FOT. BARTŁOMIEJ ZBOROWSKI

Zerwany kwiat
Maciej Rosalak: Rzadko słyszałem w domu o hańbie represji, jakim w PRL poddawano żołnierzy Armii Krajowej. Dziś myślę, że starsi milczeli w trosce o nas - by nie zarazić dzieci gniewem i nienawiścią oraz nie narazić na ewentualne szykany. W końcu jednak prawda dotarła - przede wszystkim ze studiów i zakazanych książek. I z takich strzępów, jak kolęda śpiewana przez mojego starszego przyjaciela, żołnierza AK, a później więźnia mokotowskiego więzienia.

Wielkie polowanie
3 września 1944 roku Niemcy uznały prawa kombatanckie żołnierzy Armii Krajowej. ZSRR takiego zobowiązania nigdy nie złożył. 31 lipca Stalin rozkazał rozbroić AK. W jego ślady poszli polscy komuniści. Gomułka oświadczył: "Akowcy okazali się elementem wrogim, który bezwzględnie należy usunąć". Zambrowski użył ostrzejszego słowa: "wytępić". Jak robactwo.

Zbrodnie Polski Ludowej<
Kogo tępiły władze Polski Ludowej? Niech odpowiedzą trzy życiorysy.

• Znak trzech

Mokotów 1949
24 grudnia 1948 r., kiedy byliśmy zaabsorbowani przygotowaniami do świąt Bożego Narodzenia, nadeszła złowroga wiadomość, nasz kolega z "Zośki" - Janek Rodowicz "Anoda" - został aresztowany. Coś pękło, coś się załamało - w jednej chwili uświadomiłam sobie naiwność marzeń o stabilizacji. Wspomnienie więzienne łączniczki i sanitariuszki harcerskiego batalionu AK

Kazimierz Moczarski w śledztwie
Kazimierz Moczarski, szef Biura Informacji i Propagandy ostatniej Komendy Głównej AK i w sztabie "AK w likwidacji", od kwietnia 1945 r. szef BIP utworzonej właśnie Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, zostaje aresztowany w sierpniu 1945 roku. W styczniu 1946 r. zostaje skazany na 10 lat więzienia (kara złagodzona następnie do 5 lat).

• Pismo Kazimierza Moczarskiego do naczelnej prokuratury wojska polskiego z 24 II 1955 r.

Powojenne losy powstańców z Batalionu "Zośka"
"Harcerki i harcerze, żołnierze Batalionu «Zośka» mieli przed sobą najpiękniejsze lata. Zginęli. Ocalała ich garsteczka. Siedzieli w PRL-owskich więzieniach. Wyszli... Jacy?

Chwilę spędzić z wami...
W Warszawie są trzy szkoły noszące imię Batalionu "Zośka": liceum, zespół szkół zawodowych, podstawowa. To niepowtarzalny rekord.

Sabotaż UB
Jak próbowano w 1946 r. zniszczyć specjalny numer "Dziennika Zachodniego"

Jak opadające liście...
Zdzisław Tadeusz Sierpiński urodził się w kraju wolnym, w szóstym roku niepodległości. Wzrastał w atmosferze poczucia dumy z odzyskanego państwa i wielkiej godności narodowej. Wówczas większość młodzieży właśnie tak była wychowywana. Z początkiem lata 1939 roku, w wieku 15 lat, ukończył drugą klasę gimnazjum i wszystko wskazywało na to, że ma przed sobą prostą drogę i jasną przyszłość. We wrześniu tego samego roku wszystko runęło.

• Zdzisław Sierpiński przekazał nam do druku bogaty zbiór znaczków wydanych w podziemiu przez Pocztę Solidarność. Część z nich nawiązywała do historii Armii Krajowej i Powstania Warszawskiego

Historia "znikającej" płaskorzeźby
Pod okaleczonym murem leży żołnierz, nad nim pochyla się biały orzeł z laurem. Wyżej całość pomnika wieńczy płaskorzeźba. Na niej las rąk wyciąga się spod kolumny Zygmunta do Chrystusa, a On oderwał od krzyża rękę i zasłania nią oczy. Nie może patrzeć na tragedię płonącego miasta, które woła: Jezu, ratuj, bo giniemy.

Dzieło nienapisane
Powstanie Warszawskie nie ma ani swojego Sienkiewicza, ani Żeromskiego, lecz jedynie Romana Bratnego i jego "Kolumbów". Nie ma też Homera, lecz "dwudziestoletnich poetów Warszawy", którzy - w większości - o powstaniu nie zdążyli napisać wierszy, bo wcześniej zginęli.

Bohaterowie zatrzymani w kadrze
Powstanie Warszawskie to temat, wbrew pozorom, rzadko obecny w polskim kinie. Na około 1500 filmów zrealizowanych po drugiej wojnie światowej bohaterski sierpniowy zryw pojawia się w niespełna dwudziestu, i to głównie epizodycznie.

Czerwone jabłuszko"> Alina Janowska o powstaniu i "Zakazanych piosenkach"

Muzeum Powstania Warszawskiego
Wystawa musi budzić emocje, inspirować do dyskusji - mówią autorzy ekspozycji Muzeum Powstania Warszawskiego. Czy udało im się zrealizować zamierzenia?

• 12 tysięcy pamiątek

Książki na czasie
Seśćdziesiąta rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego stała się okazją do wznowień niektórych głośnych i ważnych książek związanych z dziejami 63 sierpniowych i wrześniowych dni. Pojawiły się też nowe ciekawe i cenne pozycje.

Miasto - tragiczna muza poetów
Poezja

Blizny i relikty
Po 60 latach, jakie minęły od pamiętnych 63 dni, w pejzażu miasta pozostały tylko nieliczne ślady przypominające o tym, co stało się w Warszawie tamtego lata i jesienią 1944 r., po upadku powstania.

Lekcja patriotyzmu
Lech Kaczyński, prezydent Warszawy: Przygotowujemy już plany obchodów 61. rocznicy Powstania Warszawskiego. Będzie na pewno obchodzona uroczyście, na znaczną skalę, choć raczej nie tak wielką, jak w tym roku.

To już ostatni dodatek z cyklu "Rzeczpospolitej" i Urzędu m.st. Warszawy: "2004 - Rok Armii Krajowej i Powstania Warszawskiego". Dziękujemy Czytelnikom za lekturę i listy, za wszystkie uwagi, a także za nadesłane artykuły i zdjęcia. Żałujemy, iż tylu wartościowych materiałów - ze względu na brak miejsca - nie udało się nam opublikować. Jesteśmy wdzięczni wszystkim, którzy przyczynili się do powodzenia naszego przedsięwzięcia. REDAKCJA Poprzednie części: Nr 1: Żołnierze bez mundurów Nr 2: Polski front Nr 3: Gorące lato '44 Nr 4: Odzyskana pamięć