PORADNIK "RZECZPOSPOLITEJ" - ZUS BEZ TAJEMNIC

SPIS TRESCI
 
(data wydania: 16.09.2004)
Poradnik przygotowal: Stanislaw Majkowski

patrz tez inne czesci poradnika

PRACODAWCA NALICZA, WYPLACA, ROZLICZA


Pracodawcy zobowiazani sa ustalac uprawnienia pracownikow do swiadczen pienieznych z ubezpieczenia chorobowego oraz niektorych swiadczen na rzecz rodziny, a takze wyplacac je. W poradniku omawiamy obowiazki wykraczajace poza podstawowe zadania zakladow pracy. Przedstawiamy rowniez uprawnienia pracodawcow do kontroli pracownikow korzystajacych ze zwolnien lekarskich z powodu niezdolnosci do pracy. Odpowiadamy na czeste pytania pracodawcow:

  • o obowiazek wyplacania swiadczen chorobowych i rodzinnych,
  • ktore swiadczenia rodzinne trzeba wyplacac,
  • jak obliczyc podstawe zasilku chorobowego dla pracownikow,
  • kiedy pracownikowi nie przysluguje zasilek chorobowy.

Ponadto informujemy o:

  • zasadach wyplacania wynagrodzenia za czas choroby,
  • dokumentacji wymaganej do wyplaty swiadczen chorobowych i rodzinnych,
  • sposobie dokumentowania dochodu dla celow zasilku rodzinnego,

SPIS TRESCI:


Wyplaty swiadczen chorobowych

Wyplaca zatrudniajacy lub ZUS

Pieniezne swiadczenia z tytulu czasowej niezdolnosci do pracy przewiduja kodeks pracy oraz ustawa z 25 czerwca 1999 r. o swiadczeniach pienieznych z ubezpieczenia spolecznego w razie choroby i macierzynstwa (Dz. U. nr 60, poz. 636 z pozn. zm., dalej: ustawa chorobowa). Te przyslugujace na podstawie kodeks pracy zawsze wyplacaja pracodawcy. Te przewidziane w ustawie chorobowej wyplacaja pracownikom uprawnieni pracodawcy lub bezposrednio wlasciwa jednostka Zakladu Ubezpieczen Spolecznych. Pracodawcy nieuprawnieni do wyplaty tych swiadczen sa zobowiazani do kompletowania wymaganej dokumentacji i przekazywania jej ZUS.

WYNAGRODZENIE ZA CZAS CHOROBY

Prawo do wynagrodzenia za okreslony czas choroby maja pracownicy oraz osoby wykonujace prace nakladcza oraz osoby odbywajace sluzbe zasadnicza. Kodeks pracy w art. 92 § 1 stanowi, ze pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas niezdolnosci do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w zwiazku z choroba zakazna. Paragraf 12 ust. 5 rozporzadzenia Rady Ministrow z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnien pracowniczych osob wykonujacych prace nakladcza (Dz. U. z 1976 r. nr 3, poz. 19 z pozn. zm.) rozszerza to uprawnienie na tzw. chalupnikow, nazywanych tez nakladcami, natomiast art. 24 ustawy z 28 listopada 2003 r. o sluzbie zastepczej Dz. U. nr 223, poz. 2217 na osoby odbywajace sluzbe zastepcza.

WAZNE!

Wynagrodzenie, o ktorym mowi art. 92 k.p., przysluguje tylko przez pierwsze 33 dni choroby w danym roku kalendarzowym.

Od 34. dnia niezdolnosci do pracy chory pracownik uprawniony jest do otrzymania zasilku chorobowego na zasadach okreslonych w ustawie chorobowej.

Wynagrodzenie z art. 92 k.p. nie przysluguje w czasie niezdolnosci do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub choroba zawodowa. Pracownikom nimi dotknietym wyplaca sie zasilek chorobowy juz od pierwszego dnia nieobecnosci w pracy. Stanowi tak art. 8 ustawy z 30 pazdziernika 2002 r. o ubezpieczeniu spolecznym z tytulu wypadkow przy pracy i chorob zawodowych (Dz. U. nr 199, poz. 1673 z pozn. zm., dalej: ustawa wypadkowa).

Pamietaj!

Gdy niezdolnosc do pracy spowodowana jest wypadkiem przy pracy lub choroba zawodowa, nie wyplacasz wynagrodzenia, o ktorym mowa w art. 92 k.p.

Pracodawca, ktory chce sprawdzic, czy pracownikowi nalezy sie jeszcze wynagrodzenie na podstawie art. 92 k.p., czy tez juz zasilek chorobowy, powinien zsumowac wszystkie dni jego niezdolnosci do pracy w danym roku kalendarzowym, bez wzgledu na dlugosc przerw miedzy nimi. Jezeli zostal on zatrudniony w trakcie roku, nalezy sprawdzic w dostarczonym swiadectwie pracy, za ile dni choroby takie wynagrodzenie juz wyplacil mu poprzedni pracodawca - jest to pkt 4 ppkt 4 druku swiadectwa pracy. Obowiazek zamieszczenia takiej adnotacji wynika z § 1 ust. 1 pkt 7 rozporzadzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegolowej tresci swiadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz. U. nr 60, poz. 282 z pozn. zm.).

Pamietaj!

W wydawanym pracownikowi swiadectwie pracy musisz umiescic informacje o liczbie dni, za ktore wyplaciles mu wynagrodzenie na podstawie art. 92 k.p. w roku kalendarzowym, w ktorym ustal stosunek pracy.

PODSTAWA WYMIARU I WYSOKOSC WYNAGRODZENIA

Art. 92 k.p. wysokosc wynagrodzenia za czas choroby okresla na 80 proc. wynagrodzenia pracownika. W wyzszej wysokosci przysluguje ono, jesli niezdolnosc do pracy zostala spowodowana wypadkiem w drodze do lub z pracy albo przypada na okres ciazy. Wowczas pracownik zachowuje prawo do 100 proc. wynagrodzenia. Kodeks dopuszcza, aby obowiazujace u pracodawcy przepisy ustanawialy pierwsza z wymienionych wielkosci na wyzszym poziomie.

Nie obniza sie wynagrodzenia przyslugujacego za okres pobytu w szpitalu ani jesli pracownik dostarczy druk zwolnienia lekarskiego z opoznieniem - tak jak sie dzieje przy wyplacie zasilku chorobowego.

Przyklad

Pracownica przedstawila zwolnienie lekarskie obejmujace okres od 23 sierpnia do 3 wrzesnia 2004 r. Byla to jej pierwsza choroba w tym roku. W jej trakcie przez kilka dni (24 - 27 sierpnia) przebywala w szpitalu. Pracodawca powinien wyplacic jej wynagrodzenie przyslugujace na podstawie art. 92 k.p. w wysokosci co najmniej 80 proc. Gdyby zas przyslugiwal jej zasilek chorobowy - za dni pobytu w szpitalu zostalby wyplacony w wysokosci obnizonej do 70 proc.

Do wynagrodzenia za czas niezdolnosci do pracy odpowiednie zastosowanie maja zasady ustalania prawa do zasilku chorobowego, w tym dotyczace tzw. okresu wyczekiwania. Jest ono wyplacane za kazdy dzien niezdolnosci do pracy, nie wylaczajac dni wolnych. Nie obniza go ograniczenie podstawy wymiaru zasilku oraz nie przysluguje, gdy pracownik nie zachowuje prawa do tego zasilku.

USTAWOWE ZASILKI CHOROBOWE

Zasilek z ubezpieczenia chorobowego przysluguje pracownikom od 34. dnia niezdolnosci do pracy przypadajacej w danym roku kalendarzowym. W przeciwienstwie do wynagrodzenia za czas choroby zasilki chorobowe moga wyplacac tylko pracodawcy, ktorzy na 30 listopada poprzedniego roku zglaszali do ubezpieczenia chorobowego powyzej 20 osob. Jezeli na ten dzien nie zglaszali nikogo do ubezpieczenia, biora pod uwage stan wystepujacy w pierwszym miesiacu, w ktorym dokonali zgloszenia do ubezpieczenia chorobowego.

WAZNE!

Osobom podlegajacym w Polsce ubezpieczeniu chorobowemu z tytulu zatrudnienia u pracodawcy zagranicznego swiadczenia chorobowe wyplaca zawsze ZUS.

Brak uprawnien do wyplaty swiadczen pienieznych z ubezpieczenia chorobowego nie oznacza, ze mniejsi pracodawcy nie maja zadnych obowiazkow z tym zwiazanych. Musza bowiem skompletowac dokumentacje wymagana do przyznania swiadczenia i przekazac ja ZUS wraz z wystawionym przez siebie zaswiadczeniem na druku ZUS Z-3 albo ZUS Z-3a dla ubezpieczonych niebedacych pracownikami.

KOGO OBOWIAZUJE OKRES WYCZEKIWANIA

ustawy chorobowej w art. 6 stwierdza, ze zasilek przysluguje osobie, ktora stala sie niezdolna do pracy z powodu choroby w trakcie trwania ubezpieczenia chorobowego. Art. 4 uzaleznia to prawo od czasu podlegania owemu ubezpieczeniu - jest to tzw. okres wyczekiwania. Osobom podlegajacym ubezpieczeniu obowiazkowo (m.in. pracownikom) swiadczenie przysluguje po uplywie 30 dni ubezpieczenia. Uwzglednia sie tu rowniez poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jesli przerwa miedzy nimi nie przekraczala 30 dni albo byla spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezplatnym lub czynna sluzba wojskowa.

Pewnym grupom zasilek chorobowy przysluguje jednak juz od pierwszego dnia ubezpieczenia. Sa to:

  • absolwenci szkol lub szkol wyzszych, ktorzy zostali objeci ubezpieczeniem albo przystapili do niego w ciagu 90 dni od dnia ukonczenia szkoly lub uzyskania dyplomu ukonczenia studiow wyzszych,
  • ubezpieczeni, ktorych niezdolnosc do pracy spowodowana zostala wypadkiem w drodze do lub z pracy,
  • podlegajacy obowiazkowi ubezpieczenia chorobowego, ktorzy maja wczesniejszy co najmniej 10-letni okres takiego ubezpieczenia,
  • poslowie i senatorowie, ktorzy przystapia do ubezpieczenia chorobowego w ciagu 90 dni od ukonczenia kadencji.

WAZNE!

Na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy wypadkowej zasilek chorobowy przysluguje bez okresu wyczekiwania takze, gdy niezdolnosc do pracy zostala spowodowana wypadkiem przy pracy lub choroba zawodowa.

JAK USTALIC WYSOKOSC ZASILKU

Art. 11 ustawy chorobowej wymienia trzy wysokosci zasilku chorobowego okreslone w formie stopy procentowej. Podstawowa stopa wynosi 80 proc. podstawy wymiaru. Za okres pobytu w szpitalu ta stopa jest nizsza i wynosi 70 proc. - nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy ubezpieczony zachowuje prawo do 100 proc. zasilku. A taki przysluguje:

  • jesli przyczyna niezdolnosci do pracy jest wypadek w drodze do lub z pracy,
  • jezeli choroba przypada na okres ciazy,
  • poczawszy od 91. dnia nieprzerwanej niezdolnosci do pracy (nie bierze sie tu pod uwage okresu choroby przypadajacej w trakcie oczekiwania na prawo do zasilku).

Zasilek chorobowy w wysokosci 100 proc. przysluguje rowniez, gdy niezdolnosc do pracy zostala spowodowana wypadkiem przy pracy lub choroba zawodowa (art. 9 ust. 1 ustawy wypadkowej).

Pamietaj!

Jezeli pracownik dostarczy ci druk zwolnienia po uplywie 7 dni od jego otrzymania, masz obowiazek obnizenia o 25 proc. wysokosci zasilku przyslugujacego za okres od 8. dnia orzeczonej niezdolnosci do pracy az do dnia wplyniecia zaswiadczenia - chyba ze pracownik udowodni, iz nastapilo to z przyczyn niezaleznych od niego (art. 62 ustawy chorobowej).

W mysl art. 36 ustawy chorobowej, podstawe wymiaru zasilku naleznego pracownikom stanowi przecietne miesieczne wynagrodzenie wyplacone za 6 miesiecy kalendarzowych poprzedzajacych miesiac, w ktorym powstala niezdolnosc do pracy. Jezeli bardzo sie waha, uwzglednia sie wynagrodzenie z 12 miesiecy kalendarzowych. Dotyczy to zawodow wymienionych w rozporzadzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 sierpnia 1999 r. w sprawie okreslenia przypadkow, w ktorych za podstawe wymiaru zasilku chorobowego przyjmuje sie wynagrodzenie z 12 miesiecy kalendarzowych (Dz. U. nr 70, poz. 790).

Jezeli niezdolnosc do pracy powstala przed uplywem wspomnianych okresow, przyjmujemy wynagrodzenie za pelne miesiace kalendarzowe ubezpieczenia.

Przyklad

Pracownik zostal zatrudniony od 15 lipca 2004 r., a 6 wrzesnia stal sie niezdolny do pracy z powodu choroby. Od pierwszego jej dnia ma prawo do zasilku chorobowego. Podstawa jego naliczenia bedzie wynagrodzenie wyplacone za jeden miesiac (sierpien), przez caly bowiem miesiac podlegal ubezpieczeniu chorobowemu.

Za wynagrodzenie uwzgledniane w podstawie wymiaru zasilku uwaza sie przychod pracownika stanowiacy podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu skladek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz chorobowe, w czesci finansowanej ze srodkow ubezpieczonego (18,71 proc. podstawy wymiaru).

Podstawe zasilku chorobowego wyplacanego z ubezpieczenia wypadkowego stanowi podstawa skladek na to ubezpieczenie - takze po odjeciu okreslonych skladek.

SWIADCZENIA REHABILITACYJNE

Chory pracownik, ktoremu konczy sie okres zasilkowy, moze wystapic z wnioskiem o przyznanie swiadczenia rehabilitacyjnego. Jego platnikiem bedzie uprawniony pracodawca albo - odpowiednio - jednostka terenowa ZUS. Pracodawcy wyplacaja rowniez zasilki opiekuncze.

Swiadczenie rehabilitacyjne przysluguje ubezpieczonemu, ktory po wyczerpaniu prawa do zasilku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokuja nadzieje na odzyskanie zdolnosci do pracy.

WAZNE!

Prawo do swiadczenia przyznawane jest na czas niezbedny do przywrocenia zdolnosci do pracy, nie dluzej jednak niz na 12 miesiecy.

Zgodnie z art. 18 ust. 4 ustawy chorobowej, swiadczenie rehabilitacyjne nie przysluguje osobie uprawnionej do emerytury lub renty z tytulu niezdolnosci do pracy, do zasilku dla bezrobotnych, zasilku albo swiadczenia przedemerytalnego. Nie przysluguje ono takze za okresy niezdolnosci do pracy, w ktorych ubezpieczony nie mialby prawa do zasilku chorobowego.

Wysokosc swiadczenia rehabilitacyjnego wynosi 75 proc. wynagrodzenia stanowiacego podstawe wymiaru zasilku chorobowego. W wyzszej wysokosci - 100 proc. - przysluguje, jezeli niezdolnosc do pracy spowodowana zostala wypadkiem w drodze do lub z pracy albo gdy przypada ona na okres ciazy. Taka sama jego wysokosc obowiazuje, gdy przyczyna niezdolnosci do pracy byl wypadek przy pracy lub choroba zawodowa (art. 9 ust. 1 ustawy wypadkowej).

ZASILKI OPIEKUNCZE

Art. 32 ustawy chorobowej stwierdza, iz zasilek opiekunczy przysluguje osobie podlegajacej obowiazkowo ubezpieczeniu chorobowemu, zwolnionej od wykonywania pracy z powodu koniecznosci osobistego sprawowania opieki nad:

  • dzieckiem do lat 8 w razie: nieprzewidzianego zamkniecia zlobka, przedszkola lub szkoly, do ktorych dziecko uczeszcza, porodu albo choroby malzonka ubezpieczonego stale opiekujacego sie dzieckiem, jesli fakt ten uniemozliwia mu sprawowanie opieki, oraz pobytu takiej osoby w stacjonarnym zakladzie opieki zdrowotnej,
  • chorym dzieckiem w wieku do lat 14,
  • innym chorym czlonkiem rodziny.

Pamietaj!

Zasilek opiekunczy z tytulu sprawowania opieki nad dzieckiem przysluguje na rowni matce i ojcu dziecka. Swiadczenie wyplacasz jednak tylko jednemu z rodzicow - temu, ktory zlozy wniosek o jego wyplate za dany okres.

Stosownie do wyjasnien ZUS umieszczonych na stronie internetowej tej instytucji (www.zus.gov.pl), prawo do zasilku z tytulu opieki nad dzieckiem w wieku do lat 8 w razie:

  • porodu lub choroby malzonka ubezpieczonego stale opiekujacego sie dzieckiem, jesli uniemozliwia to mu sprawowanie opieki,
  • pobytu malzonka ubezpieczonego, stale opiekujacego sie dzieckiem, w stacjonarnym zakladzie opieki zdrowotnej

przysluguje rowniez rodzicom niepozostajacym w formalnym zwiazku malzenskim, pod warunkiem, ze pozostaja we wspolnym gospodarstwie domowym.

Zasilek opiekunczy przysluguje przez okres zwolnienia uprawnionej osoby od pracy, nie dluzej jednak niz:

  • 60 dni w roku kalendarzowym, jesli opieka jest sprawowana nad dzieckiem zdrowym do 8 lat lub chorym do lat 14,
  • 14 dni w roku kalendarzowym, jesli opieka sprawowana jest nad chorym dzieckiem w wieku powyzej 14 lat albo nad innym chorym czlonkiem rodziny.

Laczny okres pobierania zasilku z tytulu opieki nad dziecmi i innymi czlonkami rodziny nie moze byc dluzszy niz 60 dni w roku kalendarzowym, niezaleznie od liczby osob uprawnionych oraz bez wzgledu na liczbe dzieci i innych czlonkow rodziny wymagajacych opieki.

Pamietaj!

Musisz na biezaco kontrolowac liczbe dni, za ktore wyplaciles pracownikowi zasilek opiekunczy w danym roku kalendarzowym, aby nie przekroczyc podanych okresow.

Omawiane swiadczenie nie przysluguje w sytuacjach jak przy zasilku chorobowym oraz gdy poza ubezpieczonym sa inni czlonkowie rodziny, pozostajacy we wspolnym gospodarstwie domowym, mogacy zapewnic opieke dziecku lub choremu. Nie dotyczy to jednak opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.

Wysokosc zasilku opiekunczego wynosi 80 proc. podstawy wymiaru, liczonej wedlug zasad obowiazujacych przy zasilku chorobowym.

W Sejmie trwaja prace nad zmianami zasad przyznawania niektorych swiadczen chorobowych. Zmierzaja one do ograniczenia wydatkow z Funduszu Ubezpieczen Spolecznych.

KONIECZNE DOKUMENTY

Wyplata pracownikom poszczegolnych rodzajow swiadczen odbywa sie, gdy przedloza wymagana dokumentacje. Jezeli pracodawca nie jest uprawniony do ich wyplaty, kompletuje dokumenty i przekazuje je ZUS.

Sposob potwierdzania uprawnien do swiadczen chorobowych okresla ustawy chorobowej oraz dwa rozporzadzenia ministra pracy i polityki socjalnej wydane 27 lipca 1999 r.:

Dokumenty, z ktorymi moze spotkac sie pracodawca przy wyplacie omowionych swiadczen, prezentujemy w zestawieniu nr 1, ale tylko te najczesciej wystepujace. Pelen ich wykaz znajduje sie w przywolanych aktach prawnych.

NIEZBEDNE DOKUMENTY

Wynagrodzenie za czas choroby przyslugujace na podstawie art. 92 kodeks pracy

  • zaswiadczenie lekarskie (ZUS ZLA).

Zasilek chorobowy

  • zaswiadczenie lekarskie (ZUS ZLA),

zaswiadczenie platnika skladek (ZUS Z-3) - jesli platnikiem zasilku bedzie ZUS. Wypelnia je pracodawca i sklada w organie rentowym z dostarczonym przez pracownika drukiem zwolnienia lekarskiego.

Przedluzenie okresu zasilkowego

Wniosek w sprawie przedluzenia okresu wyplaty zasilku chorobowego sklada sie na druku ZUS Z-21. Pracodawca wypelnia czesc I formularza i przekazuje go pracownikowi najpozniej na 60 dni przed zakonczeniem okresu zasilkowego. Wniosek opiniuje lekarz leczacy.

Jezeli lekarz orzecznik ZUS wypowie sie pozytywnie o rokowaniu odzyskania zdolnosci do pracy, wyplata zasilku bedzie przedluzona. Wtedy ubezpieczony otrzyma dwa egzemplarze wypisu z tresci orzeczenia - jeden dla lekarza leczacego, drugi dla platnika zasilku (pracodawcy).

Wymagane jest tez zaswiadczenie ZUS ZLA.

Swiadczenie rehabilitacyjne

Podstawa do przyznania swiadczenia rehabilitacyjnego jest wniosek zlozony na druku ZUS Np-7. Pracodawca wypelnia jego czesc II. Lekarz leczacy wystawia zaswiadczenie na druku ZUS N-9.

Wniosek powinien byc zlozony w organie rentowym najpozniej 4 tygodnie przed uplywem pelnego okresu zasilkowego.

Jezeli o swiadczenie wystepuje ubezpieczony bedacy pracownikiem, jego pracodawca musi wypelnic takze formularz ZUS N-10 (wywiad zawodowy z miejsca pracy), a jesli swiadczenie bedzie wyplacane przez ZUS - do wniosku nalezy dolaczyc zaswiadczenie platnika skladek (ZUS Z-3). O stanie zdrowia dla celow swiadczenia rehabilitacyjnego orzeka lekarz orzecznik ZUS, a na podstawie takiego orzeczenia wydawana jest decyzja

Zasilek opiekunczy

Osoba zainteresowana otrzymaniem zasilku sklada wniosek na formularzu ZUS Z-15, dolaczajac do niego odpowiednie zalaczniki.

Jezeli wystepuje o zasilek z tytulu osobistego sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 14 lat lub innym chorym czlonkiem rodziny, wymagane jest zaswiadczenie lekarskie (ZUS ZLA).

Jesli wystepuje o przyznanie zasilku z tytulu opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8, dodatkowo musi przedlozyc:

  • w razie nieprzewidzianego zamkniecia zlobka, przedszkola lub szkoly, do ktorych dziecko uczeszcza - stosowne oswiadczenie,
  • w razie izolacji dziecka z powodu podejrzenia o nosicielstwo zarazkow choroby zakaznej - decyzje wlasciwego inspektora sanitarnego,
  • w razie porodu lub choroby malzonka stale opiekujacego sie dzieckiem, jesli okolicznosci te uniemozliwiaja mu sprawowanie opieki, a takze pobytu malzonka stale opiekujacego sie dzieckiem w stacjonarnym zakladzie opieki zdrowotnej - zaswiadczenie lekarskie na zwyklym druku.

Pozostawanie z chorym czlonkiem rodziny we wspolnym gospodarstwie domowym ubezpieczony dokumentuje oswiadczeniem.

Druki sluzace do ewidencji i wyplaty swiadczen

  • zastepcza asygnata zasilkowa (ZUS Z-7) - sluzy do obliczenia zasilku chorobowego. Wykorzystywana jest takze, jesli wyplata zasilku nastepuje na podstawie jednego zaswiadczenia lekarskiego, ale w dwoch lub wiecej ratach. Druk ten sluzy rowniez do wyplaty swiadczenia rehabilitacyjnego, zasilku opiekunczego z tytulu sprawowania opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8. Z asygnaty nie musza korzystac platnicy, ktorzy dokonuja obliczen zasilku za pomoca odpowiedniego programu komputerowego,
  • karta zasilkowa (ZUS Z-17) - sluzy do ewidencjonowania wyplaconych swiadczen. Nie jest wymagana, jesli ewidencja ta jest prowadzona w formie zapisu elektronicznego,
  • lista platnicza (ZUS Z-19) - sluzy do potwierdzenia wyplaty swiadczen, moze ja zastapic zwykla lista wynagrodzen.

Uprawnienia do wyplaty swiadczen rodzinnych

Zasilki w gminie, dodatki u pracodawcy

SWIADCZENIA RODZINNE PRZEJSCIOWO U PRACODAWCOW

Docelowo platnikami zasilkow rodzinnych i dodatkow przewidzianych w ustawie z 28 listopada 2003 r. o swiadczeniach rodzinnych beda jedynie wlasciwe organa, czyli wojtowie, burmistrzowie i prezydenci miast. Natomiast od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2006 r. niektore z nich wyplacaja jeszcze pracodawcy. W mysl art. 48 ust. 2 ustawy, obowiazek ten dotyczy zatrudniajacych 31 marca 2004 r. co najmniej 5 pracownikow. Pelnia oni role platnikow wobec swoich pracownikow oraz osob wykonujacych prace na podstawie umowy zlecenia lub agencyjnej.

Pamietaj!

Jezeli 31 marca 2004 r. zatrudniales minimum 5 pracownikow, masz obowiazek wyplacania niektorych swiadczen rodzinnych.

W drugim okresie zasilkowym, od 1 wrzesnia 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., wspomniane swiadczenia beda mieli obowiazek wyplacac pracodawcy zatrudniajacy 31 lipca 2005 r. co najmniej 20 osob.

Pracodawcy moga wyplacac tylko zasilki rodzinne oraz dodatki do nich z tytulu: urodzenia dziecka, ksztalcenia i rehabilitacji dziecka, rozpoczecia roku szkolnego, podjecia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, a takze zasilki pielegnacyjne.

KOMU PRZYSLUGUJE ZASILEK RODZINNY

Prawo do zasilku przysluguje, jesli przecietny dochod rodziny w przeliczeniu na osobe lub dochod osoby uczacej sie nie przekracza 504 zl (art. 5 ustawy). Jezeli czlonkiem rodziny jest dziecko legitymujace sie orzeczeniem o niepelnosprawnosci albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepelnosprawnosci, kwota ta wynosi 583 zl. Swiadczenie to przysluguje mimo przekroczenia kwoty uprawniajacej dana rodzine lub osobe uczaca sie do zasilku, o ile przekroczenie to jest mniejsze lub rowne najnizszemu zasilkowi rodzinnemu w okresie, na ktory ustalane jest uprawnienie, oraz jesli zasilek wyplacany byl w poprzednim okresie zasilkowym.

Prawo do zasilku rodzinnego maja:

  • rodzice, jedno z nich albo opiekun prawny dziecka,
  • opiekun faktyczny - jesli wystapil do sadu rodzinnego o przysposobienie dziecka,
  • osoba uczaca sie, to jest osoba pelnoletnia, ktora nie pozostaje na utrzymaniu rodzicow w zwiazku z ich smiercia albo zasadzeniem od nich na jej rzecz alimentow.

Zasilek rodzinny przysluguje do momentu ukonczenia przez dziecko:

  • 18. roku zycia lub
  • nauki w szkole - nie dluzej jednak niz do osiagniecia wieku 21 lat, albo
  • 24. roku zycia - jezeli kontynuuje ono nauke i legitymuje sie orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepelnosprawnosci albo (od 1 pazdziernika 2004 r.) jezeli jest osoba uczaca sie, o ktorej mowa wyzej.

Natomiast nie nalezy sie on na dziecko przebywajace w instytucji zapewniajacej calodobowe utrzymanie lub rodzinie zastepczej albo pozostajace w zwiazku malzenskim.

WAZNE!

Wysokosc zasilku rodzinnego w biezacym okresie zasilkowym wynosi:

  • 43 zl na pierwsze i drugie dziecko,
  • 53 zl na trzecie dziecko,
  • 66 zl na czwarte i kolejne.

DODATKI DO ZASILKU RODZINNEGO WYPLACANE PRZEZ PRACODAWCE

Dodatki do zasilku rodzinnego wyplacane przez pracodawcow wg zasad zawartych w art. 8 - 15 ustawy

Osoby uprawnione

Informacje uzupelniajace

Dodatek z tytulu urodzenia dziecka

matka lub ojciec albo opiekun prawny, a jezeli nie pobieraja oni dodatku, prawo do niego ma opiekun faktyczny* dziecka w wieku do ukonczenia przez nie pierwszego roku zycia

w razie wystapienia o przysposobienie wiecej niz jednego dziecka lub urodzenia wiecej niz jednego dziecka podczas jednego porodu dodatek przysluguje na kazde z nich.

Przy zbiegu prawa do dodatku z prawem do swiadczenia z tytulu urodzenia dziecka finansowanym z budzetu panstwa przysluguje jedno swiadczenie wybrane przez uprawnionego.

Dodatek wyplacany jest jednorazowo w kwocie 500 zl.

Dodatek z tytulu ksztalcenia i rehabilitacji dziecka

matka lub ojciec, opiekun prawny albo faktyczny* dziecka lub osoba uczaca sie.

Swiadczenie przysluguje na dziecko w wieku:

  • do ukonczenia 16. roku zycia, jezeli legitymuje sie orzeczeniem o niepelnosprawnosci,
  • powyzej 16. roku do ukonczenia 24 lat, jesli ma orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepelnosprawnosci.

wysokosc dodatku wynosi:

  • 50 zl na dziecko w wieku do ukonczenia 5. roku zycia,
  • 70 zl na dziecko w wieku powyzej 5 lat.

Dodatek z tytulu rozpoczecia roku szkolnego

matka lub ojciec, opiekun prawny albo faktyczny* dziecka lub osoba uczaca sie

wyplacany jest raz w roku - we wrzesniu - w wysokosci 90 zl.

Dodatek z tytulu podjecia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania

matka lub ojciec, opiekun prawny albo faktyczny* dziecka lub osoba uczaca sie.

Przyznawany jest na pokrycie kosztow ponoszonych przez osoby uprawnione w zwiazku z:

  • zamieszkaniem dziecka w miejscowosci, w ktorej znajduje sie siedziba szkoly ponadpodstawowej albo ponadgimnazjalnej, a takze (od 1 pazdziernika 2004 r.) - w gimnazjum jesli dziecko albo osoba uczaca sie legitymuja sie orzeczeniem o niepelnosprawnosci badz orzeczeniem o stopniu niepelnosprawnosci.
  • zapewnieniem dziecku mozliwosci dojazdu z miejsca zamieszkania do miejsca pobierania nauki

wyplacamy go przez 10 miesiecy - od wrzesnia do czerwca.

Wysokosc dodatku z pierwszego tytulu wynosi 80 zl, zas z drugiego 40 zl.

* jezeli wystapil z wnioskiem do sadu rodzinnego o przysposobienie dziecka.



ZASILEK PIELEGNACYJNY

Na podstawie art. 16 ustawy zasilek pielegnacyjny przysluguje:

  • niepelnosprawnemu dziecku,
  • osobie niepelnosprawnej w wieku powyzej 16. roku zycia, jezeli legitymuje sie orzeczeniem o znacznym stopniu niepelnosprawnosci,
  • osobie, ktora ukonczyla 75 lat.

Uprawniona do zasilku jest tez osoba niepelnosprawna w wieku powyzej 16 lat posiadajaca orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci, jesli niepelnosprawnosc powstala przed ukonczeniem 21. roku zycia.

Zasilku nie wyplaca sie osobie przebywajacej w rodzinie zastepczej lub instytucji zapewniajacej calodobowe utrzymanie, jesli pobyt oraz udzielane przez te instytucje swiadczenia czesciowo lub w calosci finansowane sa z budzetu panstwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia. Zasilek nie przysluguje rowniez osobie uprawnionej do dodatku pielegnacyjnego.

WYMAGANE DOKUMENTY

Pracodawca nie moze wyplacic swiadczen rodzinnych bez dokumentow potwierdzajacych uprawnienie. Rodzaj wymaganej dokumentacji uzalezniony jest od swiadczenia, o ktore wystepuje pracownik.

WNIOSEK Z ZALACZNIKAMI

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporzadzenia ministra gospodarki, pracy i polityki spolecznej z 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postepowania w sprawach o swiadczenia rodzinne (Dz. U. nr 45, poz. 433) postepowanie w sprawie przyznania zasilku rodzinnego i dodatkow do niego wszczyna sie na podstawie wniosku, ktorego wzor okresla zalacznik nr 1 do rozporzadzenia.

Do wniosku dolacza sie w zaleznosci od potrzeb:

  • uwierzytelniona kopie dokumentu stwierdzajacego tozsamosc osoby ubiegajacej sie o zasilek albo zamiast niej dokumenty osobowe znajdujace sie w posiadaniu pracodawcy,
  • skrocony odpis aktu urodzenia dziecka,
  • orzeczenie o niepelnosprawnosci, o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepelnosprawnosci - jezeli w rodzinie wychowuje sie dziecko niepelnosprawne,
  • zaswiadczenie szkoly, gdy dziecko ukonczylo 18. rok zycia,
  • zaswiadczenia lub oswiadczenia stwierdzajace wysokosc dochodu rodziny - patrz dalsza czesc poradnika,
  • informacje sadu o toczacym sie postepowaniu w sprawie o przysposobienie dziecka - gdy osoba faktycznie opiekujaca sie dzieckiem wystapila o jego przysposobienie,
  • kopie aktow zgonu rodzicow lub kopie odpisu wyroku zasadzajacego alimenty osoby uczacej sie,
  • kopie karty pobytu - dotyczy cudzoziemca przebywajacego na terytorium RP, majacego status uchodzcy lub zezwolenie na osiedlenie sie w naszym kraju,
  • kopie odpisu prawomocnego wyroku sadu orzekajacego rozwod lub separacje albo kopie aktu zgonu malzonka lub rodzica dziecka osoby samotnie wychowujacej dziecko.

Pracownik wystepujacy o dodatek z tytulu rozpoczecia roku szkolnego dolacza zaswiadczenie szkoly ponadgimnazjalnej potwierdzajace, ze dziecko pobiera nauke w tej placowce.

Zainteresowany dodatkiem z tytulu podjecia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania powinien przedlozyc:

  • dokument potwierdzajacy tymczasowe zameldowanie ucznia w bursie, internacie lub innym miejscu zapewniajacym zamieszkanie, prowadzonym przez podmiot publiczny,
  • zaswiadczenie szkoly - gdy chodzi o nauke w szkole ponadgimnazjalnej,
  • oswiadczenie osoby fizycznej o wynajmie lokalu uczniowi oraz potwierdzenie tymczasowego zameldowania.

Dokumentacje niezbedna do przyznania zasilku pielegnacyjnego wymienia § 7 rozporzadzenia. Wymagany jest wniosek wedlug wzoru okreslonego w zalaczniku nr 5 do tego aktu prawnego oraz:

  • orzeczenie o niepelnosprawnosci lub
  • orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepelnosprawnosci ze wskazaniem daty jej powstania albo
  • orzeczenie o znacznym stopniu niepelnosprawnosci,
  • kopia dokumentu stwierdzajacego tozsamosc osoby ubiegajacej sie.

POTWIERDZANIE OSIAGANYCH DOCHODOW

Do potwierdzenia wysokosci dochodu sluza odpowiednio (§ 2 ust. 2 pkt 5 rozporzadzenia):

  • zaswiadczenie z urzedu skarbowego o wysokosci dochodow uzyskanych przez czlonkow rodziny, jesli podlegaja opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osob fizycznych na zasadach ogolnych (zalacznik nr 2 do rozporzadzenia),
  • zaswiadczenie z urzedu skarbowego o wysokosci naleznego zryczaltowanego podatku dochodowego za dany rok albo decyzja ustalajaca wysokosc podatku w formie karty podatkowej,
  • oswiadczenie czlonkow rodziny o wysokosci uzyskanego dochodu, jesli rozliczaja sie na podstawie przepisow o zryczaltowanym podatku dochodowym od niektorych przychodow osiaganych przez osoby fizyczne (zalacznik nr 3),
  • oswiadczenie czlonkow rodziny o wysokosci uzyskanego innego dochodu niepodlegajacego opodatkowaniu (zalacznik nr 4) i zaswiadczenia stwierdzajace wysokosc tych dochodow wystawione przez platnika,
  • zaswiadczenie wlasciwego organu gminy o wielkosci gospodarstwa rolnego, wyrazonej w hektarach przeliczeniowych ogolnej powierzchni, albo nakaz platniczy,
  • przekazy lub przelewy pieniezne dokumentujace wysokosc alimentow, jesli czlonkowie rodziny sa zobowiazani wyrokiem sadu albo ugoda sadowa do ich placenia na rzecz osoby spoza rodziny,
  • kopia odpisu wyroku zasadzajacego alimenty na rzecz osob w rodzinie albo kopia odpisu protokolu posiedzenia zawierajacego tresc ugody sadowej, przekazy lub przelewy pieniezne dokumentujace faktyczna wysokosc otrzymanych alimentow, jesli sa one nizsze od zasadzonych w wyroku lub ugodzie, oraz zaswiadczenie komornika o calkowitej lub czesciowej bezskutecznosci egzekucji alimentow, a takze o wysokosci wyegzekwowanych alimentow,
  • zaswiadczenie o wysokosci oplaty ponoszonej za pobyt czlonka rodziny przebywajacego w instytucji zapewniajacej calodobowe utrzymanie,
  • dokument potwierdzajacy utrate dochodu oraz jego wysokosc, jezeli dochod rodziny ulegl obnizeniu z tego tytulu.

WAZNE!

Przy ustalaniu prawa do swiadczen rodzinnych na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. nalezy brac pod uwage dochod uzyskany w 2002 r.

Od 1 pazdziernika biezacego roku wejdzie w zycie nowelizacja tej ustawy, przyjeta przez Sejm 30 lipca 2004 r. i opublikowana w Dz. U. nr 192, poz. 1963. Przewiduje ona przejsciowy dodatek dla osob, ktore otrzymywaly wczesniej swiadczenia z Funduszu Alimentacyjnego wyzsze niz 243 zl, oraz poszerza krag uprawnionych.

KIEDY PRACODAWCA NIE WYPLACA ZASILKU CHOROBOWEGO

W sytuacjach wyraznie wskazanych w przepisach pracownicy nie maja prawa do zasilku mimo uplywu okresu wyczekiwania. Art. 12 ustawy chorobowej stanowi, ze nie przysluguje on za okresy niezdolnosci do pracy, w ktorych ubezpieczony zachowuje prawo do wynagrodzenia na podstawie odrebnych przepisow, oraz w czasie:

  • urlopu bezplatnego, wychowawczego,
  • tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolnosci, z wyjatkiem przypadkow, w ktorych prawo do zasilku wynika z ubezpieczenia chorobowego osob wykonujacych odplatnie prace w czasie odbywania kary.

Przyklad

Jeden z pracownikow, przebywajac na urlopie bezplatnym, zachorowal i przedlozyl pracodawcy zaswiadczenie lekarskie o niezdolnosci do pracy. Urlop mial sie zakonczyc 2 wrzesnia, zwolnienie zas obejmowalo okres od 23 sierpnia do 15 wrzesnia. W tej sytuacji pracownikowi nie przysluguje zasilek chorobowy za czas od 23 sierpnia do 2 wrzesnia. Pracodawca powinien go wyplacic za pozostaly okres choroby, tj. od 3 do 15 wrzesnia, czyli po planowanym powrocie pracownika do pracy.

Kolejne artykuly ustawy chorobowej wymieniaja nastepujace przeslanki pozbawienia prawa do zasilku chorobowego:

  • powstanie niezdolnosci do pracy spowodowane obrazeniami odniesionymi w wyniku popelnienia przez pracownika umyslnego wykroczenia lub przestepstwa - fakty te musza byc potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sadu (art. 15 ustawy),
  • powstanie niezdolnosci do pracy w zwiazku z naduzyciem alkoholu - swiadczenie zabierane jest za pierwsze 5 dni choroby (art. 16),
  • wykonywanie w trakcie pobytu na zwolnieniu dzialalnosci zarobkowej lub wykorzystywanie tego czasu w sposob niezgodny z celem zwolnienia (art. 17 ust. 1),
  • przedlozenie sfalszowanego zaswiadczenia o czasowej niezdolnosci do pracy (art. 17 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z art. 14 zasilek chorobowy nie przysluguje tez pracownikowi odsunietemu od pracy z powodu podejrzenia o nosicielstwo zarazkow choroby zakaznej, jesli nie podjal zaproponowanej przez pracodawce innej pracy, niezabronionej takim osobom i odpowiadajacej jego kwalifikacjom zawodowym, lub ktora moze wykonywac po uprzednim przeszkoleniu. Zasilku nie wyplaca sie takze, gdy minal juz tzw. okres zasilkowy, o ktorym mowa w art. 8 ustawy chorobowej. Wynosi on 6 miesiecy, a jezeli niezdolnosc do pracy spowodowana jest gruzlica - 9 miesiecy. Moze on byc przedluzony na wniosek lekarza leczacego o dalsze 3 miesiace na wniosek osoby ubezpieczonej, zaopiniowanego przez lekarza leczacego.

Zwolnienia pod kontrola

Pracodawcy maja nie tylko prawo, ale i obowiazek sprawdzania otrzymywanych zaswiadczen lekarskich. Jezeli wyplacaja swiadczenia, moga rowniez skontrolowac, jak pracownik wykorzystuje okres zwolnienia lekarskiego.

Druk zwolnienia lekarskiego pracodawca powinien skontrolowac pod katem autentycznosci oraz prawidlowosci wystawienia. Jezeli zachodzi podejrzenie sfalszowania, wystepuje do lekarza leczacego o wyjasnienie sprawy. Przerobiony lub sfalszowany w inny sposob dokument nie stanowi podstawy do wyplaty zasilku. Tak jest rowniez, jezeli zaswiadczenie jest wystawione niezgodnie z obowiazujacymi przepisami. O takim przypadku nalezy poinformowac wlasciwa jednostke ZUS. Pracodawcy uprawnieni do wyplaty swiadczen chorobowych moga sami sprawdzac sposob wykorzystania przez pracownikow okresu zwolnienia lekarskiego. Obowiazujace reguly okresla rozporzadzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegolowych zasad i trybu kontroli prawidlowosci wykorzystywania zwolnien lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaswiadczen lekarskich (Dz. U. nr 65, poz. 743).

Podjecie kontroli wymaga imiennego upowaznienia wedlug wzoru zawartego w rozporzadzeniu. Wystawia je pracodawca. Uprawnia ono do wykonania czynnosci sprawdzajacych w miejscu zamieszkania, czasowego pobytu lub zatrudnienia osoby kontrolowanej.

Wzor upowaznienia do kontroli wykorzystywania zwolnienia lekarskiego

Instytut Kartografii
ul. Gorna 13
00-001 Warszawa
(nazwa i adres platnika skladek)
Warszawa, 13 sierpnia 2004 r.





Upowaznienie


Na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o swiadczeniach pienieznych z ubezpieczenia spolecznego w razie choroby i macierzynstwa (Dz. U. nr 60, poz. 636 z pozn. zm.)
upowazniam niniejszym Pana(ia) Anne Nowak do przeprowadzenia kontroli prawidlowosci wykorzystywania przez ubezpieczonych zwolnien lekarskich od pracy.
Upowaznienie jest wazne od dnia 1 wrzesnia 2004 r. lacznie z legitymacja pracownicza nr................. wydana w dniu...................................... r. * - dowodem osobistym seria DB nr 4561222 *

 
 
Jan Modry
(podpis pracodawcy
lub jego przedstawiciela)


* niepotrzebne skreslic


Pamietaj!

Kontrole prawidlowosci wykorzystywania zwolnien od pracy nasilaj w okresach zwiekszonej absencji chorobowej i gdy uzyskasz informacje lub nabierzesz podejrzen, ze pracownik nieprawidlowo wykorzystuje okres zwolnienia.

Podczas kontroli nalezy ustalic, czy pracownik majacy zwolnienie lekarskie nie wykonuje innej pracy zarobkowej lub uciazliwych czynnosci, ktore moga przedluzyc okres jego niezdolnosci do pracy (§ 6 rozporzadzenia). Nalezy tez stwierdzic, czy wykorzystuje je zgodnie z zaleceniami lekarskimi. Jezeli zwolnienie ma zwiazek z koniecznoscia zapewnienia opieki nad dzieckiem lub innym chorym czlonkiem rodziny, sprawdzamy, czy poza pracownikiem nie ma innych domownikow mogacych ja zapewnic. Nie dotyczy to osob sprawujacych opieke nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.

Kontroli takiej podlegaja rowniez osoby zwolnione od pracy w wyniku decyzji wydanej przez wlasciwy organ na podstawie przepisow o chorobach zakaznych i zakazeniach. W razie stwierdzenia, ze pracownik wykorzystuje zwolnienie w sposob niezgodny z jego celem, osoba kontrolujaca sporzadza protokol, w ktorym podaje, na czym polegaly nieprawidlowosci. Dokument ten przedklada sie ubezpieczonemu, by wniosl do niego uwagi.

Wzor protokolu pokontrolnego

Instytut Kartografii
ul. Gorna 13
00-001 Warszawa
(nazwa i adres platnika skladek)
Warszawa, 6 wrzesnia 2004 r.





Protokol


z kontroli prawidlowosci wykorzystywania zwolnien lekarskich od pracy przeprowadzonej w dniu 1, 2, 3 i 6 wrzesnia 2004 r. godz. ---- przez Anne Nowak.

I. Dane dotyczace osoby kontrolowanej:

1. Imie i nazwisko Edward Halny

2. PESEL 61081553654

3. Miejsce zamieszkania 02-632 Warszawa, ul. Niska 1

4. Miejsce pracy Instytut Kartografii, Warszawa

5. Okres orzeczonej niezdolnosci do pracy od 2 sierpnia do 30 wrzesnia 2004 r.

6. Numer zaswiadczenia o czasowej niezdolnosci do pracy BE 387262552

7. Nazwisko i imie lekarza, ktory wydal zaswiadczenie o czasowej niezdolnosci do pracy Jan Maliniak

II. Ustalenia osob przeprowadzajacych kontrole:

W dniach kontroli, tj. 1, 2, 3 i 6 wrzesnia br., nie zastalam p. Edwarda Halnego w miejscu zamieszkania, mimo ze probe taka podejmowalam kilkakrotnie w kazdym z tych dni. Z informacji uzyskanych od sasiadow wynika, ze p. Halny przebywa za granica, gdzie pracuje na budowie.

 
 
Anna Nowak
podpis(y) kontrolera(ow)


III. Ewentualne zastrzezenia osoby kontrolowanej lub domownikow:

 
 
.......................
(podpis)




PORADNIK PRZYGOTOWAL STANISLAW MAJKOWSKI

| ISO-Latin2 |   
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staze | Zglaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.