PORADNIK "RZECZPOSPOLITEJ"

SPIS TRESCI
 
(data wydania: 19.08.2004)
Poradnik przygotowali: Magdalena Bednarek, Izabela Lewandowska, Agnieszka Rosa, Stanislaw Majkowski

EMERYT DORABIA

Ile moze dorobic emeryt i rencista, aby mu nie zmniejszono swiadczenia?

Teraz: nie wiecej niz rownowartosc 70 proc. przecietnego wynagrodzenia. Po zmianach: nie wiecej niz 50 proc. przecietnego wynagrodzenia.

  Rada Ministrow 3 sierpnia przyjela zapowiadane od dawna autopoprawki do projektu nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczen Spolecznych. Odstapiono od zaplanowanej weryfikacji uprawnien do rent z tytulu niezdolnosci do pracy oraz odlozono decyzje w sprawie zrownania wieku emerytalnego kobiet i mezczyzn. Ponadto rzad wprowadzil zmiany w proponowanych wczesniej zasadach zarobkowania emerytow i rencistow. Projekt po poprawkach ma byc rozpatrywany pierwszy raz jeszcze na sierpniowym posiedzeniu Sejmu.   W poradniku wyjasniamy:
    * kto moze laczyc pobieranie emerytury, renty oraz zasilku lub swiadczenia przedemerytalnego z dodatkowymi dochodami z pracy lub innej dzialalnosci zarobkowej,
    * jakie podatki placa dorabiajacy swiadczeniobiorcy,
    * jak rzad zamierza ograniczyc dodatkowe dochody emerytow i rencistow oraz wydatki Funduszu Ubezpieczen Spolecznych,
Ponadto informujemy o:
    * obowiazkach pracodawcow i osob uzyskujacych dodatkowe dochody,
    * aktualnych kwotach dopuszczalnych dochodow oraz zasadach zmniejszania lub wstrzymywania wyplaty swiadczen,
    * roznicach w mozliwosciach laczenia swiadczen z dochodami z pracy, sluzby lub prowadzenia gospodarstwa rolnego.

SPIS TRESCI:




Kiedy sie zawiesza, kiedy zmniejsza

Prawo do emerytury i renty zawiesza sie lub swiadczenie zmniejsza, gdy swiadczeniobiorca osiagnie okreslony przychod z tytulu prowadzenia dzialalnosci podlegajacej obowiazkowi ubezpieczenia spolecznego oraz przychod z tytulu sluzby.

Przepisu tego nie stosuje sie do emerytow, ktorzy przekroczyli tzw. ustawowy wiek emerytalny, wynoszacy dla kobiet 60 lat, a dla mezczyzn 65 lat. Lecz im takze wyplata emerytury zostanie zawieszona, i to bez wzgledu na wysokosc przychodu, jesli uzyskuja go u dotychczasowego pracodawcy bez rozwiazania stosunku pracy trwajacego bezposrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. Bierze sie tu pod uwage dzien okreslony w decyzji o przyznaniu swiadczenia.

Przyklad

  • Kobieta nabyla prawo do emerytury z tytulu opieki nad dzieckiem specjalnej troski, majac 53 lata. W grudniu 2003 r. ustalono jej rowniez uprawnienia do renty rodzinnej po zmarlym mezu. Pobiera to swiadczenie, gdyz jest ono wyzsze. W styczniu 2004 r. podjela zatrudnienie, z ktorego uzyskuje przychod w wysokosci powodujacej zmniejszenie renty. W czerwcu 2004 r. ukonczyla 60 lat, a wiec od 1 czerwca 2004 r. jest uprawniona do otrzymywania renty rodzinnej w pelnej wysokosci.

Ponowne zawarcie umowy o prace z tym samym pracodawca nie pozbawia prawa do pobierania emerytury. Jezeli przed przejsciem na emeryture swiadczeniobiorca byl zatrudniony w ramach stosunku pracy u wiecej niz jednego pracodawcy, musi rozwiazac wszystkie umowy o prace. Przepis dotyczy obecnie wylacznie emerytow (projekt nowelizacji ustawy przewiduje rozszerzenie tego obowiazku na czesc rencistow).

Prawo do emerytury, renty z tytulu niezdolnosci do pracy lub renty rodzinnej, do ktorej uprawniona jest jedna osoba, moze zostac zawieszone rowniez na wniosek swiadczeniobiorcy. Wstrzymanie wyplaty renty rodzinnej dla jednej z uprawnionych osob, powodujace ustanie prawa do renty, moze nastapic wylacznie na jej wniosek. ZUS nie moze tez potraktowac oswiadczenia o wysokosci uzyskiwanego przychodu ani zawiadomienia o podjeciu zatrudnienia jako wniosku o wylaczenie z grona uprawnionych do renty rodzinnej. Pisma do ZUS powinny wiec precyzyjnie okreslac, o co chodzi: czy o wylaczenie z kregu uprawnionych do renty, czy tez o zawieszenie lub zmniejszenie czesci renty ze wzgledu na wysokosc uzyskiwanych przychodow.

JAKIE PRZYCHODY SIE UWZGLEDNIA

Na zawieszenie lub zmniejszenie swiadczenia wplywa przychod uzyskany przez emerytow lub rencistow, ktorzy jednoczesnie:

  • sa pracownikami, w tym wykonujacymi jednoczesnie umowe zlecenia, umowe agencyjna lub umowe o dzielo na rzecz pracodawcy, z ktorym pozostaja w stosunku pracy,
  • wykonuja prace nakladcza (chalupnicy),
  • sa czlonkami rolniczych spoldzielni produkcyjnych i spoldzielni kolek rolniczych,
  • wykonuja prace na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o swiadczenie uslug, do ktorej zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje sie przepisy dotyczace zlecenia, albo wspolpracuja z takimi osobami,
  • wykonuja odplatnie prace, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolnosci lub tymczasowego aresztowania,
  • prowadza pozarolnicza dzialalnosc lub wspolpracuja z takimi osobami,
  • sa zolnierzami zawodowymi lub funkcjonariuszami sluzb mundurowych (policji, Agencji Bezpieczenstwa Wewnetrznego, Agencji Wywiadu, Panstwowej Strazy Pozarnej, Strazy Granicznej i Sluzby Wieziennej).

Te zasady nie dotycza emerytow i rencistow otrzymujacych honoraria z tytulu dzialalnosci tworczej i artystycznej (to tez ma ulec zmianom) ani inwalidow wojennych oraz wojskowych, ktorych niezdolnosc do pracy ma zwiazek ze sluzba wojskowa, i pobierajacych renty rodzinne po nich.

Stosuje sie je natomiast do osob wylaczonych z obowiazku ubezpieczenia spolecznego w zwiazku z posiadaniem ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz osob podlegajacych obowiazkowemu ubezpieczeniu spolecznemu z innego tytulu.

Przy ustalaniu przychodu uwzglednia sie takze kwoty pobranych zasilkow: chorobowego, macierzynskiego i opiekunczego, oraz kwoty swiadczenia rehabilitacyjnego i wyrownawczego, zasilku wyrownawczego i dodatku wyrownawczego. Do przychodu tego wlicza sie rowniez wynagrodzenia za czas niezdolnosci do pracy, wyplacane na podstawie art. 92 § 1 kodeksu pracy.

Do przychodow majacych wplyw na zawieszanie prawa do swiadczen emerytalno-rentowych nie wlicza sie:

  • darowizn i zapomog,
  • umowy o dzielo, praw autorskich i patentowych,
  • wynajmu lub dzierzawy nieruchomosci albo lokali, chyba ze wynajem lub dzierzawa stanowia przedmiot dzialalnosci gospodarczej.

Na podobnych zasadach ustalany jest przychod powodujacy zawieszanie prawa do renty socjalnej przyznawanej na podstawie ustawy z 27 czerwca 2003 r. o takiej rencie (Dz. U. nr 135, poz. 1268 z pozn. zm.). Stanowi on 30 proc. przecietnego miesiecznego wynagrodzenia oglaszanego przez prezesa GUS dla celow emerytalnych. Dzis ten przychod wynosi jeszcze 699,70 zl, od 1 wrzesnia bedzie nizszy, bo wyniesie 669,20 zl miesiecznie (przyczyny tej zmiany omawiamy nizej).

CO TO SA KWOTY GRANICZNE

Emeryture lub rente zmniejsza sie, gdy swiadczeniobiorca osiagnie przychod przekraczajacy 70 proc. przecietnego miesiecznego wynagrodzenia z kwartalu ostatnio ogloszonego dla tych celow przez prezesa GUS. Jest to tzw. dolna kwota graniczna.

Przychod wyzszy niz 130 proc. przecietnej placy (gorna kwota graniczna) zawiesza prawo (wstrzymuje wyplate) do emerytury, renty z tytulu niezdolnosci do pracy oraz renty rodzinnej dla jednej osoby.

ZUS nie interesuje sie przychodami nizszymi od dolnej kwoty granicznej.

Od 1 wrzesnia obie kwoty graniczne - dolna i gorna - beda nizsze od obowiazujacych w czerwcu, lipcu i sierpniu, bo maleje podstawa ich obliczenia, czyli srednia miesieczna placa w drugim kwartale w porownaniu z kwartalem poprzednim (2230,53 zl w drugim kwartale wobec 2332,17 zl w pierwszym).

SYSTEM ROZLICZEN DO WYBORU

Emeryci i rencisci sa zobowiazani do bezzwlocznego informowania organu rentowego o podjeciu i zaprzestaniu pracy, sluzby lub innej dzialalnosci zarobkowej. W zawiadomieniu musza wyjasnic, czy maja zamiar osiagac przychod powodujacy - lub nie - zawieszenie lub zmniejszenie swiadczenia, a ZUS wyplaca emeryture lub rente w pelnej wysokosci, zmniejsza ja lub zawiesza.

Przyklad

  • 2 lutego 2004 r. wplynelo do oddzialu ZUS oswiadczenie emeryta o podjeciu zatrudnienia i zamiarze osiagania przychodu w wysokosci powodujacej zmniejszenie emerytury. Dlatego 13 lutego ZUS wydal decyzje o zmniejszeniu emerytury od nastepnego miesiaca, czyli od marca 2004 r. Ostateczne rozliczenie miesieczne lub roczne nastepuje po zakonczeniu roku kalendarzowego. Wybor formy nalezy do swiadczeniobiorcy.

Jezeli emeryt lub rencista nadesle oswiadczenie o zmianie osiaganego przychodu, z ktorego wynika, ze trzeba bedzie wyplacac swiadczenie wyzsze niz dotychczas, to bedzie sie to robic, poczawszy od miesiaca, w ktorym wplynelo stosowne zawiadomienie.

Emeryt lub rencista, ktory nie powiadomil ZUS o osiaganiu przychodu, moze byc zobowiazany do zwrotu nienaleznie pobranych swiadczen za 3 lata poprzedzajace rok wydania decyzji rozliczajacej swiadczenie (art. 138 ust. 5 i 6 ustawy).

DLA KOGO INNE ZASADY

Wiemy juz, ze zasady zawieszania i zmniejszania wysokosci emerytur i rent nie obowiazuja inwalidow wojennych i wojskowych (tych drugich pod warunkiem, ze niezdolnosc do pracy ma zwiazek ze sluzba wojskowa) oraz uprawnionych do otrzymywania po nich rent rodzinnych. Odmienne zasady obowiazuja tez osoby objete przepisami ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu spolecznym rolnikow (Dz. U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 z pozn. zm.) oraz zolnierzy zawodowych i funkcjonariuszy tzw. sluzb mundurowych korzystajacych z systemow zaopatrzeniowych, a nie z ubezpieczenia spolecznego.

Ustawa rolna przewiduje zawieszanie wyplaty emerytur i rent w czesci lub w calosci, jesli swiadczeniobiorca dalej prowadzi dzialalnosc rolnicza. Czesto jednak formalnie przekazuje gospodarstwo prawnym nastepcom, a faktycznie wciaz w nim mieszka i pracuje.

Natomiast do emerytur i rent z zaopatrzenia emerytalnego stosowane sa korzystniejsze zasady zmniejszania. Z reguly nawet po przekroczeniu gornej kwoty granicznej przychodu tylko sie je zmniejsza o 25 proc. (a nie zawiesza, jak w systemie ubezpieczeniowym). d

KWOTY GRANICZNE, czyli wysokosci przychodow majace wplyw na mozliwosci pobierania emerytur i rent (w zlotych)

MIESIACE 2004 R. 70 PROC.
(DOLNA KWOTA GRANICZNA)
130 PROC.
(GORNA KWOTA GRANICZNA)
styczen - luty 1512,10 2808,10
marzec - maj 1593,80 2959,90
czerwiec - sierpien 1632,60 3031,90
od 1 wrzesnia 1561,40 2899,70

MAKSYMALNE KWOTY ZMNIEJSZEN obowiazujace w 2004 r. (w zlotych)

RODZAJ SWIADCZENIA DO KONCA LUTEGO BR. OD MARCA BR.
emerytura lub renta z tytulu
calkowitej niezdolnosci do pracy
382,36 389,24
renta z tytulu
czesciowej niezdolnosci do pracy
286,79 291,95
renta rodzinna,
do ktorej uprawniona jest jedna osoba
325,02 330,87

Takie zmiany proponuje rzad

Pierwsze projekty ograniczenia mozliwosci dorabiania do emerytur i rent byly dyskutowane jeszcze w 2001 r. Efektem byla m.in. nowelizacja ustawy uzalezniajaca podjecie wyplaty emerytury od rozwiazania stosunku pracy z pracodawca, na rzecz ktorego emeryt wykonywal ja bezposrednio przed dniem uzyskania prawa do tego swiadczenia.

W kwietniu tego roku do Sejmu trafil kolejny rzadowy projekt zmian, zakladajacy m.in.:

  • stopniowe zrownanie wieku emerytalnego kobiet i mezczyzn,
  • przyznanie z urzedu emerytur rencistom po osiagnieciu przez nich wieku emerytalnego,
  • wprowadzenie mechanizmu otrzymywania czesciowej emerytury przed osiagnieciem wieku emerytalnego,
  • nowe zasady laczenia zarobkowania i pobierania emerytur i rent,
  • przyznawanie rent na czas okreslony,
  • weryfikacje rent z tytulu niezdolnosci do pracy.

Z uzasadnienia projektu wynikalo, ze chodzi o ograniczenie wydatkow publicznych oraz zwiekszenie aktywnosci zawodowej osob w wieku przedemerytalnym. Znaczaca czesc tych wydatkow stanowily tzw. pracownicze emerytury i renty wyplacane ze srodkow FUS. Byly wyzsze niz w wielu innych panstwach. To wiaze sie przede wszystkim z wczesnym, na tle innych krajow, efektywnym wiekiem przechodzenia na emerytury w przeszlosci oraz z bardzo duzym naplywem swiadczeniobiorcow do systemu rent inwalidzkich (z tytulu niezdolnosci do pracy) i dlugim srednim okresem pobierania swiadczenia.

Projekt przewidywal bardzo skomplikowane i pracochlonne zasady zawieszania lub zmniejszania swiadczen, odrebne dla emerytow i rencistow. Bylyby oparte na porownaniach przychodu z tzw. iloczynem wskaznika podstawy wymiaru swiadczenia i przecietnego miesiecznego wynagrodzenia w roku poprzedzajacym termin ostatniej waloryzacji. Dopuszczalne kwoty przychodu mialy byc ustalane przez ZUS odrebnie dla kazdego emeryta i rencisty.

Renta z tytulu calkowitej niezdolnosci do pracy bylaby obnizana z urzedu o 25 proc. w okresie uzyskiwania tych przychodow. Renta z tytulu niezdolnosci do pracy bylaby zawieszana w momencie osiagniecia przychodu wyzszego niz 100 proc. tego iloczynu. Jesli przychod wynosilby ponad 70 proc., ale nie wiecej niz 100 proc., renta bylaby zmniejszana o kwote przekroczenia.

Gdyby przychod osiagniety przez emeryta lub osobe uprawniona do renty rodzinnej byl wyzszy niz 70 proc. iloczynu, emerytura i renta rodzinna bylyby zawieszane. Gdyby przekroczyl 40 proc., nie wiecej jednak niz 70 proc., emerytura i renta rodzinna bylyby zmniejszane o kwote przekroczenia.

Z szacunkow przeprowadzonych na podstawie ostatniego spisu powszechnego wynika, ze pracujacych rencistow, ktorzy nie uzyskali jeszcze podstawowego wieku emerytalnego, pobierajacych renty z FUS, jest ok. 213 tys. W ubieglym roku liczba zawieszanych lub zmniejszanych swiadczen przekroczyla 26 tys. (srednio miesiecznie), a laczne oszczednosci z tego tytulu wyniosly ponad 200 mln zl w skali roku. Nowy system sformulowany w autopoprawce mialby przyniesc oszczednosci 2,5-krotnie wyzsze.

CO ZAWIERA AUTOPOPRAWKA

Rzad odstapil od wczesniejszych propozycji - bardzo krytykowanych - i zaproponowal prostsze rozwiazanie. Polega ono w pewnym uproszczeniu na tym, ze:
  • emeryci (przed uzyskaniem podstawowego wieku emerytalnego) i rencisci beda mieli zmniejszone swiadczenie, jesli ich dodatkowy dochod przekroczy 50 proc. przecietnego wynagrodzenia obliczanego i publikowanego przez GUS. Zostanie przepis, ze wyplata swiadczenia bedzie zawieszana, gdy dorobia wiecej niz 130 proc. tego wynagrodzenia,
  • renta z tytulu calkowitej niezdolnosci do pracy bedzie wyplacana dopiero wtedy, gdy uprawniony do niej rozwiaze umowe o prace (tak jak obecnie emeryt),
  • renta z tytulu calkowitej niezdolnosci do pracy zostanie automatycznie zmniejszona o 25 proc., gdy pobierajacy uzyska dochod przekraczajacy 50 proc. minimalnego wynagrodzenia obowiazujacego w grudniu ubieglego roku (dzis 412 zl),
  • renty wdowie, otrzymywane przez osoby niemajace jeszcze ustawowego wieku emerytalnego, zostana pomniejszone o 25 proc., jesli ich dochod z pracy lub innej dzialalnosci zarobkowej przekroczy 50 proc. minimalnego wynagrodzenia,
  • mezczyzna bedzie mogl pobierac rente wdowia po ukonczeniu 55 lat (czyli o 5 lat pozniej niz obecnie).

Jak widac, znacznie rozszerzy sie grupa swiadczeniobiorcow, ktorych emerytury i renty beda zmniejszane w wyniku obnizenia kwoty dopuszczalnego przychodu o ok. 500 zl w skali miesiaca. Bedzie ich jeszcze wiecej po uwzglednieniu juz wprowadzanych i proponowanych zasad ustalania przychodu.

SKUTKI DLA EMERYTURY LUB RENTY STAN OBECNY PROPOZYCJA RZADU
Zmniejszanie wysokosci pobieranego swiadczenia swiadczenie jest zmniejszane, jesli przychod emeryta lub rencisty przekracza 70 proc. przecietnego wynagrodzenia (dolna kwota graniczna - patrz tabela nr 1) swiadczenie bedzie zmniejszane, jesli przychod emeryta lub rencisty przekroczy 50 proc. przecietnego wynagrodzenia (obecnie byloby to okolo 1166 zl, a od wrzesnia br. - okolo 1115 zl)
Zawieszenie prawa do swiadczenia swiadczenie jest zawieszane, jesli przychod przekroczy 130 proc. przecietnego wynagrodzenia (aktualnie 3031,90 zl, a od 1 wrzesnia br. - 2899,70 zl) bez zmian - zaklada utrzymanie dotychczasowych zasad



Ile mozna dorobic do swiadczen przedemerytalnych

Kwota, ktora mozna dorobic do swiadczenia przedemerytalnego, zalezy od wysokosci swiadczenia i dodatkowego zarobku oraz zrodla zarobkowania (i wiazacej sie z tym skladki na ubezpieczenia spoleczne). Jesli swiadczenie przekracza 1100,80 zl, nie ma co myslec o dorabianiu, chyba ze na umowe o dzielo.

Swiadczenie przedemerytalne bedzie zawieszone po nabyciu prawa do renty albo osiagnieciu okreslonych przychodow. Z tego drugiego powodu moze tez byc zmniejszone.

Od 1 sierpnia ZUS przejal obsluge i wyplaty swiadczen przedemerytalnych. Nowa ustawa z 30 kwietnia 2004 r. o swiadczeniach przedemerytalnych wskazuje progi zarobkowe powodujace zmniejszenie lub zawieszenie tych wyplat. Zasady zmniejszania i zawieszania sa mniej korzystne niz przy emeryturach, glownie dlatego, ze tych nie sumuje sie z przychodami, a swiadczenia przedemerytalne tak. Inne sa tez limity. Przy swiadczeniach przedemerytalnych obowiazuja przez caly rok, a przy emeryturach sa zmieniane co trzy miesiace.

Nowe regulacje stosuje sie zarowno do swiadczen, ktore od lutego 2005 r. zacznie przyznawac ZUS, jak i do tych przyznanych przez urzedy pracy.

Niestety, zasady zawieszania i zmniejszania swiadczen nie sa proste.

ZAPAMIETAJ!

Dla nowych zasad zawieszania i zmniejszania swiadczen przedemerytalnych nie maja znaczenia przychody osiagane przed 1 sierpnia.

Zawieszenie swiadczenia (zasilku) przedemerytalnego nastepuje, gdy:

  • miesieczny przychod przekracza 1541,10 zl (graniczna kwote przychodu) lub tez
  • swiadczenie wynosi ponad 1100,80 zl. Zasada ta nie dotyczy zasilkow przedemerytalnych, ktore byly przyznawane w bardzo niskich wysokosciach.

Przyklad

  • Jerzemu W. swiadczenie przedemerytalne przyznano w czerwcu 2001 r. w wysokosci 1300 zl. W pazdzierniku br. podejmie zatrudnienie na 1/3 etatu z wynagrodzeniem 300 zl. Wyplata swiadczenia przedemerytalnego bedzie zawieszona, bo przekracza ono limit 1100,80 zl (czyli dopuszczalna kwote przychodu). Byloby wyplacane w przyznanej wysokosci, gdyby Jerzy W. nie podjal pracy. Przy takiej kwocie swiadczenia nie ma znaczenia wysokosc dodatkowych zarobkow, ale sam fakt ich osiagania.

Przyklad

  • Elzbieta Z. otrzymala zasilek przedemerytalny w maju 2001 r. w wysokosci 450 zl. Podjela prace na caly etat i otrzymuje miesiecznie wynagrodzenie w wysokosci 1550 zl. Wyplata zasilku zostaje wstrzymana, gdyz wynagrodzenie przekracza graniczna kwote przychodu - 1541,10 zl.

ZAPAMIETAJ!

Wysokosc swiadczenia (zasilku) przedemerytalnego zmniejsza sie, gdy przychod nie przekracza 1541,10 zl miesiecznie (graniczna kwota przychodu). Jednoczesnie swiadczenie musi byc nizsze niz 1100,80 zl.

Gdy przychod i swiadczenie przekraczaja te kwoty, swiadczenie sie zawiesza. Zmniejsza sie je, jesli suma przychodu i swiadczenia przekroczy 1100,80 zl (dopuszczalna kwote przychodu). O ile? Aby to obliczyc, trzeba zsumowac kwote swiadczenia i przychodu. Kwote przekroczenia (czyli nadwyzke ponad 1100,80 zl) pomniejsza sie o nalezne skladki na ubezpieczenia spoleczne. O tak obliczona kwote zmniejsza sie swiadczenie.

Po zmniejszeniu swiadczeniobiorca musi dostac co najmniej 335 zl. To zagwarantowal ustawodawca.

Przyklad

  • Jan R. otrzymuje swiadczenie przedemerytalne w wysokosci 956,20 zl. Od maja pracuje i miesiecznie zarabia 1500 zl.

Od 1 sierpnia jego swiadczenie zostanie zmniejszone, gdyz su- ma swiadczenia i wynagrodzenia miesiecznie przekracza 1100,80 zl (956,20 zl + 1500 zl = 2456,00 zl). Kwota przekroczenia wynosi 1355,20 zl (2456,00 zl - 1100,80 zl).

Aby ustalic, o ile swiadczenie powinno byc zmniejszone, nalezy kwote przekroczenia pomniejszyc o skladki na ubezpieczenie spoleczne.

Skladki nalezne od ubezpieczonego zatrudnionego w ramach stosunku pracy wynosza 18,71 proc. podstawy ich wymiaru, tj. 18,71 proc. x 1355,20 zl (kwota przekroczenia) = 253,56 zl. A zatem swiadczenie przedemerytalne byloby miesiecznie zmniejszane o 1101,64 zl (1355,20 zl - 253,56 zl). Takie zmniejszenie jest niemozliwe, gdyz wyniosloby 956,20 zl, wiec Jan R. nie otrzymywalby nic. Ustawodawca zagwarantowal, ze kwota swiadczenia przedemerytalnego po zmniejszeniu nie moze byc nizsza niz 335 zl. A zatem Jan R. bedzie otrzymywal swiadczenie przedemerytalne w gwarantowanej wysokosci 335 zl (miesiecznie).

Nie dojdzie zatem do zmniejszenia lub zawieszenia, jezeli suma swiadczenia i przychodu nie przekracza 1100,80 zl miesiecznie.

Przyklad

  • Ewa B. w sierpniu zarejestrowala sie jako bezrobotna. W lutym 2005 r. ZUS przyzna jej swiadczenie przedemerytalne. Jego kwota wynosi dla wszystkich uprawnionych wedlug nowych zasad 670 zl. Zalozmy, ze w lutym 2005 r. pracuje na zlecenie. Uzyskuje z tej umowy 400 zl. Laczna kwota swiadczenia i przychodu wynosi 1070 zl, nie przekracza ona wiec dopuszczalnej kwoty 1100,80 zl. Swiadczenie przedemerytalne przysluguje zatem za luty 2005 r. w pelnej wysokosci.

ROZLICZENIE ROCZNE

Oprocz comiesiecznego ZUS stosuje wobec swiadczeniobiorcow rozliczenie roczne.

Kazdy rok rozliczeniowy obejmuje okres od 1 marca do konca lutego nastepnego roku. Aktualny rok rozliczeniowy jest krotszy: trwa od 1 sierpnia do 28 lutego 2005 r.

ZAPAMIETAJ!

Przy rozliczeniu rocznym porownuje sie laczna kwote swiadczenia i przychodu (uzyskana w roku rozliczeniowym) z roczna:

  • dopuszczalna kwota przychodu, wynoszaca 7705,60 zl lub tez
  • graniczna kwota przychodu, ktora wynosi 10 787,70 zl.

Najprostsza sytuacja to ta, w ktorej roczny przychod przekracza 10 787,70 zl (czyli graniczna roczna kwote przychodu). Wowczas w calym rozliczanym roku wyplata swiadczenia (zasilku) powinna byc zawieszona. Jesli bylo wyplacane, ZUS bedzie dochodzil jego zwrotu.

Sytuacja komplikuje sie, gdy roczny przychod jest nizszy niz 10 787,70 zl. Aby obliczyc, czy swiadczenie (zasilek) przyslugiwalo w pelnej wysokosci czy w zmniejszonej, trzeba zsumowac roczny przychod ze swiadczeniem. Jesli otrzymana kwota jest wyzsza niz 7705,60 zl (dopuszczalna roczna kwota przychodu), to ZUS obliczy roczna kwote zmniejszenia.

Przyklad

  • Zenon T. otrzymuje swiadczenie przedemerytalne w wysokosci 800 zl. Od maja pracuje na umowe o prace i miesiecznie zarabia 700 zl. Dopiero w kwietniu 2005 r. poinformuje ZUS o tym, ze od sierpnia 2004 r. do konca lutego 2005 r. osiagal dodatkowy przychod.

W roku rozliczeniowym osiagnal wiec 4900 zl (7 x 700 zl) przychodu. To mniej niz graniczna kwota przychodu (10 787,70 zl). Trzeba wiec zsumowac wyplacane swiadczenia i przychod (4900 + 800 x 7= 10 500

zl). Suma ta przekracza 7705,60 zl (dopuszczalna kwote przychodu). ZUS obliczy wiec kwote przekroczenia (10 500 -7705,60 = 2794,40 zl) i odejmie od niej skladki na ubezpieczenia spoleczne nalezne od pracownika (2794,40 zl - 18,71 proc. x 2794,40 = 2271,57 zl). Otrzymana kwota to nienaleznie pobrane swiadczenie, ktorego zwrotu bedzie dochodzil ZUS.

Jesli w trakcie roku swiadczeniobiorca juz otrzymywal nizsze swiadczenie, to na koniec roku moze sie okazac, ze za caly rok bylo ono wyplacane w prawidlowej wysokosci albo ze potracano zbyt wiele i wowczas ZUS zaplaci wyrownanie. Takze przy rozliczeniu rocznym uwzglednia sie gwarantowana miesieczna kwote 335 zl.

Jesli swiadczeniobiorca dorabial tylko przez czesc roku rozliczeniowego i np. mial z tego powodu obnizana wyplate, to po rozliczeniu rocznym moze okazac sie, ze miesci sie w limitach rocznych. Wtedy ZUS wyplaci mu wyrownanie. Podobnie, jesli swiadczenie bylo z powodu przychodow przez jakis czas zawieszone. Bez wzgledu na to, jak dlugo swiadczeniobiorca otrzymywal przychody, w rozliczeniu rocznym porownuje sie je do rocznych limitow. d

ZAWIESZANIE SWIADCZENIA

Limity przychodu sa dwa:

  • dopuszczalna kwota przychodu, ktora wynosi 1100,80 zl, tj. 50 proc. przecietnego miesiecznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym sprzed waloryzacji,
  • graniczna kwota przychodu - 1541,10 zl, tj. 70 proc. tego wynagrodzenia.

Kwoty te beda obowiazywac od 1 sierpnia br. do konca lutego 2005 r. Potem na podstawie przecietnego wynagrodzenia za 2004 r. zostana obliczone nowe.


PRZYCHODY ZMNIEJSZAJACE SWIADCZENIA

Swiadczenia zmniejszaja przychody objete ubezpieczeniem spolecznym (okresla je ustawa o systemie ubezpieczen spolecznych) lub z tytulu sluzby mundurowej. Chodzi wiec o:

  • prace wykonywana w ramach stosunku pracy,
  • prace nakladcza,
  • umowy zlecenia i agencyjne,
  • umowy o swiadczenie uslug, do ktorych stosuje sie przepisy o zleceniu,
  • prace na rzecz swego pracodawcy na podstawie wyzej wymienionych umow oraz umowy o dzielo
  • prowadzenie pozarolniczej dzialalnosci oraz wspolprace przy jej wykonywaniu,
  • wykonywanie pracy w rolniczej spoldzielni produkcyjnej i spoldzielni kolek rolniczych,
  • odplatne swiadczenie pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie kary pozbawienia wolnosci lub tymczasowego aresztowania oraz
  • pobieranie stypendium sportowego.

Przychodem sa takze zasilki: chorobowy, macierzynski i opiekunczy, oraz wynagrodzenia za czas niezdolnosci do pracy, a takze swiadczenie rehabilitacyjne i wyrownawcze, zasilek wyrownawczy i dodatek wyrownawczy.

Bez wzgledu na to, czy swiadczeniobiorca oplaca skladki na ubezpieczenia spoleczne, przychod z dodatkowej pracy przyjmuje sie w wysokosci podstawy wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

EKSPERT RADZI

KATARZYNA SALAJCZYK

STARSZY SPECJALISTA W DEPARTAMENCIE SWIADCZEN EMERYTALNO-RENTOWYCH W CENTRALI ZUS

Dorabianie do renty

- Jestem od stycznia 2004 r. na rencie z tytulu niezdolnosci do pracy. Nadal prowadze dzialalnosc gospodarcza. Jak mam rozliczac przychody z tej dzialalnosci, zeby bylo to dla mnie korzystne?

Przychod z tytulu wykonywania dzialalnosci gospodarczej przyjmowany jest w wysokosci bedacej podstawa wymiaru skladek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a gdy emeryt lub rencista nie oplaca skladek (sa one dobrowolne) - przychod przyjmuje sie w najnizszej wysokosci, od jakiej bylyby oplacane skladki. Wynosi ona 60 proc. przecietnego miesiecznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Zadeklarowana najnizsza podstawa wymiaru skladek z dzialalnosci gospodarczej nie powoduje zmniejszenia wyplacanej renty (emerytury takze). A zatem, jezeli czytelnik chce pobierac pelna kwote renty, powinien w oddziale ZUS zlozyc oswiadczenie, ze miesieczne przychody z tytulu dzialalnosci gospodarczej nie przekrocza najnizszej podstawy wymiaru skladki, ktora w sierpniu wynosi 1399,30 zl.

Dorabianie do emerytury

Od kilku lat pobieram emeryture. Otrzymalam propozycje dorobienia na umowe o dzielo. Czy byly zmiany przepisow w tym zakresie? Jaki przychod moge osiagnac z jej tytulu bez utraty emerytury?

Przepisy emerytalno-rentowe nie ulegly zmianie w tym zakresie. Nadal przychod z umowy o dzielo nie powoduje zmniejszenia ani zawieszenia wyplaty emerytury. Oznacza to, ze pobierajac emeryture lub rente, mozna dorabiac na podstawie takiej umowy bez zadnych ograniczen. Zasada ta nie dotyczy tych umow o dzielo, ktore emeryt lub rencista zawarl z pracodawca, z ktorym pozostaje w stosunku pracy lub jezeli w ramach takiej umowy (zawartej z innym podmiotem) wykonuje prace na jego rzecz. Wowczas przychod ten traktowany jest jak wynagrodzenie ze stosunku pracy.

Mam mieszkanie po mojej babci i wynajmuje je studentom. Od 2000 r. mam ustalone prawo do wczesniejszej emerytury (wiek 55 lat). Czy po zmianie przepisow, od lipca tego roku, moge nadal osiagac przychody z tytulu wynajmu lokalu mieszkalnego i pobierac pelna kwote emerytury?

Przychody z tytulu wynajmowania mieszkania, jezeli wynajmem lokalu nie jest prowadzony w ramach dzialalnosci gospodarczej, nie wplywaja na zmniejszenie lub zawieszenie swiadczenia. Emerytura (badz renta) ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu, jezeli swiadczeniobiorca wykonuje dzialalnosc zawodowa wymieniona w ustawie z 13 pazdziernika 1998r. o systemie ubezpieczen spolecznych, rodzaca obowiazek oplacania skladek na ZUS. Przychody uzyskiwane z wynajmu mieszkania nie podlegaja ubezpieczeniom.

Dorabianie do swiadczenia przedemerytalnego

Mam przyznane swiadczenie przedemerytalne przez urzad pracy. Swiadczenie to wynosi obecnie 876,09 zl. Mam mozliwosc podjecia pracy. Pracodawca proponuje mi wynagrodzenie w wysokosci 3000 zl miesiecznie brutto. Co stanie sie z wyplata swiadczenia przedemerytalnego, jesli zdecyduje sie na podjecie tego zatrudnienia?

Osiaganie wynagrodzenia na podstawie umowy o prace powyzej 1541, 10 zl miesiecznie brutto spowoduje wstrzymanie wyplaty swiadczenia przedemerytalnego. Swiadczenie przedemerytalne mozna otrzymywac w pelnej kwocie, jezeli laczna kwota tego swiadczenia i przychodu, np. ze stosunku pracy, nie przekracza miesiecznie 1100,80 zl.

Jakie trzeba zaplacic podatki

Obciazone podatkiem od dochodow osobistych sa zarowno renty, emerytury, jak i swiadczenia przedemerytalne, a takze dochody emerytow i rencistow z umow zlecenia, o dzielo oraz o prace.

W trakcie roku podatkowego pobierajacy swiadczenie z ZUS i dorabiajacy nie rozliczaja sie z fiskusem samodzielnie. Robi to za nich platnik - odpowiednio organ rentowy, zleceniodawca, pracodawca, sciagajac zaliczki na podatek. Rozliczaja sie tylko ci, ktorzy dorabiaja do swiadczenia dzialalnoscia gospodarcza. Zaleznie od formy opodatkowania placa zaliczke na podatek dochodowy (ksiega przychodow i rozchodow), podatek zryczaltowany (ryczalt od przychodow ewidencjonowanych) albo oplacaja karte podatkowa.

OD SWIADCZEN DLA FISKUSA

Zaliczke na podatek od emerytury, renty, swiadczenia przedemerytalnego organ rentowy pobiera wedlug skali podatkowej. Odprowadza z niej takze skladke na ubezpieczenie zdrowotne w Narodowym Funduszu Zdrowia - 7, 75 proc. podstawy jej wymiaru; 0,5 proc. obciaza bezposrednio kieszen swiadczeniobiorcy. Podwyzka stopy procentowej skladki zdrowotnej oznacza odpowiednie zwiekszenie tego obciazenia.

Miesieczna zaliczka pobierana jest od kwoty brutto swiadczen. Zadne bowiem koszty uzyskania przychodow tu nie przysluguja. Zaliczka jest pomniejszana tak samo jak od dochodow z pracy, o 1/12 tzw. kwoty pomniejszajacej podatek, wynikajacej ze skali podatkowej, tj. o 44,17 zl miesiecznie. Sposob obliczania zaliczek na podatek m.in. od wszystkich tych swiadczen normuje art. 34 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osob fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z pozn. zm., dalej: updf).

DORABIANIE Z KOSZTAMI UZYSKANIA

Inaczej rzecz sie ma z wplywami z umow zlecenia i o dzielo. Wynagrodzenie ustalone w umowie pomniejsza sie o zryczaltowane koszty uzyskania przychodow. Wynosza one zasadniczo 20 proc. podstawy. Jezeli jednak przedmiot umowy podlega prawu autorskiemu, zryczaltowane koszty uzyskania wynosza 50 proc. Jesli beda wyzsze, zleceniobiorca moze je uwzglednic w pelnej wysokosci, ale dopiero w zeznaniu rocznym.

Dochody opodatkowane sa wedle obowiazujacej skali podatkowej. Z reguly obciaza je stawka 19 proc. Ta stawka bowiem objete sa w 2004 r. dochody do wysokosci 37 024 zl rocznie. Od mieszczacych sie w przedziale ponad 37 024 zl do 74 048 zl trzeba oddac fiskusowi 30 proc., a od przekraczajacych 74 048 zl - 40 proc. Chodzi zawsze o dochody osiagniete w ciagu calego roku.

Oznacza to m. in., ze w przeliczeniu na 12 miesiecy 19 proc. oddaje sie od dochodow nieprzekraczajacych 3087 zl.


Zaliczka na podatek dochodowy od tak ustalonych dochodow pobierana jest wedle jednej stawki, wynoszacej 19 proc. Nie dotyczy jej wspomniane pomniejszenie.

Od naleznosci z umow zlecenia pobierana jest skladka na powszechne ubezpieczenie zdrowotne. Umowy o dzielo nie sa nia obciazone, chyba ze emeryt pracuje np. na 1/2 etatu i jednoczesnie zawarl ze swym pracodawca umowe o dzielo. Do naleznosci z umow zlecenia odnosza sie te same ograniczenia dotyczace rekompensowania ich zaliczka na podatek co do emerytury, renty i swiadczenia przedemerytalnego. Kwestie wplacania zaliczek przez zleceniodawcow jako platnikow normuje art. 41 updf. Zleceniodawca nie pobiera zaliczek od wyplat tylko wowczas, gdy zleceniobiorca zlozy oswiadczenie, ze wykonana przez niego usluga (uslugi) wchodzi w zakres jego dzialalnosci gospodarczej.

ROZLICZENIE ROCZNE

Wszyscy swiadczeniobiorcy, ktorzy otrzymali w danym roku naleznosci z umow o prace, umow zlecenia lub o dzielo, musza rozliczyc sie z fiskusem za ten rok samodzielnie, skladajac do 30 kwietnia nastepnego roku zeznanie podatkowe. Jednak organ rentowy sam rozliczy swiadczenia przez siebie wyplacane niezaleznie od tego, czy oprocz swiadczen z ZUS swiadczeniobiorca mial w tym roku inne dochody. Ma na to czas do konca lutego nastepnego roku.

Swiadczeniobiorca, ktory w danym roku uzyskal takze inne dochody, musi zsumowac je w zeznaniu rocznym. Informacje potrzebne do zlozenia zeznania, odnoszace sie do swiadczen z ubezpieczenia spolecznego i przedemerytalnych zaczerpnie z otrzymanego z ZUS PIT-40A/11A, a takze z innych PIT, ktore platnicy musza przeslac mu w tym samym terminie. PIT-8/B platnicy sa obowiazani przeslac podatnikom do konca lutego. Wszystkie PIT trafiaja do urzedu skarbowego wlasciwego wedlug miejsca zamieszkania osoby pobierajacej swiadczenie.

Swiadczeniobiorcy, ktorzy z powodu przekroczenia limitu dodatkowych zarobkow czy z innych powodow musieli oddac swiadczenie, maja prawo do odliczenia go od dochodu.

Odliczenie to uwzgledni ZUS w dostarczonym podatnikowi PIT 40A/11A. Rzecz w tym, ze nienalezne swiadczenia oddaje sie w kwocie brutto, czyli niepomniejszone o sciagnieta zaliczke na podatek od dochodow osobistych. Zaliczke odzyskuje sie w ten sposob, ze swiadczenie odlicza sie od dochodu takze w kwocie brutto. ZUS uwzglednia kwoty zwrotow juz przy ustalaniu zaliczek na podatek oraz w rocznym obliczeniu. Na tym rozliczeniu musi sie wtedy znalezc stosowna adnotacja.

Moze sie zdarzyc, ze osoba majaca przyznane swiadczenie ubiega sie o inne, korzystniejsze. Nie moze otrzymywac jednoczesnie dwu. Dlatego, jesli zostalo jej przyznane, to kwoty starego, pobranego za okres, w ktorym juz otrzymala nowe, ZUS odejmie od nowego przy ustalaniu zaliczek oraz w rocznym obliczeniu podatku, zamieszczajac o tym odpowiednia informacje na druku rocznego obliczenia (PIT-40A/11A).

Kazdy swiadczeniobiorca, w tym dorabiajacy, moze skorzystac z wszystkich obowiazujacych ulg i zwolnien, rozliczyc sie wspolnie z malzonkiem, a takze skorzystac z preferencyjnego opodatkowania przewidzianego dla samotnych rodzicow.

Wspolne rozliczenie z malzonkiem jest niemozliwe, jesli ten ma dochody objete podatkowymi ryczaltami dla przedsiebiorcow (karta podatkowa, ryczalt od przychodow ewidencjonowanych) lub jako przedsiebiorca wybral opodatkowanie wedlug stawki liniowej 19 proc. d

WAZNE PRZEPISY

  • Mozliwosci laczenia emerytur lub rent z dochodami z pracy lub innej dzialalnosci zarobkowej reguluje ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczen Spolecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353), kilkakrotnie nowelizowana. O obowiazkach pracodawcow i innych platnikow skladek oraz dorabiajacych emerytow i rencistow mowi w art. 103 - 106 i 125 - 128.
  • Zasady postepowania w tych sprawach i rozliczen z ZUS zostaly zawarte w rozporzadzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegolowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz. U. nr 58, poz. 290 z pozn. zm.). Rozporzadzenie stworzylo tez mechanizm kontroli danych o tych przychodach, zobowiazujac urzedy skarbowe do przekazywania ZUS w terminie do konca maja kazdego roku informacji pozwalajacych na weryfikacje danych otrzymanych od pracodawcow i swiadczeniobiorcow.

Poradnik przygotowali:

MAGDALENA BEDNAREK, IZABELA LEWANDOWSKA, AGNIESZKA ROSA, STANISLAW MAJKOWSKI

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.