ZALACZNIK Nr 48

Standardy nauczania dla kierunku studiow:

pielegniarstwo

STUDIA MAGISTERSKIE

I. WYMAGANIA OGOLNE

Studia magisterskie na kierunku pielegniarstwo trwaja 5 lat (10 semestrow). Laczna liczba godzin zajec wynosi okolo 3.500, w tym 2.430 godzin okreslonych w standardach nauczania.

II. SYLWETKA ABSOLWENTA

Absolwent studiow magisterskich kierunku pielegniarstwo uzyskuje tytul magistra pielegniarstwa. Absolwent powinien posiadac:

- wiedze w zakresie nauk medycznych, pielegniarskich i spolecznych,

- wiedze w zakresie filozofii i teorii pielegniarstwa znajdujaca zastosowanie w profesjonalnej dzialalnosci,

- umiejetnosci pomagania jednostce, rodzinie i grupie spolecznej w osiaganiu i utrzymaniu pelni mozliwosci fizycznych, psychicznych, spolecznych w srodowisku zamieszkania, pracy i nauczania,

- umiejetnosc sprawowania profesjonalnej opieki pielegniarskiej nad osoba, rodzina, grupa spoleczna oparta na zasadach etyki i holistycznego postrzegania czlowieka,

- umiejetnosc inicjowania i wspierania dzialan spolecznosci lokalnych na rzecz zdrowia,

- umiejetnosc prowadzenia badan naukowych w zakresie swojej specjalnosci oraz upowszechniania ich wynikow,

- umiejetnosc nauczania i zarzadzania w pielegniarstwie.

Absolwent po uzyskaniu prawa wykonywania zawodu pielegniarki moze byc zatrudniony w publicznych i niepublicznych zakladach opieki zdrowotnej, w tym w szpitalach, zakladach podstawowej opieki zdrowotnej, w szkolach i placowkach, osrodkach sluzby medycyny, zakladach pielegnacyjno-opiekunczych i opiekunczo-leczniczych, osrodkach opieki paliatywno-hospicyjnej, jednostkach systemu ratownictwa medycznego, sanatoriach. Ponadto moze byc zatrudniony w zakladach nauczania i wychowania, w szkolach wyzszych i osrodkach naukowo-badawczych.

III. GRUPY PRZEDMIOTOW I MINIMALNE OBCIAZENIA GODZINOWE

A. PRZEDMIOTY KSZTALCENIA OGOLNEGO 420

B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 510

C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 1.500

Razem: 2.430

IV. PRAKTYKI

Czas trwania: 28 tygodni x 40 godzin = 1.120 godzin

Praktyki odbywaja sie w zakladach opieki zdrowotnej i obejmuja praktyczne doskonalenie umiejetnosci zawodowych, uzyskanych w toku realizacji przedmiotow kierunkowych.

V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIAZENIA GODZINOWE

A. PRZEDMIOTY KSZTALCENIA OGOLNEGO 420

1. Filozofia i podstawy etyki 30

2. Wychowanie fizyczne 90

3. Jezyk obcy 180

4. Systemy informacyjne 30

5. Logika 30

6. Przedmiot do wyboru 60

B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 510

1. Anatomia 30

2. Fizjologia 45

3. Biochemia 15

4. Genetyka 15

5. Patomorfologia i patofizjologia 30

6. Mikrobiologia z podstawami parazytologii 15

7. Zdrowie publiczne 75

8. Farmakologia 45

9. Psychologia 90

10. Socjologia 60

11. Pedagogika 45

12. Andragogika 45

C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 1.500

1. Podstawy pielegniarstwa 210

2. Filozofia i teoria pielegniarstwa 45

3. Pielegniarstwo europejskie i ustawodawstwo zawodowe 60

4. Promocja zdrowia 30

5. Pielegniarstwo w zdrowiu i w chorobie

- podstawowa opieka zdrowotna; pielegniarstwo srodowiskowo-rodzinne 120

- poloznictwo, ginekologia i pielegniarstwo polozniczo-ginekologiczne 75

- pediatria i pielegniarstwo pediatryczne 105

- interna i pielegniarstwo internistyczne 105

- geriatria i pielegniarstwo geriatryczne 75

- chirurgia i pielegniarstwo chirurgiczne 75

- intensywna opieka medyczna i pielegniarstwo w stanach zagrozenia zycia 75

- psychiatria, pielegniarstwo psychiatryczne 75

- neurologia, pielegniarstwo neurologiczne 75

6. Rehabilitacja i pielegnowanie osob niepelnosprawnych 45

7. Zarzadzanie w pielegniarstwie 120

8. Dydaktyka 120

9. Metodologia badan naukowych i seminarium magisterskie 90

VI. TRESCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTOW

A. PRZEDMIOTY KSZTALCENIA OGOLNEGO

1. Filozofia i podstawy etyki

Glowne kierunki filozoficzne i ich charakterystyka. Podstawowe zalozenia epistemologii. Ewolucja podstawowych zagadnien filozoficznych. Antropologia filozoficzna jako zrodlo refleksji nad czlowiekiem. Przedmiot i podmiot etyki. Wartosci, normy i oceny moralne.

2. Wychowanie fizyczne

Cwiczenia ogolnorozwojowe, cwiczenia sprawnosci specjalnej oraz z zakresu gier zespolowych. Cwiczenia przy muzyce. Proby sprawnosci i wydolnosci fizycznej. Przepisy prawa dotyczace sportu i zasad organizacji imprez sportowych.

3. Jezyk obcy

Czynne opanowanie jezyka obcego w mowie i pismie na poziomie umozliwiajacym swobodne korzystanie z literatury fachowej, wymiane studentow oraz uczestnictwo w konferencjach naukowych. Opanowanie terminologii medycznej.

4. Systemy informacyjne

Systemy informacyjne - rodzaje i zastosowanie w ochronie zdrowia. Tworzenie systemow informacyjnych. Poszukiwanie, przetwarzanie i przechowywanie informacji. Ograniczenia systemow informacyjnych. Informacja w ochronie zdrowia i pielegniarstwie. Dokumentacja medyczna. Ochrona danych osobowych. Postepy w zarzadzaniu informacjami w ochronie zdrowia.

5. Logika

Charakterystyka zdan prostych i zlozonych w logice. Rodzaje zdan zlozonych: negacja, alternatywa, dysjunkcja, implikacja, ekwiwalencja, komunikacja. Tresc konstruktywna i konstytutywna nazwy. Nazwy o nieostrym zakresie, wieloznacznosc nazwy. Wyrazenia okazjonalne. Rodzaje bledow typu semantycznego. Warunki poprawnosci definicji. Warunki poprawnosci podzialu logicznego. Podstawowe kategorie semantyczne. Prawo w logice. Dzialanie skuteczne.

6. Przedmiot do wyboru

W zaleznosci od zainteresowan studenta mozliwosc rozszerzenia wiedzy z zakresu przedmiotow niezwiazanych bezposrednio z kierunkiem studiow.

B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

1. Anatomia

Podstawowe wiadomosci w zakresie anatomii czlowieka. Zaplodnienie i rozwoj zarodka ludzkiego. Budowa ciala ludzkiego. Szkielet czlowieka. Rodzaje kosci i ich polaczenia. Uklad miesniowy. Okolice ciala, sciany tulowia i jamy ciala. Anatomia ukladu nerwowego: osrodkowego, obwodowego i autonomicznego. Drogi nerwowe. Srodpiersie. Uklad krazenia. Serce. Krazenie duze i male. Drogi oddechowe. Pluca, oplucna. Uklad pokarmowy. Wielkie gruczoly jamy brzusznej. Krazenie wrotne. Otrzewna. Przestrzen zaotrzewnowa. Nadnercza. Uklad moczowy: nerki, moczowody, pecherz moczowy. Narzady plciowe meskie i zenskie. Narzady zmyslow. Uklad chlonny.

2. Fizjologia

Podstawowe wiadomosci w zakresie funkcji zyciowych czlowieka. Neurohormonalna regulacja procesow fizjologicznych. Charakterystyka miesni szkieletowych, gladkich, miesnia sercowego. Czucie, ruch, percepcja. Aktywacja mozgu, sen, czuwanie. Wyzsze czynnosci osrodkowego ukladu nerwowego. Fizjologia ukladu dokrewnego. Fizjologia serca. Uklad naczyniowy; hemodynamika i autoregulacja tkankowego przeplywu krwi. Fizjologia ukladu oddechowego; mechanika i regulacja oddychania. Krazenie plucne i wymiana gazowa.

Fizjologia nerek; filtracja nerkowa. Uklad renina - angiotensyna. Produkcja moczu. Regulacja rownowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej. Uklad trawienny; czynnosci motoryczne i wydzielnicze. Hormony jelitowe. Trawienie i wchlanianie substancji pokarmowych.

Fizjologia ukladu krwiotworczego. Przemiana materii. Fizjologia wrazen zmyslowych.

3. Biochemia

Biologiczne podstawy integralnosci organizmu ludzkiego. Budowa i funkcja wazniejszych zwiazkow chemicznych wystepujacych w organizmie ludzkim.

4. Genetyka

Podstawowe wiadomosci z genetyki, embriologii, cytofizjologii, immunologii. Podstawy genetyki klasycznej (prawa Mendla). Kariotyp czlowieka. Dziedziczenie cech sprzezonych z plcia. Srodowisko a zmiennosc organizmu. Mutacje genowe, chromosomowe. Czynniki mutagenne. Podstawowe techniki stosowane w badaniach genetycznych i immunologicznych. Zagadnienia transplantologii.

5. Patomorfologia z patofizjologia

Podstawowe pojecia z zakresu patologii. Procesy patologiczne: zaburzenia krazenia krwi, zmiany wsteczne, postepowe, zapalne i nowotworowe. Zagadnienia dynamiki procesu chorobowego oraz prawidlowej interpretacji zwiazkow przyczynowych zmienionej chorobowo struktury i funkcji organizmu. Patomorfologia szczegolowa chorob wybranych ukladow i narzadow. Starzenie sie organizmu, smierc.

6. Mikrobiologia z podstawami parazytologii

Podstawy mikrobiologii, wirusologii, bakteriologii i parazytologii. Systematyka drobnoustrojow chorobotworczych. Morfologia i fizjologia komorki bakteryjnej. Mikroflora otoczenia i ciala ludzkiego. Chorobotworczosc, drogi szerzenia sie zarazkow. Grzyby chorobotworcze. Charakterystyka pasozytow wywolujacych choroby u czlowieka.

7. Zdrowie publiczne

Higiena srodowiska. Higiena czlowieka. Higiena zywnosci i zywienia. Higiena nauki i pracy. Kulturowe, spoleczne i ekonomiczne uwarunkowania zdrowia publicznego. Podstawowe pojecia dotyczace zdrowia i choroby. Podstawowe pojecia epidemiologiczne. Zagrozenia ekologiczne. Zagrozenia zdrowotne wystepujace w srodowisku zamieszkania, nauki i pracy. Problemy zdrowotne mieszkancow poszczegolnych regionow Polski oraz w wybranych krajach na swiecie. Grupy ludnosci wysokiego ryzyka. Choroby spoleczne. Analiza wystepowania wybranych chorob. Choroby zakazne. Profilaktyka, prewencja chorob - cele, zadania, formy.

Wybrane zagadnienia z immunologii. Podstawowe elementy statystyki.

Polityka spoleczno-zdrowotna panstwa. Organizacja systemu ochrony zdrowia. Programowe dzialania na rzecz zdrowia w wymiarze regionalnym, ponadregionalnym i miedzynarodowym. Struktura i zasoby pielegniarstwa. Organizacja pracy pielegniarskiej.

8. Farmakologia

Mechanizmy dzialania lekow. Leki w organizmie i ich biotransformacja. Farmakologia osrodkowego i obwodowego ukladu nerwowego, ukladu krazenia, oddechowego, moczowego, przewodu pokarmowego, gruczolow wydzielania wewnetrznego. Krew i srodki krwiozastepcze. Podstawy chemioterapii. Srodki dezynfekcyjne.

9. Psychologia

Psychologiczne koncepcje czlowieka. Osobowosc - struktura, mechanizmy i rozwoj. Zachowanie czlowieka w sytuacjach spolecznych. Choroba jako sytuacja trudna. Pomoc psychologiczna w chorobie. Stres a zdrowie. Zaleznosci psychosomatyczne.

Teorie, modele i koncepcje komunikacji miedzyludzkiej. Akty komunikatow - schemat procesu. Style komunikowania. Bariery komunikowania. Przekazywanie i przyjmowanie informacji. Wplyw sytuacji jatrogennych na relacje pielegniarka - pacjent. Sposob wymiany informacji jako komunikat przywracajacy i umacniajacy zdrowie.

Orientacja salutogenna w podejsciu do zdrowia i choroby - model Antonowsky'ego. Psychologiczne czynniki i mechanizmy sprzyjajace utrzymaniu zdrowia: zasoby osobiste, wsparcie spoleczne, style zycia. Psychologiczne mechanizmy ksztaltowania zachowan zdrowotnych. Psychologiczne problemy zwiazane z rodzajem choroby lub niepelnosprawnosci. Psychologiczne problemy personelu medycznego.

10. Socjologia

Kultura - wartosci i normy spoleczne. Procesy i przemiany zycia spolecznego. Rodzina w wybranych teoriach socjologicznych. Struktura i dynamika rodziny. Modele rodziny. Socjometryczne aspekty funkcjonowania rodziny. Zachowania w zdrowiu i w chorobie. Spoleczne konsekwencje choroby. Naznaczenie spoleczne choroby i zjawiska spolecznie pietnowane. Niepelnosprawnosc jako problem spoleczny. Socjologiczne aspekty starosci i umierania. Spoleczne i kulturowe uwarunkowania pracy pielegniarki. Dewiacje spoleczne. Techniki socjometryczne.

11. Pedagogika

Wychowanie jako zjawisko spoleczne. Srodowisko wychowawcze. Filozoficzne podstawy dzialalnosci wychowawczej. Cele wychowania jako realizacja wartosci osobowych i spolecznych. Strategie wychowawcze. Ksztaltowanie srodowiska wychowawczego. Wychowanie w swietle zagrozen ludzkiej egzystencji. Trudnosci wychowawcze.

12. Andragogika

Pedagogika doroslych. Doroslosc i dojrzalosc w kontekscie zdrowia i dbalosci o zdrowie. Czlowiek dorosly jako podmiot ksztalcenia i wychowania. Cele, zadania i mozliwosci wychowania i ksztalcenia ludzi doroslych. Wychowawcze i edukacyjne funkcje zakladow ochrony zdrowia. Poradnictwo. Samoksztalcenie. Samowychowanie.

C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE

W wyniku realizacji tresci programowych student uzyskuje umiejetnosci teoretyczne i praktyczne niezbedne do wykonywania zawodu pielegniarki, takie jak: nawiazywanie i podtrzymywanie kontaktu z czlowiekiem zdrowym i chorym, rozpoznawanie problemow zdrowotnych podopiecznego, planowanie, realizacja i dokumentacja opieki pielegniarskiej, wspolpraca z zespolem interdyscyplinarnym.

1. Podstawy pielegniarstwa

Pojecia podstawowe i definicje. Uwarunkowania historyczne, kierunki rozwoju zawodu, organizacje zawodowe. Rola spoleczno-zawodowa pielegniarki. Modele organizowania opieki. Czynniki wplywajace na rozwoj praktyki pielegniarskiej. Metody gromadzenia informacji: wywiad, obserwacja, pomiar, analiza dokumentacji. Podstawy badania fizykalnego. Udzial pielegniarki w procesie diagnozowania, leczenia i rehabilitacji. Zasady i techniki postepowania przy wykonywaniu czynnosci pielegniarskich. Jakosc opieki pielegniarskiej: standardy i procedury postepowania. Rola pielegniarki w zespole interdyscyplinarnym. Etyka w praktyce pielegniarskiej. Ustawodawstwo zawodowe. Prawa pacjenta.

2. Filozofia i teoria pielegniarstwa

Filozofia poznania i nauki. Podstawy i rodzaje argumentacji filozoficznej. Nauka a teoria. Pielegniarstwo jako nauka i sztuka. Istota i znaczenie teorii pielegniarstwa. Struktury pojeciowe i modele teoretyczne w pielegniarstwie. Charakterystyka podstawowych teorii pielegnowania (F. Nightingale, V. Henderson, D. Orem, C. Roy). Wspolczesne koncepcje pielegniarstwa, ich zastosowanie w praktyce i dla rozwoju zawodu (koncepcja B. Neuman, H. Peplau, M. Levine, M. Rogers, J. Watson).

3. Pielegniarstwo europejskie i ustawodawstwo zawodowe

Pielegniarstwo w swiecie. Rozwoj pielegniarstwa europejskiego. System opieki pielegniarskiej w wybranych krajach Europy Zachodniej. Miedzynarodowe standardy ksztalcenia pielegniarek. Stan badan w pielegniarstwie w Stanach Zjednoczonych i w krajach europejskich. Rola i zadania miedzynarodowych organizacji i stowarzyszen pielegniarskich. Ustawodawstwo zawodowe w krajach Wspolnoty Europejskiej.

4. Promocja zdrowia

Paradygmaty zdrowia. Zachowania zdrowotne i czynniki ksztaltujace stan zdrowia. Style zycia. Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna w systemie opieki zdrowotnej. Ocena stanu zdrowia. Metody ksztaltowania zachowan zdrowotnych.

5. Pielegniarstwo w zdrowiu i w chorobie:

- Podstawowa opieka zdrowotna i pielegniarstwo srodowiskowo-rodzinne.

Struktura i zakres swiadczen zdrowotnych w podstawowej opiece zdrowotnej. Zadania zespolu podstawowej opieki zdrowotnej. Rozpoznanie problemow zdrowotnych i spolecznych jednostki, rodziny i spolecznosci lokalnej. Planowanie i realizacja opieki pielegniarskiej w srodowisku zamieszkania, nauki i pracy. Udzial pielegniarki w realizacji zadan wynikajacych z programow polityki zdrowotnej.

- Poloznictwo, ginekologia i pielegniarstwo polozniczo-ginekologiczne.

Planowanie rodziny, metody regulacji poczec, przygotowanie do rodzicielstwa. Metody diagnostyczne w ciazy fizjologicznej i ciazy wysokiego ryzyka. Przygotowanie kobiety ciezarnej i rodziny do porodu. Opieka okoloporodowa: postepowanie polozniczo-pielegnacyjne w porodzie przedwczesnym, fizjologicznym, powiklanym; obserwacja i pielegnacja noworodka po porodzie; opieka nad poloznica w pologu fizjologicznym i powiklanym.

Patologia narzadu rodnego, w tym stany zapalne, zakazenia. Nieplodnosc. Schorzenia nowotworowe narzadu rodnego. Problemy zdrowotne kobiet w wieku przekwitania.

- Pediatria i pielegniarstwo pediatryczne.

Stan zdrowia dzieci i mlodziezy w Polsce. Udzial pielegniarki w umacnianiu zdrowia dzieci i mlodziezy, zapobieganiu chorobom, urazom i wypadkom. Pielegnowanie noworodka i wczesniaka. Rozwoj psychomotoryczny dziecka. Choroby i stany zagrazajace zyciu i zdrowiu noworodka i wczesniaka. Wady wrodzone. Etiologia, patogeneza i obraz kliniczny wybranych chorob wieku rozwojowego: ukladu oddechowego, krazenia, drog moczowych, ukladu pokarmowego, ukladu nerwowego, chorob krwi, narzadu ruchu. Choroby alergiczne u dzieci. Metody diagnostyki i terapii. Przygotowanie dziecka do badan diagnostycznych. Pielegnowanie dziecka chorego. Hospitalizacja jako sytuacja trudna dla dziecka i jego rodziny. Pielegnowanie dziecka z choroba nowotworowa i niepomyslnym rokowaniem. Rodzaje i formy wsparcia.

- Interna i pielegniarstwo internistyczne.

Etiologia, patogeneza i obraz kliniczny wybranych chorob ukladu krazenia, serca i naczyn, ukladu oddechowego, ukladu pokarmowego - zoladka, jelit, wielkich gruczolow wydzielania watroby i trzustki, ukladu moczowego - nerek i pecherza moczowego, ukladu ruchu - kregoslupa, stawow, miesni, ukladu dokrewnego, chorob krwi. Metody diagnostyki i terapii. Pielegnowanie chorych w schorzeniach wybranych ukladow i narzadow. Pielegnowanie chorych o niepomyslnym rokowaniu i w stanie terminalnym.

- Geriatria i pielegniarstwo geriatryczne.

Proces starzenia sie w aspekcie biologicznym, psychologicznym i socjoekonomicznym. Odrebnosci fizjologiczne organizmu czlowieka starszego. Problemy zdrowotne i psychospoleczne osob w starszym wieku. Etiopatogeneza, przebieg, leczenie i profilaktyka niektorych chorob wieku starczego (cukrzyca, nadcisnienie tetnicze, miazdzyca, zespoly otepienne, zespol Parkinsona, depresja).

- Chirurgia i pielegniarstwo chirurgiczne.

Urazy narzadu ruchu: rany, stluczenia, zlamania, skrecenia, amputacje - przyczyny, metody postepowania diagnostyczno-terapeutycznego. Pielegnowanie chorego po przebytym urazie. Przygotowanie chorego do badan diagnostycznych w roznych schorzeniach chirurgicznych. Przygotowanie chorego do zabiegu operacyjnego w trybie naglym i planowym oraz w chirurgii ambulatoryjnej.

Pielegnowanie chorego po zabiegu operacyjnym w obrebie przewodu pokarmowego: przelyku, zoladka, jelit, watroby, trzustki. Pielegnowanie chorego po zabiegu operacyjnym w obrebie gruczolow wydzielania wewnetrznego, w obrebie srodpiersia. Zapobieganie powiklaniom pooperacyjnym. Zapobieganie zakazeniom w chirurgii.

Intensywna opieka medyczna i pielegniarstwo w stanach zagrozenia zycia.

Podstawowe pojecia. Pomoc dorazna. Intensywny nadzor bezprzyrzadowy i przyrzadowy. Pielegnowanie chorych w stanach ostrych i po urazach wielonarzadowych. Rola i zadania pielegniarki w zespole terapeutycznym oddzialu intensywnej opieki medycznej. Zadania pielegniarki w opiece nad chorym nieprzytomnym. Podstawowe zagadnienia z medycyny ratunkowej i katastrof.

- Psychiatria i pielegniarstwo psychiatryczne.

Rodzaje, etiologia i patogeneza zaburzen psychicznych. Obraz kliniczny zaburzen psychicznych. Metody diagnostyki i terapii w psychiatrii. Specyfika opieki nad chorym psychicznie. Komunikowanie z chorym z zaburzeniami psychicznymi. Pielegnowanie chorych z zaburzeniami psychosomatycznymi, afektywnymi, psychozami i uzaleznieniami. Rehabilitacja chorych z zaburzeniami psychicznymi. Udzial pielegniarki w diagnozowaniu i kompleksowej terapii chorob psychicznych, z uwzglednieniem farmakologii, psychoterapii, terapii zajeciowej. Organizacja opieki psychiatrycznej w swietle obowiazujacych regulacji prawnych.

- Neurologia i pielegniarstwo neurologiczne.

Etiopatogeneza zaburzen neurologicznych. Metody diagnostyczne stosowane w neurologii. Zaburzenia podstawowych funkcji zyciowych - krazenia, oddychania, zaburzenia swiadomosci i ich wplywu na funkcje ukladu nerwowego. Zaburzenia czucia, ruchu i napiecia miesniowego. Wady wrodzone i nabyte ukladu nerwowego. Choroby zapalne i infekcyjne ukladu nerwowego. Choroby naczyniowe mozgu. Urazy mozgu i uszkodzenia rdzenia kregowego. Choroby demielinizacyjne. Guzy mozgu. Choroby miesni i nerwow obwodowych. Pielegnowanie chorych w wybranych schorzeniach ukladu nerwowego.

6. Rehabilitacja i pielegnowanie osob niepelnosprawnych

Rehabilitacja kompleksowa. Rodzaje niepelnosprawnosci, problemy osoby niepelnosprawnej i rodziny. Wspolpraca z czlowiekiem niepelnosprawnym, jego srodowiskiem oraz instytucjami wspierajacymi warunki skutecznosci procesu rehabilitacji. Udzial pielegniarki w procesie rehabilitacji na przykladzie wybranych chorob. Podstawowe metody i techniki usprawniania chorych. Integracja osoby niepelnosprawnej w srodowisku zamieszkania, pracy, nauczania i wychowania.

7. Zarzadzanie w pielegniarstwie

Zarzadzanie - nauka i praktyka. Szkola prakseologiczna, systemowa, sytuacyjna. Funkcje kierownicze. Proces decyzyjny. Style zarzadzania. Podsystem pielegniarstwa. Doskonalenie organizacji: zarzadzanie strategiczne, zarzadzanie zmiana, zarzadzanie jakoscia.

Znaczenie zasobow ludzkich w organizacji. Szacowanie zapotrzebowania na opieke pielegniarska i kadry pielegniarskie w roznych obszarach swiadczen. Dobor i rozwoj pracownikow. Ergonomiczna analiza pracy. Zapobieganie przeciazeniom, chorobom zawodowym i wypadkom w pracy. Usprawnianie pracy.

Finansowanie opieki zdrowotnej. Planowanie budzetu i monitoring uslug zdrowotnych. Wybrane analizy finansowe i ekonomiczne. Marketing uslug zdrowotnych. Ustawodawstwo w systemie ochrony zdrowia. Kodeks pracy. Wybrane zagadnienia prawa cywilnego i postepowania administracyjnego.

8. Dydaktyka

Projektowanie dydaktyczne. Strategia nauczania - uczenia sie. Konstruowanie strategii ksztalcenia i edukacji zdrowotnej. Cele nauczania. Tresci nauczania. Metody i srodki dydaktyczne. Przeglad metod i technik edukacji zdrowotnej. Szkoly promujace zdrowie. Ewaluacja i pomiar w edukacji zdrowotnej. Dzialalnosc innowacyjna.

9. Metodologia badan naukowych i seminarium magisterskie

Cele poznania naukowego. Funkcje nauki. Podzial nauki. Kryteria wyodrebnienia dyscyplin i dziedzin naukowych. Przedmiot i cel badan. Etapy postepowania badawczego. Problem badawczy. Hipotezy robocze w pracy naukowej. Metody i techniki badan. Zasady interpretacji danych empirycznych. Konstrukcja opracowan i projektow. Prawa autorskie. Pielegniarstwo jako dyscyplina naukowa. Przedmiot, zakres, wiedza naukowa w pielegniarstwie. Swoiste metody i techniki badan pielegniarskich. Badania ilosciowe i jakosciowe. Analiza danych i wnioskowanie. Jezyk naukowy. Upowszechnianie badan naukowych.

VII. ZALECENIA

1. Przynajmniej 50% godzin zajec w grupie przedmiotow kierunkowych powinno odbywac sie w formie cwiczen praktycznej nauki zawodu.

2. W trakcie studiow uczelnia powinna zapewnic studentom mozliwosc uzyskania przygotowania pedagogicznego i/lub przygotowania w zakresie zarzadzania w pielegniarstwie.

3. 20% lacznej liczby godzin przeznaczonych jest na przedmioty specjalizacyjne i specjalnosciowe ustalane przez uczelnie.

Przez przedmioty specjalizacyjne nalezy rozumiec dodatkowe przedmioty przygotowujace do wykonywania zawodu pielegniarki; przez przedmioty specjalnosciowe - przedmioty poglebiajace wyksztalcenie kierunkowe w zakresie wiedzy pielegniarskiej.

STUDIA ZAWODOWE

I. WYMAGANIA OGOLNE

Studia zawodowe na kierunku pielegniarstwo trwaja 3 lata (6 semestrow). Laczna liczba godzin zajec wynosi okolo 2.600, w tym 2.280 godzin okreslonych w standardach nauczania.

II. SYLWETKA ABSOLWENTA

Absolwent studiow zawodowych na kierunku pielegniarstwo uzyskuje tytul licencjata w zakresie pielegniarstwa.

Absolwent powinien posiadac:

- wiedze w zakresie nauk medycznych, pielegniarskich i spolecznych,

- umiejetnosci pomagania jednostce, rodzinie i grupie spolecznej w osiaganiu i utrzymaniu pelni mozliwosci fizycznych, psychicznych, spolecznych w srodowisku zamieszkania, pracy i nauczania,

- umiejetnosc sprawowania profesjonalnej opieki pielegniarskiej nad osoba, rodzina, grupa spoleczna, oparta na zasadach etyki i holistycznego postrzegania czlowieka,

- umiejetnosc inicjowania i wspierania dzialan spolecznosci lokalnych na rzecz zdrowia.

Absolwent po uzyskaniu prawa wykonywania zawodu pielegniarki moze byc zatrudniony w publicznych i niepublicznych zakladach opieki zdrowotnej, w tym: w szpitalach, zakladach podstawowej opieki zdrowotnej, w placowkach nauczania i wychowania, osrodkach sluzby medycyny, zakladach pielegnacyjno-opiekunczych i opiekunczo-leczniczych, osrodkach opieki paliatywno-hospicyjnej, jednostkach systemu ratownictwa medycznego, sanatoriach.

III. GRUPY PRZEDMIOTOW I MINIMALNE OBCIAZENIA GODZINOWE

A. PRZEDMIOTY KSZTALCENIA OGOLNEGO 240

B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 405

C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 1.115

D. PRZEDMIOTY SPECJALIZACYJNE I SPECJALNOSCIOWE 520

Razem: 2.280

IV. PRAKTYKI

Czas trwania:

20 tygodni x 40 godzin = 800 godzin.

Praktyki odbywaja sie w zakladach opieki zdrowotnej i obejmuja praktyczne doskonalenie umiejetnosci zawodowych, uzyskanych w toku realizacji przedmiotow kierunkowych.

V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIAZENIA GODZINOWE

A. PRZEDMIOTY KSZTALCENIA OGOLNEGO 240

1. Filozofia i podstawy etyki 30

2. Wychowanie fizyczne 60

3. Jezyk obcy 120

4. Przedmiot do wyboru 30

B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 405

1. Anatomia 30

2. Fizjologia 45

3. Biochemia 15

4. Genetyka 15

5. Patomorfologia i patofizjologia 30

6. Mikrobiologia z podstawami parazytologii 15

7. Zdrowie publiczne 75

8. Farmakologia 45

9. Psychologia 60

10. Socjologia 30

11. Pedagogika 45

C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 1.115

1. Podstawy pielegniarstwa 200

2. Promocja zdrowia 30

3. Pielegniarstwo w zdrowiu i w chorobie:

- podstawowa opieka zdrowotna; pielegniarstwo srodowiskowo-rodzinne 120

- poloznictwo, ginekologia i pielegniarstwo polozniczo-ginekologiczne 75

- pediatria i pielegniarstwo pediatryczne 105

- interna i pielegniarstwo internistyczne 105

- geriatria i pielegniarstwo geriatryczne 75

- chirurgia i pielegniarstwo chirurgiczne 75

- intensywna opieka medyczna i pielegniarstwo w stanach zagrozenia zycia 75

- psychiatria, pielegniarstwo psychiatryczne 75

- neurologia, pielegniarstwo neurologiczne 75

4. Rehabilitacja i pielegnowanie osob niepelnosprawnych 45

5. Metodologia badan naukowych i seminarium licencjackie 60

D. PRZEDMIOTY SPECJALIZACYJNE I SPECJALNOSCIOWE 520

(odpowiednie dla danej specjalizacji i specjalnosci)

VI. TRESCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTOW

A. PRZEDMIOTY KSZTALCENIA OGOLNEGO

1. Filozofia i podstawy etyki

Glowne kierunki filozoficzne i ich charakterystyka. Podstawowe zalozenia epistemologii. Ewolucja podstawowych zagadnien filozoficznych. Antropologia filozoficzna jako zrodlo refleksji nad czlowiekiem. Przedmiot i podmiot etyki. Wartosci, normy i oceny moralne.

2. Wychowanie fizyczne

Cwiczenia ogolnorozwojowe, cwiczenia sprawnosci specjalnej oraz z zakresu gier zespolowych. Cwiczenia przy muzyce. Proby sprawnosci i wydolnosci fizycznej. Przepisy dotyczace sportu i zasad organizacji imprez sportowych.

3. Jezyk obcy

Czynne opanowanie jezyka obcego w mowie i pismie. Opanowanie terminologii medycznej.

4. Przedmiot do wyboru

W zaleznosci od zainteresowan studenta mozliwosc rozszerzenia wiedzy z zakresu przedmiotow niezwiazanych bezposrednio z kierunkiem studiow.

B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

1. Anatomia

Podstawowe wiadomosci w zakresie anatomii czlowieka. Zaplodnienie i rozwoj zarodka ludzkiego. Budowa ciala ludzkiego. Szkielet czlowieka. Rodzaje kosci i ich polaczenia. Uklad miesniowy. Okolice ciala, sciany tulowia i jamy ciala. Anatomia ukladu nerwowego: osrodkowego, obwodowego i autonomicznego. Drogi nerwowe. Srodpiersie. Uklad krazenia. Serce. Krazenie duze i male. Drogi oddechowe. Pluca, oplucna. Uklad pokarmowy. Wielkie gruczoly jamy brzusznej. Krazenie wrotne. Otrzewna. Przestrzen zaotrzewnowa. Nadnercza. Uklad moczowy: nerki, moczowody, pecherz moczowy. Narzady plciowe meskie i zenskie. Narzady zmyslow. Uklad chlonny.

2. Fizjologia

Podstawowe wiadomosci z zakresu funkcji zyciowych czlowieka. Neurohormonalna regulacja procesow fizjologicznych. Charakterystyka miesni szkieletowych, gladkich, miesnia sercowego. Czucie, ruch, percepcja. Aktywacja mozgu, sen, czuwanie. Wyzsze czynnosci osrodkowego ukladu nerwowego. Fizjologia ukladu dokrewnego. Fizjologia serca. Uklad naczyniowy; hemodynamika i autoregulacja tkankowego przeplywu krwi. Fizjologia ukladu oddechowego; mechanika i regulacja oddychania. Krazenie plucne i wymiana gazowa. Fizjologia nerek; filtracja nerkowa. Uklad renina - angiotensyna. Produkcja moczu. Regulacja rownowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej. Uklad trawienny; czynnosci motoryczne i wydzielnicze. Hormony jelitowe. Trawienie i wchlanianie substancji pokarmowych.

Fizjologia ukladu krwiotworczego. Przemiana materii. Fizjologia wrazen zmyslowych.

3. Biochemia

Biologiczne podstawy integralnosci organizmu ludzkiego. Budowa i funkcja wazniejszych zwiazkow chemicznych wystepujacych w organizmie ludzkim.

4. Genetyka

Podstawowe wiadomosci z genetyki, embriologii, cytofizjologii, immunologii. Podstawy genetyki klasycznej (prawa Mendla). Kariotyp czlowieka. Dziedziczenie cech sprzezonych z plcia. Srodowisko a zmiennosc organizmu. Mutacje genowe, chromosomowe. Czynniki mutagenne. Podstawowe techniki stosowane w badaniach genetycznych i immunologicznych. Zagadnienia transplantologii.

5. Patomorfologia i patofizjologia

Podstawowe pojecia z zakresu patologii. Procesy patologiczne: zaburzenia krazenia krwi, zmiany wsteczne, postepowe, zapalne i nowotworowe. Zagadnienia dynamiki procesu chorobowego oraz prawidlowej interpretacji zwiazkow przyczynowych zmienionej chorobowo struktury i funkcji organizmu. Patomorfologia szczegolowa chorob wybranych ukladow i narzadow. Starzenie sie organizmu, smierc.

6. Mikrobiologia z podstawami parazytologii

Podstawy mikrobiologii, wirusologii, bakteriologii i parazytologii. Systematyka drobnoustrojow chorobotworczych. Morfologia i fizjologia komorki bakteryjnej.

Mikroflora otoczenia i ciala ludzkiego. Chorobotworczosc, drogi szerzenia sie zarazkow. Grzyby chorobotworcze. Charakterystyka pasozytow wywolujacych choroby u czlowieka.

7. Zdrowie publiczne

Higiena srodowiska. Higiena czlowieka. Higiena zywnosci i zywienia. Higiena nauki i pracy. Kulturowe, spoleczne i ekonomiczne uwarunkowania zdrowia publicznego. Podstawowe pojecia dotyczace zdrowia i choroby. Podstawowe pojecia epidemiologiczne. Zagrozenia ekologiczne. Zagrozenia zdrowotne wystepujace w srodowisku zamieszkania, nauki i pracy. Problemy zdrowotne mieszkancow poszczegolnych regionow Polski oraz w wybranych krajach na swiecie. Grupy ludnosci wysokiego ryzyka. Choroby spoleczne. Analiza wystepowania wybranych chorob. Choroby zakazne. Profilaktyka, prewencja chorob - cele, zadania, formy.

Wybrane zagadnienia z immunologii. Podstawowe elementy statystyki.

Polityka spoleczno-zdrowotna panstwa. Organizacja systemu ochrony zdrowia. Programowe dzialania na rzecz zdrowia w wymiarze regionalnym, ponadregionalnym i miedzynarodowym. Struktura i zasoby pielegniarstwa. Organizacja pracy pielegniarskiej.

8. Farmakologia

Mechanizmy dzialania lekow. Leki w organizmie i ich biotransformacja. Farmakologia osrodkowego i obwodowego ukladu nerwowego, ukladu krazenia, oddechowego, moczowego, przewodu pokarmowego, gruczolow wydzielania wewnetrznego. Krew i srodki krwiozastepcze. Podstawy chemioterapii i radioterapii. Srodki dezynfekcyjne.

9. Psychologia

Psychologiczne koncepcje czlowieka. Osobowosc - struktura, mechanizmy i rozwoj. Zachowanie czlowieka w sytuacjach spolecznych. Choroba jako sytuacja trudna. Pomoc psychologiczna w chorobie. Stres a zdrowie. Zaleznosci psychosomatyczne.

Teorie, modele i koncepcje komunikacji miedzyludzkiej. Akty komunikatow - schemat procesu. Style komunikowania. Bariery komunikowania. Przekazywanie i przyjmowanie informacji. Wplyw sytuacji jatrogennych na relacje pielegniarka - pacjent. Sposob wymiany informacji jako komunikat przywracajacy i umacniajacy zdrowie.

10. Socjologia

Struktura i dynamika rodziny. Modele rodziny. Socjometryczne aspekty funkcjonowania rodziny. Spoleczne konsekwencje choroby. Niepelnosprawnosc jako problem spoleczny. Socjologiczne aspekty starosci i umierania. Spoleczne i kulturowe uwarunkowania pracy pielegniarki.

11. Pedagogika

Wychowanie jako zjawisko spoleczne. Srodowisko wychowawcze. Filozoficzne podstawy dzialalnosci wychowawczej. Cele wychowania jako realizacja wartosci osobowych i spolecznych. Strategie wychowawcze. Teorie, formy i metody wychowania. Trudnosci wychowawcze. Ksztaltowanie srodowiska wychowawczego.

C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE

W wyniku realizacji tresci programowych student uzyskuje umiejetnosci teoretyczne i praktyczne niezbedne do wykonywania zawodu pielegniarki, takie jak: nawiazywanie i podtrzymywanie kontaktu z czlowiekiem zdrowym i chorym, rozpoznawanie problemow zdrowotnych podopiecznego, planowanie, realizacja i dokumentacja opieki pielegniarskiej, wspolpraca z zespolem interdyscyplinarnym.

1. Podstawy pielegniarstwa

Pojecia podstawowe i definicje. Uwarunkowania historyczne, kierunki rozwoju zawodu, organizacje zawodowe. Teorie i modele pielegnowania. Charakterystyka podstawowych teorii pielegnowania (F. Nightingale, V. Henderson, D. Orem, C. Roy). Rola spoleczno-zawodowa pielegniarki. Modele organizowania opieki. Czynniki wplywajace na rozwoj praktyki pielegniarskiej. Metody gromadzenia informacji: wywiad, obserwacja, pomiar, analiza dokumentacji. Podstawy badania fizykalnego. Udzial pielegniarki w procesie diagnozowania, leczenia i rehabilitacji. Zasady i techniki postepowania przy wykonywaniu czynnosci pielegniarskich. Jakosc opieki pielegniarskiej: standardy i procedury postepowania. Rola pielegniarki w zespole interdyscyplinarnym. Etyka w praktyce pielegniarskiej. Ustawodawstwo zawodowe. Prawa pacjenta.

2. Promocja zdrowia

Paradygmaty zdrowia. Zachowania zdrowotne i czynniki ksztaltujace stan zdrowia. Style zycia. Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna w systemie opieki zdrowotnej. Ocena stanu zdrowia. Metody ksztaltowania zachowan zdrowotnych.

3. Pielegniarstwo w zdrowiu i w chorobie:

- Podstawowa opieka zdrowotna i pielegniarstwo srodowiskowo-rodzinne.

Struktura i zakres swiadczen zdrowotnych w podstawowej opiece zdrowotnej. Zadania zespolu podstawowej opieki zdrowotnej. Rozpoznanie problemow zdrowotnych i spolecznych jednostki, rodziny i spolecznosci lokalnej. Planowanie i realizacja opieki pielegniarskiej w srodowisku zamieszkania, nauki i pracy. Udzial pielegniarki w realizacji zadan wynikajacych z programow polityki zdrowotnej.

- Poloznictwo, ginekologia i pielegniarstwo polozniczo-ginekologiczne.

Planowanie rodziny, metody regulacji poczec, przygotowanie do rodzicielstwa. Metody diagnostyczne w ciazy fizjologicznej i ciazy wysokiego ryzyka. Przygotowanie kobiety ciezarnej i rodziny do porodu. Opieka okoloporodowa: postepowanie polozniczo-pielegnacyjne w porodzie przedwczesnym, fizjologicznym, powiklanym; obserwacja i pielegnacja noworodka po porodzie; opieka nad poloznica w pologu fizjologicznym i powiklanym.

Patologia narzadu rodnego, w tym stany zapalne, zakazenia. Nieplodnosc. Schorzenia nowotworowe narzadu rodnego. Problemy zdrowotne kobiet w wieku przekwitania.

- Pediatria i pielegniarstwo pediatryczne.

Stan zdrowia dzieci i mlodziezy w Polsce. Udzial pielegniarki w umacnianiu zdrowia dzieci i mlodziezy, zapobieganiu chorobom, urazom i wypadkom. Pielegnowanie noworodka i wczesniaka. Rozwoj psychomotoryczny dziecka. Choroby i stany zagrazajace zyciu i zdrowiu noworodka i wczesniaka. Wady wrodzone. Etiologia, patogeneza i obraz kliniczny wybranych chorob wieku rozwojowego: ukladu oddechowego, krazenia, drog moczowych, ukladu pokarmowego, ukladu nerwowego, chorob krwi, narzadu ruchu. Choroby alergiczne u dzieci. Metody diagnostyki i terapii. Przygotowanie dziecka do badan diagnostycznych. Pielegnowanie dziecka chorego. Hospitalizacja jako sytuacja trudna dla dziecka i jego rodziny. Pielegnowanie dziecka z choroba nowotworowa i niepomyslnym rokowaniem. Rodzaje i formy wsparcia.

- Interna i pielegniarstwo internistyczne.

Etiologia, patogeneza i obraz kliniczny wybranych chorob ukladu krazenia, serca i naczyn, ukladu oddechowego, ukladu pokarmowego - zoladka, jelit, wielkich gruczolow wydzielania watroby i trzustki, ukladu moczowego - nerek i pecherza moczowego, ukladu ruchu - kregoslupa, stawow, miesni, ukladu dokrewnego, chorob krwi. Metody diagnostyki i terapii. Pielegnowanie chorych w schorzeniach wybranych ukladow i narzadow. Pielegnowanie chorych o niepomyslnym rokowaniu i w stanie terminalnym.

- Geriatria i pielegniarstwo geriatryczne.

Proces starzenia sie w aspekcie biologicznym, psychologicznym i socjoekonomicznym. Odrebnosci fizjologiczne organizmu czlowieka starszego. Problemy zdrowotne i psychospoleczne osob w starszym wieku. Etiopatogeneza, przebieg, leczenie i profilaktyka niektorych chorob wieku starczego (cukrzyca, nadcisnienie tetnicze, miazdzyca, zespoly otepienne, zespol Parkinsona, depresja).

- Chirurgia i pielegniarstwo chirurgiczne.

Urazy narzadu ruchu: rany, stluczenia, zlamania, skrecenia, amputacje - przyczyny, metody postepowania diagnostyczno-terapeutycznego. Pielegnowanie chorego po przebytym urazie. Przygotowanie chorego do badan diagnostycznych w roznych schorzeniach chirurgicznych. Przygotowanie chorego do zabiegu operacyjnego w trybie naglym i planowym oraz w chirurgii ambulatoryjnej.

Pielegnowanie chorego po zabiegu operacyjnym w obrebie przewodu pokarmowego: przelyku, zoladka, jelit, watroby, trzustki. Pielegnowanie chorego po zabiegu operacyjnym w obrebie gruczolow wydzielania wewnetrznego, w obrebie srodpiersia. Zapobieganie powiklaniom pooperacyjnym. Zapobieganie zakazeniom w chirurgii.

- Intensywna opieka medyczna i pielegniarstwo w stanach zagrozenia zycia.

Podstawowe pojecia. Pomoc dorazna. Intensywny nadzor bezprzyrzadowy i przyrzadowy. Pielegnowanie chorych w stanach ostrych i po urazach wielonarzadowych. Rola i zadania pielegniarki w zespole terapeutycznym oddzialu intensywnej opieki medycznej. Zadania pielegniarki w opiece nad chorym nieprzytomnym. Podstawowe zagadnienia z medycyny ratunkowej i katastrof.

- Psychiatria i pielegniarstwo psychiatryczne.

Rodzaje, etiologia i patogeneza zaburzen psychicznych. Obraz kliniczny zaburzen psychicznych. Metody diagnostyki i terapii w psychiatrii. Specyfika opieki nad chorym psychicznie. Komunikowanie z chorym z zaburzeniami psychicznymi. Pielegnowanie chorych z zaburzeniami psychicznymi. Udzial pielegniarki w diagnozowaniu i kompleksowej terapii chorob psychicznych z uwzglednieniem farmakologii, psychoterapii, terapii zajeciowej. Organizacja opieki psychiatrycznej w swietle obowiazujacych regulacji prawnych.

- Neurologia i pielegniarstwo neurologiczne.

Etiopatogeneza zaburzen neurologicznych. Metody diagnostyczne stosowane w neurologii. Zaburzenia podstawowych funkcji zyciowych - krazenia, oddychania, zaburzenia swiadomosci i ich wplyw na funkcje ukladu nerwowego.

Zaburzenia czucia, ruchu i napiecia miesniowego. Wady wrodzone i nabyte ukladu nerwowego. Choroby zapalne i infekcyjne ukladu nerwowego. Choroby naczyniowe mozgu. Urazy mozgu i uszkodzenia rdzenia kregowego. Choroby demielinizacyjne. Guzy mozgu. Choroby miesni i nerwow obwodowych. Pielegnowanie chorych w wybranych schorzeniach ukladu nerwowego.

4. Rehabilitacja i pielegnowanie osob niepelnosprawnych

Rehabilitacja kompleksowa. Rodzaje niepelnosprawnosci. Problemy osoby niepelnosprawnej i rodziny. Wspolpraca z czlowiekiem niepelnosprawnym, jego srodowiskiem oraz instytucjami wspierajacymi warunki skutecznosci procesu rehabilitacji. Udzial pielegniarki w procesie rehabilitacji na przykladzie wybranych chorob. Podstawowe metody i techniki usprawniania chorych. Integracja osoby niepelnosprawnej w srodowisku zamieszkania, pracy, nauczania i wychowania.

5. Metodologia badan naukowych i seminarium licencjackie

Przedmiot i cel badan. Etapy postepowania badawczego. Metody i techniki badan. Zasady interpretacji danych empirycznych. Konstrukcja opracowan i projektow. Prawa autorskie.

D. PRZEDMIOTY SPECJALIZACYJNE I SPECJALNOSCIOWE

Liste przedmiotow specjalizacyjnych i specjalnosciowych oraz tresci programowe tych przedmiotow okreslaja rady wydzialow, uwzgledniajac wymagania dla danej specjalizacji.

VII. ZALECENIA

1. Przynajmniej 50% godzin zajec w grupie przedmiotow kierunkowych powinno odbywac sie w formie cwiczen praktycznej nauki zawodu.

2. Przez przedmioty specjalizacyjne nalezy rozumiec dodatkowe przedmioty przygotowujace do wykonywania zawodu pielegniarki; przez przedmioty specjalnosciowe - przedmioty poglebiajace wyksztalcenie kierunkowe w zakresie wiedzy pielegniarskiej.

 

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.