Rzeczpospolita
29.05.04 Nr 125
Drukuj artykułWyślij artykuł
Związek Walki Zbrojnej

4 listopada 1939 roku gen. broni Kazimierz Sosnkowski przedłożył premierowi, gen. dyw. Władysławowi Sikorskiemu poprawiony tekst (pierwotna wersja, do której premier poczynił uwagi, jest nieznana) zasad organizacji pracy w kraju, czyli projekt statutu Związku Walki Zbrojnej. To pierwszy znany dokument dotyczący ZWZ. 7 listopada premier Sikorski zostaje też naczelnym wodzem. 8 listopada Rada Ministrów wyraża zgodę na powołanie Komitetu Ministrów dla Kraju i utworzenie ZWZ. 13 listopada premier i naczelny wódz mianuje gen. Sosnkowskiego komendantem głównym ZWZ oraz przewodniczącym Komitetu Ministrów dla Kraju.

Ta sekwencja zdarzeń świadczy o determinacji generała Sikorskiego w dążeniu do przejęcia kontroli nad krajową konspiracją. Nazwa ZWZ informuje, że - inaczej niż w koncepcji Służby Zwycięstwu Polski - nastąpiło rozdzielenie struktur wojskowych i cywilnych (ale status krajowych czynników cywilnych nie został określony). Kierownictwo konspiracji zaś, tak wojskowej, jak i cywilnej, ma się znajdować poza krajem.

W "Instrukcji nr 1 dla obywatela Rakonia" (płk. Stefana Roweckiego "Grota") z 4 grudnia 1939 roku podkreślono: "ZWZ jest organizacją jednolitą, jedyną na terenie kraju (...). Organizacją ogólnonarodową, ponadpartyjną i ponadstanową. (...) Jest organizacją ścisłą, tajną, wojskową, opartą o bezwzględnie pojęte zasady hierarchii, karności i dyscypliny".

ZWZ został podzielony na sześć obszarów. Nr 1 w Warszawie i nr 4 w Krakowie objęły Generalne Gubernatorstwo. Nr 5 w Poznaniu i nr 6 w Toruniu - ziemie wcielone do III Rzeszy. Nr 2 w Białymstoku i nr 3 we Lwowie okupację sowiecką. Komendanci obszarów mieli podlegać bezpośrednio komendantowi głównemu. W praktyce stałą łączność z Paryżem miał tylko komendant 1 obszaru. Na terenach wcielonych do Rzeszy i w Białymstoku struktury ZWZ były wątłe, a we Lwowie podzielone i spenetrowane przez NKWD.

Po upadku Francji i przeniesieniu siedziby władz RP na uchodźstwie do Londynu, dowodzenie ZWZ z emigracji stało się niemożliwe. 30 czerwca 1940 roku komendantem głównym ZWZ został gen. bryg. Stefan Rowecki "Grot".

Zgodnie z rozkazem naczelnego wodza, ustanawiającym ZWZ jedyną legalną polską siłą zbrojną na terenie kraju, prowadzona była akcja scaleniowa, czyli podporządkowująca ZWZ poszczególne organizacje wojskowe. Zaczął ją jeszcze dowódca główny SZP gen. Tokarzewski, kontynuował pomyślnie "Grot". Podporządkował ZWZ kolejno: w roku 1940 Gwardię Ludową WRN, Muszkieterów, Organizację Orła Białego; w 1941 roku Wigry, Konfederację Zbrojną oraz Polską Ludową Akcję Niepodległościową. We wrześniu 1940 roku ZWZ liczył 40 tysięcy żołnierzy.

Po klęsce Francji naczelny wódz zakazał ZWZ aktywności zbrojnej. Głównym zewnętrznym przejawem działalności ZWZ była informacja i propaganda. Staraniem Biura Informacji i Propagandy (szef płk Jan Rzepecki "Prezes") ukazywały się liczne gazety i czasopisma, Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze drukowały książki, działało Wojskowe Biuro Historyczne. Sabotaż i dywersję wykonywał od kwietnia 1940 Związek Odwetu, od grudnia komórka BiP prowadziła psychologiczną dywersję wśród Niemców, akcję "N", w tym samym czasie powstała Organizacja Małego Sabotażu "Wawer" (m.in. z udziałem harcerzy), a od września 1941 formacja dywersyjno-wywiadowcza operująca na tyłach frontu wschodniego "Wachlarz". W czerwcu 1941 coraz sprawniejszemu wywiadowi ZWZ podporządkowano działające w kraju komórki wywiadu Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza. W kwietniu 1941 roku zaczęły działać sądy kapturowe ZWZ. Także w kwietniu 1941 powstało (najpierw w ramach BiP, następnie KG) Kierownictwo Walki Cywilnej, piętnujące i represjonujące kolaborantów, regulujące m.in. zasady postępowania w kontaktach z okupantami, dyktujące zawodowe i grupowe kodeksy etyczne, inspirujące opór społeczny, podtrzymujące patriotyczne nastroje. A.KACZ.


| Bez polskich znaków |
| Rzeczpospolita | Archiwum | Serwis Ekonomiczny | Serwis Prawny | Cennik | Regulamin | Serwis WAP | Prenumerata
| Reklama | English/Deutsch | O nas | Praca i staże | Zgłaszanie uwag | Kontakt |
© Copyright by Presspublica Sp. z o.o.