Z historii zegarów i zegarków

Mówiąc o zegarmistrzostwie jeszcze w początkach XVIII wieku nie mówiono o konkretnych firmach, czy krajach w których rozwijała się taka produkcja. W tym czasie decydującym wyznacznikiem jakości produktu była osoba mistrza wykonująca konkretne dzieła oraz nazwa miasta, w którym dzięki tradycji i rywalizacji jakość wyrobów wyróżniała się na tle innych. Takim ośrodkami były m.in. Londyn czy miasta niemieckie, ale swoją renomę miały także Gdańsk, Toruń i Warszawa, gdzie przepiękne czasomierze wyrabiali np. zegarmistrzowie z rodziny Gugenmusów.

Jak w szwajcarskim zegarku

Jak to się stało, że obecnie jako jedyne prestiżowe i jakościowo najlepsze uważa się zegarki z kraju Helwetów? Skąd w tradycji powiedzenie "dokładny jak szwajcarski zegarek" czy "szwajcarska precyzja"?

W Muzeum Historycznym w Neuchatel znajduje się obraz przedstawiający młodego ucznia kowalskiego Daniela JaenRicharda, oraz angielskiego kupca, który wręczając młodzianowi uszkodzony zegarek prosi o jego naprawę. Tradycja mówi, że młody kowal zegarek naprawił, a podpatrując jego konstrukcję zbudował następne czasomierze. Sztuki tej nauczył całą wioskę Le Locle, która następnie stała się stolicą szwajcarskiego zegarmistrzostwa.

Inną często wskazywaną przyczyną rozwoju zegarmistrzostwa w tym rejonie jest górzysty teren oraz zwykle śnieżne zimy. Mieszkańcy tego rolniczego i raczej ubogiego kraju zimą w dolinach ze względu na opady śniegu odcięci byli od reszty kraju. W całym więc okresie zimowym zajmowali się dodatkowymi zajęciami, pozwalającymi im zdobyć dodatkowe dochody. Takim zajęciem było chałupnicze wytwarzanie elementów składowych czasomierzy, które szwajcarscy górale sprzedawali na targowiskach gdy tylko nadeszły roztopy.

Polski akcent

Wiadomo, że do rozwoju zegarmistrzostwa w Szwajcarii przyczyniły się wojny religijne i prześladowania hugenotów we Francji. Wielu z prześladowanych - przed emigracją z ojczyzny, zajmowało się zegarmistrzostwem lub zawodami pokrewnymi, a ich osiedlenie się na terenach dzisiejszej Szwajcarii spowodowało zdecydowany rozwój tego zajęcia. Dla nas Polaków szczególnym potwierdzeniem tej teorii, są późniejsze wprawdzie, ale podobne w aspekcie tego tematu, dzieje Antoniego Norberta Patka, i innych emigrantów Powstania Listopadowego. Antoni Patek, sam nie będąc zegarmistrzem, stworzył wraz z Franciszkiem Czapkiem i grupą polskich zegarmistrzów istniejącą do dziś najbardziej prestiżową firmę zegarkową - fabrykę Patek Philippe.

Dlaczego właśnie Szwajcaria

Wracając do źródeł szwajcarskiego zegarmistrzostwa tylko czasami wspomina się, dla wielu najbardziej znaczący powód rozwoju właśnie tej branży i właśnie w tym kraju. Jest nim niewielki zasięg terytorialny Szwajcarii i niewielkie rozmiary jej rynku wewnętrznego. Z tej przyczyny każdy z istniejących i nowopowstających, nawet jednoosobowych zakładów produkcyjnych zmuszony był szukać rynków zbytu także poza biedną w tym czasie Szwajcarią. Producenci, i to nie tylko zegarków z innych krajów, doświadczali i uczyli się pokonywać takie przeszkody wiele lat później, w czasie gdy Helweci poznali już wszystkie tajniki i zasady działania wiedzy zwanej dziś "handlem międzynarodowym". Potwierdzenia tej teorii możemy ponownie szukać w historii firmy Patka, która aspirowała do bycia nazywaną "manufakturą narodową", a pierwszych odbiorców poszukiwała przede wszystkim w gronie polskiej arystokracji w kraju i na emigracji. Z drugiej strony, przez lata zdobyte doświadczenia, sumienność i rzetelność oraz wysoka jakość wykonywanej pracy doprowadziły do tego, że mimo poważnego załamania się rynku zegarków szwajcarskich w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, także i dziś liczący się czasomierz, musi pochodzić ze Szwajcarii. Wspomniane poważne zachwianie pozycji Szwajcarii jako lidera w produkcji czasomierzy spowodowane było wprowadzeniem na rynek bardzo tanich zegarków elektronicznych. Ten okres czasu spowodował likwidację, zmiany własnościowe czy zawieszenie działalności wielu tradycyjnych firm zegarkowych. Mobilizacja szwajcarskich producentów, ograniczenie kosztów i zmiany w organizacji produkcji spowodowały, że dziś mimo powszechnej dominacji zegarków elektronicznych, w dalszym ciągu najwyżej notowane są wyroby szwajcarskie, i to niezależnie czy mechaniczne, czy elektroniczne.

Spoglądając dziś, z jednej strony poprzez wieloletnią perspektywę, a z drugiej przez wydarzenia ostatnich kilkudziesięciu lat, właśnie w warunkach powstawania i sposobie działania w pierwszych latach wszystkich szwajcarskich firm, można upatrywać siły branży i źródeł dzisiejszego sukcesu - utrzymania prestiżu i dominacji wyrobów opatrzonych napisem "Swiss made".

Klub Miłośników Zegarów i Zegarków

Klub Miłośników Zegarów i Zegarków istnieje na forum internetowym www.zegarkiclub.pl/forum od końca 2003 roku i wirtualnie-aktywnie od roku 2004. Ideą jego powstania było ożywienie szeroko pojętej "edukacji zegarkowej" oraz przybliżenie wszystkim zainteresowanym tej ciekawej, trochę tajemniczej i użytecznej dziedziny związanej z pomiarem czasu. Członkowie klubu to zarówno kolekcjonerzy, jak i osoby, które znajdują się dopiero na starcie swojej zegarkowej pasji. Mamy nadzieję, że powyższy materiał zainteresował Państwa i przybliżył nieco przedmiot "zegarka".

Autor: Władysław Meller

Opracowanie: Joanna Dubrawska