Fotografia wkrótce się opłaci

Michał Olszewski Dyrektor DESA MODERN
Źródło: gazeta Private Banking, nr IV maj 2007

Fotografia, mało doceniana do tej pory jako sztuka, powoli staje się coraz popularniejsza. Jest inwestycją ryzykowną, ale wkrótce może przynosić bardzo duże zyski.

Fotografia artystyczna rozkwitła w latach 20. i 30. XX w. Fotografie Jana Bułhaka cieszą się ogromnym powodzeniem wśród kolekcjonerów. Ostatnia wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie spowodowała jeszcze większy popyt na nie, nawet wśród amatorów. Jego nastrojowe pejzaże trzy lata temu można było nabywać za niecałe 1000 zł, dziś ceny dochodzą już do 3000 zł.

Nowoczesna fotografia

Kolejnym sztandarowym twórcą jest Edward Hartwig. Reprezentował w latach 30. młodsze pokolenie fotografików, które podjęło temat reportażu. Zaglądali oni z obiektywem we wszelkie zaułki małych miasteczek polskich. Często można było znaleźć takie prace na rynku, ich ceny zaczynały się od 100 zł. Jednak fotografie Hartwiga kosztują już około 1500 zł. Tego typu twórczość nadal jednak można nazywać fotografią tradycyjną.
Ewenementem na skalę światową były eksperymenty Stanisława Ignacego Witkiewicza. Znany malarz wykonywał bardzo nowatorskie i odważne prace. Szczególnie cenne są jego ekspresyjne autoportrety tworzone od 1905 r. do lat 30. Jednak na rynku nie ma zbyt wiele takich prac. Wprawdzie to właśnie portret tego artysty pobił rekord cenowy na fotografię kupioną w Polsce (135 000 zł - Polswissart 25 września 2003 r.).     
Prace Aleksandra Krzywobłockiego, Kazimierza Podsadeckiego i Janusza Marii Brzeskiego - awangardzistów wykorzystujących fotografię jako kolejny środek kreowania nowej sztuki - można znaleźć za kilkanaście tysięcy złotych. Jeszcze dziesięć lat temu nikt nie przypuszczał, że ich plansze będą cokolwiek warte. Epokę tradycyjnej fotografii zakończył Karol Hiller, tworząc heliograwiury, kompozycje na pograniczu abstrakcji i zapisu procesu twórczego. Tego typu praca pojawiła się na aukcji w Rempeksie z ceną wywoławczą 6000 zł, a została sprzedana aż za 21 000 zł (18 grudnia 2002 r.).

Fotografia współczesna - młody rynek

Dopiero od kilku lat fotografia stała się częścią rynku sztuki. Wciąż jest dziedziną bardzo niedocenianą. Jeśli starsze fotografie mają swoich wytrwałych zbieraczy, tak na młodszą twórczość czas dopiero nadchodzi. Dziś możemy mówić zaledwie o kilku znaczących nazwiskach istniejących w potocznej świadomości. Fotografia współczesna porzuciła łatwe
i tradycyjne formy oraz treści.
Artyści zajmujący się wieloma środkami wyrazu używali fotografii do uzupełnienia swoich koncepcji. Tadeusz Kantor, którego obrazy osiągają pokaźne sumy, robił zarówno film, jak i fotografię. Jest to jednak tak mało znana część jego spuścizny, że ciężko mówić o poziomie jej cen. Inni artyści, przede wszystkim stawiający na konceptualizm, wykonywali wielkie fotografie na potrzeby performance. Tak zrobił Włodzimierz Borowski z Grupy Zamek z Lublina, który w czasie swojej akcji przewiercił oczy w fotografiach - autoportretach. Oryginalne plansze z tego pokazu mogłyby dziś zostać sprzedane nawet za kilkanaście tysięcy złotych. Jednak nikt tego dotychczas nie zbierał, bagatelizowano tego typu obiekty.
Dziś rynek na prace konceptualistów zaczyna się tworzyć. Największe kolekcje publiczne i prywatne już zawierają fotografie Józefa Robakowskiego, Teresy Murak, Zbigniewa Libery, Andrzeja Różyckiego, Pawła Kwieka czy Jerzego Truszkowskiego. Wciąż można je kupować za kilka tysięcy złotych. Zapewne w ciągu kilku lat staną się cenną zdobyczą na rynku. Już można zaobserwować taki proces na przykładzie prac Józefa Robakowskiego (14 listopada 2004 r. praca sprzedana za 1500 zł - 13 września 2006 r. analogiczna sprzedana za 6000 zł).
Bardzo nowoczesna i koncepcyjna fotografia Zygmunta Rytki znajduje dziś łatwo odbiorców. Jego prace kosztowały dotychczas do 1500 zł, ale w tym roku przekroczyły nawet 4000 zł. Wyższe ceny (do 20 000 zł) mają prace grupy artystycznej Łódź Kaliska. Prace nowatorskich artystów fotografujących od lat 80. do dziś są bardzo dobrą inwestycją. Jednak najbardziej rozpoznawalny na aukcjach jest wciąż Zdzisław Beksiński i Edward Hartwig. Obrazy tego pierwszego mają bardzo zróżnicowaną jakość, ale fotografia z lat 50. jest oceniana jako doskonała. Pojawiła się na rynku zaledwie trzy lata temu i od razu osiągała ceny nawet do 6000 zł. Bardzo znane są też fotografie Eustachego Kossakowskiego. Wyglądają na bardzo czytelne i proste, jednak mają bardzo głębokie walory artystyczne. Wciąż są bardzo tanie, można je kupić poniżej 1000 zł. Na rynku znajduje się sporo tego typu fotografii, warto je sukcesywnie nabywać jako potencjalną inwestycję.

Fotografię czeka szybki rozwój

Ceny na fotografię polską są jeszcze niskie. Na aukcjach w Nowym Jorku fotografie światowych artystów biją rekordy (fotografia Edwarda Steichena - 2 928 000 USD - 7 lutego 2006 r. Sotheby’s). Prace takich artystów jak Man Ray, Edward Weston, Joseph Beuys, Robert Mapplethorpe, Irving Penn, Diane Arbus przez ostatnie dziesięć lat coraz lepiej się sprzedawały. Przez 10 lat obroty na aukcjach fotografii wzrosły mniej więcej o 150 proc. Ciężko jest określić, jak wzrosły konkretne obiekty, gdyż niewiele z nich trafiło z powrotem na rynek. Można zauważyć taki wzrost na pracach fotografików awangardowych z Europy Środkowej. Od kiedy trafiły na aukcje zagraniczne ich cena stale wzrastała. Za wybitny zbiór fotografii Man Ray’a w 1999 r. zapłacono 81 700 USD (Sotheby’s 28 kwietnia 1999 r. Nowy Jork). W 2006 r. taką sumę trzeba było zapłacić za jedną bardzo dobrą pracę tego twórcy. W 1997 r. za fotografię węgierskiego artysty Andre Kertesza płacono od 900 do 20 000 USD. Dzisiaj te widełki cenowe wyglądają inaczej - od 4000 do 60 000 USD.
Prace klasyków polskiej fotografii kosztują od 1500 do 20 000 zł. Stanowi to około 0,25 proc. ceny bardzo dobrej fotografii amerykańskiej lub niemieckiej. Jeżeli jednak polskie prace zaczną pojawiać się na rynkach międzynarodowych, co jest nieuniknione, ich ceny zaczną przybierać inny wymiar. Sprzedaże światowe stymulują rynek krajowy
(tak było w przypadku sprzedaży w Nowym Jorku w marcu tego roku obrazów Wojciecha Fangora).
Już teraz polscy fotograficy zaczynają zaznaczać swoją obecność na międzynarodowych wystawach. Wśród kolekcjonerów i marszandów znana jest sprzedaż fotografii Piotra Uklańskiego. Jego seria "Faszyści", słynna w Polsce głównie za sprawą Daniela Olbrychskiego, została sprzedana podczas targów w Bazylei za około 300 000 USD. Podobne wydarzenia spowodują w bliskiej przyszłości znaczący wzrost cen na fotografię kolekcjonerską. Inwestycja w nią jest bardzo ryzykowną formą lokowania kapitału, jednak tu można spodziewać się największych zwrotów, dochodzących nawet do tysięcy procentów.