srodki zastrzezone w niniejszej ustawie do wlasciwosci sadu rodzinnego, jak rowniez zastosowac srodki przewidziane w kodeksie rodzinnym i opiekunczym.

Art. 7. 1. Sad rodzinny moze:

1) zobowiazac rodzicow lub opiekuna do poprawy warunkow wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych nieletniego, a takze do scislej wspolpracy ze szkola, do ktorej nieletni uczeszcza, poradnia psychologiczno-pedagogiczna lub inna poradnia specjalistyczna, zakladem pracy, w ktorym jest zatrudniony, oraz lekarzem lub zakladem leczniczym,

2) zobowiazac rodzicow lub opiekuna do naprawienia w calosci lub w czesci szkody wyrzadzonej przez nieletniego.

3) skreslony.

2. Sad moze zwrocic sie do wlasciwych instytucji panstwowych lub spolecznych oraz jednostek samorzadowych o udzielenie niezbednej pomocy w poprawie warunkow wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych nieletniego.

Art. 8. 1. W wypadku gdy rodzice lub opiekun nieletniego uchylaja sie do wykonania obowiazkow nalozonych na nich przez sad rodzinny, sad ten moze wymierzyc im kare pieniezna w wysokosci od 50 do 1500 zlotych.

2. Sad uchyla kare pieniezna w calosci lub w czesci, jezeli osoba ukarana w ciagu 14 dni usprawiedliwi swoje zachowanie lub przystapi do wykonywania nalozonych obowiazkow.

Art. 9. 1. W sprawie wymierzenia kary pienieznej, o ktorej mowa w art. 8 1, orzeka sad rodzinny z urzedu, a w sprawie uchylenia tej kary - takze na wniosek osoby ukaranej, stosujac odpowiednio przepisy kodeksu postepowania cywilnego.

2. Postanowienie sadu w przedmiocie wymierzenia kary pienieznej powinno byc wydane po wysluchaniu osoby, ktorej ma ono dotyczyc, chyba ze osoba ta bez usprawiedliwienia nie stawila sie na wezwanie.

Art. 10. Sad rodzinny moze orzec umieszczenie w zakladzie poprawczym nieletniego, ktory dopuscil sie czynu karalnego, o ktorym mowa w art. 1 2 pkt 2 lit. a), jezeli przemawiaja za tym wysoki stopien demoralizacji nieletniego oraz okolicznosci i charakter czynu, zwlaszcza gdy inne srodki wychowawcze okazaly sie nieskuteczne lub nie rokuja resocjalizacji nieletniego.

Art. 11. 1. Umieszczenie nieletniego w zakladzie poprawczym mozna warunkowo zawiesic, jezeli wlasciwosci i warunki osobiste oraz srodowiskowe sprawcy, jak rowniez okolicznosci i charakter jego czynu uzasadniaja przypuszczenie, ze pomimo niewykonania srodka poprawczego cele wychowawcze zostana osiagniete.

2. Warunkowe zawieszenie nastepuje na okres proby, ktory wynosi od roku do lat 3; w okresie proby sad stosuje do nieletniego srodki wychowawcze.

3. Jezeli w okresie proby zachowanie nieletniego wskazuje na dalsza demoralizacje albo jezeli nieletni uchyla sie od wykonywania nalozonych na niego obowiazkow lub od nadzoru, sad rodzinny moze odwolac warunkowe zawieszenie i zarzadzic umieszczenie nieletniego w zakladzie poprawczym. W razie popelnienia przez nieletniego czynu karalnego okreslonego w art. 134, art. 148 1, 2 lub 3, art. 156 1 lub 3, art. 163 1 lub 3, art. 166, art. 173 1 lub 3, art. 197 3, art. 252 1 lub 2 oraz w art. 280 kodeksu karnego i braku podstaw do rozpoznawania sprawy przez sad wlasciwy wedlug przepisow kodeksu postepowania karnego, sad rodzinny odwoluje warunkowe zawieszenie i zarzadza umieszczenie nieletniego w zakladzie poprawczym.

4. Jezeli w okresie proby i w ciagu dalszych 3 miesiecy odwolanie warunkowego zawieszenia nie nastapilo, orzeczenie o umieszczeniu w zakladzie poprawczym z mocy prawa uwaza sie za niebyle.

Art. 12. W razie stwierdzenia u nieletniego uposledzenia umyslowego, choroby psychicznej lub innego zaklocenia czynnosci psychicznych badz nalogowego uzywania alkoholu albo innych srodkow w celu wprowadzenia sie w stan odurzenia, sad rodzinny moze orzec umieszczenie nieletniego w szpitalu psychiatrycznym lub innym odpowiednim zakladzie leczniczym. Jezeli zachodzi potrzeba zapewnienia nieletniemu jedynie opieki wychowawczej, sad moze orzec umieszczenie go w odpowiedniej placowce opiekunczo-wychowawczej, a w przypadku gdy nieletni jest uposledzony umyslowo w stopniu glebokim i wymaga jedynie opieki - w domu pomocy spolecznej.

Art. 13. Jezeli wobec nieletniego, ktory dopuscil sie czynu karalnego, o ktorym mowa w art. 1 2 pkt 2 lit. a), ale w chwili orzekania ukonczyl lat 18, zachodza podstawy do orzeczenia umieszczenia w zakladzie poprawczym - sad rodzinny moze wymierzyc kare, gdy uzna, ze stosowanie srodkow poprawczych nie byloby juz celowe. Wydajac wyrok skazujacy sad stosuje nadzwyczajne zlagodzenie kary.

Art. 14. W sprawach nieletnich, ktorzy dopuscili sie czynu karalnego, sad rodzinny stosuje odpowiednio przepisy czesci ogolnej kodeksu karnego, kodeksu karnego skarbowego lub kodeksu wykroczen, jezeli nie sa sprzeczne z niniejsza ustawa.

Spis tresci

Dzial III

Postepowanie przed sadem

Spis tresci

Rozdzial 1

Przepisy ogolne o postepowaniu

Art. 15. Sprawy nieletnich naleza do wlasciwosci sadu rodzinnego, chyba ze przepis szczegolny stanowi inaczej.

Art. 16. 1. Jezeli w sprawie o czyn karalny, o ktorym mowa w art. 1 2 pkt 2 lit. a), wszczeto postepowanie przeciwko nieletniemu wespol z doroslym, prokurator wylacza sprawe nieletniego i przekazuje ja sedziemu rodzinnemu.

2. W szczegolnie uzasadnionych wypadkach, jezeli czyn karalny nieletniego pozostaje w scislym zwiazku z czynem osoby doroslej, a dobro nieletniego nie stoi na przeszkodzie lacznemu prowadzeniu sprawy, prokurator wszczyna lub prowadzi sledztwo. Po ukonczeniu sledztwa prokurator badz je umarza, badz przekazuje sprawe nieletniego sadowi rodzinnemu. Jezeli laczne rozpoznanie sprawy jest konieczne - przekazuje sprawe z aktem oskarzenia sadowi wlasciwemu wedlug przepisow kodeksu postepowania karnego, ktory orzeka w sprawie nieletniego z zachowaniem przepisow niniejszej ustawy.

3. Sad rodzinny, w ktorego okregu prowadzone jest sledztwo, moze stosowac na wniosek prokuratora srodki, o ktorych mowa w art. 26 i 27, zawiadamiajac o dokonanych czynnosciach sad rodzinny wlasciwosci ogolnej.

Art. 17. 1. Wlasciwosc miejscowa sadu rodzinnego ustala sie wedlug miejsca zamieszkania nieletniego, a w razie trudnosci w ustaleniu miejsca zamieszkania - wedlug miejsca pobytu nieletniego.

2. Z waznych wzgledow, zwlaszcza jezeli przyczyniloby sie to do uproszczenia lub przyspieszenia postepowania, sad wlasciwy wedlug miejsca zamieszkania nieletniego moze przekazac sprawe sadowi rodzinnemu, w ktorego okregu nieletni przebywa.

3. W wypadku nie cierpiacym zwloki sad rodzinny moze wydac postanowienie w sprawie nieletniego, ktory nie podlega jego wlasciwosci miejscowej, po czym przekazuje sprawe sadowi miejscowo wlasciwemu, zawiadamiajac go o dokonanych czynnosciach; przekazanie sprawy jest wiazace.

Art. 18. 1. Sad wlasciwy wedlug przepisow kodeksu postepowania karnego rozpoznaje sprawe, jezeli:

1) zachodza podstawy do orzeczenia wobec nieletniego kary na podstawie art. 10 2 kodeksu karnego,

2) przeciwko nieletniemu, ktory dopuscil sie czynu karalnego, o ktorym mowa w art. 1 2 pkt 2 lit. a), wszczeto postepowanie po ukonczeniu przez nieletniego lat 18.

2. Postepowanie w sprawach, o ktorych mowa w 1, toczy sie wedlug przepisow kodeksu postepowania karnego, jednakze w sprawach, o ktorych mowa:

1) w pkt 1, gdy postepowanie wszczeto przed ukonczeniem przez nieletniego lat 18:

a) postepowanie przygotowawcze prowadzi sedzia rodzinny, z tym ze przepisy art. 16 i art. 42 3 stosuje sie odpowiednio,

b) nieletni musi miec obronce,

c) rodzice lub opiekun nieletniego maja prawa strony,

d) przepisy art. 23-25, art. 27, art. 32, art. 39, art. 40, art. 52 i art. 53 1 stosuje sie odpowiednio,

e) tymczasowe aresztowanie moze byc zastosowane tylko wtedy, gdy umieszczenie w schronisku dla nieletnich byloby niewystarczajace,

f) jezeli sad uzna, ze wobec nieletniego nalezy zastosowac srodki wychowawcze lub poprawcze przewidziane w niniejszej ustawie, orzeka o zastosowaniu tych srodkow,

g) przepisy art. 60, 62 i 63 stosuje sie odpowiednio,

2) w pkt 2, jezeli czyn zabroniony jest przez ustawe jako przestepstwo skarbowe, postepowanie toczy sie na podstawie przepisow kodeksu karnego skarbowego.

3. Jezeli wobec nieletniego orzeczono kare pozbawienia wolnosci, okres pobytu w schronisku dla nieletnich zalicza sie na poczet tej kary na zasadach stosowanych przy zaliczaniu skazanym okresu tymczasowego aresztowania na poczet kary.

(Po tym artykule skreslono wyrazy: "Rozdzial 2. Przepisy ogolne o postepowaniu").

Art. 19. Przy wysluchaniu nieletniego nalezy dazyc do zapewnienia mu pelnej swobody wypowiadania sie. Wysluchanie nieletniego powinno odbywac sie w warunkach zblizonych do naturalnych, w miare potrzeby w miejscu zamieszkania nieletniego, przy czym unikac nalezy wielokrotnego wysluchiwania nieletniego co do tych samych okolicznosci lub okolicznosci ustalonych juz innymi dowodami i nie budzacych watpliwosci.

Art. 20. W sprawach nieletnich stosuje sie odpowiednio przepisy kodeksu postepowania cywilnego - trybu nieprocesowego, a w zakresie zbierania, utrwalania i przeprowadzania dowodow przez Policje, powolywania i dzialania obroncy oraz w postepowaniu poprawczym - przepisy kodeksu postepowania karnego, ze zmianami przewidzianymi w ustawie.

Art. 21. 1. Sedzia rodzinny wszczyna postepowanie, jezeli zachodzi podejrzenie istnienia okolicznosci, o ktorych mowa w art. 2.

2. Sedzia rodzinny nie wszczyna postepowania, a wszczete umarza, jezeli okolicznosci sprawy nie daja podstawy do jego wszczecia lub prowadzenia albo gdy orzeczenie srodkow wychowawczych lub poprawczych jest niecelowe, w szczegolnosci ze wzgledu na orzeczone juz srodki w innej sprawie.

3. Na postanowienie wydane na podstawie 1 lub 2 przysluguje zazalenie. W wypadku przewidzianym w 2 zazalenie przysluguje takze pokrzywdzonemu czynem karalnym. Do pokrzywdzonego stosuje sie odpowiednio przepisy kodeksu postepowania karnego.

Art. 22. 1. W sprawie o czyn scigany na wniosek sedzia rodzinny wszczyna postepowanie w razie zlozenia wniosku; postepowanie toczy sie wowczas z urzedu.

2. W sprawie o czyn scigany z oskarzenia prywatnego postepowanie wszczyna sie, jezeli tego wymaga interes spoleczny albo wzglad na wychowanie nieletniego lub ochrone pokrzywdzonego; postepowanie toczy sie wowczas z urzedu.

3. Art. 21 3 stosuje sie odpowiednio.

Art. 23. 1. Rodzicow lub opiekuna zawiadamia sie o wszczeciu postepowania w sprawie nieletniego, a o ukonczeniu postepowania - jezeli orzeczenie konczace postepowanie nie bylo im doreczone.

2. O wszczeciu i ukonczeniu postepowania w sprawie nieletniego mozna zawiadomic szkole, do ktorej nieletni uczeszcza, odpowiednia instytucje panstwowa, spoleczna lub jednostke samorzadowa, w szczegolnosci powiatowe centrum pomocy rodzinie wlasciwe ze wzgledu na miejsce zamieszkania nieletniego.

Art. 24. 1. W celu ustalenia danych dotyczacych nieletniego i jego srodowiska, a w szczegolnosci dotyczacych zachowania sie i warunkow wychowawczych nieletniego, sytuacji bytowej rodziny, przebiegu nauki nieletniego i sposobu spedzania czasu wolnego, jego kontaktow srodowiskowych, stosunku do niego rodzicow lub opiekunow, podejmowanych oddzialywan wychowawczych, stanu zdrowia i znanych w srodowisku uzaleznien nieletniego, sedzia rodzinny zleca przeprowadzenie wywiadu srodowiskowego kuratorowi sadowemu.

2. W wyjatkowych przypadkach przeprowadzenie wywiadu srodowiskowego moze byc zlecone:

1) przedstawicielom organizacji spolecznych, do ktorych zadan statutowych nalezy oddzialywanie wychowawcze na nieletnich lub wspomaganie procesu ich resocjalizacji, oraz osobom godnym zaufania - jezeli powierzono im nadzor nad nieletnim,

2) jednostkom Policji, wlasciwym za wzgledu na miejsce zamieszkania lub pobytu nieletniego - jezeli zachodzi potrzeba uzyskania informacji nie wymagajacych zastosowania wiedzy psychologicznej i pedagogicznej,

3) pracownikom pedagogicznym rodzinnych osrodkow diagnostyczno-konsultacyjnych - jezeli zachodzi potrzeba wydania opinii o nieletnim,

4) pracownikom pedagogicznym schronisk dla nieletnich lub zakladow poprawczych - jezeli zachodzi potrzeba wydania opinii o nieletnim lub w celu sprawdzenia zachowania nieletniego oraz warunkow wychowawczych i bytowych, w jakich nieletni przebywa poza zakladem poprawczym.

3. Dane o osobach, ktore dostarczyly informacji w ramach udzielonego wywiadu srodowiskowego, ujawnia sie jedynie na zadanie sadu rodzinnego.

4. Osoby, ktore dostarczyly w ramach wywiadu srodowiskowego informacji majacych istotne znaczenie dla rozstrzygniecia sprawy, moga byc w razie potrzeby przesluchane w charakterze swiadkow.

5. Na zadanie kuratora sadowego Policja jest zobowiazana udzielic mu pomocy przy wykonywaniu zadan zwiazanych z przeprowadzaniem wywiadu srodowiskowego.

6. Minister sprawiedliwosci w porozumieniu z ministrem wlasciwym do spraw wewnetrznych okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe zasady i tryb przeprowadzania wywiadow srodowiskowych o nieletnich dla potrzeb postepowania, regulujac zwlaszcza czas, termin i miejsce ich przeprowadzania, forme i szczegolowy zakres sprawozdania z wywiadu, uwzgledniajac koniecznosc poszanowania sfery prywatnosci nieletniego i jego rodziny.

Art. 25. 1. W razie potrzeby uzyskania kompleksowej diagnozy osobowosci nieletniego, wymagajacej wiedzy pedagogicznej, psychologicznej lub medycznej, oraz okreslenia wlasciwych kierunkow oddzialywania na nieletniego, sad rodzinny zwraca sie o wydanie opinii do rodzinnego osrodka diagnostyczno-konsultacyjnego. Sad moze zwrocic sie o wydanie opinii takze do innej specjalistycznej placowki.

2. Przed wydaniem orzeczenia o umieszczeniu nieletniego w placowce opiekunczo-wychowawczej, osrodku szkolno-wychowawczym, publicznym zakladzie opieki zdrowotnej, domu pomocy spolecznej albo zakladzie poprawczym sad zwraca sie o wydanie opinii, o ktorej mowa w 1.

3. Przy przeprowadzeniu dowodu z opinii, o ktorej mowa w 1, sad stosuje odpowiednio przepisy art. 279, art. 284, art. 285 1 i 3, art. 286 i art. 290 kodeksu postepowania cywilnego.

Art. 25a. 1. W razie potrzeby uzyskania opinii o stanie zdrowia psychicznego sad rodzinny zarzadza badanie nieletniego przez co najmniej dwoch bieglych lekarzy psychiatrow. Na wniosek bieglych psychiatrow do udzialu w wydaniu opinii sad powoluje bieglych innych specjalnosci.

2. Na wniosek bieglych psychiatrow sporzadzajacych opinie sad moze zarzadzic obserwacje nieletniego w publicznym zakladzie opieki zdrowotnej. Okres obserwacji nie moze przekraczac 6 tygodni.

Art. 26. Wobec nieletniego mozna tymczasowo zastosowac nadzor organizacji mlodziezowej lub innej organizacji spolecznej albo zakladu pracy, a takze nadzor kuratora lub innej osoby godnej zaufania, a jezeli byloby to niewystarczajace - umieszczenie w odpowiedniej placowce opiekunczo-wychowawczej, osrodku szkolno-wychowawczym lub zastosowac srodki leczniczo-wychowawcze, o ktorych mowa w art. 12.

Art. 27. 1. Nieletniego mozna umiescic w schronisku dla nieletnich, jezeli zostana ujawnione okolicznosci przemawiajace za umieszczeniem go w zakladzie poprawczym, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia sie nieletniego lub zatarcia sladow czynu karalnego, albo jezeli nie mozna ustalic tozsamosci nieletniego.

2. Umieszczenie nieletniego w schronisku dla nieletnich moze nastapic wyjatkowo takze wtedy, gdy zostana ujawnione okolicznosci przemawiajace za umieszczeniem go w zakladzie poprawczym, a nieletniemu zarzucono popelnienie czynu karalnego okreslonego w art. 134, art. 148 1, 2 lub 3, art. 156 1 lub 3, art. 163 1 lub 3, art. 166, art. 173 1 lub 3, art. 197 3, art. 252 1 lub 2 i art. 280 kodeksu karnego.

3. Okres pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich przed skierowaniem sprawy na rozprawe nie moze trwac dluzej niz 3 miesiace; okres pobytu nalezy okreslic w postanowieniu o umieszczeniu nieletniego w schronisku.

4. Jezeli, ze wzgledu na szczegolne okolicznosci sprawy, zachodzi koniecznosc przedluzenia pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich, mozna ten pobyt przedluzyc na okres nie przekraczajacy dalszych 3 miesiecy.

5. O przedluzeniu pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich orzeka na posiedzeniu sad rodzinny w skladzie jednego sedziego i dwoch lawnikow. O terminie posiedzenia zawiadamia sie strony i obronce nieletniego.

6. Laczny pobyt nieletniego w schronisku dla nieletnich, do chwili wydania wyroku w pierwszej instancji, nie moze byc dluzszy niz rok. Do okresu tego nie wlicza sie nieusprawiedliwionej nieobecnosci nieletniego w schronisku dla nieletnich trwajacej dluzej niz 3 dni oraz okresu obserwacji psychiatrycznej.

7. W szczegolnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek sadu prowadzacego sprawe, sad okregowy, w ktorego okregu toczy sie postepowanie, moze przedluzyc okres pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich, o ktorym mowa w 6, na czas oznaczony.

Art. 28. Sad rodzinny moze w kazdym stadium postepowania wydac postanowienie nakladajace na rodzicow lub opiekuna obowiazki, o ktorych mowa w art. 7 1 pkt 1.

Art. 29. Postanowienie o zastosowaniu srodkow, o ktorych mowa w art. 25a 2, art. 26, art. 27 1, 2, 4 i 7 oraz w art. 28, dorecza sie stronom. Na postanowienie przysluguje zazalenie. Zazalenie nie wstrzymuje wykonania postanowienia.

Art. 30. 1. W postepowaniu w sprawie nieletniego stronami sa:

1) nieletni,

2) rodzice lub opiekun nieletniego,

3) prokurator.

2. Przepisy niniejszej ustawy dotyczace opiekuna stosuje sie odpowiednio do osob, pod ktorych stala piecza nieletni faktycznie pozostaje.

3. Sedzia lub inny organ prowadzacy postepowanie moze odmowic nieletniemu przegladania akt i sporzadzania odpisow, jezeli przemawiaja za tym wzgledy wychowawcze.

4. Sad rodzinny moze dopuscic przedstawiciela organizacji spolecznej, do ktorej zadan statutowych nalezy oddzialywanie wychowawcze na nieletnich lub wspomaganie procesu ich resocjalizacji, do udzialu w postepowaniu w charakterze przedstawiciela spolecznego.

5. Na rozprawe lub posiedzenie sad moze wezwac takze kuratora, przedstawiciela schroniska dla nieletnich, zakladu poprawczego, osrodka szkolno-wychowawczego, placowki opiekunczo-wychowawczej lub publicznego zakladu opieki zdrowotnej albo domu pomocy spolecznej, w ktorym nieletni przebywa, a ponadto rowniez inne osoby, w szczegolnosci przedstawiciela szkoly, do ktorej nieletni uczeszcza, zakladu pracy, w ktorym jest zatrudniony, lub organizacji spolecznej, do ktorej nalezy; w sprawach o czyn karalny jako przestepstwo skarbowe mozna wezwac takze przedstawiciela wlasciwego finansowego organu dochodzenia, okreslonego w kodeksie karnym skarbowym.

6. Na rozprawie moze byc obecny pokrzywdzony.

Art. 30a. 1. Postepowanie w sprawie nieletniego mozna rowniez zawiesic, jezeli nieletni ukrywa sie i nie mozna go ujac.

2. Przepis art. 21 3 stosuje sie odpowiednio.

Art. 31. 1. Orzeczenia, zarzadzenia, zawiadomienia oraz odpisy pism, ktore ustawa nakazuje doreczac stronom, nalezy doreczac rowniez obroncy nieletniego, jezeli ustawa nie stanowi inaczej.

2. Przepisy o doreczeniach dotyczace pelnomocnika stosuje sie odpowiednio do obroncy nieletniego.

3. Pokrzywdzonego zawiadamia sie o wszczeciu postepowania oraz o tresci orzeczenia konczacego postepowanie.

Art. 32. 1. Kosztami postepowania w sprawie nieletniego sad rodzinny obciaza rodzicow lub inne osoby zobowiazane do jego alimentacji albo nieletniego, chyba ze ze wzgledu na warunki materialne i osobiste tych osob uzna za celowe odstapienie od obciazenia ich kosztami w calosci lub w czesci. Koszty postepowania mediacyjnego ponosi Skarb Panstwa.

2. Do kosztow postepowania zalicza sie rowniez naleznosc z tytulu pobytu nieletniego w policyjnej izbie dziecka, schronisku dla nieletnich, zakladzie poprawczym, placowce opiekunczo-wychowawczej albo osrodku szkolno-wychowawczym, w domu pomocy spolecznej, jak rowniez zryczaltowana kwote z tytulu: postepowania mediacyjnego, badan nieletniego w rodzinnym osrodku diagnostyczno-konsultacyjnym, umieszczenia w rodzinie zastepczej, pobytu w osrodku kuratorskim lub ustanowienia nadzoru kuratora.

3. Zasady ponoszenia odplatnosci za pobyt nieletnich umieszczonych przez sad w publicznych zakladach opieki zdrowotnej reguluja odrebne przepisy.

4. Minister sprawiedliwosci, w porozumieniu z ministrem wlasciwym do spraw zabezpieczenia spolecznego, ministrem wlasciwym do spraw finansow publicznych i ministrem wlasciwym do spraw wewnetrznych, okresli, w drodze rozporzadzenia, wysokosc i szczegolowe zasady ustalania kosztow postepowania w sprawach nieletnich, uwzgledniajac mozliwosc zmiany w toku postepowania wysokosci kosztow, w szczegolnosci z uwagi na zmiane sytuacji materialnej osob zobowiazanych do ich uiszczania.

Spis tresci

Rozdzial 3

Postepowanie wyjasniajace

Art. 33. Postepowanie wyjasniajace ma na celu ustalenie, czy istnieja okolicznosci swiadczace o demoralizacji nieletniego, a w sprawie o czyn karalny, czy rzeczywiscie zostal on popelniony przez nieletniego, a takze ustalenie, czy zachodzi potrzeba zastosowania wobec nieletniego srodkow przewidzianych w ustawie.

Art. 34. 1. O wszczeciu postepowania wyjasniajacego wydaje sie postanowienie. W postanowieniu okresla sie osobe, ktorej postepowanie dotyczy, oraz przedmiot tego postepowania.

2. Postepowanie wyjasniajace prowadzi sedzia rodzinny.

Art. 35. 1. W postepowaniu wyjasniajacym zbiera sie dane o osobie nieletniego, jego warunkach wychowawczych, zdrowotnych i bytowych oraz gromadzi sie i utrwala dowody.

2. W szczegolnosci sedzia rodzinny:

1) wysluchuje nieletniego, jego rodzicow lub opiekuna oraz w miare potrzeby inne osoby,

2) zarzadza w razie potrzeby przeprowadzenie przeszukania i ogledzin oraz dokonuje innych czynnosci procesowych w celu wszechstronnego wyjasnienia sprawy.

3. Strony, pokrzywdzony, obroncy i pelnomocnicy moga zglaszac wnioski dowodowe.

Art. 36. 1. W postepowaniu wyjasniajacym nieletni moze miec obronce. Jezeli interesy nieletniego i jego rodzicow lub opiekuna pozostaja w sprzecznosci, a nieletni nie ma obroncy, prezes sadu wyznacza obronce z urzedu.

2. Strony oraz obroncy i pelnomocnicy moga, za zezwoleniem sedziego rodzinnego, przegladac akta sprawy i robic z nich odpisy. Obowiazek uzyskania zezwolenia nie dotyczy prokuratora. Uprawnienie do przegladania akt i robienia z nich odpisow, z wylaczeniem wywiadow srodowiskowych i opinii o nieletnim, przysluguje takze pokrzywdzonemu.

Art. 37. 1. Policja lub dzialajacy na podstawie szczegolnego upowaznienia ustawy organ administracji panstwowej zbiera i utrwala dowody czynow karalnych w wypadkach nie cierpiacych zwloki, a w razie potrzeby dokonuje ujecia nieletniego.

2. Sedzia rodzinny moze zlecic dokonanie okreslonych czynnosci kuratorowi lub Policji, a w wyjatkowych wypadkach moze zlecic Policji dokonanie czynnosci w okreslonym zakresie.

3. Po dokonaniu czynnosci okreslonych w 1 sprawe przekazuje sie niezwlocznie sedziemu rodzinnemu.

Art. 38. 1. Stronom i innym osobom przysluguje zazalenie na czynnosci naruszajace ich prawa.

2. Zazalenie rozpatruje sedzia rodzinny, a w wypadku zazalenia na jego czynnosci - sad rodzinny w skladzie okreslonym w art. 27 5.

Art. 39. Przesluchanie nieletniego moze byc dokonane przez Policje, a w wyjatkowych wypadkach, gdy jest to konieczne ze wzgledu na dobro sprawy - przez organ wymieniony w art. 37 1; przesluchanie nieletniego odbywa sie w obecnosci rodzicow lub opiekuna albo obroncy, a jezeli zapewnienie ich obecnosci byloby w danym wypadku niemozliwe, nalezy wezwac nauczyciela, przedstawiciela powiatowego centrum pomocy rodzinie lub przedstawiciela organizacji spolecznej, do ktorej zadan statutowych nalezy oddzialywanie wychowawcze na nieletnich lub wspomaganie procesu ich resocjalizacji.

Art. 40. 1. Jezeli jest to konieczne ze wzgledu na okolicznosci sprawy, Policja moze zatrzymac, a nastepnie umiescic w policyjnej izbie dziecka nieletniego, co do ktorego istnieje uzasadnione podejrzenie, ze popelnil czyn karalny, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia sie nieletniego lub zatarcia sladow tego czynu, albo gdy nie mozna ustalic tozsamosci nieletniego.

2. Zatrzymanego nieletniego informuje sie natychmiast o przyczynach zatrzymania, prawie do zlozenia zazalenia, o ktorym mowa w art. 38, i innych przyslugujacych mu prawach.

3. Z zatrzymania nieletniego sporzadza sie protokol.

4. Policja niezwlocznie zawiadamia rodzicow lub opiekunow nieletniego o zatrzymaniu. Zawiadomienie przekazywane rodzicom lub opiekunom nieletniego powinno zawierac informacje, o ktorych mowa w 2.

5. O zatrzymaniu nieletniego nalezy niezwlocznie, nie pozniej niz w ciagu 24 godzin od chwili zatrzymania, zawiadomic wlasciwy sad rodzinny.

6. Zatrzymanego nieletniego nalezy natychmiast zwolnic i przekazac rodzicom lub opiekunom, jezeli:

1) ustanie przyczyna zatrzymania,

2) poleci to sad rodzinny,

3) nie zostal zachowany termin, o ktorym mowa w 5,

4) w ciagu 72 godzin od chwili zatrzymania nie ogloszono nieletniemu postanowienia o umieszczeniu w schronisku dla nieletnich lub tymczasowym umieszczeniu w placowce opiekunczo-wychowawczej albo w zakladzie lub placowce, o ktorych mowa w art. 12.

7. W policyjnej izbie dziecka mozna rowniez umiescic nieletniego w trakcie samowolnego pobytu poza schroniskiem dla nieletnich lub zakladem poprawczym na czas niezbedny do przekazania nieletniego wlasciwemu zakladowi, nie dluzej jednak niz na 5 dni.

Art. 41. Nadzor nad wykonywaniem czynnosci, o ktorych mowa w art. 37, 39 i 40, sprawuje sedzia rodzinny.

Art. 42. 1. Jezeli na podstawie zebranych materialow sedzia rodzinny uzna, ze ze wzgledu na okolicznosci i charakter sprawy oraz osobowosc nieletniego celowe jest zastosowanie srodkow wychowawczych lub leczniczych, wydaje postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postepowaniu opiekunczo-wychowawczym.

2. Jezeli sedzia rodzinny uzna, ze zachodza warunki do umieszczenia nieletniego w zakladzie poprawczym, wydaje postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postepowaniu poprawczym.

3. Jezeli w toku postepowania wyjasniajacego ujawnione zostana okolicznosci uzasadniajace orzeczenie wobec nieletniego kary na podstawie art. 10 2 kodeksu karnego, sedzia rodzinny wydaje postanowienie o przekazaniu sprawy prokuratorowi. W razie ujawnienia nowych okolicznosci wskazujacych, iz nie zachodzi potrzeba orzeczenia kary, prokurator nie sporzadza aktu oskarzenia i przekazuje sprawe sedziemu rodzinnemu.

4. Sedzia rodzinny moze przekazac sprawe nieletniego szkole, do ktorej nieletni uczeszcza, albo organizacji spolecznej, do ktorej nalezy, jezeli uzna, ze srodki oddzialywania wychowawczego, jakimi dana szkola lub organizacja rozporzadza, sa dostateczne; w postanowieniu o przekazaniu sprawy sedzia rodzinny wskazuje w miare potrzeby srodki oddzialywania wychowawczego. Szkola lub organizacja spoleczna jest zobowiazana zawiadamiac sad rodzinny o nieskutecznosci zastosowanych srodkow oddzialywania wychowawczego.

Art. 43. 1. W postanowieniu o rozpoznaniu sprawy podaje sie dane o tozsamosci nieletniego oraz o demoralizacji nieletniego.

2. W sprawach o czyn karalny postanowienie powinno zawierac ponadto:

1) dokladne okreslenie zarzuconego czynu, ze wskazaniem czasu, miejsca i skutkow, w tym wysokosci wyrzadzonej szkody, oraz innych okolicznosci jego popelnienia,

2) wskazanie przepisu ustawy karnej, pod ktory zarzucany czyn podpada,

3) dane o uprzednio stosowanych wobec nieletniego srodkach wychowawczych i poprawczych,

4) wykaz dowodow do bezposredniego przeprowadzenia lub ujawnienia na rozprawie.

3. Postanowienia, o ktorych mowa w art. 42, dorecza sie stronom i obroncy nieletniego. O tresci tego postanowienia zawiadamia sie pokrzywdzonego.

4. Postanowienie o rozpoznaniu sprawy w postepowaniu poprawczym zastepuje akt oskarzenia.

Spis tresci

Rozdzial 4

Postepowanie opiekunczo-wychowawcze

Art. 44. W postepowaniu opiekunczo-wychowawczym stosuje sie art. 36 1.

Art. 45. Posiedzenie odbywa sie z wylaczeniem jawnosci, chyba ze jawnosc posiedzenia jest uzasadniona ze wzgledow wychowawczych.

Art. 46. 1. Do postanowienia w przedmiocie zastosowania srodkow wychowawczych maja odpowiednie zastosowanie przepisy art. 43; w sprawach o czyn karalny postanowienie powinno ponadto zawierac stwierdzenie, czy nieletni zarzucony mu czyn popelnil.

2. Postanowienie w przedmiocie zastosowania srodka wychowawczego dorecza sie stronom wraz z pouczeniem o trybie i terminie odwolania, o ile nie byly obecne na posiedzeniu, na ktorym zostalo ono ogloszone.

Art. 47. Jezeli w postepowaniu opiekunczo-wychowawczym ujawnia sie okolicznosci uzasadniajace umieszczenie nieletniego w zakladzie poprawczym lub orzeczenie kary, stosuje sie odpowiednio przepisy art. 42 2 i 3.

Art. 47a. Srodki, o ktorych mowa w art. 12, stosuje sie z uwzglednieniem przepisow art. 36 1, art. 45-46 oraz art. 49.

Spis tresci

Rozdzial 5

Postepowanie poprawcze

Art. 48. W sprawach nieletnich nie stosuje sie przepisow:

1) o postepowaniu uproszczonym,

2) o postepowaniu w sprawach z oskarzenia prywatnego,

3) o powodztwie cywilnym,

4) o warunkowym umorzeniu postepowania,

5) o oskarzycielu posilkowym,

6) art. 335, art. 351 i art. 387 kodeksu postepowania karnego.

Art. 49. Nieletni musi miec obronce przed sadem, a wczesniej - jezeli zostal umieszczony w schronisku dla nieletnich.

Art. 50. Sad rodzinny orzeka na rozprawie w skladzie jednego sedziego i dwoch lawnikow.

Art. 51. 1. O terminie rozprawy zawiadamia sie prokuratora oraz nieletniego, jego obronce i rodzicow lub opiekuna.

2. Udzial nieletniego i jego obroncy w rozprawie jest obowiazkowy.

3. Udzial prokuratora w rozprawie jest obowiazkowy w sprawach o czyny karalne okreslone w art. 134, art. 148 1, 2 lub 3, art. 156 1 lub 3, art. 163 1 lub 3, art. 166, art. 173 1 lub 3, art. 197 3, art. 252 1 lub 2 oraz w art. 280 kodeksu karnego. W sprawach o inne czyny karalne niestawiennictwo prokuratora nie tamuje rozpoznania sprawy.

4. Niestawiennictwo rodzicow lub opiekuna nie tamuje rozpoznania sprawy, chyba ze sad uzna ich obecnosc za niezbedna.

Art. 52. Sad moze wezwac na rozprawe lub posiedzenie rodzicow albo opiekuna nieletniego. W razie ich nieusprawiedliwionego niestawiennictwa maja odpowiednie zastosowanie przepisy o srodkach przymusu stosowanych wobec swiadka.

Art. 53. 1. Rozprawa odbywa sie z wylaczeniem jawnosci, chyba ze jawnosc rozprawy jest uzasadniona ze wzgledow wychowawczych.

2. Podczas rozprawy sad wysluchuje wyjasnien nieletniego, poza tym nieletni pozostaje w sali rozpraw, jezeli sad uzna to za celowe, w szczegolnosci ze wzgledow wychowawczych lub dla obrony nieletniego i wyjasnienia okolicznosci sprawy.

Art. 54. Nieletni moze czynic uwagi i skladac wyjasnienia co do kazdego dowodu przeprowadzonego w jego obecnosci. Wywiady srodowiskowe oraz opinie o nieletnim powinny byc odczytywane w jego nieobecnosci, chyba ze szczegolne wzgledy wychowawcze przemawiaja za celowoscia zapoznania nieletniego z ich trescia.

Art. 55. 1. Jezeli sad dojdzie do przekonania. ze wystarczajace jest zastosowanie srodkow wychowawczych, wydaje postanowienie o zastosowaniu tych srodkow.

2. W sprawie umieszczenia nieletniego w zakladzie poprawczym sad orzeka wyrokiem.

3. Przepis 1 stosuje sie odpowiednio do srodkow, o ktorych mowa w art. 12.

Spis tresci

Rozdzial 6. Postepowanie w sprawie stosowania srodkow leczniczo-wychowawczych, czyli art. 56-57, skreslony.

Spis tresci

Rozdzial 7

Postepowanie odwolawcze

Art. 58. Srodki odwolawcze od orzeczen wydanych w sprawach nieletnich rozpoznaje sad wojewodzki w skladzie trzech sedziow.

Art. 59. 1. Jezeli wobec nieletniego zastosowano srodek poprawczy lub gdy srodek odwolawczy zawiera wniosek o orzeczenie srodka poprawczego, postepowanie odwolawcze toczy sie na podstawie kodeksu postepowania karnego przy zachowaniu przepisow niniejszej ustawy o postepowaniu poprawczym.

2. W innych wypadkach niz okreslone w 1 postepowanie odwolawcze toczy sie na podstawie kodeksu postepowania cywilnego, przy zachowaniu przepisow niniejszej ustawy o postepowaniu opiekunczo-wychowawczym, jednakze sad odwolawczy moze zmienic ustalenie w zakresie stanu faktycznego, dokonane w postepowaniu przed sadem rodzinnym, rowniez na podstawie odmiennej oceny dowodow.

3. Udzial nieletniego w rozprawie nie jest obowiazkowy. Sad zarzadza jednak doprowadzenie nieletniego umieszczonego w placowce, zakladzie lub schronisku dla nieletnich, o ktorych mowa w art. 26 i art. 27, jezeli uzna to za konieczne, a takze gdy domagaja sie tego strony lub obronca nieletniego.

Art. 60. Srodki odwolawcze wniesione przez nieletniego albo jego rodzicow lub opiekuna uwaza sie za zwrocone przeciwko calosci orzeczenia, chyba ze dotycza tylko kosztow postepowania.

Art. 61. Od orzeczen wydanych w sprawach o popelnienie czynu karalnego stronom przysluguje odwolanie rowniez co do faktu popelnienia czynu i jego kwalifikacji prawnej.

Art. 62. W sprawie nieletniego orzeczenie ulega uchyleniu lub zmianie takze w razie stwierdzenia nieodpowiedniego zastosowania srodka wychowawczego lub poprawczego albo srodka okreslonego w art. 7 lub 12.

Art. 63. 1. Jezeli wobec nieletniego zastosowano srodki wychowawcze albo inne srodki okreslone w art. 6 lub 12, a srodek odwolawczy nie zawiera wniosku o orzeczenie srodka poprawczego lub kary, to w wyniku postepowania odwolawczego nie mozna orzec ani srodka poprawczego, ani kary.

2. Jezeli wobec nieletniego zastosowano srodek poprawczy, a srodek odwolawczy nie zawiera wniosku o orzeczenie kary, to w wyniku postepowania odwolawczego nie mozna orzec kary.

Art. 63a. Przepisy art. 62 i 63 maja odpowiednie zastosowanie w razie orzeczenia srodka wychowawczego lub poprawczego na podstawie art. 10 4 kodeksu karnego lub art. 5 2 kodeksu karnego skarbowego.

Spis tresci

Dzial IV

Postepowanie wykonawcze

Spis tresci

Rozdzial 1

Przepisy ogolne

Art. 64. Postepowanie wykonawcze nalezy wszczac bezzwlocznie, gdy orzeczenie stalo sie wykonalne.

Art. 65. 1. Wykonywanie srodkow wychowawczych i poprawczych ma na celu wychowanie nieletniego na swiadomego i uczciwego obywatela i odbywa sie z uwzglednieniem wskazan nauki i doswiadczen pedagogicznych.

2. Dzialalnosc wychowawcza powinna zmierzac przede wszystkim do wszechstronnego rozwoju osobowosci i uzdolnien nieletniego oraz do ksztaltowania i utrwalania w nim spolecznie pozadanej postawy i poczucia odpowiedzialnosci, tak by byl on odpowiednio przygotowany do spolecznie uzytecznej pracy.

3. Wykonywanie srodkow powinno doprowadzic takze do prawidlowego spelniania przez rodzicow lub opiekuna ich obowiazkow wobec nieletniego.

4. Do wykonywania srodkow mozna wlaczyc rowniez organizacje mlodziezowe i inne organizacje spoleczne.

Art. 65a. Nieletni jest obowiazany podporzadkowac sie wydanemu w stosunku do niego orzeczeniu oraz stosowac sie do polecen podmiotu bioracego udzial w wykonaniu orzeczenia.

Art. 66. 1. Organizacja i system wychowawczy w placowkach opiekunczo-wychowawczych, osrodkach szkolno-wychowawczych i schroniskach dla nieletnich oraz w zakladach poprawczych powinny zapewniac mozliwosc indywidualnego oddzialywania na nieletnich odpowiednio do ich osobowosci i potrzeb wychowawczych.

2. Placowki, zaklady i schroniska dla nieletnich, o ktorych mowa w 1, zapewniaja w szczegolnosci nauczanie ogolnoksztalcace i zawodowe, dzialalnosc kulturalno-oswiatowa i sportowa, dzialalnosc majaca na celu rozwijanie aktywnosci spolecznej nieletnich i wdrozenie ich do pracy spolecznie uzytecznej, a takze dostep do swiadczen zdrowotnych.

3. Korespondencja nieletniego umieszczonego w placowce, zakladzie lub schronisku dla nieletnich, o ktorych mowa w 1, z wyjatkiem korespondencji z organami panstwowymi i samorzadowymi, w szczegolnosci z rzecznikiem praw obywatelskich i z rzecznikiem praw dziecka oraz organami powolanymi na podstawie ratyfikowanych w drodze ustawy przez Rzeczpospolita Polska umow miedzynarodowych dotyczacych ochrony praw czlowieka, moze byc kontrolowana przez dyrektora zakladu, placowki lub schroniska, badz przez upowaznionego przez niego pracownika pedagogicznego, wylacznie w przypadkach powziecia uzasadnionego podejrzenia, iz zawiera ona tresci godzace w porzadek prawny, bezpieczenstwo zakladu, placowki lub schroniska, w zasady moralnosci publicznej, badz moze wplynac niekorzystnie na przebieg toczacego sie postepowania lub resocjalizacji nieletniego. W razie stwierdzenia takich tresci korespondencji nie dorecza sie, powiadamiajac o tym nieletniego oraz sad rodzinny wykonujacy orzeczenie, podajac powody tej decyzji. Nieletniego poucza sie o prawie do zlozenia zazalenia, o ktorym mowa w art. 38. Zatrzymana korespondencje wlacza sie do akt osobowych nieletniego.

4. Dyrektor zakladu, placowki lub schroniska, o ktorych mowa w 1, moze ograniczyc lub zakazac kontaktow nieletniego z osobami spoza zakladu, placowki lub schroniska dla nieletnich wylacznie w przypadku, gdy kontakt ten stwarzalby zagrozenie dla porzadku prawnego, bezpieczenstwa zakladu, placowki lub schroniska, badz moze wplynac niekorzystnie na przebieg toczacego sie postepowania lub proces resocjalizacji nieletniego.

5. W wypadku, o ktorym mowa w 4, dyrektor zakladu, placowki lub schroniska dla nieletnich niezwlocznie zawiadamia nieletniego i sad rodzinny wykonujacy orzeczenie o powodach decyzji. Sad moze uchylic decyzje dyrektora.

Art. 66a. 1. Nieletni ma prawo do wykonywania praktyk religijnych i korzystania z poslug religijnych oraz bezposredniego uczestniczenia w nabozenstwach odprawianych w zakladach poprawczych i schroniskach dla nieletnich w dni swiateczne, sluchania nabozenstw transmitowanych przez srodki masowego przekazu, a takze do posiadania sluzacych do wykonywania praktyk religijnych ksiazek, pism i przedmiotow.

2. Nieletni ma prawo do uczestniczenia w prowadzonym w placowkach, zakladach i schroniskach dla nieletnich, o ktorych mowa w art. 66 1, nauczaniu religii, dzialalnosci charytatywnej lub spolecznej kosciola lub innego zwiazku wyznaniowego, a takze do spotkan indywidualnych z duchownym kosciola lub innego zwiazku wyznaniowego, do ktorego nalezy. Duchowni ci moga odwiedzac nieletnich w pomieszczeniach, w ktorych przebywaja.

3. Miejsce, sposob i czas uczestniczenia w lekcjach religii i organizowania innych form zycia religijnego dyrektor zakladu poprawczego lub schroniska dla nieletnich ustala w porozumieniu z kapelanami.

4. Korzystanie z wolnosci religijnej nie moze naruszac zasad tolerancji ani zaklocac ustalonego porzadku w zakladzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich.

5. Minister sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe zasady uczestniczenia w lekcjach religii i praktykach religijnych, korzystania z poslug religijnych i organizacji pracy duszpasterskiej w zakladach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, majac na uwadze zasade uwzgledniania woli zainteresowanych uczestniczeniem w lekcjach religii, wykonywaniem praktyk religijnych i korzystaniem z poslug religijnych, a takze potrzebe przestrzegania praw nieletnich oraz koniecznosc zapewnienia bezpieczenstwa i prawidlowosci funkcjonowania zakladow poprawczych i schronisk dla nieletnich.

Art. 67. Policja w zakresie postepowania wykonawczego wykonuje polecenia sadu rodzinnego.

Art. 68. Przepis art. 17 2 nie ma zastosowania w wypadkach, gdy wykonywany jest srodek polegajacy na umieszczeniu nieletniego w placowce opiekunczo-wychowawczej, osrodku szkolno-wychowawczym, publicznym zakladzie opieki zdrowotnej, domu pomocy spolecznej albo w zakladzie poprawczym.

Art. 69. 1. Sad rodzinny wykonuje srodki orzeczone na podstawie niniejszej ustawy oraz na podstawie art. 10 4 kodeksu karnego lub art. 5 2 kodeksu karnego skarbowego.

2. Orzeczenie o karze wykonuje sad wlasciwy wedlug kodeksu karnego wykonawczego na podstawie przepisow tego kodeksu.

3. Sad rodzinny wykonujac srodki wychowawcze, o ktorych mowa w art. 6 pkt 7 i 8, stosuje odpowiednio przepisy kodeksu karnego wykonawczego.

Art. 70. 1. Strony postepowania oraz obronca nieletniego moga skladac wnioski, a w przypadkach przewidzianych w ustawie wnosic zazalenia na postanowienia wydane w postepowaniu wykonawczym.

2. W sprawach nieletnich umieszczonych w placowkach opiekunczo-wychowawczych, osrodkach szkolno-wychowawczych, publicznych zakladach opieki zdrowotnej, domach pomocy spolecznej oraz w schroniskach dla nieletnich i zakladach poprawczych wnioski w postepowaniu wykonawczym moze rowniez skladac dyrektor wlasciwego zakladu.

Art. 71. 1. Sad rodzinny moze na czas okreslony odroczyc lub przerwac wykonywanie srodkow wychowawczych lub srodka poprawczego w razie choroby nieletniego lub z innych waznych przyczyn.

2. Sad rodzinny moze odwolac odroczenie lub przerwe wykonywania srodkow wychowawczych lub srodka poprawczego w razie ustania przyczyny, dla ktorej zostaly udzielone, lub w wypadku gdy nieletni nie korzysta z odroczenia lub przerwy w celu, w jakim zostaly udzielone, albo razaco narusza porzadek prawny.

Art. 72. O umieszczeniu nieletniego w placowce opiekunczo-wychowawczej, osrodku szkolno-wychowawczym albo w publicznym zakladzie opieki zdrowotnej lub w domu pomocy spolecznej oraz o umieszczeniu w zakladzie poprawczym, jak rowniez o kazdej zmianie tego zakladu, placowki, osrodka lub domu pomocy spolecznej dyrektor zakladu, placowki, osrodka lub domu pomocy spolecznej zawiadamia sad rodzinny, ktory wykonuje orzeczenie.

Art. 73. 1. Wykonywanie srodkow, o ktorych mowa w art. 6 pkt 2, 3 i 6 oraz w art. 7 i 8, jak rowniez umieszczenie w rodzinie zastepczej lub placowce opiekunczo-wychowawczej, w osrodku szkolno-wychowawczym lub w publicznym zakladzie opieki zdrowotnej albo domu pomocy spolecznej ustaje z mocy prawa z chwila ukonczenia przez nieletniego lat 18, a wykonywanie pozostalych srodkow - z chwila ukonczenia lat 21; jezeli srodki wychowawcze zastosowano na podstawie art. 10 4 kodeksu karnego lub art. 5 2 kodeksu karnego skarbowego - wykonywanie ich ustaje z mocy prawa z chwila ukonczenia przez sprawce lat 21.

2. Jezeli nieletni ukonczy lat 18 przed zakonczeniem roku szkolnego, sad rodzinny moze przedluzyc na okres do zakonczenia roku szkolnego przebywanie w zakladzie wychowawczym.

3. W razie powolania nieletniego do zasadniczej sluzby wojskowej, zastepczej sluzby poborowych albo zasadniczej sluzby w obronie cywilnej, wykonywanie srodkow wychowawczych ustaje z mocy prawa.

Art. 74. 1. Zastosowany tymczasowo wobec nieletniego srodek, o ktorym mowa w art. 26 i 27, trwa do czasu przystapienia do wykonywania orzeczenia, chyba ze sad rodzinny postanowil inaczej.

2. W razie gdy wykonanie orzeczenia o umieszczeniu nieletniego w zakladzie poprawczym natrafiloby na nie dajace sie usunac przeszkody, sad rodzinny stosuje nadzor kuratora, a w wyjatkowych wypadkach uznajac, ze ze wzgledow wychowawczych jest to konieczne, moze orzec umieszczenie nieletniego w schronisku dla nieletnich. Nieletni pozostaje w schronisku dla nieletnich do czasu umieszczenia go we wlasciwym zakladzie, jednakze pobyt w schronisku nie moze wowczas przekroczyc 3 miesiecy.

3. Jezeli orzeczono umieszczenie w placowce opiekunczo-wychowawczej, a zachodza warunki, o ktorych mowa w 2, sad rodzinny moze zastosowac srodki przewidziane w art. 26.

Art. 75. 1. W postepowaniu wykonawczym sad rodzinny orzeka z urzedu lub na wniosek.

2. Sad rodzinny orzeka na posiedzeniu w skladzie jednego sedziego, jednakze w sprawach okreslonych w art. 11 3, art. 86 1, art. 87 3 i 3a, art. 88 1 i 3 oraz art. 93-94 sad rodzinny orzeka w skladzie jednego sedziego i dwoch lawnikow.

3. W sprawach okreslonych w art. 11 3, art. 86 1, art. 87 3 i 3a, art. 88 1 i 3 oraz art. 93-94 o terminie posiedzenia zawiadamia sie oprocz prokuratora rowniez nieletniego i jego obronce oraz rodzicow lub opiekuna.

4. W miare potrzeby sad rodzinny wysluchuje nieletniego oraz jego rodzicow lub opiekuna.

5. Na postanowienie w sprawach, o ktorych mowa w 3, oraz w sprawach o zmiane srodka wychowawczego, o zastosowanie srodka leczniczo-wychowawczego w postepowaniu wykonawczym, o odwolanie odroczenia lub przerwy wykonywania srodkow wychowawczych lub poprawczych, o przeniesieniu nieletniego do zakladu poprawczego o wzmozonym nadzorze wychowawczym, o ukaraniu dyscyplinarnym przez sedziego rodzinnego, jak rowniez o odmowie zwolnienia z zakladu poprawczego albo z zakladu psychiatrycznego lub innego zakladu leczniczego - zazalenie przysluguje rowniez nieletniemu, jego obroncy, rodzicom lub opiekunowi.

6. Postanowienia wydane w toku wykonywania srodka poprawczego, na ktore przysluguje zazalenie, dorecza sie prokuratorowi, nieletniemu i jego obroncy oraz rodzicom lub opiekunowi.

7. Ponownego wniosku o warunkowe zwolnienie z zakladu poprawczego, zlozonego przez nieletniego, jego obronce oraz rodzicow lub opiekuna przed uplywem 6 miesiecy od wydania postanowienia o odmowie warunkowego zwolnienia, nie rozpoznaje sie az do uplywu tego okresu.

Art. 76. 1. Jezeli rodzice lub opiekun nie moga zapewnic nieletniemu zwalnianemu z placowki opiekunczo-wychowawczej, osrodka szkolno-wychowawczego, publicznego zakladu opieki zdrowotnej, domu pomocy spolecznej, zakladu poprawczego, schroniska dla nieletnich albo opuszczajacemu rodzine zastepcza niezbednych warunkow wychowawczych i bytowych - udziela sie nieletniemu pomocy.

2. Zasady i zakres udzielania pomocy, o ktorej mowa w 1, reguluja odrebne przepisy.

3. Pomocy nieletnim moga udzielac rowniez stowarzyszenia, fundacje i organizacje spoleczne, ktorych celem jest pomoc w spolecznej readaptacji nieletniego, oraz osoby godne zaufania.

Art. 77. 1. Nadzor nad wykonywaniem orzeczen o skierowaniu nieletniego do osrodka kuratorskiego, o umieszczeniu w placowce opiekunczo-wychowawczej, domu pomocy spolecznej, osrodku szkolno-wychowawczym, publicznym zakladzie opieki zdrowotnej, schronisku dla nieletnich i zakladzie poprawczym, jak rowniez decyzji o umieszczeniu w policyjnej izbie dziecka, sprawuje sedzia rodzinny.

2. Nadzor sprawowany przez sedziego rodzinnego obejmuje legalnosc umieszczenia nieletniego oraz prawidlowosc wykonywania orzeczenia, zwlaszcza w zakresie stosowanych metod i srodkow oddzialywania, warunkow, w jakich przebywaja nieletni, jak rowniez przestrzegania ich praw i obowiazkow. W tym celu sedzia rodzinny ma w kazdym czasie prawo wstepu na teren nadzorowanej jednostki oraz do pomieszczen, w ktorych przebywaja nieletni, a takze przegladania dokumentow i zadania wyjasnien od administracji odpowiednich zakladow, przeprowadzania na osobnosci rozmow z nieletnimi oraz badania ich prosb i skarg.

3. Sedzia rodzinny sprawuje nadzor w szczegolnosci przez:

1) okresowe kontrole jednostek nadzorowanych lub kontrole przeprowadzane doraznie obejmujace caloksztalt spraw poddanych nadzorowi albo niektore zagadnienia w tym zakresie; okresowe kontrole przeprowadza sie co najmniej raz w roku,

2) wydawanie zalecen pokontrolnych oraz kontrolowanie prawidlowosci i terminowosci ich realizacji,

3) podejmowanie w miare potrzeby innych czynnosci i decyzji zmierzajacych do usuniecia uchybien i zapobiezenia ich powstawaniu.

4. Przepisy 1-3 nie naruszaja ustawowych uprawnien prokuratora w tym zakresie.

Art. 78. Minister sprawiedliwosci w porozumieniu z ministrem wlasciwym do spraw zabezpieczenia spolecznego, ministrem wlasciwym do spraw oswiaty i wychowania, ministrem wlasciwym do spraw wewnetrznych i ministrem wlasciwym do spraw zdrowia okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowy sposob wykonywania przez sedziow rodzinnych nadzoru, o ktorym mowa w art. 77, okreslajac w szczegolnosci tryb przeprowadzania kontroli, sposob dokumentowania jej przebiegu i wynikow oraz tryb wykonywania zalecen wydanych w toku sprawowania nadzoru.

Spis tresci

Rozdzial 2

Srodki wychowawcze i lecznicze

Art. 79. 1. Sad rodzinny moze zmieniac lub uchylac srodki wychowawcze, jezeli wzgledy wychowawcze za tym przemawiaja; dotyczy to rowniez srodkow wychowawczych stosowanych w okresie proby.

2. Sad rodzinny moze odstapic od stosowania orzeczonego wobec nieletniego srodka wychowawczego w razie podjecia przez nieletniego nauki lub pracy w zakladzie lub innej instytucji powolanej do przygotowania zawodowego.

3. Sad rodzinny moze uchylic orzeczony wobec nieletniego zakaz prowadzenia pojazdow, jezeli ustaly przyczyny uzasadniajace dalsze stosowanie tego srodka.

4. Jezeli w toku wykonywania srodka wychowawczego lub poprawczego okaze sie, ze wobec nieletniego nalezy zastosowac srodki o charakterze leczniczo-wychowawczym, sad rodzinny moze orzec umieszczenie nieletniego w odpowiednim zakladzie.

Art. 80. 1. Dyrektor publicznego zakladu opieki zdrowotnej lub domu pomocy spolecznej ma obowiazek zawiadamiac sad, ktory wykonuje orzeczenie, nie rzadziej niz co 6 miesiecy, o stanie zdrowia nieletniego umieszczonego w zakladzie lub domu pomocy spolecznej i o postepach w leczeniu.

2. Dyrektor zakladu lub domu pomocy spolecznej niezwlocznie zawiadamia sad, jezeli uzna, ze w zwiazku ze zmiana stanu zdrowia nieletniego jego dalsze pozostawanie w zakladzie lub domu pomocy spolecznej nie jest konieczne.

3. Sad, nie rzadziej niz co 6 miesiecy, a w wypadku okreslonym w 2 - niezwlocznie, rozstrzyga na podstawie opinii lekarskiej o potrzebie dalszego pobytu nieletniego w zakladzie lub domu pomocy spolecznej.

4. Wobec nieletniego zwalnianego z zakladu lub domu pomocy spolecznej sad rodzinny stosuje w razie potrzeby srodki wychowawcze.

Art. 81. Minister wlasciwy do spraw zabezpieczenia spolecznego w porozumieniu z ministrem sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe zasady kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w placowkach opiekunczo-wychowawczych, w szczegolnosci wskazujac organ odpowiedzialny za kierowanie nieletnich do odpowiednich placowek i uwzgledniajac sprawnosc postepowania, koniecznosc zapewnienia bezpieczenstwa tych placowek, wlasciwych warunkow pobytu nieletnich i przestrzegania ich praw.

Art. 82. 1. Minister wlasciwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe zasady kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w publicznych zakladach opieki zdrowotnej, w szczegolnosci wskazujac organ odpowiedzialny za kierowanie nieletnich do odpowiednich zakladow, biorac pod uwage koniecznosc zapewnienia sprawnosci postepowania, bezpieczenstwa tych placowek, wlasciwych warunkow pobytu nieletnich i przestrzegania ich praw.

2. Minister wlasciwy do spraw zabezpieczenia spolecznego w porozumieniu z ministrem sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe zasady kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w domach pomocy spolecznej, w szczegolnosci wskazujac organ odpowiedzialny za kierowanie nieletnich do odpowiednich domow oraz formy opieki.

Art. 83. 1. Policyjne izby dziecka podlegaja ministrowi wlasciwemu do spraw wewnetrznych.

2. Minister wlasciwy do spraw wewnetrznych w drodze zarzadzenia tworzy i znosi policyjne izby dziecka.

3. Minister wlasciwy do spraw wewnetrznych w porozumieniu z ministrem sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe zasady pobytu nieletnich w policyjnych izbach dziecka, majac na uwadze stworzenie wlasciwych warunkow pobytu nieletnich i przestrzeganie ich praw, wzgledy bezpieczenstwa, a takze sprawnosc postepowania oraz odpowiednie rozdzielenie nieletnich ze wzgledu na charakter czynow, ktorych sie dopuscili, i stopien ich demoralizacji.

Art. 84. 1. Minister sprawiedliwosci sprawuje zwierzchni nadzor nad rodzinnymi osrodkami diagnostyczno-konsultacyjnymi oraz osrodkami kuratorskimi.

2. Minister sprawiedliwosci, w drodze zarzadzenia, tworzy i znosi rodzinne osrodki diagnostyczno-konsultacyjne.

3. Minister sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, organizacje i zakres dzialania rodzinnych osrodkow diagnostyczno-konsultacyjnych, w szczegolnosci obejmujacy diagnozowanie nieletnich i ich srodowiska rodzinnego, poradnictwo i opieke specjalistyczna nad nieletnimi, a takze diagnozowanie i poradnictwo w zakresie przeciwdzialania i zapobiegania demoralizacji.

4. Na wniosek prezesow sadow rejonowych prezesi sadow okregowych tworza i znosza osrodki kuratorskie.

5. Minister sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, tryb i szczegolowe zasady tworzenia i znoszenia osrodkow kuratorskich, sposob wykonywania nadzoru nad osrodkami kuratorskimi, ich organizacje i zakres dzialania, majac w szczegolnosci na wzgledzie dobor wlasciwych metod wychowania resocjalizacyjnego w srodowisku pobytu nieletniego.

Spis tresci

Rozdzial 3

Srodek poprawczy

Art. 85. 1. Sad rodzinny, kierujac do wykonania orzeczenie o umieszczeniu nieletniego w zakladzie poprawczym, moze okreslic rodzaj tego zakladu.

2. Zmiana rodzaju zakladu w wypadku okreslonym w 1 oraz przeniesienie nieletniego do zakladu poprawczego o wzmozonym nadzorze wychowawczym wymagaja zgody sedziego rodzinnego, chyba ze ze wzgledu na szczegolne okolicznosci sprawy konieczne jest natychmiastowe przeniesienie nieletniego; przeniesienie takie wymaga zatwierdzenia przez sedziego rodzinnego.

3. W wypadkach, o ktorych mowa w 2, orzeka w drodze postanowienia sedzia rodzinny sprawujacy nadzor nad zakladem poprawczym, w ktorym nieletni przebywa.

Art. 86. 1. Sad rodzinny moze warunkowo zwolnic nieletniego z zakladu poprawczego, jezeli postepy w jego wychowaniu pozwalaja przypuszczac, ze po zwolnieniu z zakladu nieletni bedzie przestrzegal porzadku prawnego i zasad wspolzycia spolecznego.

2. Warunkowe zwolnienie z zakladu nie moze nastapic wczesniej niz po uplywie 6 miesiecy od umieszczenia nieletniego w zakladzie; do okresu tego sad moze zaliczyc okres pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich.

Art. 87. 1. Orzekajac warunkowe zwolnienie z zakladu poprawczego, sad rodzinny ustala okres proby od roku do 3 lat; okres proby nie moze jednak trwac dluzej niz do ukonczenia przez sprawce lat 21.

2. Do warunkowo zwolnionego sad stosuje srodki wychowawcze.

3. Jezeli w okresie proby warunkowo zwolniony ulegl ponownie demoralizacji albo uchyla sie od wykonywania nalozonych na niego obowiazkow lub od nadzoru, sad rodzinny moze odwolac warunkowe zwolnienie i zarzadzic umieszczenie nieletniego w zakladzie poprawczym.

3a. W razie popelnienia przez nieletniego czynu karalnego okreslonego w art. 134, art. 148 1, 2 lub 3, art. 156 1 lub 3, art. 163 1 lub 3, art. 166, art. 173 1 lub 3, art. 197 3, art. 252 1 lub 2 oraz w art. 280 kodeksu karnego i braku podstaw do rozpoznania sprawy przez sad wlasciwy wedlug przepisow kodeksu postepowania karnego, sad odwoluje warunkowe zwolnienie i zarzadza umieszczenie nieletniego w zakladzie poprawczym. Warunkowego zwolnienia oraz art. 90 nie stosuje sie przez okres roku od chwili ponownego umieszczenia nieletniego w zakladzie poprawczym.

4. Jezeli w okresie proby i w ciagu dalszych 3 miesiecy odwolanie warunkowego zwolnienia nie nastapilo, orzeczenie o umieszczeniu w zakladzie z mocy prawa uwaza sie za niebyle.

Art. 88. 1. Jezeli po wydaniu orzeczenia o umieszczeniu nieletniego w zakladzie poprawczym, a przed umieszczeniem go w takim zakladzie albo po uplywie okresu odroczenia lub przerwy wykonania umieszczenia w zakladzie poprawczym w zachowaniu nieletniego nastapila istotna poprawa, sad rodzinny moze warunkowo odstapic od wykonania orzeczenia.

2. Odstepujac warunkowo od wykonania orzeczenia, sad stosuje wobec nieletniego srodki wychowawcze.

3. Sad rodzinny moze w kazdym czasie - jezeli wzgledy wychowawcze tego wymagaja - zarzadzic umieszczenie nieletniego w zakladzie poprawczym.

4. Jezeli w ciagu 2 lat od wydania postanowienia o warunkowym odstapieniu od wykonania orzeczenia i w ciagu dalszych 3 miesiecy nie zarzadzono umieszczenia nieletniego w zakladzie poprawczym, orzeczenie o umieszczeniu w zakladzie z mocy prawa uwaza sie za niebyle.

Art. 89. Orzeczenie srodka poprawczego uwaza sie z mocy prawa za niebyle z chwila ukonczenia przez sprawce lat 23, jezeli przepis szczegolny nie stanowi inaczej.

Art. 90. 1. Dyrektor zakladu poprawczego moze umiescic nieletniego na czas okreslony poza zakladem, jezeli przemawiaja za tym:

1) wzgledy szkoleniowo-wychowawcze, a w szczegolnosci mozliwosc zdobycia wyksztalcenia, zawodu, a takze niezbednych kwalifikacji lub uprawnien,

2) mozliwosc podjecia zatrudnienia,

3) potrzeba specjalistycznego leczenia lub

4) szczegolne wzgledy rodzinne,

a ocena zachowania nieletniego wskazuje, iz bedzie mozliwe roztoczenie nad nim skutecznego nadzoru.

2. Nieletni umieszczony poza zakladem poprawczym jest nadal wychowankiem tego zakladu. Zaklad jest obowiazany roztoczyc nad nim nadzor. Dyrektor zakladu poprawczego moze w kazdym czasie odwolac decyzje o umieszczeniu nieletniego poza zakladem, jezeli ustaly przyczyny, o ktorych mowa w 1.

3. O decyzji w sprawie umieszczenia nieletniego poza zakladem poprawczym dyrektor zakladu zawiadamia sad rodzinny, ktory wykonuje orzeczenie. Do wykonania decyzji, o ktorej mowa w 1, dyrektor zakladu moze przystapic po zaakceptowaniu jej przez sad rodzinny. Sad rodzinny zajmuje stanowisko w terminie 14 dni od otrzymania decyzji dyrektora.

4. Sad rodzinny moze w kazdym czasie uchylic decyzje dyrektora zakladu poprawczego.

Art. 91. 1. W braku podstaw do rozpoznania sprawy przez sad wlasciwy wedlug przepisow kodeksu postepowania karnego, fakt popelnienia przez wychowanka zakladu poprawczego czynu karalnego przed ukonczeniem lat 17 stwierdza postanowieniem sad rodzinny na podstawie wynikow postepowania wyjasniajacego. Odpis prawomocnego postanowienia sad rodzinny przesyla dyrektorowi zakladu poprawczego w celu zastosowania wobec wychowanka srodka dyscyplinarnego.

2. Stwierdzajac popelnienie przez wychowanka zakladu poprawczego czynu karalnego okreslonego w art. 134, art. 148 1, 2 lub 3, art. 156 1 lub 3, art. 163 1 lub 3, art. 166, art. 173 1 lub 3, art. 197 3, art. 252 1 lub 2 oraz w art. 280 kodeksu karnego, sad rodzinny orzeka takze w przedmiocie przeniesienia nieletniego do zakladu poprawczego o wzmozonym nadzorze wychowawczym badz zastosowania art. 79 4. Od postanowienia sadu przysluguje apelacja.

3. W wypadku, o ktorym mowa w 2, do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy nieletniego umieszcza sie w schronisku dla nieletnich.

4. Wobec nieletniego przeniesionego zgodnie z 2 do zakladu poprawczego o wzmozonym nadzorze wychowawczym nie stosuje sie przez okres oznaczony w orzeczeniu sadu, nie krotszy niz rok, warunkowego zwolnienia oraz art. 90.

5. Do ustalania wlasciwosci sadu stosuje sie art. 17. W przypadku gdy czyn karalny zostal popelniony na terenie zakladu poprawczego, wlasciwy jest sad rodzinny miejsca polozenia zakladu, ktory o podjetych czynnosciach zawiadamia sad rodzinny wlasciwosci ogolnej.

6. Dyrektor zakladu poprawczego powiadamia sad rodzinny wykonujacy orzeczenie i sedziego rodzinnego sprawujacego nadzor nad zakladem poprawczym o kazdym przypadku popelnienia przez wychowanka zakladu poprawczego czynu karalnego, a jezeli nieletni popelnil czyn zabroniony po ukonczeniu lat 17 - takze prokuratora.

Art. 92. 1. Jezeli sprawca, wobec ktorego orzeczono umieszczenie w zakladzie poprawczym, zostal skazany na kare pozbawienia wolnosci, wykonuje sie kare pozbawienia wolnosci.

2. Sad rodzinny umarza postepowanie w przedmiocie wykonania srodka poprawczego po otrzymaniu zawiadomienia o osadzeniu nieletniego w zakladzie karnym.

Art. 93. 1. Jezeli sprawca, wobec ktorego orzeczono umieszczenie w zakladzie poprawczym, zostal skazany na kare ograniczenia wolnosci, wykonanie tej kary ulega odroczeniu do chwili zwolnienia nieletniego z zakladu poprawczego. Przed zwolnieniem z zakladu poprawczego sad rodzinny decyduje, czy wykonac te kare, czy odstapic od jej wykonania.

2. Przepis 1 stosuje sie odpowiednio do zastepczej kary pozbawienia wolnosci oraz kary aresztu.

Art. 94. Jezeli nieletni, wobec ktorego orzeczono umieszczenie w zakladzie poprawczym, ukonczyl lat 18 przed rozpoczeciem wykonania orzeczenia, sad rodzinny decyduje, czy wykonac orzeczony srodek, czy od jego wykonania odstapic i wymierzyc sprawcy kare. Wymierzajac kare sad stosuje nadzwyczajne jej zlagodzenie. W szczegolnie uzasadnionych wypadkach sad moze odstapic od wymierzenia kary, zwlaszcza gdy w zachowaniu sprawcy nastapila istotna poprawa. W razie wymierzenia kary pozbawienia wolnosci albo kary ograniczenia wolnosci czas jej trwania nie moze przekroczyc okresu, jaki pozostaje do ukonczenia przez sprawce lat 21.

Art. 95. 1. Minister sprawiedliwosci sprawuje zwierzchni nadzor nad schroniskami dla nieletnich i zakladami poprawczymi.

2. Minister sprawiedliwosci, w drodze zarzadzenia, tworzy i znosi schroniska dla nieletnich i zaklady poprawcze.

3. Minister sprawiedliwosci okresli, w drodze rozporzadzenia, rodzaje schronisk dla nieletnich i zakladow poprawczych, w zaleznosci od stosowanych wobec nieletnich srodkow i form oddzialywania wychowawczego, resocjalizacyjnego i terapeutycznego, sposob wykonywania nadzoru, o ktorym mowa w 1, organizacje tych schronisk i zakladow oraz szczegolowe zasady kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu w nich nieletnich, uwzgledniajac koniecznosc zapewnienia sprawnosci postepowania, bezpieczenstwa schronisk i zakladow, wlasciwych warunkow pobytu i przestrzegania praw nieletnich, a takze sposob wykonywania nadzoru pedagogicznego w schroniskach dla nieletnich i zakladach poprawczych.

4. Zasady ksztalcenia i wychowania w schroniskach dla nieletnich i zakladach poprawczych reguluja odrebne przepisy.

Spis tresci

Rozdzial 4

Stosowanie srodkow przymusu bezposredniego wobec nieletniego umieszczonego w zakladzie poprawczym,w schronisku dla nieletnich, placowce opiekunczo-wychowawczej, osrodku szkolno -wychowawczym

Art. 95a. 1. Srodki przymusu bezposredniego moga byc stosowane w razie bezskutecznosci srodkow oddzialywania psychologiczno-pedagogicznego. Srodki te stosuje sie wylacznie w celu przeciwdzialania:

1) usilowaniu targniecia sie nieletniego na zycie lub zdrowie wlasne albo innej osoby,

2) nawolywaniu do buntu,

3) zbiorowej ucieczce,

4) niszczeniu mienia powodujacemu powazne zaklocenie porzadku,

5) samowolnemu opuszczaniu przez nieletniego zakladu poprawczego, schroniska dla nieletnich, placowki opiekunczo-wychowawczej, osrodka szkolno-wychowawczego,

a takze

6) w celu doprowadzenia nieletniego do takiego zakladu, placowki lub osrodka.

2. Srodkow przymusu bezposredniego nie mozna stosowac dluzej, niz wymaga tego potrzeba, a takze nie mozna ich stosowac jako kary.

3. Stosowanie srodkow przymusu bezposredniego powinno byc odpowiednie do stopnia zagrozenia i nastepowac dopiero po uprzednim ostrzezeniu o mozliwosci ich uzycia.

4. Wobec nieletniego mozna stosowac nastepujace srodki przymusu bezposredniego:

1) sile fizyczna,

2) umieszczenie w izbie izolacyjnej,

3) zalozenie pasa obezwladniajacego lub kaftana bezpieczenstwa.

5. Srodki przymusu bezposredniego, o ktorych mowa w 4 pkt 2 i 3, stosuje sie wylacznie wobec nieletniego umieszczonego w zakladzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich, jedynie w przypadku, o ktorym mowa w 1 pkt 1.

6. Srodkow przymusu bezposredniego wymienionych w 4 pkt 3 nie stosuje sie wzgledem nieletniego dotknietego kalectwem. Wobec nieletniej o widocznej ciazy stosuje sie wylacznie sile fizyczna.

7. Jezeli jest to konieczne, mozna stosowac wobec nieletniego umieszczonego w zakladzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich jednoczesnie rozne srodki przymusu bezposredniego, z tym ze srodek okreslony w 4 pkt 2 nie moze byc stosowany dluzej niz 48 godzin, a wobec nieletniego w wieku do 14 lat dluzej niz 12 godzin.

8. Do okreslenia przypadkow oraz warunkow i sposobu uzycia srodkow przymusu bezposredniego wobec nieletnich umieszczonych w publicznych zakladach opieki zdrowotnej i domach pomocy spolecznej stosuje sie odrebne przepisy.

Art. 95b. 1. Decyzje o zastosowaniu srodkow przymusu bezposredniego podejmuje dyrektor zakladu, placowki lub osrodka, w ktorych nieletni jest umieszczony, a w razie jego nieobecnosci - zastepujacy go pracownik pedagogiczny.

2. W razie bezposredniego, gwaltownego zamachu na zycie lub zdrowie osoby, a w szczegolnosci pracownika zakladu, placowki lub osrodka, w ktorych nieletni jest umieszczony, decyzje o zastosowaniu srodka przymusu bezposredniego moze podjac takze inny pracownik.

3. Nieletniego, wobec ktorego zastosowano srodek przymusu bezposredniego, poddaje sie niezwlocznie badaniu lekarskiemu. Z zastosowania srodka przymusu bezposredniego sporzadza sie protokol.

4. O zastosowaniu srodka przymusu bezposredniego dyrektor placowki, zakladu lub osrodka, w ktorych nieletni jest umieszczony, powiadamia sedziego rodzinnego sprawujacego nadzor nad placowka, sad rodzinny wykonujacy srodek poprawczy lub organ, do ktorego dyspozycji pozostaje nieletni umieszczony w schronisku dla nieletnich.

Art. 95c. 1. Rada Ministrow okresli, w drodze rozporzadzenia, szczegolowe warunki i sposob uzycia srodkow przymusu bezposredniego wobec nieletnich umieszczonych w zakladach poprawczych, schroniskach dla nieletnich, placowkach opiekunczo-wychowawczych i osrodkach szkolno-wychowawczych oraz sposob kontroli nad decyzjami o zastosowaniu tych srodkow, a takze okresli rodzaje placowek opiekunczo-wychowawczych, w ktorych moga byc stosowane srodki przymusu bezposredniego, uwzgledniajac w szczegolnosci cel stosowania srodkow, formy, w jakich moga byc one stosowane, zwiazana z ich stosowaniem potrzebe doboru wlasciwych metod oddzialywania wychowawczego na nieletniego, sposob prowadzenia dokumentacji zwiazanej z zastosowaniem srodkow, szczegolowy sposob sprawowania opieki nad stanem zdrowia fizycznego i psychicznego nieletniego, wobec ktorego zastosowano srodek, majac na uwadze koniecznosc poszanowania praw i godnosci nieletniego oraz zapewnienia bezpieczenstwa zakladow, schronisk i placowek.

2. Minister sprawiedliwosci, w porozumieniu z ministrem wlasciwym do spraw wewnetrznych, okresli, w drodze rozporzadzenia, zakres i tryb wspoldzialania zakladow poprawczych i schronisk dla nieletnich z Policja w wypadku zagrozenia bezpieczenstwa tych placowek, uwzgledniajac w szczegolnosci przypadki i warunki uzycia sil Policji na terenie zakladow poprawczych i schronisk dla nieletnich.

Spis tresci

Rozdzial 5

Zatrudnianie nieletnich umieszczonych w zakladach poprawczych lub schroniskach dla nieletnich

Art. 95d. Nieletni umieszczony w zakladzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich moze zostac zatrudniony w gospodarstwie pomocniczym zakladu poprawczego lub schroniska dla nieletnich, jezeli ukonczyl 16 lat i spelnia wymogi okreslone w kodeksie pracy.

Art. 95e. Do czasu pracy nieletniego stosuje sie przepisy art. 202 kodeksu pracy.

Art. 95f. 1. Naleznosc nieletniego za prace ustala sie wedlug zasad wynagradzania pracownikow za prace tego rodzaju, ktora wykonuje nieletni.

2. Za prace porzadkowe wykonywane na rzecz zakladu lub schroniska w wymiarze nie przekraczajacym 30 godzin miesiecznie wynagrodzenie nieletniemu nie przysluguje; za sumienna prace tego rodzaju moga byc przyznawane nagrody pieniezne.

Art. 95g. 1. Okresy pracy wykonywanej przez nieletniego w czasie odbywania srodka poprawczego, z wyjatkiem prac, o ktorych mowa w art. 95f 2, uwaza sie za okresy rownorzedne z okresami zatrudnienia w rozumieniu przepisow o zaopatrzeniu emerytalnym pracownikow i ich rodzin.

2. Okresy pracy wykonywanej przez nieletniego, o ktorym mowa w 1, wlicza sie do okresu pracy, od ktorego zaleza uprawnienia pracownicze.

Art. 95h. Nieletni, ktory ulegl wypadkowi lub zachorowal na chorobe zawodowa przy wykonywaniu pracy w czasie odbywania srodka poprawczego, ma prawo do swiadczenia z tytulu tego wypadku lub choroby na zasadach przewidzianych dla pracownikow. W razie smierci nieletniego wskutek takiego wypadku lub choroby, swiadczenia z tego tytulu przysluguja pozostalym po nim czlonkom rodziny na zasadach przewidzianych dla czlonkow rodzin pracownika.

Spis tresci

Dzial V

Przepisy przejsciowe i koncowe

Art. 96. 1. W sprawach o czyny popelnione przed dniem wejscia w zycie niniejszej ustawy stosuje sie te ustawe, jezeli:

1) postepowanie nie zostalo wszczete i nie nastapilo przedawnienie,

2) wszczete postepowanie nie zostalo zakonczone prawomocnym orzeczeniem,

3) prawomocne orzeczenie nie zostalo wykonane w calosci.

2. Czynnosci procesowe dokonane przed dniem wejscia w zycie niniejszej ustawy sa skuteczne, jezeli zostaly dokonane z zachowaniem przepisow dotychczasowych.

Art. 97. Jezeli obowiazujace przepisy powoluja sie na uchylone przepisy dotyczace przedmiotow unormowanych w niniejszej ustawie albo odsylaja ogolnie do przepisow o odpowiedzialnosci nieletnich lub o postepowaniu w sprawach nieletnich, stosuje sie w tym zakresie odpowiednio przepisy niniejszej ustawy.

2. skreslony.

Art. 98. W razie watpliwosci, czy ma byc stosowane prawo dotychczasowe, czy niniejsza ustawa, stosuje sie niniejsza ustawe.

Art. 99. skreslony.

Art. 100. skreslony.

Art. 101. pominiety; wprowadzal zmiany do prawa o ustroju sadow powszechnych.

Art. 102. 1. Do 31 grudnia 2000 r., z wyjatkiem przypadku, o ktorym mowa w art. 40, mozna umiescic w policyjnej izbie dziecka rowniez nieletniego wymagajacego natychmiastowej opieki na okres niezbedny do ustalenia jego tozsamosci i oddania rodzicom lub opiekunowi albo umieszczenia w odpowiedniej placowce opiekunczo-wychowawczej.

2. Umieszczenie w izbie moze nastapic na okres 72 godzin. Dluzszy pobyt nieletniego moze nastapic jedynie za zgoda sedziego rodzinnego na czas przez niego okreslony, nie przekraczajacy jednak 14 dni.

Art. 103. 1. Z dniem wejscia w zycie niniejszej ustawy traca moc wszelkie przepisy dotyczace przedmiotow w niej unormowanych, chyba ze przepisy ustawy stanowia inaczej.

2. W szczegolnosci traca moc:

1) ustawa z 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejsciowy niektorych dotychczasowych przepisow prawa karnego (Dz. U. nr 37, poz. 311),

2) art. V ustawy z 20 maja 1971 r. - Przepisy wprowadzajace kodeks wykroczen (Dz. U. nr 12, poz. 115),

3) art. 288 2 i 3 ustawy karnej skarbowej z 26 pazdziernika 1971 r. (Dz. U. nr 28, poz. 260, z 1975 r. nr 16, poz. 91 i nr 45, poz. 234 oraz z 1976 r. nr 19, poz. 122),

4) art. 474-495 kodeksu postepowania karnego z 19 marca 1928 r., utrzymane w mocy przez art. III pkt 1 ustawy z 19 kwietnia 1969 r. - Przepisy wprowadzajace kodeks postepowania karnego (Dz. U. nr 13, poz. 97).

Art. 104. (Stanowil, ze ustawa wchodzi w zycie po uplywie 6 miesiecy od dnia ogloszenia).

Spis tresci

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.