PORADNIK "RZECZPOSPOLITEJ" - ZUS BEZ TAJEMNIC

SPIS TRESCI:

• Bez dokumentacji ani rusz
  • Dokumenty wymagane do przyznania swiadczenia emerytalnego
• Zarobki, staz pracy i kwota bazowa
• Jak sporzadzic wniosek emerytalny
  • Co wpisujemy na druku wniosku
• Kiedy przysluguje odprawa emerytalna
  • Wzor pisma pracodawcy informujacego o przyznaniu odprawy emerytalnej
• Wykaz przydatnych aktow prawnych

Obowiazkowa pomoc pracodawcy dla przyszlego emeryta

Udzial pracodawcy w przygotowaniu pracownika do przyszlej emerytury zaczyna sie juz w momencie jego zatrudnienia. Pracodawca sprawdza m.in. przedstawiana dokumentacje (jej kompletnosc i zgodnosc z wymaganiami), zglasza do wszystkich niezbednych ubezpieczen i terminowo oplaca skladki. Nastepnie powinien sporzadzac okreslone w przepisach dokumenty zatrudnieniowe, placowe i ubezpieczeniowe oraz odpowiednio przechowywac dokumentacje pracownicza. To wszystko ulatwi pozniejsze kontakty z Zakladem Ubezpieczen Spolecznych oraz sporzadzanie wnioskow o przyznanie swiadczen z tytulu ubezpieczen spolecznych, w tym emerytur.

Podstawowe regulacje dotyczace przygotowania pracownika do przejscia na emeryture zawarte sa w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczen Spolecznych (dalej: ustawa) oraz rozporzadzeniu Rady Ministrow z 1983 r. w sprawie postepowania o swiadczenia emerytalno-rentowe i zasad wyplaty tych swiadczen (zob. podstawa prawna).

Zgodnie z ich przepisami pracodawcy zobowiazani sa m.in. do wystawiania pracownikom (zarowno aktualnym, jak i bylym) zaswiadczen oraz dokumentow poswiadczajacych:

• posiadane przez wnioskujacego o przyznanie emerytury okresy skladkowe i nieskladkowe,

• osiagane przez niego przychody stanowiace podstawe wymiaru skladek, jak rowniez inne uzyskiwane swiadczenia pieniezne i w naturze majace wplyw na wysokosc emerytury,

• okresy pracy w gornictwie i na kolei oraz innej pracy w szczegolnych warunkach albo w szczegolnym charakterze.

PRACODAWCO, PAMIETAJ!

Na podstawie art. 122 ustawy masz obowiazek udzielania organom rentowym pomocy i informacji w sprawach swiadczen przewidzianych w ustawie.

Ponadto art. 125 ust. 1 pkt 3 ustawy zobowiazuje pracodawcow do przygotowania wniosku i przedlozenia go za zgoda pracownika w organie rentowym (ZUS) nie pozniej niz na 30 dni przed zamierzonym terminem jego przejscia na emeryture. Ust. 2 rozszerza ten obowiazek na pozostalych platnikow skladek. Nie obejmuje on jednak zleceniodawcow, osob fizycznych zatrudniajacych pracownikow, ktorzy nie maja uprawnien do wyplaty swiadczen chorobowych, oraz oplacajacych skladki za siebie i osoby wspolpracujace.

Z przygotowania wniosku emerytalnego w imieniu pracownika zwalnia rowniez - obowiazujacy od 1 stycznia 2004 r. - art. 182 ustawy. Przepis ten mowi, ze ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1948 r., z wyjatkiem korzystajacych z prawa do emerytury na zasadach dotychczasowych (okreslonych w art. 46 - 50 ustawy), skladaja odpowiednie wnioski bezposrednio w organie rentowym. Przypominamy, ze wymienione przepisy ustawy reguluja uprawnienia do wczesniejszego przejscia na emeryture niektorych ubezpieczonych urodzonych w latach 1949 - 1968.

WAZNE!

Art. 182 ustawy zwalniajacy platnikow skladek z obowiazku posredniczenia w przekazywaniu do ZUS wnioskow emerytalnych nie dotyczy osob urodzonych po 1948 r., zachowujacych prawo do emerytury na zasadach zawartych w art. 46 - 50 ustawy, oraz osob urodzonych przed ta data.

WAZNY PORZADEK W DOKUMENTACH

Niezbedna jest rzetelna dokumentacja zrodlowa, z ktorej powinno wynikac m.in.:

• w jakim okresie i w jakim wymiarze czasu pracy dany pracownik byl zatrudniony,

• czy rodzaj wykonywanej pracy pozwala na zaliczenie jej do pracy w szczegolnych warunkach albo w szczegolnym charakterze,

• czy wykorzystywany byl urlop bezplatny, wychowawczy i w jakim okresie,

• czy wyplacane byly swiadczenia z ubezpieczenia spolecznego lub wynagrodzenie za czas choroby,

• w jakiej wysokosci wyplacane byly wynagrodzenia, a takze inne swiadczenia wchodzace do podstawy wymiaru emerytury.

Obowiazek prowadzenia dokumentacji naklada na pracodawcow art. 94 pkt 9a kodeksu pracy, a szczegolowe zasady reguluje rozporzadzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawcow dokumentacji w sprawach zwiazanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika. Przy wypelnianiu wnioskow emerytalnych najwieksze znaczenie bedzie miala nastepujaca dokumentacja okreslona w tym rozporzadzeniu:

• dotyczaca podejrzen lub wystapienia choroby zawodowej, wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy, a takze swiadczen zwiazanych z tymi chorobami i wypadkami,

• karty ewidencji czasu pracy, ktore powinny odzwierciedlac: prace w poszczegolnych dobach, w tym w niedziele i swieta, w porze nocnej, w godzinach nadliczbowych oraz w dni wolne wynikajace z rozkladu czasu pracy w przecietnie pieciodniowym tygodniu pracy, a takze dyzury, urlopy, zwolnienia od pracy oraz inne usprawiedliwione i nieusprawiedliwione nieobecnosci,

• imienne karty (listy) wyplacanego wynagrodzenia za prace i innych swiadczen zwiazanych z praca.

Nastepnym waznym dokumentem jest swiadectwo pracy. Nalezy je wystawiac wedle zasad okreslonych w art. 97 kodeksu pracy oraz rozporzadzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegolowej tresci swiadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania. Bedzie potwierdzalo m.in. okresy udzielonego urlopu bezplatnego, wychowawczego, wyplaty wynagrodzenia za czas niezdolnosci do pracy z powodu choroby oraz wykonywanie pracy w szczegolnych warunkach lub w szczegolnym charakterze. Zamieszczona bedzie w nim takze informacja o okresach nieskladkowych przypadajacych w czasie zatrudnienia, ktorego dotyczy swiadectwo, a uwzglednianych przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty.

WAZNE!

Art. 125a ustawy nakazuje, aby pracodawca przechowywal listy plac, karty wynagrodzen oraz inne dowody, na podstawie ktorych moze zostac ustalona podstawa wymiaru emerytury, przez 50 lat od dnia ustania stosunku pracy danego pracownika.

DOKUMENTACJA WEDLUG ROZPORZADZENIA

Do tej grupy naleza m.in. dokumenty rozliczeniowe przesylane co miesiac do ZUS oraz druki potwierdzajace wyplate roznego rodzaju swiadczen, jak zastepcza asygnata zasilkowa, karta zasilkowa, czy tez lista platnicza. Wzory tych ostatnich znajduja sie w rozporzadzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie okreslenia dowodow stanowiacych podstawe przyznawania i wyplaty zasilkow z ubezpieczenia spolecznego w razie choroby i macierzynstwa.

Przy sporzadzaniu wniosku o przyznanie emerytury wykorzystywane sa rozne druki opracowane przez ZUS. Ich wykaz, przeznaczenie i zobowiazanych do wypelnienia przedstawia zestawienie nr 1.

Dokumenty wymagane do przyznania swiadczenia emerytalnego

STAZ MUSI BYC POTWIERDZONY

Przyznanie swiadczenia emerytalnego uzaleznione jest m.in. od odpowiednio dlugiego stazu ubezpieczeniowego. Wiekszosc dokumentow sluzacych do jego potwierdzenia wystawiaja pracodawcy.

Wykaz wymaganych dokumentow zainteresowani znajda na stronie internetowej ZUS (www.zus.pl). Najczesciej do tego celu sluza swiadectwa pracy, legitymacje ubezpieczeniowe oraz zaswiadczenia pracodawcow.

UWAGA, ZMIANA!

Obowiazujacy od 1 lipca 2004 r. art. 10a ustawy umozliwia nabycie uprawnien do emerytury osobom posiadajacym odpowiedni wiek (60 lat - kobiety, i 65 lat - mezczyzni), ktore utracily prawo do renty z tytulu niezdolnosci do pracy z powodu poprawy zdrowia i odzyskania tej zdolnosci. Jezeli udowodnione przez nie okresy skladkowe, nieskladkowe i uzupelniajace okaza sie krotsze od stazu ubezpieczeniowego wymaganego do przyznania swiadczenia, moga go uzupelnic okresem pobierania renty. Nie bedzie jednak on uwzgledniony, jesli pokrywa sie z wymienionymi okresami, a zostaly one przyjete przy ustalaniu prawa do emerytury.

KIEDY MOZNA SKORZYSTAC Z ZEZNAN SWIADKOW

Wnioskodawca, w sytuacjach okreslonych w przepisach, ma prawo udokumentowac posiadany staz za pomoca zeznan swiadkow. Moga one jednak dotyczyc tylko niektorych okresow, co zostalo przedstawione w komunikacie ZUS z 10 listopada 1999 r. w sprawie dokumentowania okresow zatrudnienia i wysokosci wynagrodzen dla celow emerytalno - rentowych (oznaczenie: SEs-077-18/99).

IRP7, CZYLI KONIECZNA PODSTAWA WYMIARU

Wysokosc przyznanego swiadczenia uzalezniona jest od podstawy jego wymiaru, czyli osiagnietych dochodow. Pracownik wnioskujacy o emeryture musi je odpowiednio udokumentowac. Najczesciej sluzy do tego formularz ZUS Rp-7 wystawiany przez pracodawcow.

JAK WYPELNIC ZASWIADCZENIE O ZATRUDNIENIU I WYNAGRODZENIU

Zaswiadczenie to wypelnia calkowicie pracodawca. Ma on obowiazek wystawic formularz zarowno aktualnym pracownikom, jak i bylym. Druk ten powinien byc wypelniony na podstawie dokumentacji zrodlowej, np. listy plac, karty wynagrodzen. Dlatego tak wazne jest rzetelne i dokladne jej prowadzenie. W zaswiadczeniu pracodawca podaje m.in.:

• swoje numery identyfikacyjne, znak sprawy,

• imie, nazwisko, date urodzenia, numer PESEL pracownika,

• informacje dotyczace okresu zatrudnienia, stanowiska, wymiaru czasu pracy oraz pobierania wynagrodzenia za czas choroby, zasilku chorobowego, opiekunczego lub swiadczenia rehabilitacyjnego, a takze udzielonego urlopu bezplatnego albo wychowawczego,

• informacje, na podstawie jakich dokumentow zostalo ono sporzadzone.

Natomiast do wykazania osiagnietych dochodow sluzy tabela znajdujaca sie w pkt 3 druku. Wpisuje sie tu odpowiednio:

• w kolumnie 2 - laczna kwote stalych skladnikow wynagrodzenia - przychodu - uposazenia, np.: wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wysluge lat, funkcyjny, sluzbowy,

• w kolumnie 3 - laczna kwote zmiennych lub uznaniowych skladnikow wynagrodzenia oraz ich rodzaj, np.: premie regulaminowe, premie lub nagrody z zysku, nagrody z zakladowego funduszu nagrod, wynagrodzenie za prace w godzinach nadliczbowych,

• w kolumnie 4 - laczna kwote innych wyplat, a takze ich rodzaj, np.: honoraria wyplacane dziennikarzom za prace dziennikarska przez macierzysta redakcje oraz pracownikom wlasnym za prace zwiazane z przygotowaniem, organizacja i realizacja programu radiowego i telewizyjnego, wartosc rekompensat pienieznych z tytulu okresowego niepodwyzszania plac w sferze budzetowej,

• w kolumnie 5 - laczna kwote rownowartosci swiadczen w naturze i ekwiwalentu za te swiadczenia oraz ich rodzaj,

• w kolumnie 6 - laczna kwote swiadczen pienieznych z ubezpieczenia spolecznego wyplaconych zamiast wynagrodzenia, np.: zasilek chorobowy, macierzynski, opiekunczy, wyrownawczy, dodatek wyrownawczy, swiadczenie rehabilitacyjne oraz kwote wynagrodzenia za czas niezdolnosci do pracy wyplaconego na podstawie art. 92 kodeksu pracy (lub innych przepisow w tym zakresie),

• w kolumnie 7 - laczna kwote wszystkich skladnikow wynagrodzenia - przychodu - swiadczen z ubezpieczenia spolecznego - uposazenia; jezeli od zasilku macierzynskiego zostala oplacona skladka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wykazujemy go w kolumnie 4.

WAZNE!

Jezeli nie ma pewnosci, czy dany skladnik wynagrodzenia wlicza sie do podstawy wymiaru emerytury, nie wpisuje sie go w tabeli zamieszczonej w pkt 3 zaswiadczenia, lecz podaje w pkt 6 ("Dodatkowe informacje - uwagi") jego kwote, date dokonania wyplaty, tytul i okres.

Jesli pracownik osiagnal roczna kwote graniczna, powyzej ktorej nie sa juz naliczane skladki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, w kolumnie drugiej trzeba wykazac te kwote z zaznaczeniem "limit" oraz podac miesiac, w ktorym nastapilo przekroczenie. W kolumnie czwartej wpisuje sie wowczas wynagrodzenie stanowiace podstawe wymiaru skladek na ubezpieczenie wypadkowe wyplacone powyzej kwoty granicznej, z adnotacja "ubezpieczenie wypadkowe".

PAMIETAJ!

Dochody osiagniete przez pracownika w poszczegolnych latach podaje sie w jednostkach pienieznych obowiazujacych w roku, w ktorym zostaly wyplacone.

KONIECZNE ZALACZNIKI

Do formularza dolacza sie w okreslonych sytuacjach zalaczniki. Pierwsza z nich jest dokonanie wyplaty pracownikowi po 14 listopada 1991 r. zasilkow chorobowych i opiekunczych lub po 28 lutego 1995 r. wynagrodzenia za czas niezdolnosci do pracy. Wykaz taki nalezy sporzadzic tylko wtedy, gdy swiadczenia te byly wyplacane wielokrotnie i w zwiazku z tym nie mozna zamiescic adnotacji o nich bezposrednio na druku ZUS Rp-7.

Odpowiednie zaswiadczenie trzeba rowniez dolaczyc, jezeli dokument dotyczy pracownika sfery budzetowej, uprawnionego do tzw. swiadectw rekompensacyjnych. Wartosc ich moze byc wpisana w kolumnie 4 druku ZUS Rp-7. Jesli nie ma tam miejsca (zostaly wykazane inne dochody), trzeba przygotowac dodatkowe zaswiadczenie. Wystarczy podac w nim, za jakie okresy przysluguja swiadectwa oraz w jakim wymiarze pracownik byl wowczas zatrudniony. Przypomnijmy, ze prawo do rekompensat reguluja przepisy ustawy z 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyzszania plac w sferze budzetowej oraz utraty niektorych wzrostow lub dodatkow do emerytur i rent (Dz. U. z 2000 r. nr 23, poz. 294 z pozn. zm.). Zgodnie z jej przepisami uprawnienie to dotyczy osob, ktore byly zatrudnione w jednostkach sfery budzetowej wymienionych w ustawie od 1 lipca 1991 r. do 28 czerwca 1992 r.

WPISUJEMY TO, CO JEST W DOKUMENTACJI

Zaswiadczenie ZUS Rp-7 powinien wystawic pracodawca lub jego nastepca prawny na podstawie posiadanej dokumentacji placowej. Jezeli jej nie ma (np. ulegla zniszczeniu), druk ten mozna wypelnic na podstawie dokumentow znajdujacych sie w aktach osobowych pracownika, np. umowie o prace, pismach o powolaniu, mianowaniu oraz w innych pismach okreslajacych wynagrodzenie danej osoby.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru swiadczen z dokumentacji zastepczej mozna uwzglednic tylko te skladniki wynagrodzenia, ktore przyslugiwaly bezwarunkowo w czasie trwania zatrudnienia jako stale i w konkretnej wysokosci, np. wynagrodzenie zasadnicze, stale dodatki oznaczone kwotowo itp.

Inne skladniki, np. premie, nagrody czy tez roznego rodzaju dodatki, bierze sie pod uwage tylko wowczas, gdy zachowana dokumentacja wskazuje bezspornie na ich faktyczna wyplate w danej wysokosci oraz odprowadzenie od nich skladki na ubezpieczenie spoleczne. Nie uwzglednia sie wiec premii, nagrod albo dodatkow okreslonych w dokumentacji osobowej pracownika jako skladniki przyslugujace warunkowo (np. uzaleznione od wykonania okreslonej sprzedazy miesiecznej) lub uznaniowo i wyplacanych w zmiennych wysokosciach - jesli nie ma dokumentow potwierdzajacych ich wyplate i wysokosc.

Jezeli w aktach osobowych pracownika wynagrodzenie okreslone jest stawka godzinowa, dopuszczalne jest jego przyjecie tylko wowczas, gdy zachowaly sie informacje dotyczace liczby godzin faktycznie przepracowanych (dziennie, tygodniowo lub miesiecznie) w danym okresie.

WAZNE!

Przed przekazaniem wniosku do ZUS pracodawca przy udziale pracownika powinien sprawdzic, czy wniosek i zalaczniki:

• uwzgledniaja wszystkie okresy zatrudnienia i ubezpieczenia wnioskodawcy z innych tytulow,

• czy wskazano najkorzystniejsza podstawe wymiaru emerytury oraz wlasciwa kwote bazowa,

• czy zalaczono posiadane przez wnioskodawce orzeczenie ustalajace niezdolnosc do pracy,

• czy dolaczono dokumenty potrzebne do otrzymania dodatkow do emerytury, np. pielegnacyjnego lub rodzinnego.

Pamietaj! Jezeli do zaswiadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu dolacza sie oddzielne zalaczniki, informacje o tym trzeba umiescic w pkt. 6 druku

Od czego zalezy wysokosc emerytury

Wysokosc emerytury zalezy przede wszystkim od osiaganych wynagrodzen lub przychodu, bo one sa podstawa wymiaru skladki na ubezpieczenia spoleczne, dlugosci udokumentowanego tzw. stazu emerytalnego, czyli okresow skladkowych i nieskladkowych, oraz wysokosci kwoty bazowej obowiazujacej w dacie nabycia prawa do swiadczenia, wskazanej w decyzji organu rentowego.

PODSTAWA WYMIARU SWIADCZENIA

Ustalajac podstawe wymiaru swiadczenia, nalezy wybrac wynagrodzenia lub przychod z 10 kolejnych lat kalendarzowych wybranych z 20 lat poprzedzajacych rok zlozenia wniosku o przyznanie swiadczenia, a wiec gdy wniosek zostal zlozony w 2004 r. - z 10 kolejnych lat wybranych z lat 1984 - 2003. Przyjmuje sie zawsze lata kalendarzowe nastepujace po sobie, rowniez wtedy, gdy nie pozostawalo sie w ubezpieczeniu spolecznym przez caly ten okres. Druga mozliwosc to wskazanie 20 lat kalendarzowych wybranych z calego okresu podlegania ubezpieczeniom spolecznym przed rokiem zlozenia wniosku. Osobom, ktore pracowaly krocej niz 10 lat i otrzymuja rente z tytulu niezdolnosci do pracy, podstawe wymiaru ustala sie z faktycznego okresu ubezpieczenia.

Z udokumentowanego wynagrodzenia oblicza sie wskaznik wysokosci podstawy wymiaru. Jest to wyrazona w procentach srednia arytmetyczna wynagrodzen lub przychodu, otrzymanych w danym roku kalendarzowym porownanych do srednich zarobkow w kraju z tego samego okresu. Wynagrodzenie za niepelny rok kalendarzowy, np. za 5 czy 10 miesiecy, tez porownuje sie z przecietnym rocznym wynagrodzeniem. Wskaznik wysokosci podstawy wymiaru nie moze byc wyzszy niz 250 proc. Pomnozony przez obowiazujaca kwote bazowa, daje podstawe wymiaru swiadczenia.

Jezeli wnioskodawca przedklada organowi rentowemu wymagane dokumenty potwierdzajace wynagrodzenia np. za 32 lata i prosi, aby przyjeto wynagrodzenia z najlepszych lat kalendarzowych, organ rentowy oblicza nastepujaco:

• zarobki np. w 1974 r. wynoszace 101 369 zl, po ich porownaniu z przecietnym wynagrodzeniem z tego samego roku, wynoszacym 38 220 zl, daja wskaznik - 265,23 proc. W 1997 r. zarobki w kwocie 30 996,46 zl, w porownaniu z przecietnymi, wynoszacymi 12 743,16 zl, stanowia 243,24 proc.

Pozostale lata oblicza sie tak samo. Roczne wskazniki sumuje sie, nastepnie wybiera sie 10 lub 20 lat, w zaleznosci od tego, co jest korzystniejsze, i dzieli przez odpowiednia liczbe lat.

Do 250 proc. ogranicza sie wskaznik wysokosci podstawy wymiaru otrzymany ze sredniej arytmetycznej, nie zas poszczegolne wskazniki roczne.

Przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty uwzglednia sie przychod w wysokosci stanowiacej podstawe wymiaru skladki na ubezpieczenia spoleczne. Dolicza sie do niego kwoty przyslugujacych w trakcie ubezpieczenia w danym roku kalendarzowym wynagrodzen za czas niezdolnosci do pracy oraz kwoty zasilkow: chorobowego, macierzynskiego, opiekunczego, swiadczenia rehabilitacyjnego, zasilku wyrownawczego, swiadczenia wyrownawczego lub dodatku wyrownawczego, a takze wartosc rekompensat. Do podstawy wymiaru wlicza sie rowniez kwoty zasilkow dla bezrobotnych, zasilkow szkoleniowych lub stypendiow wyplaconych z Funduszu Pracy za okres udokumentowanej niezdolnosci do pracy.

Wysokosc wynagrodzenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru swiadczenia ustala pracodawca. ZUS potwierdza wysokosc wynagrodzenia osiaganego ze stosunku pracy zatrudnionym w zakladach, ktore zglaszaly pracownikow do ubezpieczenia spolecznego w deklaracjach imiennych. Rowniez osobom pracujacym na wlasny rachunek ZUS ustala podstawe wymiaru zgodnie z posiadanymi dokumentami.

KWOTA BAZOWA

Kwota bazowa jest to 100 proc. przecietnego wynagrodzenia pomniejszonego o potracone od ubezpieczonych skladki na ubezpieczenia spoleczne, okreslone w przepisach o systemie ubezpieczen spolecznych, w roku kalendarzowym poprzedzajacym termin waloryzacji. Od 1 marca 2004 r. kwota bazowa wynosi 1829,24 zl i ma obowiazywac do konca lutego przyszlego roku.

OBLICZANIE WYSOKOSCI SWIADCZEN

Emeryture na tzw. starych zasadach dla urodzonych przed 1949 r. oraz niektorych urodzonych po 1948 r., ktorzy uzyskaja prawo do emerytury na dotychczasowych zasadach, oblicza sie nastepujaco:

• 24 proc. kwoty bazowej (tzw. czesc socjalna),

• 1,3 proc. podstawy wymiaru za kazdy rok okresow skladkowych (z uwzglednieniem pelnych miesiecy),

• 0,7 proc. podstawy wymiaru za kazdy rok okresow nieskladkowych (z uwzglednieniem pelnych miesiecy).

PRZYKLAD OBLICZENIA EMERYTURY

Czytelniczka przechodzaca na emeryture we wrzesniu 2004 r. udowodnila 38 lat i 5 miesiecy, czyli 461 miesiecy okresow skladkowych oraz 2 lata i 3 miesiace, czyli 27 miesiecy okresow nieskladkowych.

• Wskaznik wysokosci podstawy wymiaru wyniosl 250 proc.

• Podstawa wymiaru swiadczenia wynosi 4573,10 zl (kwota bazowa, wynoszaca 1829,24 zl, razy 250 proc.)

• Emerytura wynosi zatem:

24 proc. kwoty bazowej (1829,24 zl) 439,02 zl

(461 miesiecy razy 1,3 proc.) podzielone przez 12 razy 4573,10 zl 2283,81 zl

(27 miesiecy 0,7 proc.) podzielone przez 12 razy 4573,10 zl 72,03 zl

Lacznie: 2794,86 zl

Kwote emerytury pomniejsza sie o zaliczke na podatek dochodowy od osob fizycznych i skladke na ubezpieczenie zdrowotne finansowana przez swiadczeniobiorce.

Gdyby w podanym przykladzie wskaznik wysokosci podstawy wymiaru wyniosl nie 250 proc., lecz np. 51,26 proc., to emerytura wynioslaby:

• 24 proc. x 1829,24 zl 439,02 zl

• (461 miesiecy x 1,3 proc.): 12 x 937,67 zl 468,29 zl

• (27 miesiecy x 0,7 proc.):

12 x 937,67 zl 14,77 zl

Lacznie: 922,08 zl

Osoby urodzone przed 1949 r. moga otrzymac tzw. emeryture niepelna, jezeli posiadaja - mezczyzna ukonczone 65 lat i co najmniej 20 lat okresow skladkowych, a kobieta - 60 lat zycia i co najmniej 15 lat tych okresow. Emerytura ta nie podlega podwyzszeniu do minimalnej kwoty swiadczenia.

ZASADY USTALANIA WYSOKOSCI TZW. NOWYCH EMERYTUR

Emerytura dla urodzonych po 31 grudnia 1948 r. bedzie ustalana na nowych zasadach. Jej wysokosc bedzie zalezala od zwaloryzowanej kwoty kapitalu poczatkowego oraz skladki na ubezpieczenie emerytalne oplacanej od 1999 r. z tytulu dzialalnosci zarobkowej.

Ustalenie kapitalu poczatkowego nastepuje poprzez: obliczenie hipotetycznej emerytury, jaka ubezpieczony otrzymalby 1 stycznia 1999 r., a nastepnie pomnozenie jej kwoty przez srednie dalsze trwanie zycia osob w wieku 62 lat, ustalone na ten dzien.

Nowa emerytura bedzie wynikiem podzielenia podstawy jej wyliczenia, czyli zwaloryzowanej kwoty kapitalu poczatkowego i skladek na ubezpieczenia emerytalne, przez srednie dalsze trwanie zycia dla osob w wieku rownym wiekowi przejscia na emeryture osoby, ktora wystepuje z wnioskiem w tej sprawie.

Osoby urodzone po 1948 r., skladajace wnioski o emeryture w latach 2009 - 2013, beda mialy obliczana tzw. emeryture mieszana: w czesci - wedlug starych zasad, a w czesci wedlug zasad nowych. To, jaka czesc emerytury zostanie obliczona po staremu, a jaka po nowemu, zalezy od roku kalendarzowego, w ktorym zostanie zlozony wniosek o jej przyznanie. Dla wniosku zgloszonego w:

• 2009 r. - 80 proc. emerytury zostanie obliczone na starych zasadach, a 20 proc. - na nowych,

• 2010 r. - 70 proc. emerytury starej i 30 proc. nowej,

• 2011 r. - 55 proc. kwoty emerytury ustalone bedzie po staremu, a 45 proc. wedlug nowych zasad,

• 2012 r. - proporcje 35 i 65 proc.,

• 2013 r. - podzial 20 i 80 proc.

SWIADCZENIA MAKSYMALNE I MINIMALNE

Maksymalna wysokosc emerytury, renty z tytulu niezdolnosci do pracy z ogolnego stanu zdrowia i rent rodzinnych wyznacza podstawa wymiaru swiadczenia - kwota tych swiadczen nie moze bowiem przekraczac 100 proc. podstawy wymiaru.

Postepowanie o przyznanie emerytury wszczyna sie na podstawie wniosku. Pracodawca oprocz tego, ze sam wypelnia czesc druku, powinien pomoc pracownikowi w jego sporzadzeniu. Komplet dokumentow o przyznanie emerytury sklada sie z:

• wniosku o przyznanie swiadczenia (ZUS Rp-1) - uklad formularza ulegl ostatnio kolejnej zmianie,

• kwestionariusza dotyczacego okresow skladkowych i nieskladkowych (ZUS Rp-6) - skladanego przez osoby wykazujace okresy przypadajace wylacznie w Polsce lub w Polsce i za granica w panstwie, z ktorym nasz kraj laczy umowa miedzynarodowa w dziedzinie ubezpieczen spolecznych,

• formularza unijnego o nazwie "Informacje dotyczace przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej" (E 207 PL) - dotyczy osob majacych okresy ubezpieczenia w Polsce oraz za granica w panstwach czlonkowskich UE/EOG lub w Szwajcarii,

• pisemnych zaswiadczen pracodawcow badz innych dokumentow potwierdzajacych okresy skladkowe i nieskladkowe w Polsce,

• dokumentow potwierdzajacych okresy ubezpieczenia za granica w panstwach, z ktorymi Polske lacza umowy miedzynarodowe dotyczace ubezpieczen spolecznych, krajach nalezacych do UE/EOG albo w Szwajcarii,

• zaswiadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (ZUS Rp-7) lub legitymacji ubezpieczeniowej zawierajacej wpisy dotyczace zatrudnienia i osiaganych dochodow,

• zaswiadczenia o stanie zdrowia (ZUS N-9) - jezeli przyznanie emerytury uzaleznione jest od stwierdzenia niezdolnosci do pracy,

• dokumentu potwierdzajacego date urodzenia - moze to byc odpis aktu urodzenia albo dokument tozsamosci, w ktorym data ta jest wpisana (dowod osobisty, paszport itp.).

PAMIETAJ!

Sprawdz, czy pracownik podpisal wniosek w odpowiednich miejscach, czyli pod oswiadczeniami zamieszczonymi w czesci IV i V formularza. To jest wazne, bez tych podpisow wniosek zostanie odrzucony.

Po przyznaniu emerytury pracodawce czeka jeszcze jeden obowiazek, a mianowicie wyplacenie odpowiedniej odprawy pienieznej. Prawo do niej wynika z art. 92¹ k.p. Przepis ten mowi, ze pracownikowi spelniajacemu warunki uprawniajace do renty z tytulu niezdolnosci do pracy lub emerytury, ktorego stosunek pracy ustal w zwiazku z przejsciem na okreslone swiadczenie, przysluguje od pracodawcy odprawa pieniezna w wysokosci jednomiesiecznego wynagrodzenia. Przepisy placowe obowiazujace u pracodawcy moga ustalic wyzsza odprawe.

Pamietaj!

Na podstawie art. 92¹ § 1 k.p. pracownikowi przechodzacemu na emeryture trzeba wyplacic w formie odprawy co najmniej jednomiesieczne wynagrodzenie.

Jezeli pracownik jest zatrudniony rownoczesnie u wiecej niz jednego pracodawcy, odprawe emerytalna wyplaca kazdy z nich.

Czy emeryt podejmujacy prace ma prawo do drugiej odprawy? Czy przysluguje ona renciscie, ktory po odzyskaniu zdolnosci do pracy podjal zatrudnienie i nastepnie przeszedl na emeryture? Obie odpowiedzi sa przeczace. Art. 92¹ § 2 k.p. mowi bowiem wyraznie, ze pracownik, ktory otrzymal juz odprawe, nie moze ponownie nabyc do niej prawa. Jezeli wiec dana osoba otrzymala juz to swiadczenie, nie powinno byc ono powtornie mu wyplacone - nawet przez innego pracodawce.

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczen Spolecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z pozn. zm),

Rozporzadzenie Rady Ministrow z 7 lutego 1983 r. w sprawie postepowania o swiadczenia emerytalno-rentowe i zasad wyplaty tych swiadczen (Dz. U. nr 10, poz. 49 z pozn. zm.),

Rozporzadzenie Rady Ministrow z 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegolowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. z 1989 r. nr 11, poz. 63 z pozn. zm.).

Rozporzadzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawcow dokumentacji w sprawach zwiazanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz. U. nr 62, poz. 286 z pozn. zm.).

Rozporzadzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegolowej tresci swiadectwa pracy oraz sposobu i trybu wydawania i prostowania (Dz. U. nr 60, poz. 282 z pozn. zm.).

Rozporzadzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie okreslenia dowodow stanowiacych podstawe przyznawania i wyplaty zasilkow z ubezpieczenia spolecznego w razie choroby i macierzynstwa (Dz. U. nr 65, poz. 742 z pozn. zm.)

PORADNIK PRZYGOTOWAL STANISLAW MAJKOWSKI